Advertise on podcast: Nottebohmlezingen

Met Wat ik haar niet vertelde schreef Sigrid Bousset het meeslepende levensverhaal van Ivo Michiels en zijn jongere vrouw Christiane Faes. Ze kende hen van dichtbij sinds haar twaalfde en dringt diep tot hun levens door. Tegelijk schetst ze een beeld van de wereld waarin ze zelf opgroeide, met mannelijke schrijvers en vrouwen in de schaduw. Ivo Michiels was een onvermoeibare vernieuwer in literatuur, film en kunst, maar diep getekend door oorlog, schuld en angst. Welke verborgen last droeg hij met zich mee? Welke rol speelde hij nu echt in de Tweede Wereldoorlog? Wie is zijn zoon, in 1944 in Duitsland verwekt? Wat met de vrouw die haar leven aan hem gaf? Hoeveel heeft hij verhuld en toch geschreven? Sigrid Bousset legt de intieme drijfveren bloot van een man vol geheimen. Ze zocht naar het trauma en het onvertelde, en vond meer dan Ivo Michiels zelf ooit prijsgaf. Een onverwacht breed en diepmenselijk panorama opent zich. Een boek over wat nooit volledig uitspreekbaar is, dat bijna leest als een roman. Tijdens deze Nottebohm-lezing spreekt Bousset over haar jarenlange onderzoek, over ontdekkingen in archieven en bibliotheken, over de herinneringen en gesprekken die haar boek gestalte hebben gegeven. Lezing van 10 mei 2026.

Julie Van Bogaert gaat met Bram De Ridder en Joost Van Meerbeeck in gesprek over hun boek Oproer en omwenteling. Samen nemen ze je mee door het leven van Adriaan van Meerbeeck en tonen hoe hij Antwerpen, de Nederlanden en de wereld van zijn tijd, de zestiende eeuw, beleefde. Een boeiende kijk op geschiedenis door zijn ogen. Eind 16de eeuw staat Antwerpen in het oog van de storm. Oorlog woedt veraf en nabij, ideologische twisten verstoren de politieke orde, armoede en rijkdom hangen af van de wereldhandel en desinformatie doet iedereen aan de waarheid twijfelen. De wereld binnen en buiten de stad lijkt onherkenbaar. Middenin de storm staat Antwerpenaar Adriaan Van Meerbeeck (ca. 1560-1630). Als kind maakt hij de Beeldenstorm mee, als tiener de Spaanse Furie en als volwassene de splitsing van de Nederlanden. Hij zoekt een manier om orde te scheppen in de chaos en vindt die op een vertrouwde plaats: de geschiedenis. Na een lange carrière als schoolmeester schrijft hij de Chronycke van de gantsche werelt, ende sonderlinghe van de seventhien Nederlanden (1620). In zijn eigen woorden ‘een waar verhaal, geschreven door een echte geschiedenisliefhebber’. Het boek is bovenal een eigentijdse bestseller, een spectaculair verhaal voor iedereen die de omwentelingen van de 16de en 17de eeuw beter wil leren kennen. In Oproer en omwenteling wordt de vergeten historieschrijver Adriaan Van Meerbeeck in ere hersteld. Lezing van 22 maart 2026.

Tinneke Beeckman spreekt met Alexander Roose over Essays van Montaigne en de inzichten uit zijn nawoord. Een boeiend gesprek over Montaignes kijk op het leven. Hoe moet je leven en denken? Rusteloos zocht Michel de Montaigne (1533-1592), door velen beschouwd als de eerste echt moderne mens, naar een antwoord op deze vraag. Alexander Roose beschrijft op meeslepende wijze hoe Montaigne tegenslag en ontgoochelingen overwon, en wat wij van hem kunnen leren. Michel de Montaigne schreef niet voor ons. Hij begon zijn gedachten te noteren om greep te krijgen op zichzelf. Zijn Essays behoren tot de boeiendste filosofische teksten ooit. Montaigne leefde in een tijdperk van wetenschappelijke omwentelingen, godsdienstoorlogen en politieke instabiliteit. Zijn ‘probeersels’ zijn een therapie, een zelfportret en een publieke bekentenis. De gentleman-filosoof dialogeert met filosofen uit de oudheid – stoïcijnen, sceptici, epicuristen – voor wie filosofie altijd meer was dan een theorie. Want moedig en waarachtig leven, dat wil Montaigne. Lezing van 22 februari 2026.

Publieke groenruimtes zijn cruciaal voor stedelijke leefomgevingen. Ze bevorderen de levenskwaliteit en gezondheid, versterken steden tegen klimaatverandering en creëren sociale verbindingen. Toch zijn ze niet neutraal: ze evolueren mee met politieke, economische en sociale agenda’s. Groen in een stad roept spanningen op - tussen gentrificatie en toegankelijkheid, privatisering en commons, biodiversiteit en recreatie, veiligheid en uitsluiting, milieurechtvaardigheid en uitbuiting. De tentoonstelling Getemde natuur vertelt onderbelichte verhalen over de geschiedenis van stedelijke ruimtes, terwijl hedendaagse kunstenaars en architecten gangbare ideeën over stedelijke natuur bevragen met een blik op een inclusieve en veerkrachtige toekomst. In deze Nottebohmlezing reflecteert curator Bart Tritsmans over het maken van de tentoonstelling Getemde Natuur en over het achterliggende historisch onderzoek. Lezing op 18 januari 2026.

Thijs Porck neemt je mee in een fascinerend manuscriptenmoordmysterie rond middeleeuwse handschriftfragmenten, verspreid over Europa, die mogelijk leiden naar de gevluchte prinses Gunhild. Een spannende lezing vol historische puzzels, speurwerk en literaire geheimen uit het Oudengels. In de 16e en 17e eeuw werden stroken perkament uit middeleeuwse handschriften hergebruikt ter versteviging van boekbanden. Die handschriftfragmenten (maculatuur) vormen de aanleiding voor spannend onderzoek. Als ware detectives maken onderzoekers gebruik van kleine aanwijzingen om de lotgevallen van het oorspronkelijke middeleeuwse handschrift te reconstrueren. In deze lezing kijken we naar fragmenten die in boekbanden in Engeland, Duitsland, Polen en Nederland zijn gevonden en allemaal onderdeel vormden van een handschrift met Oudengelse glossen. Ze vormen het begin van een fascinerende puzzeltocht: een manuscriptenmoordmysterie dat mogelijk verband houdt met de Engelse prinses Gunhild die in de 11e eeuw naar Vlaanderen vluchtte. Lezing van 23 november 2025.

Joanna Van der Heyden werpt een intrigerende blik op hoe muziekjournalisten tussen 1830 en 1880 via smaak, roddel en ideologie de burgerlijke identiteit mee vormgaven en het maatschappelijke debat beïnvloedden. Tussen 1830 en 1880 speelden muziekjournalisten een invloedrijke rol in het muzikale en maatschappelijke leven. Ze begeleidden luisteraars in hun muzieksmaak en presenteerden muziek als een middel tot sociale regulering, terwijl ze ook ruimte lieten voor roddel en sensatie. Vanuit een overwegend antiklerikale, liberale en stedelijke invalshoek droegen zij bij aan het sociale en politieke discours. Hun positie stelde hen in staat om burgerlijke normen te verspreiden en de waardering voor de West-Europese muziekcultuur te bevorderen. Vrouwelijke musici en publiek werden getoetst aan conventies; emancipatorische stemmen klonken nauwelijks. De muziekpers bewaakte als het ware de burgerlijke identiteit. Lezing van 2 november 2025.

Met haar nieuwe roman schetst Aline Sax een ontroerend en historisch doorleefd portret van de Westhoek na WO I. Ontdek tijdens deze lezing hoe ze bronnenonderzoek omzet in meeslepende fictie die blijft raken. Op 11 november 1918 zwegen de wapens. Maar de oorlog was niet voorbij. Voor zij die hem hadden meegemaakt, brak een moeilijke tijd aan van verwerking. Hoe bouw je je leven weer op? Hoe geef je alles wat je hebt meegemaakt een plaats? Hoe vind je een evenwicht tussen verdergaan en herinneren? Die vragen stellen de personages zich in de nieuwe roman van Aline Sax. Het boek schetst een ontroerend beeld van de Westhoek in het eerste jaar na de Eerste Wereldoorlog. Een plek waar Britten en Belgen, burgers en militairen, levenden en doden met elkaar in contact kwamen. In deze lezing schildert Aline Sax aan de hand van de bronnen die ze voor haar onderzoek gebruikte een beeld van deze fascinerende periode en licht ze toe hoe historisch onderzoek op een invoelbare manier tot fictie herwerkt kan worden, zonder de historische waarachtigheid te verliezen. Lezing van 26 oktober 2025.

Tom Lanoyes boeken zijn telkens ook verschenen in een bibliofiele editie. De gevierde schrijver toont en vertelt over zijn bibliofiele oeuvre én zijn bijzondere band met uitgever Boris Rousseeuw. Goede vriend Rudy Vanschoonbeke leidt de lezing in en licht de kennismaking tussen Tom en Boris toe. Tom Lanoye (1958) is romancier, dichter, columnist, theaterauteur en performer. Hij schreef bestsellers als Ten oorlog, Het goddelijke monster, Het derde huwelijk, Zuivering en De draaischijf. Veel van zijn proza is verfilmd en er werd werk van hem vertaald of gespeeld in meer dan vijftien landen. Als eerste ooit werd hij bekroond met de drie grootste oeuvreprijzen van ons taalgebied: de Gouden Ganzenveer (2007), de Constantijn Huygensprijs (2013) en de Prijs der Nederlandse Letteren (2024). Lezing van 25 mei 2025.

Jeroen Cornilly doet ons verlangen naar zee en brengt voor het eerst het grote verhaal van twee eeuwen kusttoerisme en bouwen aan zee. De Belgische kust ontwikkelde zich in de loop van de negentiende eeuw tot een belangrijke vakantiebestemming voor een elitair publiek uit vijf continenten. Na de Eerste Wereldoorlog werd het de vakantiebestemming bij uitstek van zowat elke Belg. Tweehonderd jaar vakantie aan zee heeft zijn sporen nagelaten in het verstedelijkte landschap van de kust. Architecten uit heel België leverden een belangrijke bijdrage aan hoe de kust evolueerde en er vandaag nog uitziet. De aanwezigheid van al deze architecten – soms met één gebouw, soms de spiegel van een architectencarrière – maakt dat de Belgische kust een boeiende staalkaart van de Belgische architectuurgeschiedenis biedt. Lezing van 4 mei 2025.

In 2020, the already impressive collection of Plantinian editions held at the Bibliothèque Universitaire Moretus Plantin (BUMP) in Namur was considerably enriched by the exceptional collection of Philippe de Dorlodot. The 500th anniversary of Plantin’s birth and the arrival of these new editions provided an opportunity to explore this collection in greater depth and to present it in a book that aims to reconcile scientific rigour with a general public approach. Our conference will present the results of this project, focusing on the issue of multilingualism and translation in Plantin’s work as a printer and publisher. We will show that the angle of translation makes it possible to observe multiple characteristics of these works: their material aspect, their role within a network of humanists or a particular political context, and even, in some cases, the singular history of particular copies. Lecture on 15 March 2025.

Tine De Koninck gaat tijdens haar muzikale lezing in op het bijzondere liedboek voor Dorothea de Berti. In 2023 kon de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience het liedboek voor de Antwerpse Dorothea de Berti verwerven, een uniek manuscript dat in 1621 werd samengesteld ter gelegenheid van haar verloving. Dit prachtig gekalligrafeerde album weerspiegelt de artistieke en literaire smaak van de elite in de Zuidelijke Nederlanden, met Franse hofliederen, liefdesemblemen en poëzie van grote dichters. Tijdens deze lezing wordt de inhoud en cultureel-historische context van dit waardevolle handschrift besproken. Ze wordt muzikaal begeleid door het vocaal ensemble Lyra Antiqua o.l.v. Jan Van Elsacker en luitist Tom Van Eygen van de Podiumacademie Lier, die enkele liederen uit het handschrift laten weerklinken.  Lezing van 16 maart 2025.

In Meesters van de straat toont Martin Schoups hoe Antwerpen in de loop van de negentiende eeuw de meest gepolariseerde stad van het land werd. Antwerpen is een verdeelde stad en dat is al een hele lange tijd zo. In Meesters van de straat toont Martin Schoups hoe Antwerpen in de loop van de negentiende eeuw de meest gepolariseerde stad van het land werd. Liberalen en conservatieven vlogen elkaar in de haren. De bitse schoolstrijd zette de stad onder hoogspanning. Maar ook op andere terreinen werd het hommeles. Politieagenten kregen het zwaar te verduren in de volksbuurten van de stad. Tijdens stakingen zaten stakende arbeiders ‘onderkruipers’ achterna om hen hardhandig mores te leren.  Blote vuisten, gebroken ramen, getier en gebrul: dit boek neemt je mee langs woelige Antwerpse straten en pleinen. Betogers en stakers lopen er kriskras door elkaar. Aan de hand van talloze kleine artikeltjes uit de krantencollectie van de Erfgoedbibliotheek Hendrik Conscience reconstrueert de auteur de sfeer van al die betogingen, stakingen en vechtpartijen in de stad.   Vanwaar die strijd, vraag dit boek zich af. In die jaren – het laatste kwart van de negentiende eeuw – was de stad letterlijk uit haar voegen gebarsten. De oude stadsmuren waren verdwenen, nieuwe stadsdelen ontwikkeld, en de bevolking was in twintig jaar tijd verdubbeld. Die stormachtige ontwikkelingen zetten traditionele ideeën over gemeenschap en identiteit op de helling. Van wie was de stad? Wie hoorde er bij de stad en wie niet? Als ingebeelde 'spiegel van de gemeenschap' vormden de Antwerpse straten het brandpunt van deze strijd. Laat je meevoeren door een verdeelde stad onder hoogspanning.  Lezing van 16 februari 2025.

Dit najaar geven we het woord aan auteurs en onderzoekers die op basis van de rijke collectie van de Erfgoedbibliotheek nieuw werk hebben gepubliceerd. Matthijs de Ridder vertelt waarom die ene bijzondere druk van Franz Kafka in onze collectie Paul van Ostaijen inspireerde als prozaïst.  Op 6 juni 1924 overleed Franz Kafka aan tuberculose. Anders dan in dit Kafka-jaar stonden de kranten destijds nauwelijks stil bij de dood van de Tsjechische schrijver. Kafka was nog een onbekende in de Lage Landen. Paul van Ostaijen toonde zich wél bijzonder aangedaan. Hij vertaalde meteen een aantal van Kafka's vroege teksten en schreef een persoonlijke nota over de schrijver die was gestorven aan de ziekte die hij op dat moment wellicht al door zijn eigen lichaam voelde razen.  Matthijs de Ridder belicht in deze lezing de bijzondere band tussen Franz Kafka en Paul van Ostaijen. Hij bladert door Van Ostaijens exemplaar van  Die Verwandlung dat recent door de Erfgoedbibliotheek werd verworven en laat zien dat hoe de leergierige schrijver zijn komische talent scherpte aan het proza van Kafka. Hij staat bovendien stil bij de curieuze gelijkenissen tussen Van Ostaijens groteske Het gevang in de hemel (1920) en Kafka’s verhaal Een hongerkunstenaar (1921). Lezing van 8 december 2024.

Toenmalig burgemeester van Antwerpen Bart De Wever schreef een geschiedenis van de Koekenstad, en daarvoor had hij onze collectie nodig. 'Het verhaal van Antwerpen' geeft inzicht in de geschiedenis van de stad. Het vertelt waar we vandaan komen, helpt ons te begrijpen wie we zijn en biedt inspiratie om te beseffen wie we willen worden. Uit de verhalen blijkt een liefde voor de stad en een liefde voor de stadsgemeenschap die er thuis is. Lezing van 17 november 2024.

Steven Van Impe duikt in de collectie van de Erfgoedbibliotheek neemt je mee naar 1140 toen het oudste boek van Antwerpen geschreven werd. Het Missaal van Berchem is het oudste boek uit Antwerpen. Het werd geschreven rond het jaar 1140 in de verdwenen Sint-Michielsabdij. Zo’n driehonderd jaar later verhuisde het boek naar Berchem, waar het eeuwenlang gebruikt, bewaard en gekoesterd werd. Wat is dat Missaal van Berchem juist? Wat staat erin? Wie heeft het gemaakt? Hoe heeft het al die eeuwen overleefd? Op een deel van die vragen kunnen we nog geen uitgebreide of volledige antwoorden geven: het onderzoek is in veel opzichten nog maar net begonnen. Maar we weten toch al genoeg voor een eerste kennismaking. Gedigitaliseerde versie Bekijk het Missaal van Berchem hier alvast integraal online: https://dams.antwerpen.be/asset/dXfKYTVEkDSNJimKZQq7Njk7. Blader door de 205 gedigitaliseerde folio's of bladen van dit eeuwenoude manuscript. Je kan inzoomen op de kleinste details. Veel kijkplezier! Lezing van zondag 27 oktober 2024.