Advertise on podcast: Vers Beton

Jurist en filosoof Marc Schuilenburg van Erasmus Universiteit Rotterdam doet al jaren onderzoek naar surveillance in de stad. Wat hem daarbij vooral opvalt, is het totale gebrek aan publiek debat daarover. Volgens hem komt dat omdat surveillance genormaliseerd is geraakt. “Camera’s zijn een onderdeel geworden van ons dagelijks leven, net zoals je tanden poetsen en je pyjama aantrekken als je gaat slapen.” Hoe krijg je dat debat op gang? Volgens Schuilenburg begint dat bij een groter bewustzijn van mensen, bijvoorbeeld dat de slimme deurbel meer is dan een knop om een deur te openen. “Achter dat kastje gaat een heel debat schuil. Denk aan de infrastructuur van techbedrijven, de rol van camera’s in de VS, en de discussie over digitale soevereiniteit.” Bovendien moeten ook mogelijk betrokkenen meedoen aan dit debat. “Daarvoor moet je het woord ‘publiek’ breder definiëren. Het publiek is namelijk ook de voorbijganger die onbedoeld slachtoffer wordt, het techbedrijf dat ze maakt, en de natuur die lijdt onder de energie die ze slurpen.”

Volgens het Rotterdamse gemeenteraadslid Loes Rojen van D66 zet de politiek camera’s niet op een afgewogen wijze in. In haar ervaring handelen politici vooral op basis van sentiment en om daadkrachtig over te komen, zonder dat ze goed nadenken of camera’s ook echt de beste oplossing zijn. Maar goed, hoe overtuig je de rest van de raad daarvan? “Mensen gaan pas nadenken als ze zien dat er iets misgaat. Een tijd terug werden er bijvoorbeeld camera’s geplaatst bij zelfscankassa’s. De gedachte daarachter was dat mensen minder snel geneigd zijn om te stelen, omdat ze weten dat ze gefilmd worden. Bij een rechtszaak hierover zei de rechter dat dit helemaal niet mag, omdat je voor dat doel ook gewoon prima een spiegel kunt ophangen.”

In Amsterdam stelt PRO-gemeenteraadslid Elisabeth IJmker vaak kritische vragen over de inzet van camera’s. Zij ziet namelijk dat technologie vaak als reflex wordt ingezet, terwijl dat nergens voor nodig is. “Tijdens de coronaperiode was het heel druk in de binnenstad, en dat kon vanwege de anderhalvemeterregel niet. Toen werden er camera's opgehangen in de Kalverstraat om te kijken of het druk was. Ja, volgens mij is het daar gewoon druk op zaterdag, dus wat is dan precies de toegevoegde waarde hiervan?” IJmker stelt daarbij graag alternatieven voor. “Tijdens corona was het ook te druk op de Wallen. De reflex was toen: we plaatsen camera’s om dat te monitoren. Maar er staan daar ook heel veel auto’s geparkeerd. Hef wat parkeerplaatsen op, en dan heb je er weer een meter of twee bij, zodat er meer mensen passen. In plaats van de situatie te houden zoals deze is en de problemen op te lossen, kun je de situatie ook aanpassen om de problemen te voorkomen.” Dat die technologie-reflex er bij de gemeente is, komt volgens haar onder meer door de economische belangen die erachter zitten. “Bedrijven zeggen: 'Wij hebben dé oplossing voor jouw probleem, het enige wat je hoeft te doen is dit stukje technologie inkopen, en dan maken wij de wereld een beetje makkelijker'. Maar termen als gemak, efficiëntie, slim en innovatie verhullen dat er nog meer van belang is om het over te hebben. Denk aan discriminatie en sociale cohesie. De politiek moet de afweging daartussen maken. Maar de taal van bedrijven slaat dat debat plat.“

Paul van Egmond, onderzoeker bij onderzoeksbureau voor de publieke sector DSP, evalueerde het afgelopen jaar (pdf) voor de gemeente Rotterdam de inzet van camera’s. Zeker, hij ziet dat er zaken beter kunnen, maar grosso modo lijkt de overheid zich goed aan haar eigen wetten te houden. Problematischer vindt hij de oprukkende camera’s in het private domein. “Er is veel geloof in cameratoezicht. Maar als supermarkten met bodycams hun klanten opnemen, dan vind ik dat niet prettig. Ik weet ook niet of die beelden daar wel in goede handen zijn.” Die vraagtekens ziet hij steeds minder geplaatst worden. “De hele maatschappij zit vol camera’s. Iedereen heeft er een bij zich, je wordt overal non stop gefilmd, dus het wordt steeds normaler. Gek genoeg moeten gemeentelijke camera’s aan allerlei wettelijke eisen voldoen, terwijl deurbelcamera’s gewoon de openbare ruimte filmen, wat helemaal niet mag. Maar daar wordt niet op gehandhaafd.”

Iedereen heeft iets te verbergen. Dat stelt mediakunstenaar en slimme-deurbel-onderzoeker Roos Groothuizen, in respons op de vraag wat je kunt zeggen tegen mensen die camera’s prima vinden, omdat zij niets te verbergen hebben. “Mensen gaan uit van de goedheid van de overheid en de instanties die de macht hebben. Daar zit het probleem. Misschien heb je nu niets te verbergen. Maar in de Verenigde Staten zie je hoe er misbruik wordt gemaakt van camerabeelden door de nieuwe, fascistische machtssituatie. Daar worden de beelden van slimme deurbellen zonder aanleiding gevorderd door politieagenten en gebruikt voor hun eigen doeleinden.” Volgens Groothuizen had niemand dat verwacht toen ze er jaren geleden zonder nadenken een aanschafte op Amazon. “Voor technologie zijn altijd veel meer functies en toepassingen te bedenken dan die waarvoor je deze hebt aangeschaft. Dáár zit de frictie.”

Na ooit ongevraagd gefilmd te zijn op de Witte de Withstraat, besloot burgeractivist Peter Stijnen om aan countermapping te doen: alternatieve kaarten creëren die machtsstructuren bevragen, in plaats van versterken. Op zijn vele wandelingen door de stad kijkt hij nauwkeurig om zich heen en noteert hij alle camera’s van de gemeente die hij ziet. Via deze online kaart geeft hij iedereen de kans te weten waar zij in de gaten worden gehouden. Ook schreef hij vorig jaar een uitvoerig bezwaar tegen het nieuwe besluit voor de inzet van camera’s door de gemeente. Waarom is Peter zo benieuwd naar camera’s? “Het gaat mij om de asymmetrie in macht. Er is aan de ene kant een overheid die alles centraal bijhoudt en iedereen vanuit een centrale ruimte kan volgen. Ook kan zij die gegevens op allerlei manieren koppelen om controlerend op te treden. Dat vind ik een gevaarlijke ontwikkeling.” Hij bepleit daarom een cameraplafond, een maximaal aantal permanente camera’s dat de overheid in Rotterdam mag plaatsen. “In Utrecht doen ze dat ook, daar moet voor elke nieuwe camera een andere weg.” Stijnen hoopt dat de gemeente daardoor kritischer nadenkt over welke camera’s echt effectief en noodzakelijk zijn. “Want als camera’s niet werken, dan moeten we iets anders verzinnen.”

Guido Grijs is sociaal advocaat bij ASVK in IJsselmonde. Vanuit zijn kantoor, omsingeld door camera’s en midden in een veiligheidsrisicogebied, hekelt hij de inbreuk van de gemeente op onze privacy. “De gemeente weet dat ze met deze maatregelen tegen criminaliteit de grenzen van het Europees Verdrag van de Rechten voor de Mensen bereikt. Toch wil ze het hele pakket behouden, ook al is de werking ervan meer gebaseerd op een idee dan dat het wetenschappelijk onderbouwd is. Het is vooral symboolpolitiek.” Grijs benadrukt niet tegen camera’s an sich te zijn. “Als er een gebied is waar aantoonbaar criminaliteit plaatsvindt, dan mag je best als tijdelijke maatregel camera’s installeren, zoals de politie doet. Maar niet zomaar voor drie jaar.” Omdat hij twijfelt aan de onderbouwing voor de noodzaak van camera’s, is hij een rechtszaak gestart tegen de gemeente. “Als burgemeester en wethouders een aanvraag doen voor het plaatsen van camera’s, dan moeten ze die wel goed onderbouwen met cijfers en wetenschappelijke argumenten. Wat zijn de effecten van de camera’s, dragen ze echt bij aan minder criminaliteit, en maken ze niet te veel inbreuk op de privacy?”

Loulou Drinkwaard verdiepte zich in de levensloop van Antonio, een man die stierf op een Rotterdamse plantage nadat hij zich herhaaldelijk verzette tegen een leven in slavernij. Luister hier naar het artikel dat eerder verscheen op Vers Beton. Voorlezer: Loulou Drinkwaard

De stijgende huurprijzen in de commerciële sector maken van Rotterdam steeds meer een expatstad. Voor wie niet van plan is hier lang te blijven, kwam er de afgelopen tien jaar veel aanbod bij, onder de naam short stay. Waarom is de hotelachtige woning zo in opkomst en wat vindt de gemeente ervan? Dit artikel wordt voorgelezen door de auteur: Teun van den Ende.

Terwijl het aantal sociale huurwoningen in Rotterdam de afgelopen tien jaar daalde, steeg het aantal commerciële huurwoningen explosief. Vaak gaat het om woningen in grote hotelachtige gebouwen, gericht op jongeren. Durfals, projectontwikkelaars, beleggers en buitenlandse investeerders maken grote klappers in deze miljoenenbusiness. Wie zijn die spelers op de commerciële huurmarkt? Dit artikel wordt voorgelezen door de auteur: Teun van den Ende.

De negatieve ervaringen van bijstandsgerechtigden drongen nauwelijks tot het grote publiek door. Totdat de gemeenteraad wethouder Richard Moti tot de orde riep. Luister nu deel 3 van de podcast Big Brother in de bijstand. Een podcast van Sascha Meijer en Saskia Klaassen voor Vers Beton en OPEN Rotterdam.

Tijdens heronderzoeken werden bijstandsontvangers als een dief of kleuter behandeld, zegt onderzoeker Margot Kersing van de EUR. “Ze waren bij voorbaat verdacht, mochten zelf niets vragen en kenden vaak hun rechten niet”, vult bijstandsadvocate Jacqueline Nieuwstraten aan. Luister nu naar deel 2 van de podcast Big Brother in de bijstand. Een podcast van Sascha Meijer en Saskia Klaassen voor Vers Beton en OPEN Rotterdam.

Ter plekke inloggen op de bank-app om je bijschrijvingen te laten zien aan de gemeente of een ambtenaar moeten overtuigen dat je ècht niet bij het geld van je uitvaartverzekering kunt. Dat klinkt als een enorme inbreuk op je privacy, maar dat is wel de realiteit voor zo’n twintigduizend Rotterdammers in de bijstand. Een podcast van Sascha Meijer en Saskia Klaassen voor Vers Beton en OPEN Rotterdam.

Dit jaar is het 150 jaar geleden dat de slavernij is afgeschaft, daarom besteedt Vers Beton in aanloop naar Keti Koti aandacht aan de Rotterdamse slavernijgeschiedenis. Beluister nu ook de podcast waarin we napraten met onderzoekers over het belang van het vertellen van verhalen over dit verleden. Met: - Loulou Drinkwaard, uitgever en redacteur bij Vers Beton - Sharyfah Bhageloe, journalist bij Vers Beton en de NOS - Cynthia McLeod, historicus en auteur van historische boeken zoals Hoe duur was de suiker? Presentator: Zoë Pinto e Neto

Piet Vollaard is architect, ecoloog en expert biodiversiteit. Vollaard is als medeoprichter van Stichting De Natuurlijke Stad bezig met ecosystemen in Rotterdam. In deze aflevering spreekt hij over het ecosysteem van Rotterdam én wat we als bewoners en overheid kunnen doen om dit te verbeteren. “Het idee dat er zoiets bestaat als een ecosysteem in de stad is vrij recent. Iedereen is nog een beetje in het duister aan het tasten over hoe we dit ecosysteem moeten aanpakken, maar er is wel een algemeen gedragen gevoel dát het beter moet.” Wat Dan Wel? is de podcast waarin we op zoek gaan naar hoe het beter kan in de stad. Anne Ardon en Basia Dajnowicz praten met Rotterdammers die de stad een stukje beter. Tijdens de covid-crisis hoorde je veel mensen zeggen dat dit hét moment was om verandering door te voeren, om het vanaf nu écht anders te gaan doen. Het is makkelijk om te zeggen wat we niet (meer) willen, maar hoe begin je te bedenken: wat dan wel? Shownotes - Gemeente Rotterdam over Biodiversiteit: https://www.rotterdam.nl/biodiversiteit - De Natuurlijk Stad: It’s the ecology, stupid: https://natuurlijkestad.nl/its-the-ecology-stupid/ - Minicollege: Wat moet Rotterdam met een stadsbioloog? https://www.youtube.com/watch?v=c_0nSFVSdEE - Piet Vollaard voor Vers Beton: https://www.versbeton.nl/personen/piet-vollaard/ - Archined: https://www.archined.nl/ - Stad in de maak: https://www.stadindemaak.nl/ - Boek: Stadsnatuur maken: https://www.bol.com/nl/nl/f/stadsnatuur-maken-making-urban-nature/9200000059268400/ - Onderzoek Arcadis: https://www.arcadis.com/nl-nl/knowledge-hub/perspectives/europe/netherlands/2022/gezonde-stad-index-2022 - Getijdenpark Rotterdam: https://www.rotterdam.nl/getijdenpark - Omgevingsvisie Rotterdam https://www.rotterdam.nl/omgevingsvisie - De Rotterdamse Munt https://www.rotterdamsemunt.nl/ - Essenburgpark https://www.essenburgpark.nl/