Advertise on podcast: NIVOZ Podcast

In deze podcast naar aanleiding van Staat van het Duurzaam Onderwijs 2025 gaan Nelleke Jacobs (Leren voor Morgen), Jim Soeteman (LAKS) en Yorrit Luijckx (Albeda) onder leiding van NIVOZ-onderzoeker Jelle Ris in gesprek over twee belangrijke conclusies uit het rapport: Hoe creëer je een veilige klas waarin ruimte is voor verschillende – soms conflicterende – perspectieven? En hoe help je leerlingen en studenten om de stap te maken van “wat weet ik?” naar “wat vind ik ervan en wat kan ik ermee?” De aflevering biedt concrete aanknopingspunten voor pedagogisch handelen, ervaringsgericht leren en het ontwikkelen van handelingsperspectief. In het rapport zien we positieve trends als het gaat om het verankeren van duurzaam onderwijs, maar we zijn er nog niet. Vanuit verschillende perspectieven (expert, leerling en docent) verkennen we wat er voor nodig is om deze rapporten uiteindelijk overbodig te maken. Leren voor Morgen - uitgever van De Staat van het Duurzaam Onderwijs - is een samenwerking van ruim 150 onderwijsinstellingen, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Sinds 2017 brengen ze al deze partijen samen om te bouwen aan duurzaam, toekomstbestendig onderwijs. Lees meer over hun werk op lerenvoormorgen.org.

In deze aflevering reis ik af naar Panningen in Noord-Limburg. Daar spreek ik Mathijs Drummen. Hij is directeur van Buurtcollege Maas en Peel, een middelbare school met Agora-onderwijs die hij zes jaar geleden startte. In een plattelandsgemeente waar kerk en verenigingen minder mensen samenbrengen, is de school opnieuw een ontmoetingsplek geworden. Ouders, grootouders en de buurt lopen er gewoon binnen. Mathijs vertelt hoe dat werkt: leerlingen van 12 tot 18 jaar en van alle niveaus zitten door elkaar, leren aan zelfgekozen challenges en worden begeleid door coaches die hij "de facto schoolouders" noemt. Mathijs is ook medevoorzitter van de Vereniging Agora Onderwijs. Zo komt het gesprek ook op pedagogisch leiderschap. Hoe geef je vanuit een visie leiding aan een school, en tegelijk aan een beweging die snel groeit? Agora begon twaalf jaar geleden in Roermond en telt nu zo'n 35 scholen. Er komen er elk jaar vijf of zes bij, steeds vaker in het primair onderwijs. Mathijs neemt je mee in de stap van Agora als start-up naar scale-up. Links Buurtcollege Maas en Peel: https://www.buurtcollegemaasenpeel.nl/Vereniging Agora Onderwijs: https://www.verenigingagoraonderwijs.nl/

Eerder dit jaar was Je Goed Recht te gast bij een dialoogavond over mensenrechten in Dokhuis. In deze aflevering spreken Hosein en Marco met Carlijn en Dominique over hun aanpak. Want in een tijd van digitalisering maken zij juist een omgekeerde beweging: ze openen fysieke winkels en zijn met popups aanwezig op braderieën om hun gratis rechtshulp aan Rotterdammers zo laagdrempelig mogelijk aan te bieden. Ze lossen juridische problemen op en maken regelgeving begrijpelijk, maar proberen ook een antwoord op de onderliggende vraag te formuleren. Door kennis en ervaring, maar bovenal door nabijheid en menselijkheid.

Op zijn zevende verhuisde Emin Kececi naar Turkije, op zijn elfde kwam hij terug. Emin Kececi kreeg in groep 8 een VMBO-advies dat losstond van zijn Cito-score. Zijn ouders leenden geld en sloegen drie zomers Turkije over om hem te laten stapelen, op één voorwaarde: dat hij later de stille krachten zou zien die die kans níet krijgen. Vandaag doet Emin dit. Hij volgde zijn droom om 'held' te worden, dus leraar! Emin is docent Engels op het Caland Lyceum en Lumion in Amsterdam Nieuw-West, scholen die de selectie bewust uitstellen. Jan Jaap Hubeek bezoekt hem en vraagt door: wat doen ze precies, waarom doen ze het, en vooral — wat vraagt het van een onderwijsteam om zo naar leerlingen te blijven kijken?

Vijftig jaar geleden werd Suriname onafhankelijk. Surinaamse leerlingen leren nog altijd veel over Nederland; Nederlandse leerlingen nauwelijks iets over Suriname. Dat eenzijdige kennisverkeer is geen detail, het bepaalt hoe we ons tot elkaar verhouden. In deze podcast bezoekt Jan Jaap Hubeek Hanna Mitra Rambaran, docent bestuurskunde aan de Haagse Hogeschool. Binnen de minor 'Racisme en discriminatie op de werkvloer en in de samenleving' geeft zij les over het koloniale verleden en de doorwerking daarvan. Toen ze begon, stuitte ze op een hardnekkig feit: bruikbaar lesmateriaal was er niet. Dus deed ze in een vakantie zelf het onderzoek en schreef ze haar eigen syllabus, met een tijdlijn van het Haags Historisch Museum. Die tijdlijn lopen we langs. Jan Pieterszoon Coen en de Banda-eilanden, waar een hele bevolking werd uitgeroeid om de handel in nootmuskaat. Het contractarbeidersmodel dat al werd geoefend vóór de slavernij was afgeschaft. De tien jaar staatstoezicht daarna, waarin niet de vrijgemaakten maar de plantagehouders werden gecompenseerd. En de opstand op plantage Mariënburg in 1902, waar vierentwintig mannen werden doodgeschoten en met ongebluste kalk in een massagraf verdwenen - een plantage van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, de voorloper van ABN AMRO. "Dat zijn verhalen die heb je nooit hoorde op school." Maar het gesprek gaat over meer dan de feiten. Over wat het van een docent vraagt om dit onderwerp op de agenda te krijgen én te houden. Over studenten die boos weglopen, en over studenten bij wie het landt zodra ze zien wie er in een Gouden Eeuw-schilderij op de laagste plek staat. Over de wrange constatering dat het koloniaal verleden pas nu in de onderwijsvisie verschijnt - drie jaar nadat zij het bouwde. En over de vraag wie zich dit denken kan veroorloven. Mitra Rambaran werkte in Suriname bij de medische zending, in het binnenland. "In Suriname is men bezig met overleven. Als je het goed hebt in je leven, ga je over dit soort dingen nadenken." Haar boodschap aan wie iets met dit thema wil: je hoeft het niet alleen te doen. Ga in gesprek met wie er al mee bezig is, gebruik hun materiaal én noem hun naam. En gevraagd waar ze over vijf jaar hoopt te staan: als gastspreker voor de klas. Genoemd in deze aflevering Staat en slavernij. Het Nederlandse koloniale slavernijverleden en zijn doorwerkingen — Rose Mary Allen e.a. Uitgever: Athenaeum (2023)De suiker die niet zoet was — Safdar Zaidi & Marieke de Wijs, vertaald door Mitra Rambaran (U2pi, 2013)De vloek van de nootmuskaat. Boodschap aan een planeet in crisis — Amitav Ghosh, vertaald door Menno Grootveld (Atlas Contact, 2024, ISBN 978-90-450-5133-8)Haags Historisch Museum (tentoonstelling over zwarte bedienden) en het MauritshuisHet Surinaams Museum en The Black Archives, AmsterdamHet artikel dat aanleiding was voor dit gesprek: Vijftig jaar Surinaamse onafhankelijkheid: wat we (niet) over elkaar leerden, Rasheed Jamaloodin, Red Pers: https://redpers.nl/vijftig-jaar-surinaamse-onafhankelijkheid-wat-we-niet-over-elkaar-leerden/

Nederland selecteert kinderen op hun twaalfde, over meer niveaus dan welk land ook. Vrijwel iedereen die zich erin verdiept heeft zegt dat het anders moet én toch verandert er niets. Jan Jaap Hubeek spreekt met Marjolein Moorman en Marco Frijlink over wat vroege selectie doet met kinderen, met scholen en met de samenleving die daaruit ontstaat. Over stress, segregatie en kansenongelijkheid. Over stapelen als symptoombestrijding. En over de vraag wat er morgen al kan veranderen, zonder dat één wet wordt aangepast. Te gast in deze aflevering: Marjolein Moorman — oud-wethouder onderwijs in Amsterdam, nu Kamerlid voor Progressief Nederland. Marco Frijlink — voorzitter van de Vereniging Openbaar Onderwijs, een vereniging die zich sinds 1866 met kansengelijkheid bezighoudt. https://laterselecteren.nu/ ******************** Genoemd in deze aflevering: Louise Elffers, Onderwijs maakt het verschil. Kansengelijkheid in het Nederlandse onderwijs — Walburg Pers, 2022 Michael Sandel, De tirannie van verdienste. Over de toekomst van de democratie — Ten Have, 2020 Philippe Meirieu, Pedagogiek: de plicht om weerstand te bieden (vertaling Simon Verwer) — Phronese, 2019 Onderwijsraad, Later selecteren, beter differentiëren — Onderwijsraad, 2021 — https://www.onderwijsraad.nl/documenten/2021/04/15/later-selecteren-beter-differentieren Jan Jaap Hubeek, Mens blijven tussen systemen — Telos, 2026 Ook genoemd: De Nivoz-podcast met Eddie Denessen over later selecteren. Over deze podcast: Een podcast van stichting NIVOZ, het Nederlands Instituut voor Onderwijs en Opvoedingszaken. Abonneer je om geen aflevering te missen. Waardeer je wat je hoort? Een review helpt anderen ons te vinden.

In deze aflevering gaan Jan Jaap Hubeek en Leone de Voogd bij de PO-raad op bezoek om te spreken over het dialoogmodel 'bouwen aan brede onderwijskwaliteit'. Bestuurders Annemieke Miltenburg en Inge Oelen vertellen over de kracht van het model vanuit de onderwijspraktijk. Samen hebben zij bijgedragen aan de ontwikkeling van dit model en nemen je mee in de doorwerking tot in de klas. Leone de voogd schreef vanuit stichting NIVOZ het boek 'Bouwen aan breedvormend onderwijs' dat als een belangrijke bron voor het dialoog model heeft gediend. Wil jij nu zelf aan de slag met het dialoog-model, ga dan naar: https://www.poraad.nl/onderwijskwaliteit/kerndoelen/dialoogmodel-bouwen-aan-brede-onderwijskwaliteit En voor de bouwstenen voor breedvormend onderwijs ga naar www.breedvormendonderwijs.nl Bronnen vanuit het gesprek zijn: Ben van der Hilst - https://hetlerenorganiseren.nl/publicaties/ Bert Wienen - van individueel naar inclusief onderwijs Floortje Schepers - Mensen zijn ingewikkeld Lotteke de Kruijff - Structureel werken aan onderwijskwaliteit Sofie Sergeant - Inclusief gedrag: Inclusief onderwijs als antwoord op probleemgedrag Stichting Nivoz - Bouwstenen voor brede vorming (https://nivoz.nl/nl/boek-bouwen-aan-breedvormend-onderwijs)

In deze aflevering spreekt Jan Jaap Hubeek met Eddie Denessen, hoogleraar aan het Behavioural Science Institute en bijzonder hoogleraar onderwijswetenschappen aan de Radboud Universiteit. In Nederland krijgen kinderen al op hun elfde of twaalfde een advies dat grotendeels bepaalt welke route zij volgen. Volgens Denessen is dat het meest zichtbare moment waarop kansenongelijkheid in ons onderwijssysteem wordt vastgezet. In het gesprek gaat het over wat vroege selectie doet met kinderen én met leraren, over de hardnekkige overtuiging dat differentiatie naar niveau goed en noodzakelijk is, en over de arbitraire schotten tussen vmbo, havo en vwo — niveaus die in werkelijkheid veel meer overlappen dan we denken. Denessen laat zien dat later selecteren geen middelmatigheid betekent en geen vaste schoolinrichting afdwingt: je kunt vakken op verschillende niveaus blijven aanbieden, zolang je leerlingen niet vastzet op één niveau voor alle vakken. Eddie Denessen doet momenteel onderzoek bij scholen die later selecteren en werkte mee aan het Onderwijsraadadvies 'Later selecteren, beter differentiëren'. Genoemd in deze aflevering: The Grouping Practices Project — UCL Institute of Education, Londen - https://www.ucl.ac.uk/ioe/research-projects/2014/may/best-practice-grouping-studentsOnderwijsraad (2021), 'Later selecteren, beter differentiëren' - https://www.onderwijsraad.nl/documenten/2021/04/15/later-selecteren-beter-differentieren'Voorbij de meritocratie', Radboud University Press - https://books.radbouduniversitypress.nl/index.php/rup/catalog/book/onderwijs-voorbij-de-meritocratie

In deze aflevering van Meesterwerk gaat Jan Jaap Hubeek in gesprek met Iris Akkerman en Jolijn Kromhout. Iris is leerkracht op basisschool de Achthoek, een school voor ontwikkelingsgericht onderwijs. Jolijn is begeleider bij Taalvorming. Taalvorming ondersteunt scholen bij hun taalonderwijs door praten, denken, schrijven en lezen centraal te stellen rondom thema's. Het gesprek onderzoekt hoe taal een zaak van alle vakken kan worden — niet als apart vak met een eigen methode, maar als manier van werken die door een heel thema heen loopt. Vanuit de klas van Iris en de begeleidingspraktijk van Jolijn ontstaat een beeld van wat dat van leerkrachten vraagt, waar scholen tegenaan lopen als ze deze stap zetten, en hoe je tegelijk recht doet aan de kerndoelen. Een aflevering over vertrouwen in taalontwikkeling zonder methode, over houvast voor leerkrachten die hiermee beginnen, en over wat goed thematisch werken in de praktijk laat zien.

Voor deze aflevering reisden Hanneke en Rianne af naar de Johan de Witt scholengroep in Den Haag, waar levensecht onderwijs dagelijks zichtbaar is in de praktijk. Tijdens een inspirerende ochtend liepen ze mee met een project waarin leerlingen uit verschillende vakken samenwerkten aan opdrachten: het maken van een goodiebag en een lekkere lunch. We spraken met leerlingen en leraren over hun ervaringen. Ook gingen we in gesprek met een docent en een schoolleider over de weg die de school heeft afgelegd om dit onderwijs vorm te geven. Een verhaal over autonomie, trots, samenwerking en de kracht van een team dat samen een gedeelde visie werkelijkheid maakt.

Kan een lerarenopleiding bijdragen aan een rechtvaardiger samenleving? Nina Hosseini onderzoekt hoe lerarenopleiders hun praktijk vormgeven om aankomende leraren toe te rusten voor het herkennen én doorbreken van structurele ongelijkheid. Op 24 juni 2026 promoveert zij aan de Universiteit van Amsterdam op social-justice oriented teacher education. In dit gesprek gaan we in op de vraag wat het betekent om als leraar niet alleen te onderwijzen, maar ook te handelen vanuit een bewustzijn van macht, privilege en ongelijkheid. Het proefschrift is te lezen via: https://dare.uva.nl/id/b529e415-ee52-4e91-bf98-5c77e79ddbab?text=hosseini Meer informatie over Nina en haar onderzoek aan de iPabo over kansengelijkheid: https://www.ipabo.nl/lectoraat/kansengelijkheid/

Hosein en Marco zijn te gast bij UTC Rotterdam, het Uitstroom Trainingscentrum van Stichting BOOR. Het UTC is bedoeld voor jongeren uit het speciaal onderwijs en uit het praktijkonderwijs die wel in staat zijn tot werk maar die nog extra vlieguren moeten maken om hun aansluiting op de arbeidsmarkt te verbeteren. In een bedrijfspand in Rotterdam Zuid, met uitzicht op de Maas, spreken ze afdelingsleider Gitte Nagel en leerling Alejandro over het intiatief dat begon als een 'pop-up store op een bedrijventerrein' en vanaf komend schooljaar een zelfstandige school is.

In deze aflevering van Bronnen van Betekenis gaat Jan Jaap Hubeek in gesprek met Lisette Bastiaansen over wat het werk van Edith Stein ons vandaag nog te zeggen heeft. Edith Stein zat nooit aan de goede kant van de medaille. Eerst mocht ze niet werken omdat ze vrouw was. Toen moest ze stoppen omdat ze joods was. Vervolgens moest ze vluchten, en uiteindelijk werd ze opgepakt omdat ze katholiek én joods was. En toch bleef Edith Stein (1891–1942) zoeken naar waarheid, naar de diepste kern van het mens-zijn. Het is de eerste aflevering in een nieuwe reeks: vrouwenstemmen over opvoeden - over vrouwelijke denkers wier stem historisch gezien binnen de pedagogiek onderbelicht is gebleven. Centraal staan thema's als empathie, gemeenschap, contemplatie en zielsindividualiteit. Edith Stein begreep empathie niet als je in een ander verplaatsen, maar als het ontvangen van de ander die anders is dan jij - als een daad van waarnemen. Ze pleitte voor de gemeenschap als oefenplaats voor authenticiteit: niet om op elkaar te gaan lijken, maar juist om te ontdekken wie jij bent. En ze wees op contemplatie - de stilte opzoeken, naar binnen keren - niet als vlucht uit de wereld, maar als voorwaarde om er werkelijk in aanwezig te zijn. Wat kunnen leraren en opvoeders meenemen? Lisette Bastiaansen formuleert het kernachtig: waarheid en klaarheid. Weet wat voor jou de bedoeling is, en leef dat ook. Niet als prestatie, maar als dagelijkse oefening. Dit gesprek sluit aan bij het artikel dat Lisette Bastiaansen schreef voor de NIVOZ Pedagogische Canon: Edith Stein en de pedagogiek van de ziel: over empathie, spiritualiteit, contemplatie en ander pedagogisch 'slijpwerk' — dat artikel vormt de inhoudelijke basis voor dit gesprek en is te lezen op nivoz.nl.

Janusz Korczak (1878-1942) was een Pools-Joodse kinderarts die zijn leven wijdde aan kinderen zonder rechten. In zijn weeshuis in Warschau richtte hij een kinderparlement en kinderrechtbank op – waar ook hijzelf werd aangeklaagd. Al in 1919 formuleerde hij drie grondrechten voor kinderen, zeventig jaar vóór het VN-Kinderrechtenverdrag. In dit gesprek vertelt Arie de Bruin, voorzitter van de Nederlandse Korczak Stichting, over het leven en gedachtegoed van deze bijzondere pedagoog – en waarom zijn ideeën juist nu zo actueel zijn. Arie de Bruin is voorzitter van de Nederlandse Korczak Stichting. Hij was 45 jaar werkzaam in het onderwijs: als onderwijzer, directeur van een basisschool, leraar pedagogiek aan de pabo en locatiedirecteur. In 1985 kwam hij voor het eerst in aanraking met het werk van Korczak via het boek Hoe houd je van een kind? – een ontmoeting die hij beschrijft als 'thuiskomen'. Sindsdien zet hij zich in voor het verspreiden van Korczaks gedachtegoed. Bronnen en meer lezen:Boeken van Janusz Korczak Korczak, J. (2010). Hoe houd je van een kind. Het kind in het gezin. Amsterdam: Uitgeverij SWP. (Vertaling en bewerking R. Görtzen)Korczak, J. (2007). Het recht van het kind op respect. Amsterdam: Uitgeverij SWP. (Vertaling en bewerking R. Görtzen)Korczak, J. (2012). De republiek der kinderen. Amsterdam: Uitgeverij SWP. (Vertaling en bewerking R. Görtzen) Over Korczak Berding, J. (2020). Janusz Korczak: Educating for Justice. Springer.Lifton, B.J. (2005). The King of Children: The Life and Death of Janusz Korczak. American Academy of Pediatrics. Artikelen Stevens, L. & Stevens, M. (2025). 'Korczaks grondrechten in deze tijd: Vergelijk mij niet met anderen.' In: Korczak Jaarboek 2025: Het recht op de dag van vandaag. Janusz Korczak Stichting / Uitgeverij SWP.De Bruin, A. (2015). 'Janusz Korczak: inspirator voor mensen in het onderwijs.' NIVOZ. nivoz.nlBerding, J. 'Janusz Korczak en de wet van respect.' NIVOZ. nivoz.nl Websites Janusz Korczak Stichting Nederland: korczak.nlKorczak Digital Repository (internationaal archief): korczak.ckc.uw.edu.pl

"In de opvoeding zal blijken of wij genoeg van de wereld houden." Op 4 december is het precies 50 jaar geleden dat Hannah Arendt overleed. Een bijzonder moment om stil te staan bij een denker wier ideeën over onderwijs actueler zijn dan ooit. Ter gelegenheid van deze sterfdag maakte Jan Jaap Hubeek een podcast met twee belangrijke Nederlandse Arendt-kenners: Joop Berding – auteur van meerdere boeken over Arendt, waaronder Het gepassioneerde leven van Hannah Arendt. Hij publiceerde daarnaast veel over opvoeding en onderwijs. Zijn kennismaking met Arendt, bijna 25 jaar geleden, noemt hij 'transformatief'. Hanke Drop – hogeschoolhoofddocent aan Hogeschool Utrecht, werkzaam bij het lectoraat Normatieve Professionalisering. Ze is actief in liberal arts onderwijs en gefascineerd door Arendts grensoverschrijdende manier van denken. Samen spraken we over liefde voor de wereld, de school als tussenruimte, en de vraag die we te weinig stellen: waartoe leiden we eigenlijk op? Aan bod komen onder andere: *Amor mundi – de liefde voor de wereld als pedagogische opdracht *Nataliteit – kinderen als nieuwkomers die we moeten toerusten, niet vormen naar ons beeld *De school als tussenruimte – tussen de privésfeer van het gezin en de publieke wereld *De tafel van de wereld – hoe verschillende perspectieven in de klas samenkomen *De waartoe-vraag – waarom we niet alleen moeten vragen 'wat werkt?', maar 'waartoe?' Citaat"Verantwoordelijkheid is een heel belangrijk pedagogisch begrip. De zorg voor kinderen betekent ook dat je heel actief inzet om hen iets te leren. We kunnen kinderen niet zomaar aan henzelf overlaten. Het is veel meer een 'wijzen op', een 'verwijzen naar' de dingen die wij als volwassen generatie door willen geven." — Joop Berding Meer lezen*Hannah Arendt, Tussen verleden en toekomst (met daarin 'De crisis in de opvoeding') *Hannah Arendt, Vita Activa / De menselijke conditie *Joop Berding, zijn werk over Arendt: https://joopberding.com/arendt/ *Pedagogische Canon op NIVOZ: Hannah Arendt en de school als tussenruimte: https://nivoz.nl/nl/hannah-arendt-en-de-school-als-tussenruimte-onderwijs-is-er-niet-om-de-wereld-te-verbeteren-maar-om-cultuur-door-te-geven