Advertise on podcast: Söguskoðun

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um uppruna bandarísku þjóðarinnar sem fyrst og fremst varð til upp úr landnámi breskra landema á 17. og 18. öld.  Ólafur las bókina Albion's Seed: Four British Folkways in America eftir David Hackett Fischer og segir frá fjórum grunnstraumum landnema frá Bretlandseyjum til Nýja Englands, Pensylvaníu, Virginíu og Suðurríkjanna þriggja (Karólínunum og Georgíu). Þessir ólíku samfélagshópar mótuðu kjarnann í bandarísku samfélagi og má sjá spor þeirra í menningarsögu Bandaríkjanna allt fam á okkar daga.  Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í dag er Þorláksmessa að vetri, 23. desember - síðasti dagur jólaföstu og aðventu. Í tilefni þess ræða Söguskoðunarbræður um Þorlák helga Þórhallsson (1033-1093), Skálholtsbiskup og verndardýrðling Íslands í kaþólsku kirkjunni - sem dagurinn er kenndur við. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um krossafararíkin sem komið var á fót í Austurlöndum Nær í kjölfar fyrstu krossfararinnar 1095-1099.  Konungsríkið Jerúsalem var stærst og mikilvægast krossfararíkjanna, enda var höfuðborg þess borgin helga. Í konungsríkinu lifðu múslimar og ýmsir kristnir trúarhópar, gyðingar, armenar, arabar og ítalskir kaupmenn, undir innfluttu lénskerfi frönsku- og latínumælandi Franka. Viðskipti milli Evrópu og Asíu blómstruðu og ríkið varð fastur hluti af heimsmynd Mið-Austurlanda. En sem hluti af heilögu stríði var tilvist krossfararíkjanna háð sundrungu múslima. Eftir að múslimar sameinuðustu á 12. öld, síðast undir stjórn Saladíns, féll Jerúsalem með dramatískum hætti árið 1187 og konungsríkið þurrkaðist út. Síðustu leifar krossfararíkjanna féllu eftir þegar Mamelúkar tóku Acre 1291.  Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Andri og Ólafur um Þýsku riddararegluna, einnig þekkt sem Tevtónska reglan eða Maríuriddarar, sem kom á fót þýsku landnema- og krossfararíki við Eystrasaltið á 13. öld.  Þýska riddarareglan var stríðsmunkahreyfing, stofnuð í Palestínu eftir þriðju krossferðina um 1190. Hlutverk reglunnar var að hjúkra sjúkum krossförum og pílagrímum og berjast með krossförum í heilögu löndunum.  Með dvínandi árangri í Palestínu færðu þýsku riddararnir sig heim til Þýskalands og leiddu krossferðirnar í norðri, þ.e. stríð gegn heiðnum þjóðum við Eystrasaltið, kristniboð og landnám. Riddararnir stofnuðu regluríki sitt í Prússlandi og Líflandi, og á hápunkti veldis reglunnar réði hún yfir öllu því svæði sem í dag er Norður-Pólland og Eystrasaltsríkin. Ríki reglunnar leið undir lok á 16. öld, en lönd þess urðu kjarninn í því sem síðar varð Prússland. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag halda Söguskoðunarmenn aftur til fornaldar til að ræða um hellenimsann sem var tímabilið í sögu Grikklands og Mið-Austurlanda eftir dauða Alexanders mikla og fram að öld Rómaveldis. Þegar Alexander lést árið 323 f.kr. eftirlét hann engan erfingja sem gat tekið við hinu gríðarstóra víðfeðma ríki sem hann hafði lagt undir sig frá Balkanskaga til Indlands. Ríkið skiptist upp í smærri einingar þar sem arftakar Alexanders stofnuðu grísk konungsríki, m.a. á svæðinu sem í dag er Afganistan. Undir hellenismanum varð grísk tunga ráðandi í Ptólemíska ríkinu í Egyptalandi og Selevkídaríkinu í Austurlöndum nær, og austræn menning rann saman við gríska menningu í listum, arkítektúr, trúarbrögðum, vísindum og fræðum. Hellenimsinn er formlega talinn enda árið 30. f.kr. með Kleópötru í Egyptalandi, þegar síðasta gríska arftakaríkið rann inn í Rómaveldi. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um Júgóslavíu eftir seinni heimsstyrjöld og fram að falli kommúnismans. Þátturinn er sjálfstætt framhald af þætti 89 - Um Júgóslavíu 1918-1941. Skæruliðar kommúnista undir stjórn landsföðurins Josip Broz Tito sameinuðu þjóðarbrot Júgóslavíu eftir miklar blóðsúthellingar seinni heimsstyrjaldar og endurreistu fjölþjóðlega ríkið á nýjum grunni.  Sósíalíska Júgóslavía var öðruvísi en hin kommúnistaríkin í Austur-Evrópu. Eftir klofninginn við Stalín 1948 fór Tító egin leiðir og mótaði sérstakan júgóslavneskan sósíalisma. Júgóslavía stóð einnig utan hernaðarbandalaga og tróð milliveginn á milli Vesturveldanna og Sovétríkjanna í kalda stríðinu.  En undir niðri kraumuðu þjóðernisdeilur og andstæður, og eftir efnahagshamfarir 9. áratugarins og fall kommúnismans í Austur-Evrópu lá leið Júgóslavíu til borgarastyrjaldar. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag komu Ólafur og Andri saman til að ræða um þriðju heimsstyrjöldina sem sögulegt fyrirbæri, þ.e. stríðið sem aldrei varð á milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna á síðari hluta síðustu aldar.  Kalda stríðið var hugmyndafræðileg barátta tveggja ofurvelda sem skiptu heiminum á milli sín eftir endalok seinni heimsstyrjaldar. Í hálfa öld stóðu vígvélar NATO og Varsjárbandalagsins andspænis hverri annarri sitt hvoru megin við járntjaldið og lögðu á ráðin.  Í þessum tvöfalda þætti ræða Söguskoðunarmenn um kalda stríðið og undirbúninginn fyrir þriðju heimsstyrjöldina sem kom sem betur fer ekki. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag komu Ólafur og Andri saman til að ræða um þriðju heimsstyrjöldina sem sögulegt fyrirbæri, þ.e. stríðið sem aldrei varð á milli Bandaríkjanna og Sovétríkjanna á síðari hluta síðustu aldar.  Kalda stríðið var hugmyndafræðileg barátta tveggja ofurvelda sem skiptu heiminum á milli sín eftir endalok seinni heimsstyrjaldar. Í hálfa öld stóðu vígvélar NATO og Varsjárbandalagsins andspænis hverri annarri sitt hvoru megin við járntjaldið og lögðu á ráðin.  Í þessum tvöfalda þætti ræða Söguskoðunarmenn um kalda stríðið og undirbúninginn fyrir þriðju heimsstyrjöldina sem kom sem betur fer ekki. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag fjalla Ólafur og Andri um íslam og hinar ýmsu hreyfingar og trúfélög innan íslamstrúar.  Íslam er næstfjölmennustu trúarbrögð heims með yfir tvo milljarða fylgjendur. Eftir landvinninga og trúboð Múhameðs spámanns á 7. öld og útþennslu kalífadæmisins klofnaði hreyfingin fljótt í tvær höfuðgreinar, súnní og sjía íslam. Síðan þá hafa margar hreyfingar og hópar komið fram, eins og drúsar, alavítar, súfistar, alevistar, wahabistar, og svo mætti áfram telja. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þætinum í dag ræða Andri og Ólafur um einn óvenjulegasta atburð Íslandssögunnar, þegar Jörgen Jörgensen (Jörundur Hundadagakonungur) rændi völdum á Íslandi sumarið 1809 og lýsti yfir ótímabæru sjálfstæði Íslands. Sagan hefur verið innblástur skálda og höfunda, og hefur einnig verið mikið um hana fjallað á hinu fræðilega sviði. Jörundur kom með enskum kaupmönnum í miðri Napóleonsstyrjöld sem vildu koma á verslun við Íslendinga. Vegna tregðu danska stiftamtansins til að veita verslunarleyfi fór svo að Jörgensen tók sér vald "Alls Íslands Verndara, og Hæstráðanda til Sjós og Lands" þar til Íslendingar myndu stofna sjálfstætt lýðveldi "laust og liðugt frá Danmerkur ríkisráðum".  Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í framhaldi af síðasta þætti um írönsku byltinguna ræða Andri og Ólafur í dag eitt af mannskæðustu stríðum 20. aldarinnar – stríðið milli Írans og Íraks 1980–1988. Saddam Hussein hóf forsetatíð sína í Írak með því að ráðast inn í Íran haustið 1980 í kjölfar írönsku byltingarinnar og þeirrar upplausnar sem þá ríkti í landinu. Stríðið stóð í átta ár og kostaði hundruð þúsunda mannslífa. Það var háð sem hefðbundið innrásarstríð með stórútgerðum í lofti, á láði og legi, þar sem vopn frá báðum hliðum járntjaldsins flæddu inn á vígvöllinn. Með tímanum harðnaði hernaðurinn, og meðal annars var beitt efnavopnum, barnahermenn sendir í fremstu víglínu og möguleg kjarnavopn komu við sögu. Þótt Saddam næði engum varanlegum landvinningum og landamæri ríkjanna héldust óbreytt hafði stríðið djúp áhrif. Það styrkti íranska byltingarríkið og festi stjórn Khomeini í sessi og Saddam kom fram sem stríðsherra sem veigraði sér ekki við að beita gjöreyðingarvopnum, og það hafði afleiðingar sem við þekkjum vel í nýlegri fortíð. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í hlaðvarpinu í dag ræða Ólafur og Andri um írönsku byltinguna árið 1979, þegar síðasti keisari Írans (sha) var steypt af stóli og stofnað var róttækt íslamskt lýðveldi undir klerkastjórn. Íranska byltingin var afdrifaríkur atburður í nútímasögu Mið-Austurlanda. Ekki aðeins varð byltingin til þess að 2500 ára gömul stofnun íranska keisarans leið undir lok, heldur breyttist Íran á skömmum tíma úr einum helsta bandamanni Bandaríkjanna í Mið-Austurlöndum, í miðju Kalda stríðinu, yfir í mesta andstæðing Bandaríkjanna og vestrænnar heimsvaldastefnu á svæðinu. Byltingin sýndi einnig að pólitískt íslam og íslamismi breyddist um svæðið og hefur heldur betur sett svip sinn á Mið-Austurlönd síðustu áratugi.  Keisarastjórn Mohammad Reza Pahlavi, frá því einræði hans var komið á eftir valdarán stutt af Vesturveldunum árið 1953, varð þekkt fyrir pólitíska kúgun og persónudýrkun, en einnig mikla tækni- menningarbyltingu í krafti gríðarlegs olíuauðs. Byltingin var sannkölluð fjöldahreyfing, ein sú vinsælasta í sögunni, en byltingarríkið undir stjórn Ayatollah Khomeini var einnig harðvíðtug harðstjórn.  Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag fjalla Andri og Ólafur um langvarandi og blóðuga togstreitu Danmerkur og Svíþjóðar um yfirráð í Skandinavíu og við Eystrasalt, frá endalokum Kalmarsambandsins til Napóleonsstyrjaldanna. Stundum er sagt að fá ríki hafi háð jafn margar styrjaldir sín á milli og Danmörk og Svíþjóð. Á tímabilinu 1500–1800 háðu þau að minnsta kosti tíu stríð, með misjöfnum árangri, auk þess sem þau tóku þátt í þrjátíu ára stríðinu og stóðu andspænis öðrum rísandi stórveldum Evrópu. Danmörk var lengi valdamesta ríki Norðurlanda, en á 17. öld reis Svíþjóð til metorða og varð stórveldi við Eystrasaltið. Á 19. öld höfðu bæði Danmörk og Svíþjóð misst fyrri stöðu og þróuðust í smærri þjóðríki, undir áhrifum og þrýstingi stærri ríkja á borð við Rússland, Þýskaland, Bretland og Frakkland. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Söguskoðunarbræður sögu páfadæmisins, þessa fornu stofnunar sem hefur gegnt lykilhlutverki í kristinni trú og evrópskri sögu öldum saman.  Mögulega er páfadómurinn eitt elsta embætti sem enn er mannað í okkar heimshluta, og varla fór framhja neinum þegar nýr páfi var kjörinn nú fyrir skömmu. Í þessum þætti ræða Ólafur og Andri um þróun og sögu páfans, löggildingu hans sem arftaki Péturs postula, deilur hans við konunga og keisara á miðöldum, klofninginn við austurkirkjuna, siðaskiptin og fleira og fleira. Er hinn heilagi faðir í Róm arftaki Krists á jörðu, eða er hann afurð veraldlegra og pólitískra hreyfinga eftir fall Rómarveldis?  Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um hið svonefnda "ástand" á Íslandi í seinni heimsstyrjöld: Ástarsambönd íslenskra kvenna og breskra og bandarískra hermanna, og afskipti íslenskra yfirvalda af því. Hernámið hafði gríðarlegar samfélagslegar breytingar í för með sér fyrir Ísland. Með komu hernámsliðsins 1940-1941 streymdu tugir þúsunda hermanna til landsins og þegar mest lét var fjöldi setuliðsmanna á Íslandi nær helmingur íbúafjöldans. Sambönd íslenskra kvenna og setuliðsmanna ollu siðferðilegri skjálftaöldu hjá elítunni, og ríkisvaldið brást við af hörku. Fylgst var með ungum konum, haldið var skrá yfir sambönd þeirra og gripið til harðra aðgerða samkvæmt sérstökum lögum sem sett voru.  Mikið hefur verið fjallað um "ástandið" á síðastliðnum áratugum í íslenskri sagnfræði, ekki síst í tengslum við sögulegt réttlæti, og þá sérlega hin síðustu ár eftir að skjöl urðu aðgengileg sem varpa ljósi á mögulega einar umfangsmestu njósnir íslenskra yfirvalda um einkalíf borgaranna fyrr og síðar. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.