Advertise on podcast: Podcast Lepiej Teraz

Ogród pod Paryżem, 12-letni chłopiec z zawiązanymi oczami i drzewo, które miało leczyć. Gorące lato w Filadelfii, w którym wszystko, na co Franklin pracował od 33 lat, mogło się rozpaść. I słońce namalowane na oparciu krzesła, na które stary człowiek patrzył przez 4 miesiące, zanim zrozumiał, co widzi. W tym odcinku dowiesz się o: doświadczeniu, które ośmieszyło najmodniejszego cudotwórcę Europy notesie pisanym z pamięci i słowie, które Franklin wyrzucił ze swojego języka wężu z 2 głowami, o którym nie wolno było opowiadać ostatnim tekście, który napisał, przykuty już do łóżka lasce ze złotą gałką i kamieniu z 2 imionami To odcinek dla każdego, kto czuje, że jest już za stary, za bardzo „ustawiony” albo za długo pewny swego, żeby zmienić zdanie. Projekt Franklin to praca jeden na jeden, w której metody Franklina przekładamy na Twoje życie. Napisz do mnie kilka zdań o sobie: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin Nagrywam całą serię sam, własnym głosem.  ŹRÓDŁA Źródła pierwotne (cytaty w przekładzie własnym z angielskiego):Autobiografia Benjamina Franklina, część II (Passy, 1784), Project Gutenberg / Standard EbooksBenjamin Franklin do Williama Franklina, 16 VIII 1784, Founders OnlineBenjamin Franklin do Johna Waringa, 17 XII 1763, Founders OnlineRaport królewskiej komisji w sprawie magnetyzmu zwierzęcego, 1784Dziennik podróży Benjamina Franklina, lipiec-wrzesień 1785James Madison, notatki z obrad Konwencji Konstytucyjnej, 30 VI i 17 IX 1787Manasseh Cutler, dziennik, 13 VII 1787James McHenry, notatki z Konwencji Konstytucyjnej, 1787Benjamin Franklin do Jerzego Waszyngtona, 16 IX 1789, Founders OnlineBenjamin Franklin do Jean-Baptiste’a Le Roya, 13 XI 1789„Historicus” (Benjamin Franklin), list o Sidim Mehemecie Ibrahimie, „Federal Gazette”, 23 III 1790Benjamin Franklin do Thomasa Jeffersona, 8 IV 1790, Founders OnlineTestament Benjamina Franklina (17 VII 1788) z dopiskiem (23 VI 1789)Thomas Jefferson do Williama Smitha, 19 II 1791Biografie i opracowania:Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”H.W. Brands, „The First American”Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”Gordon S. Wood, „The Americanization of Benjamin Franklin”Stacy Schiff, „A Great Improvisation”Stanley Finger, „Doctor Franklin’s Medicine”Urte Laukaityte, „Mesmerising Science: The Franklin Commission and the Modern Clinical Trial”, The Public Domain ReviewArchiwa i internet:founders.archives.govNational Constitution Center (constitutioncenter.org)mass.gov, rozporządzenie nr 294 w sprawie funduszu Benjamina FranklinaMesmerising Science: The Franklin Commission and the Modern Clinical TrialEvaluating Mesmerism, Paris, 1784 (BMJ Quality & Safety)Benjamin Franklin’s last days, funeral and a U.S. Senate slightSwimming Ben (Sports Illustrated Vault)Executive Order No. 294, Benjamin Franklin Trust FundDid Ben Franklin Leave $2,000 Each to Boston and Philadelphia? (Snopes)On the Slave Trade (tekst satyry)Księga anegdot i metod Franklina, folder Projekt Franklin na Twoim DyskuJeśli chcesz wesprzeć podcast: suppi.pl/lepiejteraz · patronite.pl/podcastlepiejteraz Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Paryż, sierpień 1783 roku. 50 tysięcy ludzi patrzy w niebo, a jedwabna kula znika w chmurach. Ktoś pyta starego Amerykanina, po co komu taki wynalazek. Jego odpowiedź obiega całą Europę. Tydzień później ten sam człowiek złoży podpis, na który czekał siedem lat. Ale kilka miesięcy wcześniej był o krok od tego, żeby wszystko przegrać. I to przez decyzję, pod którą sam się podpisał. W tym odcinku dowiesz się o: okręcie, który tonął, a mimo to wygrałdwóch Francuzkach,gwizdku z dzieciństwa i oświadczynach, które skończyły się żartem o zaświatachnocnej rozmowie Franklina z jego własną chorobągrudniowym liście, od którego zależał los młodego państwaTo odcinek dla każdego, kto coś zawalił w ważnej relacji i nie wie, jak to naprawić, nie tracąc twarzy. Nagrywam całą serię sam, własnym głosem.  Projekt Franklin, to 2 miesiące pracy 1 na 1, w których metody Franklina przekładamy na Twoje życie: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin ŹRÓDŁA Źródła pierwotne (cytaty w przekładzie z angielskiego): Franklin’s Account of His Audience with Hillsborough, 16 I 1771, Founders OnlineThe Autobiography of Benjamin Franklin, cz. I (Twyford 1771), Project Gutenberg / Standard EbooksBenjamin Franklin do Josepha Priestleya, 19 IX 1772, Founders OnlineBenjamin Franklin do Williama Franklina, 6 X 1773, Founders OnlineFranklin’s Public Statement about the Hutchinson Letters, 25 XII 1773, Founders OnlineThe Reply of Homo Trium Literarum, 16 II 1774, Founders OnlineJournal of Negotiations in London, 22 III 1775, Founders OnlineBenjamin Franklin do lorda Bessborough, 16 III 1775 (z relacją Josepha Priestleya), Founders OnlineBenjamin Franklin do Williama Strahana, 5 VII 1775, Founders OnlineBenjamin Franklin do Josiaha Quincy’ego, 15 IV 1776, Founders OnlineAutobiografia Johna Adamsa, IX 1776 i IV 1778, Founders Online / Massachusetts Historical SocietyThomas Jefferson, „Anecdotes of Doctor Franklin”Benjamin Franklin do Mary Hewson, 12 I 1777, Founders OnlineBenjamin Franklin do Emmy Thompson, 8 II 1777, Founders OnlineJuliana Ritchie do Franklina, 12 I 1777, i odpowiedź Franklina, 19 I 1777, Founders OnlineThe American Commissioners: A Public Announcement, 4 XII 1777, Founders OnlineBiografie i opracowania: Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”H.W. Brands, „The First American”Stacy Schiff, „A Great Improvisation”Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”Sheila L. Skemp, „The Making of a Patriot: Benjamin Franklin at the Cockpit”Archiwa i internet: founders.archives.govBenjamin Franklin House, Londyn: „Craven Street Bones”masshist.org (Adams Papers)librarycompany.org

Londyn, styczeń 1774 roku. Najsłynniejszy uczony Ameryki stoi sam w sali pełnej lordów. Przez ponad godzinę słucha obelg, a sala śmieje się z niego na głos. Nie odpowiada ani słowem. Ma 68 lat i właśnie traci wszystko, na co pracował w Anglii. Co robi człowiek, którego publicznie zmieszano z błotem? I czy po siedemdziesiątce da się jeszcze zacząć od nowa, w obcym kraju i w obcym języku? To odcinek dla każdego, kto kiedyś został upokorzony i nie wiedział, co zrobić ze złością. I dla każdego, komu się wydaje, że na wielkie zmiany jest już za późno. W tym odcinku: Godzina, w której sala śmiała się z jednego człowiekaTajemnica piwnicy przy Craven StreetPartie szachów, które nie były tylko szachamiList pełen wściekłości do przyjaciela sprzed trzydziestu latJedno łóżko, otwarte okno i John AdamsFutrzana czapka wśród upudrowanych głów ParyżaSzpiedzy w domu i jedna prosta zasadaGarnitur, który czekał na swój dzień Projekt Franklin: (8 spotkań 1:1 z metodami Franklina w Twoim życiu): https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin ŹRÓDŁA Źródła pierwotne (cytaty w przekładzie z angielskiego):Franklin’s Account of His Audience with Hillsborough, 16 I 1771, Founders OnlineThe Autobiography of Benjamin Franklin, cz. I (Twyford 1771), Project Gutenberg / Standard EbooksBenjamin Franklin do Josepha Priestleya, 19 IX 1772, Founders OnlineBenjamin Franklin do Williama Franklina, 6 X 1773, Founders OnlineFranklin’s Public Statement about the Hutchinson Letters, 25 XII 1773, Founders OnlineThe Reply of Homo Trium Literarum, 16 II 1774, Founders OnlineJournal of Negotiations in London, 22 III 1775, Founders OnlineBenjamin Franklin do lorda Bessborough, 16 III 1775 (z relacją Josepha Priestleya), Founders OnlineBenjamin Franklin do Williama Strahana, 5 VII 1775, Founders OnlineBenjamin Franklin do Josiaha Quincy’ego, 15 IV 1776, Founders OnlineAutobiografia Johna Adamsa, IX 1776 i IV 1778, Founders Online / Massachusetts Historical SocietyThomas Jefferson, „Anecdotes of Doctor Franklin”Benjamin Franklin do Mary Hewson, 12 I 1777, Founders OnlineBenjamin Franklin do Emmy Thompson, 8 II 1777, Founders OnlineJuliana Ritchie do Franklina, 12 I 1777, i odpowiedź Franklina, 19 I 1777, Founders OnlineThe American Commissioners: A Public Announcement, 4 XII 1777, Founders OnlineBiografie i opracowania:Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”H.W. Brands, „The First American”Stacy Schiff, „A Great Improvisation”Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”Sheila L. Skemp, „The Making of a Patriot: Benjamin Franklin at the Cockpit”Archiwa i internet:founders.archives.govBenjamin Franklin House, Londyn: „Craven Street Bones”masshist.org (Adams Papers)librarycompany.org Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

W 1757 roku 51-letni drukarz z kolonii wsiadł na statek do Anglii „na kilka miesięcy”. Zostawił w domu żonę, która bała się morza, i wysiadł w kraju, w którym nikt nie traktował poważnie ludzi z prowincji. 12 lat później był najsłynniejszym Amerykaninem w Europie.To opowieść o tym, jak zacząć nowy rozdział po pięćdziesiątce i jak zamieniać strach w projekt. O tym, jak ręczyć za siebie tak, żeby uwierzył w to nawet najpotężniejszy lord, i jak w jedną zimową godzinę odwrócić własny błąd. W tym odcinku: Noc, w której statek pędził prosto na skały 6 tygodni „najgęstszego” szczęścia i doktor bez matury ✍️ Rozmowa w bocznym pokoju, po której wygrał sprawę z Pennami Doba, w której był żołnierzem, doradcą, dyktatorem i znów nikim 🏛 174 pytania w parlamencie imperium Czego kapitanowie poczty nie chcieli usłyszeć od rybaków Cena lat spędzonych z dala od domu Na końcu odcinka niespodzianka dla tych, którzy chcą Franklina nie tylko słuchać, ale i przećwiczyć. Projekt Franklin:  (8 spotkań 1:1 z metodami Franklina w Twoim życiu) Źródła pierwotne (cytaty w przekładzie własnym z angielskiego): „The Autobiography of Benjamin Franklin”, rozdz. XIX (Standard Ebooks / Project Gutenberg): postój w Nowym Jorku, statek przeładowany na dziobie, noc z latarnią, mgła nad Falmouth, Stonehenge i Wilton, przyjazd do Londynu 27 VII 1757, rada Fothergilla, spotkanie u Thomasa Penna, scena z lordem Mansfieldem, komisja potwierdzająca uczciwość podatkuAutobiografia, rozdz. XIII: dochód z poczty „trzy razy większy niż poczta w Irlandii”Autobiografia, rozdz. I i IX: errata i „drugie wydanie”, zdanie o wysiłku, który uczynił go lepszym i szczęśliwszymList do Deborah Franklin, 2 VI 1757, Founders OnlineList do Johna Lininga, 17 VI 1758 (eksperyment z eterem w Cambridge), Founders OnlineInskrypcje nagrobne z Ecton, VII 1758, Founders OnlineList do lorda Kamesa, 3 I 1760 („najgęstsze szczęście”), Founders OnlineDavid Hume do Franklina, 10 V 1762, Founders OnlineList do Petera Collinsona, 19 XII 1763 (podróż pocztowa, wybite ramię), Founders OnlineList do Johna Fothergilla, 14 III 1764 („w ciągu doby”), Founders Online„The Examination of Doctor Benjamin Franklin”, 13 II 1766, pytania 31, 36, 83, 173-174, z przypisami o pytaniach przygotowanych z przyjaznymi posłami, Founders OnlineList do Mary Stevenson, 14 IX 1767 (Paryż, Wersal), Founders OnlineList do Anthony’ego Todda, 29 X 1768 (Prąd Zatokowy, Folger), Founders Online; relacja Folgera o „prostych amerykańskich rybakach” według późniejszych „Maritime Observations” Franklina (1785)Źródła wtórne:  Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”; H.W. Brands, „The First American”; Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”; Library of Congress i Smithsonian o mapie Prądu Zatokowego; strona wsi Ecton o wizycie z 1758 roku. Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

W 1748 roku Franklin rzucił biznes, żeby mieć czas na naukę. 7 lat później ręczył własnym majątkiem za 150 wozów brytyjskiej armii i dowodził budową fortu na zaśnieżonej granicy. To opowieść o cenie, jaką płaci się za to, że potrafi się wszystko i o dniu, w którym wsiadł na statek „na kilka miesięcy”, a wrócił dopiero po prawie 18-stu latach. To dziesiąta część biografii Benjamina Franklina w podcaście „Lepiej Teraz”. Druga połowa dekady, w której najsłynniejszy naukowiec kolonii został wciągnięty w cudzą wojnę: rysował pierwsze polityczne karykatury, zdobywał wozy, budował forty i odkrywał, że mistrzostwo nie daje wolności, tylko ją odbiera. W tym odcinku: ▪ Pierwszy polityczny rysunek w dziejach Ameryki i plan unii, który wyprzedził epokę o 20 lat ▪ Jak jeden generał zamienił pewny triumf w rzeź, i dlaczego rachunek trafił do Franklina ▪ Jak dobrowolnie zdobyć 150 wozów, gdy armia potrafi tylko grozić ▪ Fort w śniegu i najlepszy trik, żeby żołnierze przychodzili na modlitwy  ▪ Dlaczego mistrzostwo odbiera wolność, zamiast ją dawać ▪ Dzień, w którym Franklin wsiadł na statek „na kilka miesięcy” – i został za oceanem prawie osiemnaście lat Nagrywam sam, własnym głosem, bez AI. Scenariusz powstawał z oryginalnych źródeł. Chcesz dołączyć do Projektu Franklin? Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację. Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin ŹRÓDŁA: „The Autobiography of Benjamin Franklin” (domena publiczna, przekład własny z oryginału) • „Plan of Union” oraz rysunek „Join, or Die” (Pennsylvania Gazette, 9 maja 1754), Founders Online • „The Way to Wealth” / „Father Abraham’s Speech” (przedmowa do „Poor Richard Improved” na 1758), 1757, Founders Online • biografie: Walter Isaacson, H.W. Brands, Carl Van Doren, J.A. Leo Lemay Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Jak młody emeryt ujarzmił piorun - i jak sława wciągnęła go z powrotem w świat W 1748 roku Franklin oddał drukarnię obcemu człowiekowi, żeby wreszcie mieć czas na naukę. Kilka lat później był już jednym z najsłynniejszych ludzi świata - bo zabawka ze szkła i drutu doprowadziła go do czegoś, o co przez tysiąclecia zanoszono modły: do ujarzmienia pioruna. To opowieść o tym, co się dzieje, gdy w końcu robisz dokładnie to, co kochasz. To dziewiąta część biografii Benjamina Franklina w podcaście „Lepiej Teraz”. Pierwsza połowa przełomowej dekady: od szklanej rurki, przez błyskawicę ściągniętą z nieba, po człowieka, którego całe miasto obsypuje urzędami, aż na horyzoncie pojawia się wojna. W tym odcinku: ▪ Jak drukarz bez uniwersytetu wymyślił słowa, których fizyka używa do dziś ▪ Prawda o latawcu: nie było małego dziecka, a eksperyment mógł go zabić ▪ Dlaczego oddał za darmo wynalazek, który mógł uczynić go bogaczem (piorunochron) ▪ Sztuczka, dzięki której wyciągnął od Zgromadzenia pieniądze na pierwszy szpital w Ameryce ▪ Dlaczego „czas na naukę”, o który tak walczył, zaczął mu zjadać całe życie Jeśli szukasz historii o tym, co się dzieje, gdy w końcu robisz to, co kochasz, Franklin przeszedł tę drogę 270 lat przed nami i zostawił dokładne notatki. Nagrywam sam, własnym głosem. Chcesz dołączyć do Projektu Franklin? Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację. Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin ŹRÓDŁA: „The Autobiography of Benjamin Franklin” (domena publiczna, przekład własny z oryginału) Biografie: Walter Isaacson, H.W. Brands, Carl Van Doren, J.A. Leo Lemay, Joyce Chaplin, I. Bernard Cohenpisma i listy Franklina z Founders Online, National Archives - listy do Petera Collinsona (1747–1752), „Opinions and Conjectures” (1750), List do Cadwalladera Coldena (29.09.1748) Relacja z eksperymentu w Marly-la-Ville (10 maja 1752):  Raport Thomasa-François Dalibarda dla Akademii Królewskiej Nauk oraz opis naocznego świadka, przeora Rauleta Pennsylvania Gazette (19.10.1752), „Poor Richard Improved” (1753) Relacja Josepha Priestleya, „The History and Present State of Electricity” (1767) Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.

Benjamin Franklin miał najlepiej prosperującą drukarnię w koloniach i w 1748 roku, w wieku 42 lat, oddał ją obcemu człowiekowi. Nie sprzedał. Zbudował układ, w którym firma pracuje i płaci mu dalej, tylko bez niego. Ten dochód przychodził punktualnie przez kolejnych 18 lat. To ósma część biografii Benjamina Franklina w podcaście „Lepiej Teraz”.  Opowieść o 12 latach, w których przestał budować własny interes i zaczął budować miasto, a potem wyszedł z firmy będąc na szczycie, nie na dnie, bo wiedział dokładnie, na co chce przeznaczyć odzyskany czas. W tym odcinku: ▪ Jak wyglądała umowa z Davidem Hallem, czyli wyjście z własnej firmy w XVIII wieku ▪ Jak rozbroić wroga jedną prośbą: mechanizm, który Franklin nazwał pożyczoną książką ▪ Dlaczego odmówił patentu, który dałby mu monopol na ogrzewanie kolonii ▪ Jedna porażka, którą po prostu wyciął ze swojej autobiografii ▪ Dlaczego „czas to pieniądz” znaczy coś odwrotnego, niż się powszechnie uważa Jeśli szukasz historii o wolności finansowej, wychodzeniu z operacyjnej roboty i zmiany w połowie życia, Franklin przeszedł tę drogę 270 lat przed nami i zostawił dokładne notatki. Nagrywam sam, własnym głosem, bez użycia generatora lub klona głosu AI.  Chcesz dołączyć do Projektu Franklin? Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację. Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin Postaw mi kawę: https://suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem i współtwórz ten podcast:  https://patronite.pl/podcastlepiejteraz Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify:  znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. ŹRÓDŁA:  •„The Autobiography of Benjamin Franklin” (domena publiczna, przekład własny z oryginału) • pisma i listy Franklina z Founders Online, National Archives - „Plain Truth” (1747), „Advice to a Young Tradesman” (1748), list do Petera Collinsona (28.03.1747), listy do Cadwalladera Coldena (1745, 1748) • Pennsylvania Gazette (1735) • biografie: Walter Isaacson, H.W. Brands, Carl Van Doren, J.A. Leo Lemay, Joyce Chaplin.

Wrócił z Londynu jako nikt. Bez grosza, bez zawodu, który by go utrzymał, bez planu. A przez następne 10 lat zbudował coś, co przetrwało wieki. Ale zanim to się stało, najpierw prawie umarł. A potem stracił kogoś, kogo nie zapomniał do końca życia. To historia dekady, w której z wraku młodości powstaje jeden z najbardziej niezwykłych umysłów w historii. I człowieka, który traktował własne życie jak tekst do poprawienia, aż odkrył, że nie każdy błąd da się skorygować. Chcesz dołączyć do Projektu Franklin? Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację. Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej: Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify:  znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. Źródła pierwotne: Benjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Project Gutenberg; wydania Standard Ebooks, ushistory.org).„Plan of Conduct, 1726”, Founders Online, National Archives (The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1).„The Busy-Body, No. 1, 4 February 1729”, Founders Online.„The Nature and Necessity of a Paper-Currency, 3 April 1729”, Founders Online.„Standing Queries for the Junto, 1732”, Founders Online.„Poor Richard, 1733”, Founders Online.„Poor Richard, 1740”, Founders Online.„Hugh Meredith to Benjamin Franklin: Dissolution of Partnership, 14 July 1730”, Founders Online.„On the Death of His Son, 30 December 1736”, Founders Online (Pennsylvania Gazette, 30 grudnia 1736).„From Benjamin Franklin to Jane Mecom, 13 January 1772”, Founders Online.Polskie wydanie: „Żywot własny” Benjamina Franklina (materiał projektowy, do porównania; cytaty w scenariuszu tłumaczone bezpośrednio z angielskiego oryginału public domain).Źródła wtórne: Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”.H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”.Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”.J.A. Leo Lemay, „The Life of Benjamin Franklin”, t. 1-2.Nick Bunker, prace biograficzne o młodym Franklinie.Library Company of Philadelphia, materiały o założeniu biblioteki (1731).Benjamin Franklin Historical Society; Encyclopedia of Greater Philadelphia (hasło „Junto”); HistoryNet, „Benjamin Franklin’s Greatest Invention”; Pennsylvania Center for the Book (PSU).LISTA ŹRÓDEŁ CYTATÓW (każdy tłumaczony bezpośrednio z angielskiego): „Ci, którzy piszą o sztuce poetyckiej…” oraz cztery zasady: „Plan of Conduct, 1726”, Founders Online.„przestrzegany dość wiernie aż do starości”: Autobiografia (Founders/Gutenberg).Opis Denhama („radził mi jak ojciec…”) i choroby („poddał się w duchu…”): Autobiografia.„dziwna ryba… trochę szelmowski” (opis Keimera): Autobiografia.Zasady Junto („w szczerym duchu poszukiwania prawdy…”) oraz stałe pytania: Autobiografia / „Standing Queries for the Junto, 1732”, Founders Online.„harmonijny ludzki tłum” („a harmonious human multitude”): Carl Van Doren, „Benjamin Franklin” (zakończenie, s. 782).„Aby zapewnić sobie kredyt i reputację… na taczce”: Autobiografia.„Pracowitość tego Franklina przewyższa wszystko…” (dr Baird): Autobiografia.„napisał do niego szczery list… errata została w pewnym stopniu poprawiona” (dług Vernona): Autobiografia.„Jest pewna proporcjonalna ilość pieniądza…”: „A Modest Enquiry into the Nature and Necessity of a Paper-Currency”, 1729, Founders Online.„To była kolejna korzyść wynikająca z tego, że umiałem pisać”: Autobiografia.„dwaj prawdziwi przyjaciele, których dobroci nigdy nie zapomniałem…” oraz „często widywano pijanego na ulicach…”: Autobiografia.„Zaryzykowaliśmy jednak… poprawiłem tę wielką erratę najlepiej, jak umiałem”: Autobiografia.„wkład każdego stworzył kapitał książkowy wszystkich”: historyk Library Company (cyt. za Library Company of Philadelphia / Wikipedia).„poprawiły ogólną rozmowę Amerykanów…”: Autobiografia.Przepowiednia śmierci Titana Leedsa („nieubłagana śmierć…”, 17 X 1733, 15:29, koniunkcja Słońca i Merkurego): „Poor Richard, 1733”, Founders Online (oryg.: „He dies, by my Calculation made at his Request, on Oct. 17. 1733. 3 ho. 29 m. P.M….”).Sprostowanie o śmierci Franky’ego („Ponieważ krąży obecnie pogłoska…”): „On the Death of His Son, 30 December 1736”, Founders Online / Pennsylvania Gazette (oryg.: „…he was not inoculated, but receiv’d the Distemper in the common Way of Infection…”).„którego do dziś nie mogę wspomnieć bez westchnienia”: list do Jane Mecom, 13 stycznia 1772, Founders Online (oryg.: „…whom to this Day I cannot think of without a Sigh”).„W 1736 roku straciłem jednego z synów…”: Autobiografia (oryg.: „In 1736 I lost one of my Sons, a fine Boy of 4 Years old, by the Smallpox taken in the common way…”).

Grudzień 1724. Osiemnastoletni chłopak klęczy na kołyszącym się pokładzie i przekłada listy w worku pocztowym. Szuka swojego nazwiska. Za kilka godzin zejdzie na ląd w największym mieście zachodniego świata. Sam. W Wigilię.  Co znajdzie w tym worku? A raczej: czego w nim nie znajdzie? To odcinek o najniższym punkcie młodego życia i o człowieku, który pokazał Benowi, czym naprawdę jest słowo honoru. O obietnicach, które nic nie kosztują, i o tym, ile są warte.  O mieście, które mogło pochłonąć chłopaka bez grosza, i o czterech zdaniach spisanych na oceanie, które przetrwały sześćdziesiąt lat.  ✍️Jak Ben trafił na dno? Kto go z niego wyciągnął?  I co takiego zapisał na powrotnym rejsie, że trzymał się tego do starości?  Chcesz dołączyć do Projektu Franklin? Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację. Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej: Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw na suppi.pl/lepiejteraz  Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. Źródła pierwotne: Benjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Część I), tekst w domenie publicznej, Project Gutenberg (wydania nr 148 i 20203, za edycją Bigelowa z oryginalnego rękopisu). Wszystkie cytaty w cudzysłowach to przekłady własne z angielskiego oryginału. Z autobiografii pochodzą: rejs London Hope, zwolnione miejsca po Hamiltonach, przyjaźń z Denhamem; worek pocztowy i wybranie listów po charakterze pisma; scena u księgarza i list Riddlesdena; wyjaśnienia Denhama i werdykt „Chciał zadowolić wszystkich; a mając niewiele do dania, dawał oczekiwania”; wyważona ocena Keitha; wdzięczność Hamiltona; kwatera przy Little Britain, praca u Palmera; jeden list do Deborah („kolejne z wielkich errat mojego życia”); broszura z 1725 r. jako erratum, Lyons, Mandeville, niedoszłe spotkanie z Newtonem; sir Hans Sloane i sakiewka z azbestu; wątek Ralpha i pani T., posada nauczyciela pod nazwiskiem Franklin, dług ok. 27 funtów; drukarnia Wattsa: „Piłem tylko wodę…”, sześć kufli dziennie, dwie kaszty na schodach, „I tak te biedne diabły wiecznie trzymają się na dnie”, bien venu, duszek drukarni, „głupota pozostawania w złych stosunkach…”, kleika i „święty poniedziałek”; gospodyni z Duke Street; Wygate, przepłynięcie Tamizy z Chelsea do Blackfriars, podręcznik Thevenota; historia Denhama (bankructwo w Bristolu, obiad dla wierzycieli, przekazy pod talerzami z odsetkami) i jego oferta (kancelista za 50 funtów rocznie); propozycja sir Williama Wyndhama i myśl o szkole pływania; „pożegnałem się z drukarstwem, jak sądziłem, na zawsze”; komentarz do planu życia; późniejsze losy Deborah Read i Johna Rogersa.Benjamin Franklin, „Journal of a Voyage, 1726″ oraz „Plan of Conduct, 1726″, Founders Online, National Archives (founders.archives.gov, za: The Papers of Benjamin Franklin, t. 1, red. L.W. Labaree, Yale University Press 1959). Stąd: daty rejsu Berkshire (Gravesend 23 lipca 1726, Filadelfia 11 października 1726), treść dziennika podróży oraz pełny tekst Planu postępowania (przekład własny). Nota redakcyjna potwierdza postać Thomasa Denhama (zm. 1727) i posadę Franklina za 50 funtów rocznie.Biografie (fakty i kontekst; cytowane oszczędnie w ramach prawa cytatu): 3. Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”, Simon & Schuster 2003 (chronologia pobytu w Londynie 1724–1726, losy Deborah Read i Johna Rogersa). 4. H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”, Doubleday 2000 (realia drukarni Palmera i Wattsa, Londyn lat 20. XVIII w.). 5. Nick Bunker, „Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity”, Knopf 2018 (tło handlowe Londynu, sylwetki Denhama i Keitha). 6. Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”, Viking 1938 (rekonstrukcja epizodu londyńskiego i powrotu z Denhamem).Archiwa i internet: 7. Founders Online, National Archives: founders.archives.gov 8. Project Gutenberg: gutenberg.org (Autobiography, wydania nr 148 i 20203) 9. Historical Society of Pennsylvania (księga handlowa Denhama 1726–1728, wzmiankowana w aparacie Founders Online)

Filadelfia, 1723 rok. 17-letni chłopak schodzi ze statku z jednym dolarem w kieszeni i trzema bułkami pod pachą. 8 miesięcy później je obiady u gubernatora prowincji. Co się wydarzyło pomiędzy?  I dlaczego ta znajomość zmieni jego życie w sposób, którego się nie spodziewa?  W 5-tej części opowieści o Benjaminie Franklinie zobaczysz, jak nastolatek bez pleców, koneksji i grosza w ciągu roku wpada w orbitę najpotężniejszego człowieka w kolonii. Jak wraca do Bostonu, żeby zatańczyć na nerwach starszego brata. I jak wsiada na statek do Londynu, wioząc w ładowni pewien worek pocztowy, od którego zależy cała jego przyszłość. To odcinek o pierwszych brutalnych lekcjach dorosłości: o tym, komu ufać, komu pożyczać, kiedy milczeć i kiedy walczyć. O młodości, która myśli, że wszystko rozgryzła. I o świecie, który cierpliwie czeka, żeby to zweryfikować. Zapraszam na piątą część serii. Słuchaj i ucz się na błędach wielkich ludzi Chcesz dołączyć do Projektu Franklin? Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację. Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz” — pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej: Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz  Postaw kawę na: suppi.pl/lepiejteraz Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. Źródła pierwotne Benjamin Franklin, „The Autobiography of Benjamin Franklin” (Część I), tekst w domenie publicznej, Project Gutenberg (wydania nr 148 i 20203, tekst za edycją Bigelowa z oryginalnego rękopisu). Wszystkie cytaty w tym odcinku to przekłady własne z angielskiego oryginału. Z autobiografii pochodzą: scena snu w domu modlitwy kwakrów i gospoda Pod Krzywą Szczapą; scena u Bradforda i Keimera („szczwany stary sofista i zwykły nowicjusz”; „gapił się jak otrute prosię”; „miał spory zapas łajdactwa w swoim składzie”; „Sąsiedzie, przyprowadzam ci młodego człowieka…”); opis drukarni Keimera i elegii na śmierć Aquili Rose; kwatera u Readów i pierwsze uczucie do Deborah; list Holmesa i reakcja Keitha; wizyta gubernatora i madera na rogu Third Street; podróż do Bostonu i scena w drukarni Jamesa (garnitur, zegarek, srebro, sztuka ośmiu reali) oraz słowa Jamesa o zniewadze; ocena Josiaha („człowiek małej roztropności…”) i jego warunki pomocy; pieniądze Vernona i „jedno z pierwszych wielkich errat mojego życia”; ostrzeżenie kwakierki na statku i kradzież srebrnej łyżki; upadek Collinsa i scena na rzece Delaware („Zawieziecie mnie do domu”); obietnica Keitha („A skoro on nie chce cię urządzić, zrobię to sam…”) i sugestia podróży do Anglii; pytanie Keimera „A co zamierzasz z tego wywnioskować?”, projekt wspólnej sekty, trzymiesięczny post i pieczone prosię; zaloty do Deborah i stanowisko pani Read; anegdota o psalmie Ralpha („wielki Boże, jak on pisze!”) oraz pożegnalne losy Watsona i Osborne’a; odwlekane listy, doktor Bard i scena w Newcastle.Biografie (fakty i kontekst; cytowane w ramach prawa cytatu) Walter Isaacson, „Benjamin Franklin: An American Life”, Simon & Schuster 2003 (rozdz. 2–3: kontekst Filadelfii lat 20. XVIII w., charakterystyka Keitha i Keimera, tło rodziny Read).H.W. Brands, „The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin”, Doubleday 2000 (rozdziały o młodości: Boston 1724, kontekst polityczny rządów Keitha).Nick Bunker, „Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity”, Knopf 2018 (szczegóły biografii Keitha i Keimera, tło handlowe Filadelfii lat 1723–1724).Carl Van Doren, „Benjamin Franklin”, Viking 1938 (klasyczna rekonstrukcja epizodu filadelfijskiego).Archiwa i internet Project Gutenberg: gutenberg.org (Autobiography, wydania nr 148 i 20203).Founders Online, National Archives: founders.archives.gov (aparat krytyczny The Papers of Benjamin Franklin, t. 1, red. L.W. Labaree, Yale University Press 1959; stąd potwierdzenie nazwy statku London Hope, której Franklin w autobiografii nie podaje).

Późnym latem 1723 roku 17-letni chłopak wymyka się z domu w środku nocy. Sprzedał część swoich ukochanych książek, żeby zebrać na bilet. W kieszeni ma kilka monet. Przed nim 500 km otwartej wody i ani jednej znajomej twarzy. To opowieść o 3 dniach, które zmieniły wszystko.Będzie sztorm, który nikomu nie wróży nic dobrego. Człowiek za burtą, którego nikt by sobie nie wymyślił. Oraz marsz w ulewnym deszczu, moment zwątpienia i noc, której Ben nigdy nie zapomni.A na końcu niedzielny poranek w obcym mieście. I ktoś, kto patrzy na brudnego chłopaka i jeszcze nie wie, kim się dla niego okaże. Czwarta część serii o Benjaminie Franklinie. Odcinek o tym, jak naprawdę wygląda nowy początek, nie ten z poradników, czysty i zaplanowany, tylko ten prawdziwy. I o cenie, jaką trzeba zapłacić za wolność. Chcesz dołączyć do Projektu Franklin? Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację. Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin Jeśli lubisz moje podcasty „Lepiej Teraz”, pomóż mi dzielić się tymi historiami dalej: Wesprzyj moją pracę na Patronite: patronite.pl/podcastlepiejteraz lub postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. Źródło główne (pierwotne): Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wszystkie cytaty w tym odcinku pochodzą z rozdziałów II-IV (wg podziału redakcyjnego Franka W. Pine’a) i zostały przetłumaczone z oryginału angielskiego na potrzeby podcastu „Lepiej Teraz”. Tekst oryginalny: wydanie Johna Bigelowa (1868), domena publiczna, Project Gutenberg, ebook nr 20203 (gutenberg.org/files/20203); także Founders Online (founders.archives.gov).Tłumaczenie: Wszystkie polskie wersje cytatów Franklina w tym odcinku to przekład własny z oryginału angielskiego, wykonany na potrzeby „Lepiej Teraz”, nie pochodzą z żadnego opublikowanego polskiego tłumaczenia.Fakty kontekstowe potwierdzone w źródłach Data przybycia do Filadelfii: niedziela, 6 października 1723, ustalona przez Claude-Anne Lopez (redaktor The Papers of Benjamin Franklin, Yale University Press) na podstawie własnoręcznej notatki Franklina; Founders Online.Postaci: William Bradford (drukarz w Nowym Jorku) i jego syn Andrew Bradford (drukarz w Filadelfii); Aquila Rose, zmarły główny pracownik Andrew Bradforda. Wszystkie postacie i fakty z Autobiografii, część III, oraz potwierdzone w: J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Vol. 1: Journalist, 1706-1730, University of Pennsylvania Press, 2006.Deborah Read: przyszła żona Franklina; jej dom przy Market Street; pierwsze spotkanie opisane w Autobiografii, część III.Trasa: Boston → Nowy Jork (statkiem, „blisko 300 mil”); Nowy Jork → Perth Amboy (łodzią, sztorm); Amboy → Burlington (pieszo, „pięćdziesiąt mil”); Burlington → Filadelfia (łodzią, w nocy, przez Cooper’s Creek). Wszystko wg Autobiografii, część III.Źródła pomocnicze (biografie do dalszej lektury) Nick Bunker, Young Benjamin Franklin, Knopf, 2018. Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdz. 2-3. H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000. Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938. Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.

Co się dzieje, gdy 16- latek bez prawa głosu odkrywa, że może powiedzieć światu wszystko — pod warunkiem, że nie powie, kim jest? W 3 części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam miedzy innymi o: Jednym z najsłynniejszych oszustw literackich w dziejach Ameryki, Bracie tyranie, który trafił za kraty, Prawniczej sztuczce, dzięki której nastolatek został wydawcą gazetyDecyzji, która zmieniła nie tylko jego życie, ale i bieg historii.Chcesz dołączyć do Projektu Franklin? Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację. Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin Jeśli cenisz moją pracę, będę Ci bardzo wdzięczny za symboliczną kawę na suppi.pl/lepiejteraz Subskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady.  Obejrzyj mój nowy vlog na kanale Radek Budnicki z wyprawy do Wielkopolski i wizyty na wystawie poświęconej Tadeuszowi Kościuszce, na moim kanale YouTube Radek Budnicki:

Boston, 1720. 14- letni Benjamin pochyla się nad książką pożyczoną na jedną noc. Świeca dogasa. Jeśli zaśnie, brat go znowu zbije. Jeśli ojciec zobaczy światło, zacznie się to wszystko od nowa. W drugiej części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam, jak chłopak bez szkoły, bez pieniędzy i bez wolności stał się w 5 lat mistrzem prozy, wegetarianinem szokującym purytański Boston i świadkiem epidemii, która rozdarła miasto na pół. Czego się dowiesz: 6- stopniowa metoda nauki pisania, którą szesnastoletni Franklin wymyślił sam, w pustej drukarni o piątej rano. Metoda, która działa do dziś i nie wymaga ani nauczyciela, ani kursów.Wegetariańska herezja Franklina – dlaczego przestał jeść mięso w mieście, gdzie to był społeczny skandal. Jak chleb z rodzynkami i szklanka wody dały mu dwie rzeczy, których nikt się nie spodziewał.Epidemia ospy 1721 roku, która podzieliła Boston na dwa wrogie obozy. Spór o szczepienia, granat rzucony w okno i pierwsza naprawdę wolna gazeta w Ameryce.3 lekcje z tego odcinka możesz zastosować u siebie jeszcze w tym tygodniu. Chcesz dołączyć do Projektu Franklin? Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację. Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz   Postaw kawę: suppi.pl/lepiejteraz ŹRÓDŁA ODCINKA Źródła główne (pierwotne): Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wydanie autorytatywne: J.A. Leo Lemay & P.M. Zall (red.), Benjamin Franklin’s Autobiography: An Authoritative Text, W.W. Norton, 1986. Polskie tłumaczenie: Żywot własny, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960.„Silence Dogood, No. 1–14″ (2 IV – 8 X 1722), pełne teksty w: The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1, ed. L. W. Labaree, Yale University Press, 1959. Online: Founders Online (founders.archives.gov).„The Printer to the Reader”, New-England Courant, No. 80, 11 II 1723. Online: Founders Online.Diary of Cotton Mather, vol. II (Massachusetts Historical Society Collections, 7th Series, vol. VIII).Journal of the House of Representatives of Massachusetts, sesja 1722, s. 21 (postanowienie Council z 12 VI 1722 o uwięzieniu Jamesa Franklina).Massachusetts House Journals, sesja styczeń 1723 (postanowienie z 15 I 1723 o zakazie druku New-England Courant).Zabdiel Boylston, An Historical Account of the Small-Pox Inoculated in New England, Londyn 1726.Boston News-Letter, 14 VIII 1721 (potwierdzenie pierwszego numeru Couranta) i 20 XI 1721 (relacja z zamachu na Mathera).Źródła wtórne: J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Volume 1: Journalist, 1706–1730, University of Pennsylvania Press, 2006.Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdziały 2–3.H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938 (Pulitzer).Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity, Knopf, 2018.Gordon S. Wood, The Americanization of Benjamin Franklin, Penguin, 2004.Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.Claude-Anne Lopez, „Three Buns at a Time: When Did Benjamin Franklin Arrive in Philadelphia?”, Yale Library Gazette, 1980 (ustalenie daty 6 X 1723 jako niedzieli przybycia).David Larson, „Benjamin Franklin’s Youth, His Biographers, and the Autobiography”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, vol. CXIX, no. 3 (lipiec 1995).Źródła internetowe i archiwalne: Colonial Williamsburg — „The Printer in Eighteenth-Century Williamsburg”. Founders Online — founders.archives.gov (wszystkie 14 listów Silence Dogood; pełna korespondencja Franklina). Massachusetts Historical Society — masshist.org (Cotton Mather Diary; mapy Bostonu z 1722). American Antiquarian Society, Worcester (oryginalne numery New-England Courant). Library of Congress, Research Guides — New-England Courant. Harvard University, „Contagion” Digital Exhibits — „The Boston Smallpox Epidemic, 1721″. Colonial Society of Massachusetts — „Bibliographical Notes: New-England Courant” (colonialsociety.org).

Boston, 17 stycznia 1706. W warsztacie mydlarza, w którym rok wcześniej utopił się w kadzi z wodą mydlaną 16-miesięczny brat, rodzi się 15. dziecko Josiaha Franklina. Najmłodszy syn najmłodszego syna, od pięciu pokoleń.  Nikt nie postawiłby na niego ani grosza. Ten chłopak ma jednak coś, czego nikt mu nie odbierze: matkę z rodu buntowników i ojca, który zamiast pieniędzy daje mu coś cenniejszego - spacery po warsztatach rzemieślniczych i lekcje przy stole. W odcinku usłyszysz:   Jak 11-letni Ben wymyślił pierwsze w Ameryce ręczne płetwy pływackie Co widział 5-latek podczas Wielkiego Pożaru Bostonu w 1711 roku Dlaczego gwizdek za wszystkie pieniądze nauczył go więcej niż rok w szkole Co działo się w domu, gdzie liczyła się treść rozmowy, nie treść talerza Jak prymus klasy wylądował przy przycinaniu knotów świec I dlaczego umowa, którą podpisał w wieku 12 lat, była jednocześnie klatką i kluczemTo opowieść o tym, jak wygląda PRAWDZIWY początek drogi człowieka, który wymyślił siebie od zera. Bez pieniędzy, czy znanego nazwiska.  Chcesz dołączyć do Projektu Franklin? Poznaj szczegóły programu i zarezerwuj bezpłatną, wstępną konsultację. Kliknij i wybierz termin: https://www.porannik.pl/p/projekt-franklin ŹRÓDŁA ODCINKA  Źródła pierwotne: Benjamin Franklin, Żywot własny (Autobiography), Część I (Twyford, 1771). Polskie tłumaczenie: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960Benjamin Franklin, The Whistle — list do Madame Brillon, 10 listopada 1779 (jedna z paryskich „bagatelles”)Benjamin Franklin, On the Art of Swimming – opis ręcznych płetw pływackichCotton Mather, Bonifacius, or Essays to Do Good (Boston, 1710)Relacja Williama Temple’a Franklina (wnuka) – żart o solonych rybachAkta Old South Meeting House – rejestr chrztów; głosowanie na diakona (odkryte przez Nicka Bunkera)Wzorcowa umowa czeladnicza z 1742 roku – Gilder Lehrman Institute of American HistoryBiografie i opracowania historyczne: Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life (Simon & Schuster, 2003), rozdz. 1-2Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity (Knopf, 2018), część IH.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin (Doubleday, 2000), część ICarl Van Doren, Benjamin Franklin (Viking, 1938) – nagroda PulitzeraNian-Sheng Huang, Franklin’s Father Josiah: Life of a Colonial Boston Tallow Chandler, 1657–1745 (American Philosophical Society, 2000)Archiwa i źródła internetowe: AmericanLiterature.com – pełny tekst eseju The Whistle Massachusetts Historical Society (masshist.org) – rejestry chrztów Old South, korespondencja Franklina Benjamin Franklin Historical Society (benjamin-franklin-history.org) International Swimming Hall of Fame (ishof.org) – wprowadzenie pośmiertne, 1968 American Battlefield Trust – „Boston and Benjamin Franklin” (battlefields.org) Boston Public Library – Research Guide „Great Fires of Boston” Leventhal Map & Education Center – mapa kapitana Johna Bonnera z 1722 roku Bostonian Society / Old State House – kolekcja oryginalnego szyldu Niebieskiej Kuli TOTA – „The Boston of Franklin’s Boyhood” (tota.world) EH.net – „Apprenticeship in the United States” USHistory.org – biografia Franklina i historia New-England Courant

Siódmy i ostatni odcinek serii o Tadeuszu Kościuszce. 1798 rok. Kościuszko wraca potajemnie z Ameryki do Europy z fałszywym paszportem. W Paryżu czeka na niego Napoleon Bonaparte z propozycją nie do odrzucenia. A w Berville pod Fontainebleau czeka na niego coś zupełnie innego. 15 lat ciszy, które zmienią jego legendę na zawsze.  Naczelnik kontra cesarz Francuzów Sfałszowany manifest, który wywołał burzę Obietnica cara, która skończyła się milczeniem Szwajcaria, której Kościuszko nie planował Serce, które przeżyło więcej niż jego właściciel Jak wygląda życie bohatera, którego nikt już nie potrzebuje? Co robi generał, który nie może walczyć? I dlaczego to właśnie te lata, a nie bitwy, decydują o tym, kim Kościuszko jest dla nas dzisiaj? Finał serii. Przygotuj się na zakończenie, którego się nie spodziewasz. Słuchaj, inspiruj się i żyj lepiej teraz. Jeśli cenisz moją pracę nad tą serią: Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz  Postaw kawę na suppi.pl/lepiejteraz ŹRÓDŁA ODCINKA Biografie podstawowe: Alex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (St. Martin’s Press, 2009)Monica M. Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, dostępna na Wikisource), zwłaszcza rozdział 9Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Feliks Koneczny, Święci w dziejach Narodu Polskiego (dostępne na NonPossumus.pl)James S. Pula, Thaddeus Kosciuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1998)Sławomir Leśniewski, Kościuszko. Rysa na pomniku? (Wydawnictwo Literackie, 2023)Gary Nash i Graham Russell Gao Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kosciuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)Korespondencja i źródła pierwotne: Founders Online, National Archives (founders.archives.gov)List Tadeusza Kościuszki do Thomasa Jeffersona, kwiecień 1816List Pierre’a Josepha Zeltnera do Thomasa Jeffersona, 30 października 1818List Franza Xavera Zeltnera do Thomasa Jeffersona, 29 października 1817List Kościuszki do A. J. Czartoryskiego, Wiedeń 1815 (cyt. za Gardner)Spotkania z Napoleonem: napoleon.org, biografia: Kosciuszko, Tadeusz Andrzej Bonawenturatadeuszkosciuszko.com, „The difficult story of Tadeusz Kosciuszko and Napoleon Bonaparte”WielkaHistoria.pl, „Kościuszko i Napoleon. Cesarz Francuzów gotował się ze złości, gdy usłyszał warunki polskiego bohatera”WP Film, „To niebezpieczny despota. Posłał na śmierć ponad 100 tys. Polaków”Barbara Grochulska, Księstwo Warszawskie (PWN)Odezwa Dąbrowskiego i Wybickiego do Wielkopolan z 6 XI 1806, historia.interia.plBerville i Zeltnerowie: Wikipedia, Peter Josef ZeltnerDziennik Polski, „Tadeusz Kościuszko prywatnie”Historia Poszukaj, „Czy Tadeusz Kościuszko lubił haftować?”tombeauxpolonais.eu, „gen. Kościuszko”fr-academic.com, biografia KościuszkiKongres Wiedeński i Aleksander I: Tygodnik Powszechny, prof. Franciszek Ziejka, „Naczelnika życie po życiu”TheCollector.com, „Tadeusz Kościuszko: 6 Facts You Didn’t Know”Solura, choroba, śmierć: dr Liliana Narkowicz, Rocznik SNPL, t. 17, Wilno, 2017, s. 596–603prawdajestciekawa.pl, „Kościuszko w Solurze”Schweizerbote, 10 kwietnia 1817 (cyt. za Muzeum Kościuszki w Solurze)mabpz.org, „Muzeum Kościuszki w Solurze”kosciuszko-solothurn.ch, oficjalna strona Kosciuszko Gesellschaft SolothurnWikipedia, Kościuszko Museum, Solothurndzieje.pl, „200 lat temu w Solurze zmarł Tadeusz Kościuszko”Pochówek na Wawelu, serce, kopiec: dzieje.pl, „200 lat temu Tadeusz Kościuszko został pochowany na Wawelu”pai.media.pl, „Ostatnia droga Tadeusza Kościuszki”Muzeum Historii Polski, kalendariumkopieckosciuszki.pl, oficjalna strona Kopca Kościuszki w KrakowieTestament siechnowicki i amerykański: Wikipedia, Wills of Tadeusz KościuszkoWikicytaty (pl), Tadeusz Kościuszkopolonika.pl, „Niezrealizowany testament Tadeusza Kościuszki”Smithsonian Magazine, „The Polish Patriot Who Helped Americans Beat the British” (2017)Pamięć i upamiętnienia:American Battlefield Trust, Andrzej Tadeusz Bonawentura Kosciuszkokosciuszkoheritage.com, „Thaddeus Kosciuszko Memorialised Worldwide”Wikipedia, Commemoration of Tadeusz KościuszkoBritannica, Tadeusz Kosciuszko