Advertise on podcast: Osmanlı Tarihi

Namık Erkal, Firuzan Melike Sümertaş ve Haris Theodorelis-Rigas Sunucu: Can Gümüş | 1719’da Bükreş’te yaşayan bir âlim, İstanbul’daki bir dostuna yazdığı mektupta, “Cümle Fener burada; artık İstanbul’u hatırlamıyorum” diyordu. Koç Üniversitesi Anadolu Medeniyetleri Araştırma Merkezi’nde (ANAMED) açılan Cümle Fener Burada: Hane, Mahalle, Saray ve Şehir sergisine adını veren bu ifade, Fenerlilerin tarihini yalnızca bir topluluğun yükselişi ve dolaşımı üzerinden değil, İstanbul ile Eflak ve Boğdan arasında kurulan mekânsal bağlar ile nesnelerin, siyasi ritüellerin ve kültürel pratiklerin dolaşımı üzerinden düşünmeye davet ediyor. Bu bölümde “Fenerliler Çağı”nı ve 1821 sonrasındaki dönüşümü, voyvodaların atanma merasimlerini, Haliç kıyısında yaşanan mimari ve mekânsal değişimi ve Fenerlilerin maddi kültürünü konuşuyoruz. Aynı zamanda, bir araştırma sergisinin üretim ve sergileme süreçlerini ele alıyor, dağılmış ve çoğu zaman kaybolmuş bir mirasın nasıl görünür kılındığını, küratoryal anlatının bilinen ile varsayılan, mevcut ile kayıp arasındaki boşluklarla nasıl çalıştığını tartışıyoruz. Maddi kültür, mekân ve gündelik hayata odaklanan bu yaklaşım vesilesiyle, Fenerlileri ulusal tarihyazımlarının sabit kategorilerinin ötesinde, farklı coğrafyalar arasında şekillenen çok katmanlı bir topluluk olarak ele alıyor. « Click for More »

Ümit Kurt Sunucu: Can Gümüş | Bu bölümde Ümit Kurt’un Aras Yayıncılık’tan çıkan kitabı Kanun ve Nizam Dairesinde: Soykırım Teknokratı Mustafa Reşat Mimaroğlu’nun İzinde Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Devlet Mekanizması temelinde 1915’in idari ve bürokratik boyutuna odaklanıyoruz. Mustafa Reşat Mimaroğlu örneğinde olduğu gibi “kanun ve nizam dairesinde” hareket eden bürokratlara odaklandığımız sohbetimizde, kolektif şiddet olaylarını olağanüstü kırılma anları olarak okumaktan ziyade bürokratik faillik biçimlerinin görünür hâle geldiği bir tarihsel bağlam içinde değerlendiriyoruz. Osmanlı’nın son döneminden Cumhuriyet’in ilk yıllarına orta-üst ölçekli bir bürokratın merkezî kararlarla saha arasındaki rolü nasıl şekillenmiştir? Devlet hizmeti, görev bilinci ve düzen söylemi bu dönemde nasıl bir anlam kazanmıştır? Faillik, yalnızca doğrudan eylemle değil, idari kararlar ve rutin pratikler üzerinden nasıl kurulmuştır? Podcast, bu sorular ekseninde 1915’i bürokrasi, faillik ve devlet işleyişi ekseninde yeniden düşünmeye davet ediyor. « Click for More »

Görkem Akgöz Sunucu: Can Gümüş | Bu bölümde Dr. Görkem Akgöz’ün 2025 Hagley Prize in Business History ödülünü alan “In the Shadow of War and Empire Industrialisation, Nation-Building, and Working-Class Politics in Turkey” başlıklı kitabı üzerine konuşuyoruz. Akgöz’ün “Türk Manchester”ı olarak bilinen Bakırköy Bez Fabrikası’nı Osmanlı döneminde kuruluşundan itibaren odağa alan araştırması devletçiliği yalnızca bir kalkınma modeli değil, emek ve sınıf ilişkilerini yeniden kuran bir siyasal proje olarak düşünmeye davet ediyor. Erken Cumhuriyet Türkiye’sinde fabrika işçisi olmanın ne anlama geldiğini tartıştığımız bu sohbette, dilekçeler ve talepler üzerinden şekillenen aktif emek siyasetinin, devletin idealize ettiği düzen ile fabrikanın gerçekliği arasındaki gerilimleri nasıl açığa çıkardığını ele alıyoruz. Bu bağlamda, nostaljik anlatıların ötesine geçip erken Cumhuriyet sanayileşmesini disiplin, kontrol ve müzakere ekseninde sorgularken, Osmanlı ve Türkiye sanayi kapitalizminin gelişimi hakkında yeni sorular soruyoruz. Bölümün sonunda ise Akgöz’ün arşiv ve yazıyla kurduğu ilişkinin tarihsel düşünme ve anlatımını nasıl dönüştürdüğüne değiniyoruz. « Click for More »

Emine Şahin Sunucu: Can Gümüş | Bağdat, Osmanlı İmparatorluğu için coğrafi uzaklığına rağmen merkezî idarenin vazgeçilmez vilayetlerinden biriydi. Tanzimat’tan itibaren bu önem, yalnızca askerî güvenlik veya sınır politikalarıyla sınırlı kalmadı; idarî modernleşme, ekonomik düzenlemeler ve toplumsal kontrol mekanizmalarının uygulandığı başlıca laboratuvarlardan biri haline geldi. II. Meşrutiyet’in ilanı ise bu denemeleri daha iddialı, daha sert ve daha merkezî bir siyasi programa dönüştürdü. Bu bölümde, Dr. Emine Şahin’le birlikte 1908–1917 arasında Bağdat’ta Osmanlı idaresinin dönüşümünü inceliyoruz. Merkezileşme politikalarının sahada nasıl uygulandığını, hangi aktörler aracılığıyla yürütüldüğünü ve yerel toplum tarafından nasıl karşılandığını tartışıyoruz. « Click for More »

Nurçin İleri, Emine Öztaner ve Meltem Kocaman Sunucu: Can Gümüş | Bu bölümde, Nurçin İleri, Emine Öztaner ve Meltem Kocaman ile elektriğin Osmanlı’dan Cumhuriyet’e uzanan süreçte gündelik yaşamı ve toplumsal ilişkileri nasıl dönüştürdüğünü tartışıyoruz. İstanbul’un ilk aydınlatma girişimlerinden sanayi tesislerine, tramvay hatlarından ev içi teknolojilere uzanan örneklerle, teknolojik yeniliklerin yalnızca kent altyapılarını değil, aynı zamanda kentlilerin yaşam tahayyüllerini de nasıl şekillendirdiğini inceliyoruz. İleri’nin derlediği Bir Cereyan Hasıl Oldu: Osmanlı’dan Cumhuriyet’e İstanbul’da Elektrikli Yaşam (Tarih Vakfı, 2024) başlıklı kitabı temel alan sohbetimizde, elektriğin, bir teknik yenilik olmanın ötesinde, modernleşme, emek, toplumsal cinsiyet ve kamusal alan gibi kesişen temalar etrafında yeni bir toplumsal düzenin ve kültürel dönüşümün parçası hâline gelişini konuşuyoruz. « Click for More »

Emre Can Dağlıoğlu Sunucu: Can Gümüş & Önder Eren Akgül | Emre Can Dağlıoğlu’nun Arapların 1915’i: Soykırım, Kimlik, Coğrafya başlıklı derlemesine (İstanbul: İletişim Yayınları, 2022) odaklanan bu bölüm, 1915’i Osmanlı ve Osmanlı sonrası Arap dünyası bağlamında ele almanın önemine işaret ediyor. Hem soykırımı hem de 1915 sonrasını bölgenin siyasal, toplumsal ve çevresel krizleri içinde konumlandıran çalışma, Arap vilayetlerine sürülen Ermenilerin karşılaştıkları politikaları, hayatta kalma stratejilerini, Arap toplumları ve coğrafyasıyla kurdukları karmaşık ilişkileri inceleyen makalelerden oluşuyor. Bu podcastte, bu çalışmaların soykırımın tarihyazımında açtığı yeni pencereleri detaylandırırken 1915’i sabit bir kırılma anı olarak görmek yerine, farklı yerel dinamikler ve ilişkiler çerçevesinde zamansal ve mekânsal olarak genişleyen bir perspektifle ele almanın imkânları üzerine de sohbet ediyoruz. « Click for More »

Şeyma Afacan Sunucu: Can Gümüş | Bu bölümde, Dr. Şeyma Afacan ile geç Osmanlı’da biyolojik materyalizm, psikolojinin gelişimi ve Afacan’ın bir “ezber bozma alanı” olarak nitelediği duygular tarihi üzerine sohbet ediyoruz. Osmanlı’da materyalizm tartışmalarının eksikliklerine işaret eden Afacan, beden, duygu ve üretkenlik arasındaki ilişkiye odaklanmanın bu çalışmalara sunabileceği olası katkılara dikkati çekiyor ve biyolojik materyalizm tartışmasının her şeyden evvel “psikolojik bir tartışma” olduğunu öne sürüyor. Afacan tarih yazımında duyguları analitik bir kategori olarak kullanmanın imkânlarını ve kısıtlarını da detaylandırıyor. Afacan’ın bu söyleşide çizdiği genel çerçevenin bir izleğini Toplumsal Tarih’in Ocak 2024 sayısı için derlediği dosyadaki çalışmalarda görmek de mümkün. « Click for More »

Aslıhan Gürbüzel Sunucu: Can Gümüş | Bu bölümde, Doç. Dr. Aslıhan Gürbüzel’in bu sene başında University of California Press’ten çıkan kitabı “Taming the Messiah: The Formation of an Ottoman Political Public Sphere, 1600–1700” başlıklı kitabı temelinde Osmanlı’da kamusal siyasetin oluşumunu tartışıyoruz. Kitap, Osmanlı’da devlet inşası sürecinin bir parçası olarak devletin artan merkezî gücüne, genişleyen bir kamusal siyasetin eşlik ettiğine işaret ediyor; erken modern dönemin aktif yurttaş oluşumunu görmek açısından kritik bir öneme sahip olduğunun altını çiziyor. Bu sohbette, söz konusu dönemdeki çoğul kamusal alanların katılımcılarını tanıyıp devletle ilişkilerini incelerken, Osmanlı örneğinin kamusal alan tartışmaları ve araştırmalarına sunduğu katkıları detaylandırıyoruz. « Click for More »

Fatma Aladağ & Yunus Uğur Sunucu: Can Gümüş | Dijital beşeri bilimlerin Osmanlı tarihyazımına sunduğu imkânlar nelerdir? Bu sohbetimizde, Osmanlı ve Türkiye Çalışmaları perspektifinden Dijital Beşeri Bilimler'e katkıda bulunan dijital projeleri, araçları ve yayınları bir araya getiren bir platform olan Digital Ottoman Studies’in çalışmaları ve tarihyazımına katkılarını değerlendiriyoruz. Platformun kurucusu Fatma Aladağ ve proje yöneticisi Doç. Dr. Yunus Uğur ile dijital beşeri bilimler perspektifi alanın mevcut kaynaklarını ve çalışmalarını nasıl zenginleştirebilir sorusuna odaklanırken, bu yaklaşımın kısıtlarını da tartışmaya açıyoruz. « Click for More »

Erdem Sönmez Sunucu: Can Gümüş | Bu bölümde, Dr. Erdem Sönmez ile Osmanlı’dan Türkiye’ye tarihin ayrı bir disiplin olarak ortaya çıkış sürecini tartışıyor, bu sürecin önemli kurumlarını, yayınlarını ve aktörlerini detaylandırıyoruz. Dönemin siyasi, ekonomik ve kültürel iklimiyle yakinen ilişkili olan tarihyazımı pratiğinin on dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısından Cumhuriyet dönemine geçirdiği dönüşümleri incelerken bu husustaki mitleri de yeniden ele alıyoruz. « Click for More »

Emrah Şahin Sunucu: Can Gümüş | Amerikalı misyonerlerin Osmanlı Devleti sınırlarındaki faaliyetlerini incelemek, İslam ve Hristiyan dünyası ilişkilerine dair yaygın kabuller hakkında bize ne anlatır? Osmanlı Devleti sınırları dahilindeki misyoner varlığını tespit, teftiş ve tahdid etmek amacıyla hangi yöntemlere başvurmuş, bu süreç aktörler arasında ne gibi gerilimlere yol açmıştır? Bu bölümde Emrah Şahin ile ”İtikadın Peşinde: Osmanlı Bürokratları ve Amerikan Misyonerleri” kitabı odağında Amerikan misyonerlerinin Osmanlı İmparatorluğu’nda bıraktığı mirası ve devlet erkanı ile misyonerler arasındaki çok katmanlı ilişkiyi değerlendiriyoruz. « Click for More »

Ramazan Hakkı Öztan Sunucu: Can Gümüş | 19. yüzyılın ikinci yarısında, dinamit gibi patlayıcıların icadı ile küresel düzeyde oluşan küçük silah fazlası Osmanlı Balkanlarındaki devrimcileri hangi bakımlardan güçlendirdi? Osmanlı Devleti, imparatorluk karşıtı eylemleri kolaylaştıran bu "devrim karaborsası"nı hangi yöntemleri kullanarak kontrol etmeye çalıştı? Bu bölümde, Dr. Ramazan Hakkı Öztan ile geç Osmanlı Balkanlarında devrimcilik, şiddet ve teknoloji ilişkisini, meselenin küresel politik ekonomi boyutunu da dikkate alarak değerlendiriyoruz. Devrimci şiddetin kavramsallaştırılması ve ideolojilerin devrimci siyasetteki önemini eleştirel olarak ele alırken, bu alandaki arşiv kaynaklarının nasıl incelenebileceğini de örneklerle tartışıyoruz. « Click for More »

Çiğdem Oğuz Sunucu: Can Gümüş | Bu bölümde Dr. Çiğdem Oğuz ile I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı’da "ahlak buhranı"nı tartışıyoruz. "Ahlaki çöküş" ya da "ahlak buhranı" söylemlerinin farklı entelektüellerce nasıl kullanıldığını inceleyen Oğuz’un çalışması, bu tartışmalara odaklanmanın Osmanlı toplumunun söz konusu dönemde geçirdiği politik, siyasi ve kültürel dönüşümleri anlamada bir anahtar görevi üstleneceğini iddia ediyor. Oğuz aynı zamanda, bu tartışmaların ve ahlakı korumaya yönelik atılan adımların politik alanın yanı sıra, aileye ve toplumsal cinsiyet ilişkilerine yansımalarını da araştırıyor. « Click for More »

Buket Kitapçı Bayrı Sunucu: Can Gümüş | Bu bölümde Dr. Buket Kitapçı Bayrı ile 2019’da Brill yayınevinden çıkan Warriors, Martyrs, and Dervishes. Moving Frontiers, Shifting Identities in the Land of Rome (13th-15th Centuries) başlıklı kitabı üzerine söyleşiyoruz. Bayrı bu çalışmasında, orta çağ Anadolu’sunda Türkçe yazılmış Battalname ve Danişmendname gibi kahramanları savaşçı ve Saltukname gibi kahramanı Abdalan-ı Rum’u dervişi olan epiklerin yanı sıra 13. ve 15. yüzyıllar arasında Bizanslılar tarafından yazılmış Yunanca şehitlik hikayelerini de incelenmektedir. Kitabın başlığı kahramanlara hikayelerde biçilen savaşçı, şehit ve derviş gibi temel rol kimliklerine gönderme yapar. Ancak kitap savaş, ölüm ve tasavvuftan ziyade bu hikayeleri birleştiren ana mekân Diyar-ı Rum’un tasvirini, sınırlarını ve algılanışını; karakterlerin bu mekândaki hareketlerini, bu mekânın Rum/Romalı, Müslüman ve Hıristiyan gibi kimlikleri belirlenmesindeki rolünü, yazar, bani ve dinleyici/okuyucu ilişkisi çerçevesinde tartışmaktadır. Bayrı’nın çalışması, yemek, aşk ve seyahat gibi başlığın okuyucuda hemen çağrışım yapmadığı ancak hikayelerde kimlikleri tanımlamada etkin olan konuları da inceler. « Click for More »

Bölüm 479 Yiğit Akın Sunucu Önder Eren Akgül Cihan Harbi’ne cephe gerisinden bakmak bize ne anlatır? Bu bölümde Yiğit Akın ile Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı İmparatorluğu’nu ve cephe gerisindeki toplumun savaşı ve seferberlik politikalarını nasıl deneyimlediğini konuştuk. « Click for More »