Advertise on podcast: Söguskoðun

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um upphaf kvikmyndaiðnaðarins í Hollywood á fyrri helmingi 20. aldar. Kvikmyndaiðnaðurinn í Bandaríkjunum sem átti eftir að hafa gríðarleg áhrif á menningarsenu Vesturlanda á 20. öld hófst á Austurströndinni. Upp úr 1920 tók California við sem miðstöð iðnaðarins og Hollywood breyttist úr litlu sveitaþorpi í blómstrandi kvikmyndamiðstöð.  Fyrstu kvikmyndamógúlarnir voru utangarðsmenn sem sáu tækifæri í iðnaði sem ekki þótti í fyrstu nógu fínn fyrir yfirstéttina á Austurströndinni. Stúdíóin sem þeir byggðu upp á fyrri hluta 20. aldar í Hollywood eru flest ennþá til undir nöfnum sem flestir þekkja. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um sjálfstæðisbaráttu Íslendinga sem var áratuglangt ferli þjóðríkismyndunar á Íslandi sem endaði með lýðveldisstofnuninni 1944. Sjálfstæðisbaráttan er eitt af stóru málunum í íslenskri sagnfræði og mikilvægur hluti af nútímasögu Íslands. Öldum saman voru Íslendingar tryggir þegnar danska konungsins en á fyrri helmingi 19. aldar breiddist íslensk þjóðernishyggja eins og eldur í sinu og pólitískt líf varð til í landinu. Þjóðríkismyndun á Íslandi var langur ferill sem tók heila öld frá því fyrsta skrefið var tekið með stofnun Alþingis 1845 þar til sambandinu við Dani var endanlega rofið 1944, enda hélst hún hönd í hönd við vaxandi efnahagslegt og félagslegt sjálfstæði þjóðarinnar sem tók tíma að byggja upp.  Hin einstaklega friðsamlega og löglega sjálfstæðisbarátta Íslendinga var þáttur í uppbroti danska alríkisins, sem var á sama tíma að þróast úr fjölþjóðlegu samsettu konungsríki í hin ýmsu þjóðríki.  Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um andstæður norður- og suðurríkja Bandaríkjanna sem gerðu vart um sig þegar leið á 19. öldina þar til uppúr sauð og  borgarastyrjöld braust út. Bandaríkin voru á 19. öld að þróast úr sambandi ungra ríkja í stórveldi og á sama tíma jókst munurinn á samfélagi og efnahagslífi norðursins og suðursins. Í Suðurríkjunum varð mannaflsfrek bómullarframleiðsla undirstaða efnahagslífsins, á meðan iðnvæðing, innflutningur og fólksfjölgun einkenndu norðurríkin. Þrælahaldið varð sífellt stærra deilumál innan Bandaríkjanna og ágreiningur stóð um hvort leyfa ætti það í nýjum fylkjum eftir því sem Bandaríkin þöndust út í villta vestrið. Mismunandi sýn norðursins og suðursins á frelsi og hlutverk alríkisins, ólík efnahagsmódel og menningarmunur leiddu loks til þess að suðurríkin klufu sig út úr sambandinu. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Andri og Ólafur um rússnesku borgarastyrjöldina sem skók Rússland árin 1917–1922 eftir byltingu bolsévika, og skoða sérstaklega þann hóp sem lét í minni pokann í styrjöldinni, þ.e. hvítliða. Hvítliðar voru ósamstæður hópur keisarasinna, lýðveldissinna, sósíalista og þjóðernishópa sem áttu fátt sameiginlegt annað en að vilja koma bolsévikum frá völdum eftir byltinguna í október 1917. Herir hvítliða voru dreifðir á jaðrinum í kringum kjarnasvæði Rússlands og lutu lauslega yfirstjórn Kolchacks aðmíráls sem stjórnaði her hvítliða í Síberíu. Þjóðernishópar risu upp hvarvetna í hinu uppflosnaða keisaradæmi og börðust fyrir sjálfstæði sínu, og Vesturveldin og Japanir sendu hermenn og hergögn til að styðja við hvítliða og verja egin hagsmuni.  Á meðal hvítliða komu einnig við sögu minni stríðsherrar og bandítar. Sérkennilegastur þeirra var baróninn Roman von Ungern-Sternberg sem færði borgarastyrjöldina út fyrir landamæri Rússlands með einkaleiðangri sínum til að frelsa Mongóla undan Kínverjum og koma á laggirnar Mið-Asísku stórveldi sem sem myndi kollvarpa bæði bolsévisma og frjálslyndi.  Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um púnversku stríðin milli Rómar og Karþagó, með sérstaka áherslu á annað púnverska stríðið (218–201 f.Kr.) og leiðtoga Karþagómanna, Hannibal Barca. Hannibal er einn þekktasti herforingi fornaldarinnar og varð ódauðlegur í minni Rómverja fyrir herför sína frá Spáni til Ítalíu. Hann fór yfir Alpana með stríðsfíla og fjölmennan innrásarher og vann hvern stórsigurinn á fætur öðrum gegn Rómverjum á Ítalíu. Þrátt fyrir hernaðarsnilli sína og glæsilega sigra tókst honum þó aldrei að hertaka Róm. Að lokum færðu Rómverjar stríðið til Afríku og sigruðu Karþagómenn. Púnversku stríðin þrjú voru átök tveggja stórvelda sitt hvorum megin við Miðjarðarhafið um yfirráð á svæðinu. Eftir endanlegan sigur Rómverja árið 146 f.Kr., þegar Karþagó var lögð í eyði, stóð ekkert annað veldi jafnfætis Róm. Hefði Hannibal tekist að hertaka borgina má færa sterk rök fyrir því að saga Miðjarðarhafsheimsins hefði orðið allt önnur. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um hugmyndina um réttlátt stríð, sem er í dag einn af hornsteinum alþjóðakerfisins en á sér heimspekilegar rætur allt aftur til fornaldar. Frá Aristótelesi til Ágústínusar veltu spekingar fyrir sér hvenær réttlætanlegt væri að hefja stríð og hvernig ætti að haga sér í stríði. Þær hugmyndir sem mótuðust í fornöld og á miðöldum innan vestrænnar heimspeki þróuðust síðar í nútímalegar hugmyndir um mannréttindi og stríðslög, og um það hvenær stríð teljast lögleg eða ólögleg. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Andri og Ólafur um raunsæisstefnuna í alþjóðastjórnmálafræði sem greiningartæki til að skilja sögulega hegðun ríkja. Ólafur las bókina How States Think: The Rationality of Foreign Policy eftir John Mearsheimer og Sebastian Rosato og segir frá nálgun þeirra við að skilja ákvarðanatöku ríkja með gleraugum raunsæisstefnunnar. Mearsheimer hefur verið mikið í umræðunni vegna þeirra miklu sögulegu breytinga í heimsmálunum sem nú hafa verið að ganga í garð, en raunsæið er ásamt frjálslyndisstefnunni annar helsti skóli alþjóðastjórnmálafræði á 20. öld og heimspekilegur grunnur hennar nær aftur til fornaldar. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um biskupssetrið Skálholt sem var um sjö aldir einn helsti höfuðstaður landsins. Biskupsstóllinn í Skálholti var stofnaður árið 1056, skömmu eftir kristnitökuna á Íslandi. Skálholt varð miðstöð kirkjulegs valds og þróaðist jafnframt í auðugt stórbýli sem safnaði miklum eignum og varð eitt helsta mennta- og lærdómssetur landsins. Á blómaskeiði Skálholts á 13. öld bjuggu þar tugir manna og má segja að þar hafi verið vísir að þéttbýli. Undir lok 18. aldar færðist stjórnsýsla og áhrifavald í vaxandi mæli til Reykjavíkur, og árið 1801 voru biskupsstólarnir í Skálholti og á Hólum lagðir niður. Þá mátti hinn forni höfuðstaður muna fífil sinn fegurri. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Andri og Ólafur um stöðu Noregs í danska konungsríkinu fyrir 1814. Danska konungsríkið, sem Ísland var hluti af, var fjölþjóðlegt og samsett konungsríki. Ríkið var stóð saman af Danmörku - með nýlendum sínum, Noregi - ásamt hjálendunum Íslandi, Grænlandi og Færeyjum, og hertogadæmunum Slésvík og Holtsetalandi.  Noregur og Danmörk gengu í eina sæng á miðöldum og frá 1537 var Noregi stjórnað beint frá Kaupmannahöfn. Með Kílarsamningnum 1814 var Noregur svo færður frá Danmörku til Svíþjóðar frekar skyndilega eftir ósigur Dana í Napóleonsstyrjöldunum. Þrátt fyrir oft hvassa orðræðu norskra þjóðernissinna um "nóttina löngu" 1537-1814 var samband Dana og Norðmanna mjög náið. Ólíkt hjálendunum og nýlendunum var Noregur miðlægur hluti danska Aldinborgarríkisins, enda var samruni fornu konungsríkjanna tveggja langt kominn þegar skilnaðurinn átti sér stað 1814. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um uppruna bandarísku þjóðarinnar sem fyrst og fremst varð til upp úr landnámi breskra landema á 17. og 18. öld.  Ólafur las bókina Albion's Seed: Four British Folkways in America eftir David Hackett Fischer og segir frá fjórum grunnstraumum landnema frá Bretlandseyjum til Nýja Englands, Pensylvaníu, Virginíu og Suðurríkjanna þriggja (Karólínunum og Georgíu). Þessir ólíku samfélagshópar mótuðu kjarnann í bandarísku samfélagi og má sjá spor þeirra í menningarsögu Bandaríkjanna allt fam á okkar daga.  Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í dag er Þorláksmessa að vetri, 23. desember - síðasti dagur jólaföstu og aðventu. Í tilefni þess ræða Söguskoðunarbræður um Þorlák helga Þórhallsson (1033-1093), Skálholtsbiskup og verndardýrðling Íslands í kaþólsku kirkjunni - sem dagurinn er kenndur við. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um krossafararíkin sem komið var á fót í Austurlöndum Nær í kjölfar fyrstu krossfararinnar 1095-1099.  Konungsríkið Jerúsalem var stærst og mikilvægast krossfararíkjanna, enda var höfuðborg þess borgin helga. Í konungsríkinu lifðu múslimar og ýmsir kristnir trúarhópar, gyðingar, armenar, arabar og ítalskir kaupmenn, undir innfluttu lénskerfi frönsku- og latínumælandi Franka. Viðskipti milli Evrópu og Asíu blómstruðu og ríkið varð fastur hluti af heimsmynd Mið-Austurlanda. En sem hluti af heilögu stríði var tilvist krossfararíkjanna háð sundrungu múslima. Eftir að múslimar sameinuðustu á 12. öld, síðast undir stjórn Saladíns, féll Jerúsalem með dramatískum hætti árið 1187 og konungsríkið þurrkaðist út. Síðustu leifar krossfararíkjanna féllu eftir þegar Mamelúkar tóku Acre 1291.  Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Andri og Ólafur um Þýsku riddararegluna, einnig þekkt sem Tevtónska reglan eða Maríuriddarar, sem kom á fót þýsku landnema- og krossfararíki við Eystrasaltið á 13. öld.  Þýska riddarareglan var stríðsmunkahreyfing, stofnuð í Palestínu eftir þriðju krossferðina um 1190. Hlutverk reglunnar var að hjúkra sjúkum krossförum og pílagrímum og berjast með krossförum í heilögu löndunum.  Með dvínandi árangri í Palestínu færðu þýsku riddararnir sig heim til Þýskalands og leiddu krossferðirnar í norðri, þ.e. stríð gegn heiðnum þjóðum við Eystrasaltið, kristniboð og landnám. Riddararnir stofnuðu regluríki sitt í Prússlandi og Líflandi, og á hápunkti veldis reglunnar réði hún yfir öllu því svæði sem í dag er Norður-Pólland og Eystrasaltsríkin. Ríki reglunnar leið undir lok á 16. öld, en lönd þess urðu kjarninn í því sem síðar varð Prússland. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag halda Söguskoðunarmenn aftur til fornaldar til að ræða um hellenimsann sem var tímabilið í sögu Grikklands og Mið-Austurlanda eftir dauða Alexanders mikla og fram að öld Rómaveldis. Þegar Alexander lést árið 323 f.kr. eftirlét hann engan erfingja sem gat tekið við hinu gríðarstóra víðfeðma ríki sem hann hafði lagt undir sig frá Balkanskaga til Indlands. Ríkið skiptist upp í smærri einingar þar sem arftakar Alexanders stofnuðu grísk konungsríki, m.a. á svæðinu sem í dag er Afganistan. Undir hellenismanum varð grísk tunga ráðandi í Ptólemíska ríkinu í Egyptalandi og Selevkídaríkinu í Austurlöndum nær, og austræn menning rann saman við gríska menningu í listum, arkítektúr, trúarbrögðum, vísindum og fræðum. Hellenimsinn er formlega talinn enda árið 30. f.kr. með Kleópötru í Egyptalandi, þegar síðasta gríska arftakaríkið rann inn í Rómaveldi. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.

Í þættinum í dag ræða Ólafur og Andri um Júgóslavíu eftir seinni heimsstyrjöld og fram að falli kommúnismans. Þátturinn er sjálfstætt framhald af þætti 89 - Um Júgóslavíu 1918-1941. Skæruliðar kommúnista undir stjórn landsföðurins Josip Broz Tito sameinuðu þjóðarbrot Júgóslavíu eftir miklar blóðsúthellingar seinni heimsstyrjaldar og endurreistu fjölþjóðlega ríkið á nýjum grunni.  Sósíalíska Júgóslavía var öðruvísi en hin kommúnistaríkin í Austur-Evrópu. Eftir klofninginn við Stalín 1948 fór Tító egin leiðir og mótaði sérstakan júgóslavneskan sósíalisma. Júgóslavía stóð einnig utan hernaðarbandalaga og tróð milliveginn á milli Vesturveldanna og Sovétríkjanna í kalda stríðinu.  En undir niðri kraumuðu þjóðernisdeilur og andstæður, og eftir efnahagshamfarir 9. áratugarins og fall kommúnismans í Austur-Evrópu lá leið Júgóslavíu til borgarastyrjaldar. Hlaðvarpið Söguskoðun má nálgast hér: Soguskodun.com | [email protected] Einnig á Facebook og Youtube. Hægt er að styrkja hlaðvarpið hér.