Advertise on podcast: Herwaarns Podcast

Welkom bij Herwaarns Verwikkeld! Dit is een variant op de Herwaarns podcast waarbij Merel en Wessel niet beginnen bij een thema, maar bij een centraal cultureel object. Van daaruit bekijken we verbanden met andere culturele objecten om een intertekstueel web te weven en daarmee het central object te onderzoeken. Je wordt ingewikkeld geprikkeld in Herwaarns Verwikkeld! Met in aflevering 5: Roodkapje. — Wil je een object aandragen voor een Herwaarns Verwikkeld? Neem contact op. Bronnen: De Gebroeders Grimm. “Roodkapje.” Charles Perrault. “Le Petit Chaperon Rouge.” 1697. “La Belle et la Bête.” Gabrielle-Suzanne de Villeneuve. 1740. Angela Carter. Angela Carter’s Book of Fairy Tales. Virago Press Ltd, 2005. Angela Carter. The Bloody Chamber. Gollancz, 1979. Carol Ann Duffy. “Little Red-Cap.” The World’s Wife. Picador, 2005. Nana Tomova. “Little Red Riding Hood.” The Story Apothecary. 8-6-2023. https://www.nanatomova.com/podcast/episode/2213af7e/40-little-red-riding-hood Margaret Atwood. The Handmaid’s Tale. McClelland and Stewart, 1985. The Resurrectionists. “The Shocking True Story Behind Little Red Riding Hood.” 1-5-2024. https://youtu.be/osgUWp1wdXw?si=a5xxFHyTSXgHcm2d Erica Berry. Wolfish. Flatiron Books, 2023. Adolescence. Gemaakt door Jack Thorne en Stephen Graham. Netflix, 2025. De Grote Boze Wolf. Donald Duck. 2019, nummer 40. P 24-26. Clarissa Pinkola Estés. Women Who Run With the Wolves. Ballantine Books, 1992. Hard Candy. Regie: David Sldade. 2005. Monty Python. “Little Red Riding Hood.” Monty Python’s Fliegender Zirkus, aflevering 1. 1972. https://www.youtube.com/watch?v=dUjVlSxQ3Vc Betty Boop. “Dizzy Red Riding Hood.” 1931. https://www.youtube.com/watch?v=HkAFH1ynzVk Hoodwinked. Regie: Cory en Todd Edwards, Tony Leech. 2005. Shrek en Shrek 2. Adamson, Jason, Asburgy en Vernon. 2001, 2004. Shrek 2. Ontwikkeld door Luxoflux. Activision. 2004. Evanescence. “Call Me When You’re Sober.” 2006. https://www.youtube.com/watch?v=_RrA-R5VHQs Sam the Sham and the Pharaohs. “Lil’ Red Riding Hood”. 1966. Rob Marshall. Into the Woods. 2014. YouTube: https://youtu.be/md5p3jwDncA

Onderwijs is een mensenrecht. Toch is toegang tot onderwijs niet vanzelfsprekend. Ongeveer 13% van mensen boven de 15 heeft geen enkele vorm van onderwijs gehad en UNICEF stelt dat doel 4 van UN Sustainability Goals, Quality Education in 2030, niet gehaald gaat worden tenzij er grote veranderingen plaatsvinden. Wereldwijd gaan 250 miljoen kinderen niet naar school en heeft 70% geen basis reken- en taalvaardigheid. Maar 48% van vluchtelingenkinderen gaat naar school. In Nederland gaat bijna iedereen naar de basisschool en de middelbare school, waarbij ongeveer 94% met een diploma de middelbare school verlaat. Onderwijs staat centraal in bijna ieders wereldbeeld, welke idealen mensen ook hebben. School wordt gezien als een manier voor zelfontplooiing, een plek voor burgerschapsvorming, een essentiële stap voor een productieve en financiële toekomst, een plek van ontmoeting of zelfs een broedplaats voor revolutie of juist het terugbrengen oude waarden. Wat er moet onderwezen en aan wie is daarom altijd onderwerp van discussie geweest. Ooit was onderwijs het alleenrecht van de geprivigeerde klasse. Het Griekse woord “schole” betekent “vrije tijd” of “leisure”, omdat alleen rijken toegang hadden tot zelfontwikkeling. Scholing was dus exclusief. Hoewel er meer onderwijsontwikkeling kwam, was dit voorbehouden aan rijke, mannelijke, vrije burgers. Plato geloofde zelfs dat alleen de elite onderwezen zou moeten worden, omdat alleen zij de Waarheid zouden kunnen zien en de samenleving konden leiden. Vaak was onderwijs een religieuze plicht, met verschillende ideeën over wat dat betekende. In het Midden-Oosten van de 7e tot 10e eeuw was basisonderwijs verplicht voor jongens, die tenminste de Quran moesten kunnen citeren. Hoger onderwijs was exclusiever. In China is er tijdens verschillende dynastieën gewerkt aan publiek onderwijs, geworteld in de Confucianistische traditie, maar ook daar was het een elitair systeem, ook al konden talentvolle leerlingen uit de lagere klasse zichzelf bewijzen. In Europa was religieus onderwijs de norm, maar wel exclusief voor jongens die geestelijken zouden worden. In de Middeleeuwen en de Renaissance ontstonden er gildescholen en zelfs meisjesscholen, maar steeds bleef er discussie over wie mocht leren en wat ze mochten leren. Onderwijs was vaak het bestuderen van klassieke of religieuze teksten, reproduceren en het vormen naar de maatstaf van die tijd. Pas in de 17e en 18e eeuw kwamen er gedachten over onderwijs voor iedereen, met de dubbele bedoeling om het volk te verheffen, maar ook om gewone mensen productiever te maken voor de staat. De strijd tussen seculier en religieus onderwijs bleef bestaan, maar uiteindelijk werd onderwijs een taak van de natiestaat, die scholen ook goed kon gebruiken voor het scheppen van een nationale identiteit. In de 20e eeuw werd onderwijs steeds meer veranderd tot de standaarden van nu, waarbij kinderen centraal kwamen te staan, en onderwijs werd gezien als de sleutel tot het ontwikkelen van democratische samenlevingen. Toch blijft toegang tot onderwijs ook in moderne, rijke en vrije landen ongelijk: kinderen van rijke, hoogopgeleide ouders hebben toegang tot beter, effectiever onderwijs en bereiken makkelijker een gepriviligeerde positie. Zelfs met toegang tot online informatiemiddelen als Wikipedia, YouTube en online leerplatformen blijkt er naast onderwijsongelijkheid ook informatie-ongelijkheid te blijven bestaan. Vandaag bespreken we de toegang tot onderwijs. Wat maakt onderwijs ontoegankelijk? Waarom is dat een probleem en hoe lossen we dat probleem op? Te gast is Renske, historica, net als in aflevering 7, 9 en 15. Bronnen Intro – “Nieuw overzicht van factoren die samenhangen met kansenongelijkheid.” Verwey-Jonker Instituut, 2021. https://www.verwey-jonker.nl/artikel/nieuw-overzicht-van-factoren-die-samenhangen-met-kansenongelijkheid/ – “Onderwijs Algemeen.”OCW in Cijfers. https://www.ocwincijfers.nl/sectoren/onderwijs-algemeen – Our World in Data: Global Education. https://ourworldindata.org/global-education – Muhammed Shamsul Huq, Robert F. Arnove. Education. Encyclopedia Brittanica. 2025. https://www.britannica.com/topic/education/ – UNICEF. Ons Werk. Onderwijs: https://www.unicef.nl/ons-werk/onderwijs – Verenigde Naties. Sustainable Development Goals. https://www.un.org/sustainabledevelopment/education/#tab-bec3d6b2e412d024e05 Wessel – John Milton. Paradise Lost. 1667, 1674. – Orlande Reade. What In Me Is Dark. Jonathan Cape London, 2024. – Paul Freire. Pedagogy of the Oppressed. 106-107. 1970. Penguin, 2017. – Ileana Najarro. “Educational Inequality”. Education Week, 2023. https://www.edweek.org/leadership/educational-inequality-4-moments-in-history-that-explain-where-we-are-today/2023/03 Merel – Arcane. Gemaakt door Christian Linke en Alex Yee. Netflix, 2021-2024. Renske – Donna Tartt. The Secret History. Alexander A Knopf, 1992. – Jesse van Amerongen. “Nieuw onderzoek: kinderen steeds slechter in aardrijkskunde en geschiedenis.” 15 mei 2025. RTL. https://www.rtl.nl/nieuws/binnenland/artikel/5508929/aardrijkskunde-geschiedenis-onderwijs-wereldorientatie – “Open Access in het Nederlandse auteursrecht (Taverne-regeling).” Open Access.nl. Beleid. https://www.openaccess.nl/nl/beleid/open-access-in-het-nederlandse-auteursrecht-taverne-regeling#:~:text=Informatie%20over%20het%20amendement%2DTaverne,alle%20soorten%20publicaties%20en%20tijdschriften. YouTube: https://youtu.be/9vxUdanMvO8 Spotify: https://open.spotify.com/episode/5iohu0d3Rk9vOibyZ5Rmar?si=cJpKYd10TRaYPsfJgt6hdg

In de afgelopen maanden zijn er grote demonstraties geweest tegen de onderwijsbezuinigingen op universiteiten. Er zou 1,2 miljard op onderwijs moeten worden bezuinigd, waarbij de grootste klappen vallen bij de geesteswetenschappen, omdat die het minst goed passen in universiteiten als bedrijven. De aanval op universiteiten wordt gezien als een aanval door uiterst rechts op de zogenaamde “linkse hobbies”, waarbij vooral de geesteswetenschappen ten prooi vallen aan anti-intellectualisme. Dit is geen toeval, zegt onder andere Tommy van Avermaete: “De wereld die Wilders voor ogen staat is er één waarin kritisch vermogen, actief burgerschap, pluriformiteit van ideeën, emancipatie van gemarginaliseerde groepen en openheid van informatie onwenselijke belemmeringen zijn, in plaats van nastrevenswaardige elementen die funderend zijn voor een democratische samenleving.” Juist de nadruk op pluriformiteit van perspectieven en kritisch denken maakt geesteswetenschappen fundamenteel voor een democratisch debat. Asghar Seyed-Gohrab schrijft in zijn column “Als we geen kritische denkers opleiden, gaan we de despoten achterna” dat geesteswetenschappen essentieel zijn voor het bevragen van veranderingen, waardoor dictatoriale machthebbers geesteswetenschappen proberen te verzwakken. Kritisch denken is echter lastig te kwalificeren en te meten, waardoor geestewetenschappen ook moeilijk passen in een neo-kapitalistisch systeem. Studies en studenten zijn het meest waardevol als ze passen in een verdienmodel, waarbij het nut van studeren vooral het bevorderen van economische productiviteit wordt. Het bevragen van het economische systeem en het zoeken naar alternatieven zijn beiden niet winstgevend, en er wordt dus ook geen geld voor vrijgemaakt. Zoals Martha Nussbaum schrijft in Niet voor de winst, worden de geesteswetenschappen al jaren wegbezuinigd, omdat ze niet worden gezien als productief, terwijl ze van fundamenteel belang zijn voor de democractie. Democratisch onderwijs maakt mensen tot kritische burgers die complexe problemen leren begrijpen vanuit verschillende standpunten. Kunst en het bestuderen van kunst zijn daarbij van belang om empathie te ontwikkelen voor andere ervaringen. Vandaag onderzoeken we de aanval op de geesteswetenschappen. Wat is de bredere context van deze onderwijsbezuinigingen? Als de geesteswetenschappen niet voor de winst zijn, waarvoor zijn ze dan wel? Waarom zijn ze het beschermen waard? Te gast is Lieke, mediëvist die al eerder te gast was in aflevering 4, 13 en 21. Intro van Avermaet, Tommy. “Niet buigen maar breken: over onderwijs, bezuinigingen en extreemrechts.” Neerlandistiek.nl. 13 februari 2025. https://neerlandistiek.nl/2025/02/niet-buigen-maar-breken/ de Goede, Agnes. “Estafettestakingen op komst: universiteiten leggen werk neer vanwege onderwijsbezuinigingen.” RLT Nieuws. 6 februari 2025. https://www.rtl.nl/nieuws/artikel/5493180/ongekend-protest-op-komst-universiteiten-sluiten-deuren-vanwege Nussbaum, Martha. Niet voor de winst: waarom de democratie de geesteswetenschappen nodig heeft. Vertaling Rogier van Kappel. Ambo, 2012. Seyed-Gohrab, Asghar. “Als we geen kritische denkers opleiden, gaan we de despoten achterna.” NRC Opinie. 13 december 2024. https://www.nrc.nl/nieuws/2024/12/13/als-we-geen-kritische-denkers-opleiden-gaan-we-de-despoten-achterna-a4876614 Merel Robert Pirsig. Zen and the Art of Motorcycle Maintenance – an Inquiry into Values. (1974). Economics Explained. “Adam Smith: Grandfather of Economics.” YouTube https://youtu.be/NqUSDi-mvqw?si=82zycPl12qXwCVWx Kate Raworth. “A Healthy Economy Should Be Designed to Thrive, Not Grow.” TED https://youtu.be/Rhcrbcg8HBw?si=hSxGg3ZHBSLZ9WEe SnapTale Audiobook Summaries. “A Little History of Economics by Niall Kishtainy.” YouTube. https://youtu.be/k1lrOCyRUnw?si=D21ZwGHyomi0EPGo [Adam Smith parafrase 1] Brian Goegan. “A Brief History of Economics.” YouTube https://youtu.be/FYFZL0OfE6k?si=AmUFsExO4oO21YeI [Adam Smith parafrase 2] Economics Explained. “Limitless Growth Is Possible If We Run Our Economies Correctly.” YouTube https://youtu.be/yxsLrteNl0E?si=HtVp-4SGvNwT_3tn The Autodidact (Omar F. Najjarine). “Why modern life feels meaningless – burnout, alienation and the death of purpose.” Substack https://omarnajjarine.substack.com/p/why-modern-life-feels-meaningless Maslow’s hierarchy of needs, te vinden op bijvoorbeeld: https://www.simplypsychology.org/maslow.html Robin Wall Kimmerer. “The Serviceberry: An Economy of Abundance.” Emergence Magazine Podcast (2020) https://open.spotify.com/episode/4KrXIgd741NZaseAP5SkaR?si=1dcf242d20684bfc Lieke Voor informatie over Liekes onderzoek naar het getijdenboek, zie https://www.universiteitleiden.nl/en/staffmembers/lieke-smits Petitie ‘Save Italian language and culture programme at Leiden University’: https://www.openpetition.eu/nl/petition/online/save-italian-language-and-culture-programme-at-leiden-university Project ‘Pages of Prayer: The Ecosystem of Vernacular Prayer Books in the Late Medieval Low Countries, c. 1380-1550’: https://www.universiteitleiden.nl/en/research/research-projects/humanities/prayer Byung-Chul Han, Duft der Zeit: Ein philosophischer Essay zur Kunst des Verweilens, 2009: https://www.transcript-verlag.de/978-3-8376-1157-1/duft-der-zeit/ Byung-Chul Han, Vita contemplativa oder von der Untätigkeit, 2022: https://www.ullstein.de/werke/vita-contemplativa/hardcover/9783550202131; vertaald in het Nederlands door Mark Wildschut: https://www.uitgeverijtenhave.nl/boek/vita-contemplativa/ Wessel Bessel van der Kolk – The Body Keeps the Score. 2014. Penguin. Overige verwijzingen: Trickle-down economics werkt niet: David Hope en Julian Limberg. “The Economic Consequences of Major Tax Cuts for the Rich.” Socio-economic Review, 20:2, 2022. 539-559. https://doi.org/10.1093/ser/mwab061 Saddique Ansari – Trickle-Down Economics: Why It Only Works in Theory. Economics online. 2021. https://www.economicsonline.co.uk/definitions/trickle-down-economics-why-it-only-works-in-theory.html/ Joseph E. Stiglitz. “Inequality and Economic Growth.” The Political Quarterly. 2016. https://doi.org/10.1111/1467-923X.12237 Een breder overzicht van de problemen van Reagan’s beleid, op een ludieke manier verkend: Some More News – Everything Bad is Reagan’s Fault – https://youtu.be/3WfgGDkWzYU?si=RHnnbUIExWpsc1e_ YouTube: https://youtu.be/Uv83C9G8aSc Apple podcasts: https://podcasts.apple.com/nl/podcast/herwaarns-podcast-28-niet-voor-de-winst/id1480092710?i=1000695079661 Spotify: https://open.spotify.com/episode/1DNDaaDwIeNhEGB6qN0eCF?si=e9f19fc47a4a4749

Oriëntalisme is een idee geïntroduceerd door Edward Said in het gelijknamige boek uit 1978. Hij definieert oriëntalisme als een systeem van vooroordelen en politiek gedachtegoed dat het Westen, de occident, tegenover het Oosten, de orient, plaatst. Het bevat stereotypering, romanticisering, maar ook blindheid en onderdrukking. Het Oosten wordt afgeschilderd als een wereld tegelijkertijd vol mysterie, wonderen, sensualiteit en puurheid, alswel barbaarsheid, kinderlijkheid en monsterlijkheid. Het creëert een beeld “buiten de geschiedenis”, een tijdloos en uniform beeld van culturen zo divers als de Arabische, Perzische, Indiase en zelfs Aziatische. Zo ontstaat er een beeld van een “ideale Ander”, een ideologische verschijning van de buitenstaander ten opzichte van de Westerling. Ethnomusicoloog Farya Faraji noemt het: “The East as viewed by the Zeitgeist, the hivemind or collective pop culture of the West. It’s not the East as it exists in reality, but a fictional, exocitised version of the East that only exists in the Western Zeitgeist and Western culture.” (Farya Faraji, 4:00-4:15.) Oriëntalisme is vervlochten met allerlei onderdelen van Westerse culturen: de schilderkunst, de wetenschap, film, muziek en geschiedschrijving. Het proberen te vatten van een andere cultuur is zowel een romantisch ideaal als een politieke exercisitie die de superioriteit van de Westerse cultuur laat zien. Een voorbeeld dat Said geeft is de invasie van Egypte door Napoleon in 1798, waarbij een onderdeel van de bezetting is om Egypte te doorgronden en te vangen in wetenschap en kunst. Oriëntalisme kan de vorm aannemen van een imperialistische blik, zoals bijvoorbeeld de Franse en Britse, maar ook een abstract beeld in de popcultuur, zoals door de blik van de Verenigde Staten. In het laatste geval worden verschillende culturen samengevoegd tot één geabstraheerd, want onbekend, beeld van het zogenaamde Oosten, zoals in bijvoorbeeld verschillende variaties van The Prince of Persia of het weergeven van Oosterse karakters in films, of het maken van zogenaamde Oosterse muziek. Zoals een Iraanse muzikant zegt in Farya Faraji’s video “Orientalism: Desert Level Music vs Actual Midde-Eastern Music”: “It feels like the idea of Eastern music that someone unfamiliar with Eastern Music would have.” Saïd merkt ook op dat de Noord-Amerikaanse blik op het Oosten vooral gericht is op Japan, China en Korea. Op die manier is het effect van oriëntalisme van toepassing op een enorme reikwijdte aan culturen. Net als bij het uitbrengen van Saïds boek, is oriëntalismee nog steeds onderdeel van verhitte discussie. Bij het uitbrengen van media die zich verhoudt tot het Oosten is het nu gebruikelijk dat er kritiek wordt geuit en dat deze kritiek wordt bekritiseerd. Zoals Saïd al schreef: “In brief, because of Orientalism the Orient was not (and is not) a free subject of thought or action. This is not to say that Orientalism unilaterally detennines what can be said about the Orient, but that it is the whole network of interests inevitably brought to bear on (and therefore always involved in) any occasion when that peculiar entity “the Orient” is in question.” (Said, 1978, p.3) Vandaag onderzoeken wij oriëntalisme in de hoop deze discussies te nuanceren, verhelderen en verbeteren. Te gast is Zehra, sociologe en visueel ethnograaf. www.herwaarns.nl Bronnen Intro Edward Said. Orientalism. 1978. “Edward Said on Orientalism.” https://www.youtube.com/watch?v=fVC8EYd_Z_g Farya Faraji. “Orientalism: Desert Level Music vs Actual Middle-Eastern Music.” 15-5-2024. https://youtu.be/LR511iAedYU?si=RHYj2pKx1RoynE0w Adam Shatz. “’Orientalism’, Then and Now.” The New York Review, 2019. https://www.nybooks.com/online/2019/05/20/orientalism-then-and-now/ Dr. Nancy Demerdash. “Orientalism”. Kana Academy. https://www.khanacademy.org/humanities/becoming-modern/introduction-becoming-modern/issues-in-19th-century-art/a/orientalism Merel Angela Carter. Heroes & Villains. William Heinemann, 1969. Penguin, 2011. The Rest Is History Podcast: 58 The World Cup of Gods – Part 1. https://therestishistory.com/58-the-world-cup-of-gods-part-1/ Leah Arthur. “Did Edward Said’s Orientalism inaugurate a new kind of study of colonialism?” Kent Law Review, 7. 2022. https://doi.org/10.22024/UniKent/03/klr.1098 Zehra Het Ei, ookwel de koepel van het stadscentrum van Beirut. Architect: Joseph Philippe Karam. 1965. Burst Out. Regie: Zehra Eekhout. 2023. (Te zien op: https://vimeo.com/844697970?share=copy. Wachtwoord: Ksposgykf897) Zehra Eekhout. Reclaiming the Past: Reimagining a Concret Ruin of Beirut’s Past – The Egg. 2023. Universiteit Leiden. Culutral Anthropology and Development Sociology. Wessel Avatar: The Last Airbender. 2005-2008. Nickelodeon. Nicole Clark. “’Avatar: The Last Airbender.’ Is Still One of the Greatest Shows of All Time.” 20-7-2018. https://www.vice.com/en/article/avatar-the-last-airbender-is-still-one-of-the-greatest-shows-of-all-time/ Sideways. “The Perfect Musical Symmetry of Avatar the Last Airbender.” 31-7-2020. https://youtu.be/Rzf_sTuDcX8?si=wMcO7dkP7_tXSr0P Overige verwijzingen: James Fenimore Cooper. The Last of the Mohicans: A Narrative of 1757. H. C. Carey & I. Lea, 1826. The Last Samurai. Regie: Edward Zwick. 2003. Michel-Rolph Trouillot. Silencing the Past: Power and the Production of History. Beacon Press, 1995. YouTube: https://youtu.be/hUvRqV4SedU

Populisme is een begrip dat sinds 2016 volop werd gebruikt om de dreiging aan verschillende politieke fronten te duiden, maar het is een verrassend breed gebruikt begrip. De meeste definities verwijzen naar het onderzoek van Cas Mudde, die populisten duidts als: “Parties that endorse the set of ideas that society is ultimately separated into two homogeneous and antagonistic groups, “the pure people” versus “the corrupt elite”, and which argue that politics should be an expression of the volonté générale, or general will, of the people.” Mudde, 2004. Benjamin Moffitt, hoogleraar en schrijver van het boek Populism, noemt nadrukkelijk dat populisme geen ideologie is, maar een stijl van politiek bdrijven, “a way of speaking, acting, and presenting oneself.” Hierdoor zijn er veel verschillende groepen die onder deze noemer vallen, die op verschillende manieren worden beschuldigd van populisme. Populisme is niet hetzelfde als extreem-rechts of extreem-links gedachtegoed, maar die beide groepen gebruiken wel regelmatig populistische methodes. Populisme is niet hetzelfde als populariteit, hoewel er groepen zijn die populisme op die manier proberen te zuiveren van de negatieve bijklank. Populisme is ook niet hetzelfde als fascisme, hoewel populistische rhetoriek wel een kenmerk is van fascisme. De klassieke term die veel overlap vertoont met populisme is “demagogie”, waarbij een demagoog of “volksmenner” of “rabble-rouser” specifiek inspeelt op de driften en wensen van het volk door ze tegen de elite op te jagen. Dit valt samen met de definitie van populisme gebruikt door Catherine Fieschi, die stelt dat populisten niet alleen zeggen te spreken namen de moreel superieure stem van het volk, maar ook uniek in staat zijn om die stem te horen. Daarmee worden hun tegenstanders dus weggezet als vijanden van de waarheid en puurheid van het volk. Het nieuwere woord populisme komt uit de Verenigde Staten, waar in 1892 een partij genaamd de People’s Party of ook de Populist Party in opstand kwam tegen de elite. Zij zagen zichzelf als gerechtvaardigd in het democratisch opstaan tegen de elite die hen onderdrukte. Sindsdien blijft de tweedeling tussen het volk en de elite een kenmerk van populistische retoriek, of er nou sprake is van een tweedeling tussen volk en elite, of niet. Vandaag onderzoeken wij de kenmerken van populisme in de hoop de term minder beladen en met meer precisie te kunnen gebruiken. Is populisme ooit “goed” of terecht? Is populisme een inherent onderdeel van bestuur door het volk? Is populisme altijd bron van polarisatie? Te gast is Sjoerd, net als in aflevering 4. Bronnen Intro Cas Mudde. “The Populist Zeitgeist.” Government and Opposition, 39:4, 2004, 541-563. Cas Mudde. “Populism in the Twenty-First Century: An Illiberal Democratic Response to Undemocratic Liberalism.” The Andrea Mitchell Center for the Study of Democracy. https://amc.sas.upenn.edu/cas-mudde-populism-twenty-first-century “Populism in the United States: A Timeline.” History.com. 7 december 2018. Gecorrigeerd: 14 december 2020. https://www.history.com/topics/us-government-and-politics/populism-united-states-timeline Yasmeen Serhan. “Populism Is Meaningless.” The Atlantic. 12 maart 2020. https://www.theatlantic.com/international/archive/2020/03/what-is-populism/607600/ The PopuList. https://popu-list.org/ What is Populism? | History. 8 januari 2019. https://www.youtube.com/watch?v=_uA1GBzXzr4 Umberto Eco. “Ur-Fascism.” The New York Review of Books. 22 juni 1995. The Internet Archive. https://archive.org/details/umberto-eco-ur-fascism/umberto-eco-ur-fascism.lt/ The New Populism. The Guardian. https://www.theguardian.com/world/series/the-new-populism Relevante artikelen zijn bijvoorbeeld: https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2019/mar/06/revealed-the-rise-and-rise-of-populist-rhetoric en https://www.theguardian.com/world/2018/nov/20/measuring-populism-how-guardian-charted-rise-methodology Merel Mean Girls. Regie: Mark Waters. 2004. What’s Wrong With Democracy? Tortoise Media. https://www.tortoisemedia.com/listen/whats-wrong-with-democracy/ Merel noemt specifiek de aflevering: “Rise of Populism”. Takis S. Pappas. “The Rise of Modern Populism.” TED-Ed. 20 augustus 2020. https://youtu.be/uMNwUh0X5eI?si=PnhOsAe5AFDBp6TR Sjoerd Joost Zwagerman. “Hitler in de Polder.” Hitler in de Polder & Vrij van God. Singel Uitgeverijen, 2009. David van Reybrouck. Pleidooi voor Populisme. De Bezige Bij, 2011. Tom-Jan Meeus. Duidelijkheid. Uitgeverij Pluim, 2024. Deze is ook te beluisteren en wordt door Sjoerd aanbevolen! https://open.spotify.com/album/6jHSfHRCSWsJJ8OziNPznz?si=as6gXXGxTjy7r3SW7p-gKA Kamer van Klok. Volkskrant. Bijvoorbeeld: https://www.volkskrant.nl/podcasts/de-kamer-van-klok-wilders-speelt-de-grote-verzoener-als-het-hem-uitkomt~b5312112/ Wessel Innuendo Studios. The Alt-Right Playbook. Ian Danskin. 2018 tot nu. https://www.youtube.com/watch?v=4xGawJIseNY Or Goldenberg. “We hebben het nu over Wilders en zijn kat”. Interview met Cas Mudde. De Groene Amsterdammer. 28 februari 2024. 8 oktober 2024. https://www.groene.nl/artikel/we-hebben-het-nu-over-wilders-en-zijn-kat Spotify: https://open.spotify.com/episode/1QOldN58lZXqEoCmKpTI2U?si=a18562b7f4664f08 YouTube: https://youtu.be/8yDTocCcCEo Apple Podcasts: https://podcasts.apple.com/us/podcast/herwaarns-podcast-26-populisme/id1480092710?i=1000672213900

Welkom bij Herwaarns Verwikkeld! Dit is een variant op de Herwaarns podcast waarbij Merel en Wessel niet beginnen bij een thema, maar bij een centraal cultureel object. Van daaruit bekijken we verbanden met andere culturele objecten om een intertekstueel web te weven en daarmee het central object te onderzoeken. Je wordt ingewikkeld geprikkeld in Herwaarns Verwikkeld! Met in aflevering 4: The Last of Us. — Wil je een object aandragen voor een Herwaarns Verwikkeld? Neem contact op. Bronnen The Last of Us. Regie: Bruce Straley en Neil Druckmann. Naughty Dog, 2013. The Last of Us. Gemaakt door: Craig Mazin en Neil Druckmann. HBO, 2023. De ontwikkeling van de zombie W. B. Seabrooks. The Magic Island. Harcourt, Brace & Company, 1929. White Zombie. Regie: Victor Halperin. 1932. Richard Matheson. I Am Legend. Gold Metal Books, 1954. Night of the Living Dead. Regie: George A. Romero. 1968. Dawn of the Dead. Regie: George A. Romero. 1978. Max Brooks. The Zombie Survival Guide. Three Rivers Press, 2003. Robert Kirkman en Tony Moore. The Walking Dead. Image Comics, 2003-2019.\ Shaun of the Dead. Regie: Edgar Wright. 2004. Max Brooks. World War Z. Crown, 2006. I Am Legend. Regie: Francis Lawrence. 2007. Pride & Prejudice & Zombies. John Landis. Quirk Books Philadelhia, 2009. Zombieland. Regie: Ruben Fleischer. 2009. The Walking Dead. Regie: Frank Durabont. 2010-2022. World War Z. Regie: Marc Forster. 2013. The Last of Us franchise Spellen The Last of Us. Regie: Bruce Straley en Neil Druckmann. Naughty Dog, 2013. The Last of Us: Left Behind. Regie: Bruce Straley en Neil Druckmann. Naughty Dog, 2014. The Last of Us: Remastered. Regie: Bruce Straley en Neil Druckmann. Naughty Dog, 2014. The Last of Us: Part II. Regie: Neil Druckmann, Anthony Newman en Kurt Margenau. Naughty Dog, 2020. The Last of Us: Part I. Regie: Matthew Gallant en Shaun Escayg. Naughty Dog, 2022. The Last of Us: Part II, Remastered. Regie: Neil Druckmann, Anthony Newman en Kurt Margenau. Naughty Dog, 2024. Serie The Last of Us. Gemaakt door: Craig Mazin en Neil Druckmann. HBO, 2023. Andere media The Last of Us: American Dreams. Neil Druckmann en Faith Erin Hicks. Dark Horse Comics, 2013. The Last of Us: The Board Game. Nog niet verschenen. The Last of Us: Escape the Dark. Rollenspel. Nog niet verschenen. Computerspellen Dungeons and Dragons. Wizards of the Coast. The House of the Dead. Regie: Takashi Oda. Sega, 1997. Left 4 Dead. Ontwerper: Mike Booth. Valve, 2008. Magic: the Gathering. Wizards of the Coast. Plants Vs. Zombies. Ontwerper: George Fan. Popcap Games, 2009. Resident Evil. Regie: Shinji Mikami en Tokuro Fujiwara. Capcom, 1996. Resident Evil 4. Regie: Shinji Mikami. Capcom, 2005. Resident Evil: Village. Regie: Morimata Sato. Capcom, 2021. Uncharted. Gemaakt door Amy Herrig. Naughty Dog, 2007. Warcraft III: Reign of Chaos. Regie: Frank Pearce Jr. Blizzard, 2002 Yu-Gi-Oh! Konami. Muziek Michael Jackson. Thriller. 1983. Fela Kuti. Zombie. 1976. The Cranberries. “Zombie.” 1994. No Need To Argue. Andere verwijzingen: Arcane. Gemaakt door: Christian Linke en Alex Yee. 2021. Blade Runner 2049. Regie: D. Villeneuve. 2017. Captain Fantastic. Regie en script: Matt Ross. 2016. Carter, Angela. Heroes and Villains. 1969. Penguin Classics, 2011. Cormac McCarthy. The Road. M-71, Ltd, 2006. Vintage, 2007. Errant Signal. “The Last of Us.” 22 juli 2013. https://youtu.be/bAzqDgKYfiM?si=ZjBVBI9JBf9u8hkV Fallout. Gemaakt door Graham Wagner en Geneva Robertson-Dworet. 2024. Fantastic Fungi. Regie: Louie Schwartzberg. 2019. Gaiman, Neil. American Gods. 2001. Headline Book Publishing, 2013. Mad Max. George Miller en Byron Kennedy. Oorspronkelijke film: 1979. Magnola, Mike en John Byrne. Hellboy. Dark Horse Comics, 1994-1999. Moore, Alan, Stephen Bissette en John Totleben. Sage of the Swamp Thing. DC Comics, 1983-4. Vertigo, 2012. Sheldrake, Merlin. Entangled Life. Random House, 2020. Shelley, Mary. Frankenstein. 1818. Penguin Books, 2012. Waters, Daniel. Generation Dead. Hyperion Books, 2008. YouTube: https://youtu.be/tWJp0006wBI Spotify: https://open.spotify.com/episode/6q7dqhNUX7VcIjLS1G2slP?si=XPv39-nyQIS6bhiMVV9B0w Apple Podcasts: https://podcasts.apple.com/nl/podcast/herwaarns-podcast/id1480092710

Welkom bij Herwaarns Verwikkeld! Dit is een variant op de Herwaarns podcast waarbij Merel en Wessel niet beginnen bij een thema, maar bij een centraal cultureel object. Van daaruit bekijken we verbanden met andere culturele objecten om een intertekstueel web te weven en daarmee het central object te onderzoeken. Je wordt ingewikkeld geprikkeld in Herwaarns Verwikkeld! Met in aflevering 3: Beowulf. Luister! We vertellen over de grootste held van het oude Engeland, protosuperheld, protomonsterjager en protocarriè-idool. Eén van de oudste en meeste vormende teksten van de vroege Engelse taal en cultuur, die onder andere inspiratie was voor Tolkien, Dr. Seuss en de Animaniacs. Wil je een object aandragen voor een Herwaarns Verwikkeld? Neem contact op. Bronnen: Beowulf. Auteur onbekend, vermoedelijk uit de 8e eeuw. Verschillende vertalingen worden genoemd, waaronder die van Maria Dahvana Headley en Seamus Heaney. Academisch onderzoek Baker, Peter S. Honour, Exchange and Violence in Beowulf. 2013. The Beowulf’s Afterlives Bibliographic Database. http://beowulf.dh.tamu.edu/. 2020. The Beowulf Reader. Ed. Peter S. Baker. 2000. Tolkien: J. J. R. Tolkien – “The Homecoming of Beorthnoth Beorthelm’s Son”. 1953. The Lord of the Rings. The Hobbit. Schilderijen en tekeningen: http://beowulf.dh.tamu.edu/detail?id=417 Andere verwijzingen: Beowulf. Regie: Robert Zemeckis. 2007. Beowulf – Een Zeeroovergeschiedenies. Leeuwarer Nieuwsblad, 1934. https://thijsporck.com/2019/12/05/paper-doll-beowulf/ “Beowulf infographic.” Beowulf Study Guide Course Hero. https://www.coursehero.com/lit/Beowulf/infographic/ Rockwell, Kent – Beowulf kunstwerken. Bijvoorbeeld: Beowulf, 1931 (https://americanart.si.edu/artwork/beowulf-13581) en Beowulf and the Dragon, 1931 (http://beowulf.dh.tamu.edu/detail?id=417). Beware: Children at Play. Regie: Mik Cribben. 1989. Corzon, Walter and Horacio Ottolni. “Brainwulf.” Animaniacs. DC Comics, 1999. Gaiman, Neil. “Bay Wolf.” 1998. Smoke and Mirrors. Jeffs, Amy. “The Wanderer and the Hall”. Wild. 2022. Dr. Seuss – How The Grinch Stole Christmas Homerus Odyssee en Iliad. Risden, E. L. Beowulf for Business: The Warrior’s Guide to Career Building. Whitston Publishing Company, 2007. Sam the Sham and the Pharaohs. “Green’ ich Grendel.” Lil’ Red Riding Hood. UMG Recording, 1966. Treharne, Elaine. “#Beow100” Beowulf in 100 Tweets. https://historyoftexttechnologies.blogspot.com/2014/01/beowulf-in-hundred-tweets-beow100.html Wood, Wally. “The Ghost Beast.” Tower of Shadows, number 6. Marvel Comics. 1970. www.herwaarns.nl YouTube: https://youtu.be/P7ZW0wo6iXE Google Podcasts: Spotify: Apple Podcasts:

Wat is herdenken? Meer dan alleen “opnieuw denken” is het volgens Van Dale het “(op plechtige wijze) stilstaan bij iets uit het verleden”. Door rituelen, monumenten en interne reflectie verhouden mensen zich tot hun eigen verleden of het verleden van hun cultuur of omgeving. Al sinds 1946 wordt er op 4 mei de Tweede Wereldoorlog herdacht. Het is voor veel Nederlanders het meest expliciete moment van herdenken. Het Nationaal Comité 4 en 5 mei heeft een memorandom opgesteld om “richting te geven en is bewust algemeen geformuleerd om alle verschillende oorlogsslachtoffers in te kunnen sluiten.” Het memordanum luidt: Tijdens de Nationale Herdenking herdenken wij allen – burgers en militairen – die in het Koninkrijk der Nederlanden of waar ook ter wereld zijn omgekomen of vermoord; zowel tijdens de Tweede Wereldoorlog en de koloniale oorlog in Indonesië, als in oorlogssituaties en bij vredesoperaties daarna. Het bepalen van het memorandum en het formuleren van de groepen die wel of niet herdacht worden is een proces dat altijd in beweging is. Het Comité erkent dat ook: “De vorm en inhoud van de herdenking en viering zijn blijvend in ontwikkeling.” Het blijkt uit de veranderingen van de rituelen, maar ook uit het onderzoek dat het Comité heeft laten uitvoeren in 2020: “Constant en in beweging: vorm en betekenis van herdenkingsrituelen.” Hierin wordt onderzocht hoe herdenken relevant kan blijven voor nieuwe generaties, onder andere omdat er steeds minder mensen in leven zijn die de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt. Omdat traditie en herkenbaarheid cruciaal zijn voor de betekenis van herdenken, is er echter ook veel verzet tegen het verbreden van herdenking. Aan de ene kant geeft het ruimte aan het individu en persoonlijke herinnering, maar aan de andere kant lijkt het voor velen de herdenking te verzwakken of te versplinteren, of zelfs schade te doen aan de mensen die herdacht worden of die geëerd worden. Er ontstond in 2012 een nationale discussie toen in Vorden werd voorgesteld om ook de gesneuvelde Duitse soldaten te herdenken. De toenmalige directeur Nooter van het Nationaal Comité zei “We herdenken slachtoffers, niet de daders.” (NOS) Vandaag onderzoeken we herdenken, de spanning tussen traditie en vernieuwing, tussen inclusiviteit en exclusiviteit en tussen reflectie en handelen. Te gast is Merel, net als in aflevering 15 over Antropocentrisme. Merel is literatuur- en cultuurwetenschapper. Bronnen Intro “4 mei geen Duitsers herdenken.” NOS Nieuws. 2-5-2013. Bezocht op 28-4-2024. https://nos.nl/artikel/502381-4-mei-geen-duitsers-herdenken Deamnt, Froukje en Larissa Pans, e.a. “Constant en in beweging: vorm en betekenis van herdenkingsrituelen.” In naam van Nationaal Comité 4 en 5 mei en ARQ National Psychotrauma Centrum, 2020. https://www.4en5mei.nl/app/uploads/2022/07/Factsheet-Constant-in-Beweging.pdf “Ellendig verleden samen met Duitsers herdenken op 4 mei.” Omroep GLD. 7-5-2022. Bezocht op 28-4-2024. https://www.gld.nl/nieuws/7663287/ellendig-verleden-samen-met-duitsers-herdenken-op-4-mei Lubbe, Rozemarijn en Lisette van Vliet. “Op 4 mei mogen ook Duitsers worden herdacht.” EenVandaag. 3-5-2014. Bezocht op 28-4-2024. https://eenvandaag.avrotros.nl/item/op-4-mei-mogen-ook-duitsers-worden-herdacht/ Nationaal Comité 4 en 5 mei. Wie en wat herdenken we? Bezocht op 28-4-2024. https://www.4en5mei.nl/herdenken/wie-en-wat-herdenken-we “Rustig verloop dodenherdenking Vorden.” Omroep GLD. 4-5-2012. Bezocht op 28-4-2024. https://www.gld.nl/nieuws/1520441/rustig-verloop-dodenherdenking-vorden Merel (vaste Merel) Grafheuvels bij Riel op de Regte Heide. Het MH17-monument. https://www.monumentmh17.nl/ Het Nationaal Monument op de Dam. Ontworpen door J. J. P. Oud. Beeldhouwwerk Johannes Rädecker. Reliëfs door Paul Grégoire. Onthulling 1956. https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/1621/amsterdam-nationaal-monument-op-de-dam Rigney, Ann. “Cultural Memory Studies: Mediation, Narrative, and the Aesthetic.” Routledge International Handbook of Memory Studies, edited by Anna Lisa Tota and Trever Hagen, Routledge, 2016, pp. 65-76. ProQuest Ebook Central. Merel (te gast) “Anne Frank”. Janskerkhof, Utrecht. Ontwerper Pieter H. ‘d Hont. Onthulling 1960. https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/711/utrecht-anne-frank “Anne Frank”. Westermarkt, Amsterdam. Ontwerper Mari S. Andriessen. Onthulling 1977. https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/1500/amsterdam-anne-frank-1 “Anne Frank”. Merwedeplein, Amsterdam. Ontwerper: Jet Schepp. Onthulling 2005. https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/2680/amsterdam-anne-frank-2 Beladen Treinen. Expositie in het Spoorwegmuseum. https://www.beladentreinen.nl/ Denkmal Für die Ermordeten Juden Europas. Ontwerp Peter Eisenman en Buro Happold. Onthulling 2004. https://www.stiftung-denkmal.de/ Heldenmonument van Heist. (afbeelding) Joods Monument Utrecht. Maliebaanstation, Utrecht. Ontwerper Amiran Djanashvili. Onthulling 2015. https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/3869/utrecht-joods-monument Monument Joods Verzet 1940-1945. Amstel, Amsterdam. Ontwerpers J. J. Glatt en ir. Emmanuel M. Glatt. Onthulling 1988. https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/1631/amsterdam-monument-joods-verzet-1940-1945 Nationaal Holocaust Namenmonument. Ontwerper Daniel Libeskind. Onthulling 2021. https://www.4en5mei.nl/oorlogsmonumenten/zoeken/4417/amsterdam-nationaal-holocaust-namenmonument National September 11 Memorial and Museum. Reflecting Absence. Michael Arad en Peter Walker. Onthulling 2011.https://www.911memorial.org/ Wessel Art Spiegelman. The Complete Maus: A Survivor’s Tale. Penguin Books,1980. Art Spiegelman. MetaMaus: A Look Inside a Modern Classic, Maus. Interviews door Hillary Chute. Random House/Pantheon Books, 2011. Overige verwijzingen: Trutch and Reconcilliation Commission van Zuid-Afrika. Zie bijvoorbeeld https://www.justice.gov.za/trc/ Het Graf van de Onbekende soldaat. https://nl.wikipedia.org/wiki/Graf_van_de_onbekende_soldaat Nationaal Monument Oranjehotel. Waalsdorpervlakte. https://www.oranjehotel.org/nl/ontdek/waalsdorpervlakte/ Het citaat is van Marcus Marinus Oosenbrug: “Hier brachten vele landgenoten het offer van hun leven voor uw vrijheid. Betreed deze plaats met gepaste eerbied.” Stolpersteine. Struikelstenen. Gemaakt door kunstenaar Gunter Demnig sinds 1992. https://stichting-stolpersteine.nl/ YouTube: https://youtu.be/F_fFhyNhTvY Google Podcasts: https://podcasts.google.com/feed/aHR0cDovL3d3dy5oZXJ3YWFybnMubmwvZmVlZC9wb2RjYXN0Lw Apple podcasts: Spotify:

Hoewel er in de jaren negentig nog hoop bestond voor een vanzelfsprekende groei van democratische en vrije regeringen, stelt Freedom House in hun rapport van 2024 dat dit het 18e jaar op rij is waarin vrijheid en democratie zijn afgezwakte. Hoewel 2024 een recordjaar is wat betreft de hoeveelheid stemmers over de hele wereld, maar worden veel van deze verkiezingen “schijnverkiezingen” genoemd. Autoritaire regimes worden sterker en werken meer samen, en democratische waarden worden uitgehold in landen over de hele wereld, zoals de VS, Hongarije, India en Argentinië. In veel landen woedt er een strijd om democratische rechten, ook als overheden strenger optreden tegen protesten. Rusland is een belangrijk voorbeeld van een staat waarin vrijheden steeds verder worden ingeperkt. De uitholling van onafhankelijke verslaggeving, de onderdrukking van kritiek op de oorlog en de grote hoeveelheid staatspropaganda zijn hier voorbeelden van. De dood van Alexander Navalny, de belangrijkste oppositieleider, was een nieuw dieptepunt in de onderdrukking van andere geluiden in de Russische samenleving. De schijnverkiezing van 16 en 17 maart werd breed bekritiseerd, maar vanwege draconische maatregelen vanuit het Kremlin was er geen mogelijkheid tot demonstraties of een roep om verandering, waardoor Vladimir Poetin zoals voorspeld zijn overwinning uitriep. Is het nog mogelijk om verzet te bieden in een autoritaire staat als Rusland? Wat zijn de processen die verzet mogelijk en onmogelijk maken? Is de situatie in Rusland uniek of vergelijkbaar met andere autoritaire landen? Te gast is Dominique, met een master in Russian Studies. Verwijzingen Intro The Freedom House. Freedom in the World 2024: The Mountaing Damage of Flawed Elections and Armed Conflict. Yana Gorokhovskaia en Cathryn Grothe. https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2024/mounting-damage-flawed-elections-and-armed-conflict Trouw. Liveblog Russische verkiezingen. 18-3-2024. https://www.trouw.nl/russische-verkiezingen/live-russische-verkiezingen-eu-landen-zetten-betrokkenen-bij-dood-navalny-op-sanctielijst~ba3b9e7a/ VRT. Liveblog Russische verkiezingen, 18-3-2024. https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2024/03/17/liveblog-presidentsverkiezing-rusland-poetin/ Putin vs the Wes. Regie: Lotte Murphy-Johnson, tim Stirzaker, Max Stern. BBC. 2023, 2024. Merel Yevgeny Zamyatin. We. 1924. Canongate Books Ltd. 2020. Dominique Mikhail Bulgakov. The Master and Margarita. Svetlana Alexievich. “De oorlog kent geen vrouwengezicht”: het volledige citaat: https://www.goodreads.com/quotes/9355256-courage-in-war-and-courage-of-thought-are-two-different Wessel The Death of Stalin. Regie: Armando Iannucci. 2017. Chernobyl. Gemaakt door: Craig Mazin. HBO, 2019. Fabien Nury en Thierry Robin. La Mort de Staline. Dargaud. 2010, 2012. Simone Weil. “L’Iliad, ou la Poème de la Force.” 1939. Trans. Mary McCarthy. Politics. 1945. Rpt. in War and the Iliad. New York: The New York Review of Books, 2005. Overige Verwijzingen 3 Body Problem. Gemaakt door David Benioff, D. B. Weiss en Alexander Woo. Netflix, 2024. Svetlana Alexievich. Liu Cixin. The Three-Body Problem. Chongqing Press, 2008. Vertaling: Ken Liu. Head of Zeus, 2014. De Gouden Horde: https://nl.wikipedia.org/wiki/Gouden_Horde The Matrix. Regie: de Wachowski’s. 1999. YouTube: https://youtu.be/6GealtdbrAo Google Podcasts: Apple podcasts: Spotify:

Welkom bij Herwaarns Verwikkeld! Dit is een variant op de Herwaarns podcast waarbij Merel en Wessel niet beginnen bij een thema, maar bij een centraal cultureel object. Van daaruit bekijken we verbanden met andere culturele objecten om een intertekstueel web te weven en daarmee het central object te onderzoeken. Je wordt ingewikkeld geprikkeld in Herwaarns Verwikkeld! Met in aflevering 2: Sherlock Holmes. De ultieme detective en de meest vertolkte (menselijke) figuur in fictie in film en op tv: Sherlock Holmes. We onderzoeken de vele verschillende versies van en perspectieven of Sherlock Holmes en abduceren (dus niet deduceren) de redenen voor zijn succes. Het is niet zo elementair, beste Watson. Wil je een object aandragen voor een Herwaarns Verwikkeld? Neem contact op. Bronnen: Sir Arthur Conan Doyle. “A Study in Scarlet.” 1887. (en daarna alle Adventures of Sherlock Holmes) – Strand Magazine. Adaptaties: Sherlock. 2010. Regie: Mark Gatiss & Steven Moffat. BBC. Sherlock Holmes. 2009. Regie: Guy Ritchie. Variaties en connecties Bones. 2005. Gecreëerd door: Hart Hanson. 20th Century Fox. Agatha Christie. Poirot. CSI: Crime Scene Investigation. Enola Holmes. Regie: Harry Bradbeer. 2020. The Great Mouse Detective. 1986. Regie: John Musker. Disney. Professor Layton. 2007-2017. Level 5. Nintendo. Ian Fleming. James Bond. 1953-nu. Neil Gaiman. “A Story in Emerald.” 2003. Shadows Over Baker Street. Bob Kane, Bill Finger. Batman. 1939. Detective Comics 27. Luther. Gecreëerd door: Neil Cross. 2010-2019. BBC One. Mitchell and Webb. Sherlock Holmes and Watson. Alan Moore, Kevin O’Neill. The League of Extraordinary Gentleman. 1999-2019. Phoenix Wright: Ace Attorney. Regie: Shu Takumi. Capcom. 2001. Edgar Allen Poe. “ Murders in the Rue Morgue.” 1841. Scooby Doo and Guess Who. “Elementary, my dear Shaggy.” 2009. Nancy Springer. The Enola Holmes Mysteries. 2006-2021. Penguin Young Readers. Teenage Mutant Ninja Turtles. “Elementary, my dear Turtle.” 1993.

O, muze, verleen ons de inspiratie voor deze podcast! Een veelgehoord feministische kritiek op de weergave van vrouwen in verhalen is dat ze altijd ruwweg in stereotypische categoriën vervallen, bijvoorbeeld de tweedeling van onschuldige schoonheid tegenover de zondige verleidster, de klassieke drierollenverdeling van de jonge vrouw, de moeder en de oude vrouw of de meer moderne variant van figuur dat bestaat voor seksuele verheerlijking van de man of juist helemaal seksloos is. Het concept van de vrouw als muze is vervlochten met deze stereotypen. Vrouwen zijn in de westerse geschiedenis niet de kunstenaar, maar het kunstobject, de inspiratie voor mannelijke schepping. Hun creatieve vermogen ligt besloten in het ontsluiten van de mannelijke creativiteit. De oorsprong van de muzen ligt in Griekse mythologie, maar er zijn verschillende versies met verschillende hoeveelheden muzen. De meest bekende zijn de negen muzen, dochters van Zeus en Mnemosyne (geheugen) die als inspiratiebron gelden voor alle kunstdisciplines van de Grieken. Deze muzen bleven invloedrijk in heel Europa en werden bijvoorbeeld in de Renaissance en Romantiek nog steeds gesmeekt om inspiratie. In dit smeken ligt de bijzondere tegenstelling van de muze besloten: ze heeft de goddelijke macht om inspiratie te verlenen, maar wordt altijd tot object gereduceerd. Ze kan beslissen, maar kunstenaars willen iets van hen hebben dat ze na smeken, overmeestering of listen weggeven aan de man. De muze in moderne tijd kan net zo goed een godin als een geliefde zijn, welwillend of inspirator tegen wil en dank. De kunstgeschiedenis bevat veel verhalen van muzes die werden gebruikt en afgedankt, maar er zijn ook steeds meer verhalen waarbij de vrouwen die als inspiratie dienden voor kunstenaars een veel actievere rol blijken te hebben, zoals bijvoorbeeld Elizabeth Siddal die poseerde als Ophelia voor John Everett Millais. Vandaag onderzoeken wij de rol en positie van de vrouw als muze, waarbij we proberen voorbij de paradox van verering en objectificatie te komen. Te gast is Lieke, mediëvist, net als in aflevering 4, 11 en 16. Verwijzingen Intro • Guerrilla Girls. “ Guerilla Girl Records, 1979-2003.” https://www.getty.edu/research/special_collections/notable/guerrilla_girls.html • Sarah Durn. The Real Women Behind Art’s Masterpieces. 29 April 2022. https://www.atlasobscura.com/articles/art-history-muses-real-women • Ruth Willington. Muse: Uncovering the Hidden Figures Behind Art History’s Msterpieces. Square Peg, 2022. • Ruth Willington. “Eight muses who inspired art history’s masterpieces.” 22 April 2022. https://artuk.org/discover/stories/eight-muses-who-inspired-art-historys-masterpieces. Lieke • The French Dispatch. Regie: Wes Anderson. 2021. “Concrete Masterpiece.” • Zomergasten: Ilja Leonard Pfeiffer. 2020. Merel • “The Woman.” • Sherlock. 2010. Regie: Mark Ganiss & Steven Moffat. BBC. • Arthur Conan Doyle. “ The Adventures of Sherlock Holmes: A Scandal in Bohemia.” Strand Magzine, 1891. Wessel • Neil Gaiman, Kelley Jones en Malcolm Jones III. “Calliope”. In The Sandman, Volume 3: Dream Country. DC Comics, 2010. • Carol All Duffy. “The World’s Wife.” Picador, 1999. • Carol Ann Duffy. “Medusa.” The World’s Wife. Picador. 1999. • Carol Ann Duffy. “Standing Female Nude.” Standing Female Nude. Anvil, 1985. Overige Verwijzingen • Barbie. Regie: Great Gerwig. 2023. • Blacks Sails. Gemaakt door Jonathan E. Steinberg en Robert Levine. 2014-2017. • The Canvas. “How This Artist Fell In Love With His Own Art.” 1-10-2023. https://youtu.be/vaHqx87KYNo?si=sPocrAGNYa6YRj2Q • Chris Kraus. I Love Dick. Semiotext(e), 1997. • Lost in Translation. Regie: Sofia Coppola. 2003. • Thomas Mann. “De dood in Venetië.” 1912. • Sara Polak. “Posting the Presidency: Cartoon Politics in a Social Media Landscape.” Media and Arts Law Review 22(4): 403-419. • Pygmalion en Galatea. https://nl.wikipedia.org/wiki/Pygmalion_(beeldhouwer).

Welkom bij Herwaarns Verwikkeld! Dit is een variant op de Herwaarns podcast waarbij Merel en Wessel niet beginnen bij een thema, maar bij een centraal cultureel object. Van daaruit bekijken we verbanden met andere culturele objecten om een intertekstueel web te weven en daarmee het central object te onderzoeken. Je wordt ingewikkeld geprikkeld in Herwaarns Verwikkeld! Met in aflevering 1: Jurassic Park. Om de dertigste verjaardag van de film Jurassic Park van Steven Spielberg te vieren, bekijken we de inspiraties en geïnspireerden van de klassieke dinofilm. Wil je een object aandragen voor een Herwaarns Verwikkeld? Neem contact op. Bronnen: Jurassic Park. 1993. Regie: Steven Spielberg. Michael Chrichton. Jurassic Park. 1990. Bronnen van Merel Voor Jurassic Park: Mary Shelley – Frankenstein, or the modern prometheus. 1818 I, Robot. dir. Alex Proyas. 2004. (ja er is ook het verhaal, dat ken ik niet > De Jurassic World films: Jurassic World. dir. Colin Trevorrow. 2015 Jurassic World: Fallen Kingdom. dir. J.A. Bayona. 2018 Jurassic World: Dominion. [kijk die naam!]  dir. Colin Trevorrow. 2022 The Meg. dir. Jon Turtletaub. 2018. Meg 2: The Trench. dir. Ben Wheatley. 2023. (de intro hiervan is een ode aan JP btw) (niet genoemd, maar wel verwant: 65. dir. Scott Beck & Brian Wood. 2023.) Douglas Adams. The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy. 1979 Yann Martel. Life of Pi. 2001 De dierentuin als concept James Gurney. Dinotopia. 1992. [dus een jaar voor JP!]  Stephen Fry. https://youtu.be/c0Ody-  (DWDD) en https://www.youtube.com/ (uit “The Origins Podcast” van Laurence Krauss)  Bronnen van Wessel Jurassic World Lego: https://www.lego.com/nl-nl/themes/jurassic-world Godzilla, King of the Monsters. 1956. Regie: Terry O. Morse and Ishirō Honda. Dinosaur. 2000. Regie: Ralph Zondag and Eric Leighton. Walking With Dinosaurs. 1999. Created by Tim Haines. The Land Before Time/Platvoet. Regie: Don Bluth. Productie door George Lucas and Steven Spielberg. Splice. 2009. Regie Vincenzo Natali. Magic the Gathering: Ixalan. 2017. Wizards of the Coast. Lindsay Ellis. Jurassic Park Turns 30. 2023. https://nebula.tv/videos/lindsayellis-jurassic-park-turns-30 Liga koek dino plaatjes. 1993? Jurassic Park: Trespasser. 1998. Shamus Blackly. (Over Jurassic Park Trespasser: Errant Signal. “Children of Doom: 1998.” Vanaf hier: https://youtu.be/Zz4uppst-7I?si=H9fRzafSbqiLp_a0&t=2717 ) Scott Tobias. “Jurassic Park at 30: Spielberg’s sleek blockbuster remains a grave warning.” 11-6-2023. The Guardian. https://www.theguardian.com/film/2023/jun/11/jurassic-park-at-30-spielbergs-blockbuster-warning Zoo Tycoon: Dinosaur Digs. DinoPark Tycoon. 1993. Manley & Associates. Dino Tycoon. Monte Cristo. Dino Music. Wie Gaat Er Mee Naar Dinoland? 1993.

Geestelijke gezondheid is een veelbesproken onderwerp op het moment, reikend van de zorgen over de gevolgen van lockdown op het mentale welzijn, de toenemende zichtbaarheid van neurodivergentie en de overvraagde psychologische zorg. Anders dan bij lichamelijke gezondheid wordt mentale gezondheid vaak gezien als subjectief en is daarom de gemeenschappelijke norm van wat “gezond” is extra dwingend, maar ook grotendeels impliciet. De grootste authoriteit op het gebied van geestelijke gezondheid is de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders gemaakt door de American Psychological Association, die ook in Nederland is de geestelijke gezondheidszorg wordt gebruikt. Als alternatief is er ook nog de International Statistical Classification of Diseases and Related Health Problems (ICD) van de Wereldgezondheidsorganisatie. Er is echter veel kritiek op deze beide handleidingen, zowel van buiten de medische zorg als binnenuit. Een voorbeeld is dat Alles Frances, nota bene een schrijver van de DSM-IV, zegt dat vrijwel normaal gedrag steeds meer een label opgeplakt krijgen en vaker met medicijnen wordt behandeld. Prof. dr. Jim van Os, psychiater, zegt: “We zijn een beetje doorgeslagen in osn enthousiasme om iemand een label te geven zodra die zich anders gedraagd. Dit heeft een keerzijde. Door die sticker op iemand te plakken, duw je iemand in een hokje (…) – het bepaalt hoe de samenleving tegen je aankijkt en je wordt opeens in de richting van een specifieke behandeling geduwd omdat die in de behandelrichtlijn van dat specifieke hokje staat.” Hij zegt ook: “Je kunt zo’n diagnose niet objectief vaststellen in het lijf van iemand. Het is niet zoals een gebroken arm die je op een röntgenfoto kunt zien.” Naast de kritiek op specifieke authoriteit is er ook brede kritiek op het bestellen van gezonde geesten en ongezonden geesten, bijvoorbeeld invloedrijk verwoord door Michel Foucault in boeken als Folie et Déraison: Histoire de la folie à l’âge classique. Foucault stelt dat waar voor de Renaissance waanzin werd gezien als een apart soort inzich in de werkelijkheid, vaak ingegeven door goddelijke of bovennatuurlijke krachten, werd waanzin daarna steeds meer gezien als een ziekte, iets om mensen voor te behoeden. Hierdoor werden geesteszieken apart gehouden, onderdrukt en behandeld. Deze kritiek bestaat nog steeds: geestesziekte kan leiden tot gedwongen behandelingen, opname en stereotypering, terwijl mensen die als geestesziek worden bestempeld niet serieus worden genomen in hun kritiek op behandelingen. Waar we in aflevering zes over het gezonde lichaam bespraken hoe cultuur en samenleving gezondheid van het lijf vormen en de grens tussen ziek, gezond en wenselijk bepalen, willen we in deze aflevering onderzoeken hoe dit gebeurt met de gezonde geest. De centrale vraag is: wie bepaalt wie geestelijk gezond is? Te gast is Heleen, die tijdens haar studie Health Humanities onder andere onderzoek deed naar “normality” en “abnormality”. Nu werkt ze in het gezondheidsveld. Verwijzingen Intro DSM-5: bijvoorbeeld hier te vinden: https://drive.google.com/file/d/10r_oUv_fZXQ4jUVXQC-4UnMdaneR3TD5/view ICD-11: https://icd.who.int/en Allen Frances. Terug naar normaal. 2013. Nieuwezijds B.V. Michel Foucault. Folie et Déraison: Histoire de la folie à l’âge classique. 1961. Merel Lewis Carroll. Alice in Wonderland. 1865. Kasey Deems (2017) ““We’re All Mad Here”: Mental Illness as Social Disruption in Alice’s Adventures in Wonderland,” SUURJ: Seattle University Undergraduate Research Journal: Vol. 1 , Article 13. https://scholarworks.seattleu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1006&context=suurj Edgar Allan Poe. “The Tell-Tale Heart.” 1843. Meesterlijk voorgelezen door Christopher Lee: https://www.youtube.com/watch?v=Z_utA6j3Oc8 Heleen Mike Boddé. De Pil. 2010. Libris. Wessel Wouter Kusters. Filosofie van de Waanzin. 2014. Lemniscaat. Alex Avila. “TikTok Gave Me Autism: the Politics of Self-Diagnosis.” 2023. https://www.youtube.com/watch?v=x4ieMzbXiRA Spotify: https://open.spotify.com/episode/2aWtdkTCfr4eYPUBw42EOX?si=35eb15938901497d Google Podcasts: https://podcasts.google.com/feed/aHR0cDovL3d3dy5oZXJ3YWFybnMubmwvZmVlZC9wb2RjYXN0Lw/episode/aHR0cDovL3d3dy5oZXJ3YWFybnMubmwvP3A9MTY5Mw?sa=X&ved=0CAUQkfYCahcKEwjo96iYqOuBAxUAAAAAHQAAAAAQLA YouTube: https://youtu.be/N-qZjEuhmGU Of op Apple Podcasts.

Na aflevering 20 over “Informed Consent”, vervolgen we onze dubbelaflevering over keuzes met deze aflevering over keuzestress – de angst, verlamming, druk en ongemakkelijkheid die kan otnstaan als iemand een keuze moet maken. Deze gevoelens kunnen ontstaan bij te weinig mogelijkheden of een moeilijke beslissing, maar wij concentreren ons op een te veel aan opties bij een keuze. Er is in moderne Nederlandse samenleving op veel gebieden zoveel mogelijk dat keuzestress kan worden ervaren bij het kiezen van producten, smaken en kleuren, maar ook bij het beslissen over een studie, beroep of levenspad. Vrijheid van keuze is een goed, maar kan ook beklemmend zijn. Immers: je het verkeerde kiezen en dus bent daarmee zelf verantwoordelijk voor de consequenties van je keuzes. Keuzestress wordt bijvoorbeeld besproken in boeken als Het Dertigersdilemma van Nienke Wijnants en andere zelfhulpboeken die proberen hulp te bieden bij het vinden van de juist keuze. Verwante psychologische verschijnselen zoals de Fear Of Missing Out (FOMO) en het idee dat beperkingen creativiteit opleveren zijn ook verbonden met een overdadigheid aan keuzes. Is er een optimale hoeveelheid keuzes? Zijn keuzes inherent goed? Hoe moeten mensen omgaan met een grote hoeveelheid mogelijkheden? Te gast is Michaël, docent biologie. Verwijzingen Intro Het Dertigersdilemma van Nienke Wijnants Wessel Aldous Huxley. Brave New World. HarperCollins, 1932. Everyman’s Library, 2013. Merel Jantine Jongebloed. “Keuzestress – zo wordt kiezen eenvoudiger.” Flow, 2023. Roald Dahl. Charlie and the Chocolate Factory. George Allen & Unwin, 1964. Thomas Hardy. Far From the Madding Crowd. Cornhill Magazine, 1874. Margaret Lobenstine. The Renaissance Soul. Experiment, 2013. Bente van de Wouw, tobehonest, @tobehonestnl Michaël Spinvis en Layla. “Je Kan Alles.” Excelsion Recordings, Spinvis 2018. Overige verwijzingen De Pyramide van Maslow: https://en.wikipedia.org/wiki/Maslow’s_hierarchy_of_needs https://youtu.be/hd3_VOEMCYY

“Informed Consent”, een combinatie van de informatieplicht en het toestemmingsvereiste die binnen de medische zorg gelden, is een essentieel onderdeel van zowel de juridische als medische voorschriften voor artsen. Zoals De Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot Bevordering van de Geneeskunst (KNMG) schrijft: “zonder toestemming is er immers sprake van een ongeoorloofde inbreuk op de integriteit van een patiënt.” Die toestemming vereist de nodige informatie – tegelijkertijd zijn patiënten natuurlijk geen experts en kunnen ze informatie dus ook verkeerd interpreteren. Hoeveel moet een patiënt weten om in te kunnen stemmen? Buiten het medische kader gelden vergelijkbare vragen binnen bijvoorbeeld een ethische en politieke context. Hoeveel moet een werknemer of stemmer bijvoorbeeld weten om akkoord te kunnen gaan met een voorstel dat risico’s met zich meebrengt voor natuur of maatschappij? Dit is de eerste van een dubbelaflevering over keuze. Aflevering 21 zal gaan over keuzestress. Te gast is Luc, eerstehulp arts in opleiding. www.herwaarns.nl Verwijzingen Intro KNMG. “Informed Consent”. 22 april 2022. https://www.knmg.nl/advies-richtlijnen/dossiers/informed-consent Luc De stethoscoop van Luc Kazuo Ishiguro. Klara and the Sun. Faber and Faber, 2021. De Eed van Hippocates: https://nl.wikipedia.org/wiki/Eed_van_Hippocrates Merel J. K. Rowling. Harry Potter and the Deathly Hallows. Bloomsbury, 2007. Overige verwijzingen Onderzoek: patienten vertrouwen mensen met stethoscoop Onderzoek onderzoek stofzuiger Risicopercentages Eliezer Yudkowsky. Harry Potter and the Methods of Rationality. https://hpmor.com/ (De sorteerhoedepside is in hoofdstukken 9 en 10) Existentialisme: Jean-Paul Sartre en Ambert Camus. Een begin: https://nl.wikipedia.org/wiki/Existentialisme https://youtu.be/hd3_VOEMCYY Spotify: https://open.spotify.com/episode/4RAUVlEdS4ilzwAzb2KAkF?si=273b5bda5c10421e