
Advertise on podcast: Wszechnica FWW - Nauka
Rating
4from
This podcast has
969 episodes
Language
PolishPublisher
Wszechnica FWW - NaukaExplicit
No
Date created
2020/02/03
Latest episode
2026/11/11
Average duration
64 min.
Release period
4 days
Description
„Wszechnica FWW - Nauka” to baza wykładów zrealizowanych we współpracy z prestiżowymi instytucjami naukowymi. Wśród naszych partnerów znajdują się m.in. Festiwal Nauki w Warszawie, Muzeum Ziemi PAN, Kampus Ochota UW, Instytut Biologii Doświadczalnej im. Nenckiego PAN oraz kawiarnie naukowe. Wszechnica.org.pl nagrywa też własne rozmowy z ludźmi nauki. Projekt realizowany jest przez Fundację Wspomagania Wsi. Do korzystania z naszego serwisu zapraszamy wszystkich, którzy cenią sobie rzetelną wiedzę oraz ciekawe dyskusje. Zapraszamy też na nasz drugi kanał "Wszechnica FWW - Historia".
Unlock Wszechnica FWW - Nauka podcast Email contact info,
Listeners & Audience details
Email contact information
Direct podcast contact details

Listeners
Audience numbers & engagement insights

Audience details
Podcast Insights

Podcast episodes
Check latest episodes from Wszechnica FWW - Nauka podcast
1058. Astrocyty i plastyczność mózgu / prof. Małgorzata Kossut
2026/11/11
Wykład prof. Małgorzaty Kossut w ramach Festiwalu Nauki w Warszawie [27 września 2026 r.]Astrocyty odkryto już pod koniec XIX wieku. Nazwano je tak, ponieważ oglądane pod mikroskopem przypominały gwiazdy. Dziś wiemy, że ich prawdziwa budowa jest znacznie bardziej skomplikowana - pojedyncza komórka przypomina raczej niezwykle gęsty, rozgałęziony krzew.Każdy astrocyt zajmuje w mózgu własną domenę. Przecinają ją setki dendrytów i ogromna liczba aksonów, a jeden ludzki astrocyt może mieć kontakt nawet z około dwoma milionami synaps.To daje mu wyjątkową możliwość zbierania i integrowania informacji pochodzących od wielu neuronów.Przez lata uważano, że komórki glejowe przede wszystkim podtrzymują pracę neuronów. Regulują środowisko chemiczne, uczestniczą w metabolizmie i wspierają funkcjonowanie synaps.W ciągu ostatnich dekad odkryto jednak, że astrocyty mają własne receptory, wydzielają gliotransmitery, wytwarzają fale wapniowe i uczestniczą w tworzeniu tzw. synapsy trójdzielnej.Oznacza to, że w komunikacji nie uczestniczą tylko dwa neurony. Do synapsy docierają również mikroskopijne wypustki astrocytu, które odbierają sygnały i mogą wpływać na siłę połączenia.W hipokampie - strukturze mózgu niezwykle ważnej dla pamięci - takich synaps jest szczególnie dużo.To prowadzi do głównego tematu wykładu: neuroplastyczności.Prof. Kossut zwraca uwagę, że pojęcie to bywa dziś nadużywane. Plastyczność nie oznacza każdej reakcji mózgu na bodziec. To trwała zmiana jego funkcjonowania. Jak plastelina, która po uformowaniu zachowuje nowy kształt - w przeciwieństwie do gumy, która po rozciągnięciu wraca do poprzedniej formy.Podstawą uczenia się jest m.in. plastyczność synaptyczna. Silnie pobudzana synapsa może się wzmacniać: pojawia się w niej więcej receptorów, zmienia się kształt kolców dendrytycznych, a między neuronami mogą powstawać nowe połączenia.I tutaj astrocyty okazują się niezbędne.Dostarczają m.in. D-serynę, potrzebną do działania receptorów NMDA, uczestniczących w długotrwałym wzmocnieniu synaptycznym. W eksperymentach na myszach zablokowanie aktywności metabolicznej astrocytów pogarszało uczenie się, a podanie D-seryny poprawiało wyniki.Jeszcze bardziej zaskakujące są badania dotyczące śladu pamięciowego.W jednym z eksperymentów myszy uczyły się kojarzyć określone otoczenie z nieprzyjemnym bodźcem. Podczas uczenia aktywowały się nie tylko określone neurony hipokampa, ale również konkretne astrocyty.Gdy później aktywność tych astrocytów zablokowano, zwierzęta gorzej przypominały sobie wcześniejsze doświadczenie.Badacze poszli jednak dalej.Sztucznie pobudzili astrocyty związane z wcześniejszym doświadczeniem, kiedy mysz znajdowała się już w zupełnie innym otoczeniu. Zwierzę reagowało tak, jakby przypomniało sobie niebezpieczną sytuację.Prof. Kossut określa ten astrocytarny ślad pamięciowy jako coś w rodzaju „kopii zapasowej wspomnienia”. Jego dokładna rola dopiero jest badana.W wykładzie pojawia się także niezwykły eksperyment, w którym myszom wszczepiono ludzkie astrocyty. Ludzkie komórki są większe i szybciej przewodzą fale wapniowe niż mysie, a zwierzęta z takimi komórkami lepiej radziły sobie z zadaniami wymagającymi uczenia się.Astrocyty są też ważne wtedy, gdy mózg zostaje uszkodzony. Po udarze uczestniczą w przebudowie sieci neuronalnych, wspierają powstawanie nowych synaps i pomagają tworzyć nowe połączenia omijające uszkodzony obszar.Prof. Małgorzata Kossut - neurobiolożka, przez wiele lat związana z Instytutem Biologii Doświadczalnej im. Marcelego Nenckiego PAN. Bada mechanizmy plastyczności mózgu, uczenia się i pamięci. W latach 2014-2023 była również członkinią Rady Programowej Festiwalu Nauki.#Astrocyty #Mózg #Pamięć #UczenieSię #Neuroplastyczność #Neurobiologia #Neuronauka #MałgorzataKossut #FestiwalNauki #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://wszechnica.org.pl/
1057. Jak żyć bez światła? / Bartosz Popczyński
2026/11/09
Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [28 października 2026 r.] Co robić, kiedy wzrok przestaje być najważniejszym zmysłem? Jak polować, orientować się w przestrzeni i wychowywać młode w niemal całkowitej ciemności?Bartosz Popczyński zabiera nas do świata zwierząt, które znaczną część życia spędzają pod ziemią albo rozpoczynają aktywność dopiero po zachodzie słońca. Okazuje się, że ciemność nie musi być ograniczeniem - jeśli ewolucja wyposażyła nas w odpowiednie zmysły i przystosowania.Pierwszym bohaterem wykładu jest borsuk. To zwierzę, które większość dnia spędza w rozbudowanych norach, a aktywność rozpoczyna zwykle o zmierzchu. Zanim wyjdzie na powierzchnię, często wystawia głowę i za pomocą węchu sprawdza, czy w pobliżu nie ma zagrożenia.Borsucze nory mogą funkcjonować przez dziesiątki lat, a korzystają z nich nie tylko ich budowniczowie. Popczyński opowiada o obserwacjach lisów dzielących nory z borsukami, o jenotach szukających w nich zimowego schronienia oraz o innych zwierzętach wykorzystujących istniejące podziemne kryjówki.Dowiadujemy się również, jak po tropach i wyglądzie otoczenia odróżnić norę lisa od nory borsuka. Borsuk uchodzi tu za wyjątkowego „czyściocha” - latryny zakłada poza miejscem, w którym mieszka, podczas gdy przy lisich norach można znaleźć resztki pokarmu i przedmioty przyniesione z otoczenia.Pod ziemią ogromną część życia spędza również świstak tatrzański. Rodzina świstaków może przebywać w norze zimowej średnio około 215 dni w roku. System tuneli ma nawet kilka metrów głębokości, a komora gniazdowa może znajdować się około 7 metrów pod powierzchnią.W całkowitej ciemności świetnie funkcjonuje także kret. I wbrew popularnemu powiedzeniu - kret nie jest ślepy. Jego wzrok ma niewielkie znaczenie podczas poruszania się pod ziemią, dlatego znacznie większą rolę odgrywają inne zmysły i zdolność odczytywania otoczenia.A co ze zwierzętami, które wybierają noc?Jednym z najlepszych przykładów jest puszczyk zwyczajny - najpospolitsza polska sowa. Kiedy my kończymy aktywność, puszczyki zaczynają polować. Ich oczy są przystosowane do wykorzystywania nawet bardzo małej ilości światła.Jeszcze inaczej radzą sobie nietoperze.Popczyński wyjaśnia, czym jest echolokacja, nazywana czasem „widzeniem dźwiękowym”. Nietoperz wysyła ultradźwięki i analizuje echo odbijające się od przeszkód oraz potencjalnych ofiar. Dzięki temu potrafi bardzo precyzyjnie orientować się w przestrzeni i polować w ciemności.Ale pojawia się tu również ciekawy mit: nietoperze nie są ślepe. Echolokację wspomagają wzrokiem, szczególnie przy orientacji na większych dystansach.W końcowej części wykładu poznajemy również biologiczne rozwiązania pozwalające wielu zwierzętom widzieć lepiej od człowieka po zmroku. Należą do nich błona odblaskowa oka - tapetum lucidum, duża liczba pręcików w siatkówce oraz większe źrenice i soczewki.To właśnie tapetum lucidum odpowiada za charakterystyczne „świecenie” oczu kota czy innych zwierząt, gdy nocą skierujemy w ich stronę światło.Jak więc żyć bez światła?Można przenieść aktywność na noc, wykorzystać węch i słuch, nauczyć się „widzieć dźwiękiem”, zamieszkać pod ziemią albo wyposażyć oczy w mechanizmy, które wykorzystają nawet minimalną ilość światła.Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o zwierzętach, lasach i funkcjonowaniu przyrody.Pozostałe wykłady Bartosza Popczyńskiego:https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUR3X2rtXfPeIPnBtrSS_4oqWsparcie Wszechnicy:https://patronite.pl/wszechnicafww#Wszechnica #BartoszPopczyński #SpotkaniaZPrzyrodą #Zwierzęta #NocneZwierzęta #Nietoperze #Sowy #Borsuk #PrzyrodaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/
1056. Czy Starlink wystarczy? - Sławomir Kosieliński, Jarosław Nowicki
2026/11/05
Rozmowa Sławomira Kosielińskiego z Jarosławem Nowickim, prezesem ACO Solution [28 października 2026 r.]Co się stanie, jeśli podczas powodzi, blackoutu albo innego kryzysu przestaną działać sieci komórkowe? Czy wystarczy wtedy mieć Starlinka? A może uzależnienie łączności awaryjnej od jednego operatora samo w sobie jest ryzykiem?O tym, jak budować odporną i niezależną łączność kryzysową, rozmawiają Sławomir Kosieliński i Jarosław Nowicki, prezes ACO Solution.Punktem wyjścia jest Starlink - system, który w ostatnich latach stał się niemal synonimem internetu satelitarnego. Rozmówcy zwracają jednak uwagę, że łączność satelitarna coraz wyraźniej staje się nie tylko usługą technologiczną, lecz także elementem bezpieczeństwa i polityki.Czy sam Starlink wystarczy, jeśli od komunikacji zależy działanie urzędu, straży pożarnej albo centrum zarządzania kryzysowego?Jarosław Nowicki przedstawia trzy główne możliwości: Starlink, europejski system Eutelsat OneWeb, na bazie którego rozwijany jest europejski IRIS², oraz tradycyjne systemy wykorzystujące satelity geostacjonarne. W rozmowie pojawia się również rozwijana przez Amazon konstelacja satelitarna jako kolejny przyszły konkurent na tym rynku.Jednym z najważniejszych tematów jest redundancja, czyli budowanie łączności w taki sposób, aby awaria jednego rozwiązania nie odcinała użytkownika od świata.Dlatego zamiast pytania „Starlink czy sieć komórkowa?” pojawia się inne: jak połączyć kilka niezależnych dróg komunikacji?Nowicki opisuje rozwiązania, które jednocześnie korzystają z sieci kilku operatorów GSM. Jeżeli jedna z nich przestaje działać, urządzenie może automatycznie przełączyć się na inną albo łączyć przepustowość kilku operatorów. Dopiero kolejną warstwą zabezpieczenia staje się łączność satelitarna.Rozmówcy pokazują to na konkretnych przykładach.W pociągach można łączyć sygnał kilku sieci komórkowych, dzięki czemu internet działa także wtedy, gdy na części trasy znika zasięg któregoś operatora. W rozmowie pojawia się również przykład testów internetu satelitarnego wykorzystującego OneWeb w pociągach.Jeszcze ważniejsze są jednak sytuacje kryzysowe.Podczas powodzi mogą zostać uszkodzone maszty telefonii komórkowej i światłowody. Wtedy przenośny system łączności wyposażony w mocniejsze anteny może połączyć się z nadajnikiem oddalonym nawet o wiele kilometrów, a tam, gdzie również to nie wystarcza – skorzystać z satelity.Taki system może następnie udostępnić mieszkańcom Wi-Fi. Dzięki funkcji Wi-Fi Calling zwykły telefon komórkowy może ponownie służyć do wykonywania połączeń, mimo że lokalna infrastruktura operatora nie działa.W rozmowie pada bardzo praktyczne zalecenie: sprzęt awaryjny nie powinien być urządzeniem schowanym na kilka lat w szafie i wyciąganym dopiero podczas katastrofy.Powinien być możliwie prosty i regularnie używany. Idea jest prosta: „jeden guzik - włącz i działaj”.Rozmowa dotyczy również bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej, odporności sieci na zakłócenia i cyberataki oraz ryzyka wynikającego z zależności od pojedynczego dostawcy technologii.Pojawia się też pytanie o europejską suwerenność technologiczną. Czy Europa powinna dysponować własnym systemem satelitarnym przeznaczonym dla administracji, służb i zarządzania kryzysowego?Jarosław Nowicki - prezes ACO Solution, specjalista zajmujący się rozwiązaniami telekomunikacyjnymi i odporną łącznością dla instytucji, transportu oraz służb.Rozmowę prowadzi Sławomir Kosieliński - prezes Fundacji Instytut Mikromakro, organizator Droniady.#Starlink #ŁącznośćSatelitarna #ZarządzanieKryzysowe #Blackout #Bezpieczeństwo #OneWeb #IRIS2 #Telekomunikacja #OchronaLudności #Samorząd #Technologia #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/
1055. Co wnieśli do nauki tegoroczni nobliści z chemii, fizyki i fizjologii i medycyny? -Kawiarnia Naukowa
2026/11/03
Spotkanie o Nagrodach Nobla 2026 r. zorganizowane w ramach Kawiarni Naukowej Festiwalu Nauki z udziałem prof. Jacka Młynarskiego, dr hab. Anny Malik, prof. UW i dr Magdaleny Posiadały-Zezuli [26 października 2026 r.]Co łączy „lustrzane” cząsteczki, neurony włączane za pomocą światła i kilometr sześcienny lodu na Antarktydzie? Wszystkie te historie prowadzą do odkryć nagrodzonych w 2026 roku Nagrodami Nobla.Podczas spotkania Kawiarni Naukowej troje badaczy wyjaśnia, co właściwie odkryli tegoroczni nobliści z chemii, fizjologii lub medycyny oraz fizyki - i dlaczego ich prace są tak ważne.CHEMIA - prof. Jacek MłynarskiPierwsza część prowadzi nas do świata chiralności, czyli cząsteczek występujących w dwóch formach będących swoimi lustrzanymi odbiciami.Na poziomie chemicznym taka różnica może mieć ogromne znaczenie. Dwie niemal identyczne cząsteczki mogą inaczej pachnieć, inaczej oddziaływać z organizmem, a w przypadku leków - różnić się skutecznością lub bezpieczeństwem.Prof. Jacek Młynarski przypomina odkrycia Ludwika Pasteura, rozwój syntezy asymetrycznej i pokazuje, dlaczego możliwość otrzymywania tylko jednego, właściwego enancjomeru jest tak istotna dla współczesnej chemii i farmacji.W centrum tegorocznej nagrody znajdują się efekty nieliniowe i autokataliza w asymetrycznej syntezie organicznej. Szczególne znaczenie ma reakcja Soaia, w której nawet niewielka początkowa przewaga jednej formy cząsteczki może zostać wielokrotnie wzmocniona.To prowadzi do jeszcze większego pytania: dlaczego życie na Ziemi korzysta niemal wyłącznie z określonych form chiralnych aminokwasów i cukrów? Nagrodzone badania pokazują jeden z możliwych mechanizmów, który mógł odegrać rolę na bardzo wczesnym etapie chemii prowadzącej do powstania życia.FIZJOLOGIA LUB MEDYCYNA - dr hab. Anna Malik, prof. UWCzy można włączyć konkretną grupę neuronów za pomocą światła?Brzmi futurystycznie, ale właśnie na tym polega optogenetyka.Anna Malik pokazuje, jak badania prostych glonów doprowadziły do odkrycia kanałorodopsyn - białek reagujących na światło i jednocześnie kontrolujących przepływ jonów przez błonę komórkową.Kiedy takie światłoczułe białko zostanie wprowadzone do wybranych neuronów, można za pomocą impulsu świetlnego uruchamiać je niemal w czasie rzeczywistym.To całkowicie zmieniło badania mózgu.W wykładzie pojawia się przykład eksperymentów dotyczących lęku i ciała migdałowatego. Dzięki optogenetyce badacze mogą już nie tylko obserwować korelacje między aktywnością mózgu a zachowaniem, ale sprawdzać związki przyczynowe: aktywować określone neurony i obserwować, jak zmienia się zachowanie zwierzęcia.Metoda daje ogromne możliwości badawcze, choć jej bezpośrednie zastosowanie u ludzi nadal napotyka poważne ograniczenia techniczne.FIZYKA - dr Magdalena Posiadała-ZezulTrzecia część zabiera nas na Antarktydę, gdzie głęboko pod lodem działa niezwykłe obserwatorium IceCube.Jego zadaniem jest wykrywanie neutrin - niemal niewidzialnych „cząstek duchów”, które bardzo rzadko oddziałują z materią. Mogą powstawać m.in. podczas eksplozji gwiazd czy w pobliżu najbardziej energetycznych obiektów Wszechświata.IceCube wykorzystuje około kilometra sześciennego antarktycznego lodu jako gigantyczny detektor. Czujniki rozmieszczone na głębokości sięgającej około 2,5 km rejestrują błyski światła powstające po niezwykle rzadkich oddziaływaniach neutrin.Dzięki temu możliwe stało się wykrywanie wysokoenergetycznych neutrin pochodzenia astrofizycznego i wskazywanie obiektów, z których mogły do nas dotrzeć.To początek astronomii, która obserwuje Wszechświat nie tylko za pomocą światła, lecz także cząstek elementarnych.Dlaczego dwie lustrzane cząsteczki mogą działać zupełnie inaczej?Czy chemia może wyjaśnić, skąd wzięła się asymetria życia?Jak światłem można sterować aktywnością neuronów?#Nobel2026 #NagrodaNobla #Chemia #Fizyka #Medycyna #Optogenetyka #Neutrina #IceCube #Chiralność #Nauka #KawiarniaNaukowa #Wszechnica
1054. Biednie, ale dużo / dr hab. Mariusz Skałba, prof. ucz.
2026/10/29
Wykład dr hab. Mariusza Skałby w ramach XXX Festiwalu Nauki w Warszawie [26 września 2026 r.]Czy w matematyce zawsze warto zajmować się najbardziej prestiżowymi problemami? A może czasem lepiej wybrać obiekt trochę mniej „szlachetny”, ale za to taki, o którym da się powiedzieć znacznie więcej?Dr hab. Mariusz Skałba opowiada o szczególnej strategii badawczej, którą żartobliwie nazywa „biednie, ale dużo”. Jej matematycznymi bohaterami są liczby będące sumami dwóch kwadratów liczb całkowitych, np. 13 = 3² + 2² czy 17 = 4² + 1².W porównaniu z liczbami pierwszymi są one mniej „elitarne”, ale występują częściej i mają wiele ciekawych własności. Prof. Skałba pokazuje m.in., że liczby postaci 4k+3 nie mogą być sumami dwóch kwadratów, a także że zbiór takich sum jest zamknięty na mnożenie: jeśli dwie liczby są sumami dwóch kwadratów, to ich iloczyn również nią jest.To prowadzi do porównań z klasycznymi problemami teorii liczb.Pojawiają się liczby pierwsze bliźniacze i ich „uboższy” odpowiednik: trzy kolejne liczby, z których każda jest sumą dwóch kwadratów. W przeciwieństwie do słynnej hipotezy o nieskończonej liczbie bliźniaczych liczb pierwszych, tutaj można stosunkowo prosto wykazać, że takich „trojaczków” jest nieskończenie wiele.Podobnie jest z hipotezą Goldbacha. Klasyczna wersja mówi, że każdą liczbę parzystą większą od 2 można zapisać jako sumę dwóch liczb pierwszych – i do dziś pozostaje nieudowodniona. Jej „uboższy” odpowiednik prowadzi natomiast do znanego twierdzenia Lagrange’a: każdą liczbę naturalną można przedstawić jako sumę czterech kwadratów.Wykład pokazuje więc, że prostsze obiekty nie muszą być mniej interesujące. Czasem właśnie dzięki nim można dostrzec struktury i prawidłowości, które w świecie liczb pierwszych pozostają bardzo trudne albo całkowicie otwarte.Na końcu prof. Skałba przechodzi do równań diofantycznych i pokazuje, jak pytania o liczby pierwsze oraz sumy dwóch kwadratów można wplatać w klasyczne równania typu Pella.To wykład o teorii liczb, ale także o samym sposobie uprawiania matematyki: czy lepiej mierzyć się z problemem wielkim i sławnym, czy z mniejszym, ale takim, w którym można naprawdę coś odkryć?Dlaczego nie każda liczba jest sumą dwóch kwadratów?Co wspólnego mają takie liczby z liczbami pierwszymi?Czy istnieje nieskończenie wiele „ubogich trojaczków”?Jak wygląda „biedniejsza” wersja hipotezy Goldbacha?I dlaczego czasem bardziej opłaca się badać problem skromniejszy, ale rokujący na rozwiązanie?Zapraszamy na wykład dr. hab. Mariusza Skałby, prof. ucz. „Biednie, ale dużo”, zarejestrowany podczas XXX Festiwalu Nauki w Warszawie 26 września 2026 roku.Dr hab. Mariusz Skałba, prof. ucz. – matematyk związany z Wydziałem Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego, zajmujący się przede wszystkim teorią liczb i równaniami diofantycznymi.#Matematyka #TeoriaLiczb #LiczbyPierwsze #HipotezaGoldbacha #RównaniaDiofantyczne #FestiwalNauki #MariuszSkałba #WszechnicaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/
1053. Paradoksalne gry / prof. dr hab. Jerzy Tyszkiewicz
2026/10/21
Wykład prof. dr hab. Jerzego Tyszkiewicza w ramach XXX Festiwalu Nauki w Warszawie [26 września 2026 r.]Czy najbardziej racjonalna strategia zawsze prowadzi do zwycięstwa? A może czasem opłaca się założyć, że inni gracze nie będą w pełni racjonalni? I co zrobić, gdy zwycięstwo zależy nie tylko od własnego wyboru, ale także od tego, jak dobrze przewidzimy sposób myślenia innych?Prof. Jerzy Tyszkiewicz zaprasza publiczność do świata teorii gier – matematycznego opisu sytuacji, w których wynik naszych decyzji zależy od decyzji innych osób.Wykład ma formę eksperymentu. Uczestnicy nie tylko słuchają o grach, lecz sami w nich grają, podejmują decyzje i próbują przewidzieć zachowania pozostałych.Pierwszym przykładem jest słynna gra „zgadnij 2/3 średniej”.Każdy gracz wybiera liczbę od 0 do 100. Następnie oblicza się średnią wszystkich odpowiedzi, a wygrywa osoba, której liczba znajduje się najbliżej dwóch trzecich tej średniej.Na pierwszy rzut oka można wybrać właściwie dowolną liczbę. Wystarczy jednak chwila namysłu, by zauważyć, że wynik na pewno nie przekroczy około 66,7. Jeśli uznamy, że inni gracze również to zauważą, możemy zejść jeszcze niżej. A jeśli założymy, że oni także przewidują nasze rozumowanie – jeszcze niżej.Tak zaczyna się iteracyjne przewidywanie cudzej racjonalności.Gracz myśli nie tylko: „co powinienem wybrać?”, ale również:„Co wybiorą inni?”„Jak bardzo są racjonalni?”„Czy oni wiedzą, że ja próbuję przewidzieć ich zachowanie?”„I czy ja powinienem uwzględnić to, że oni uwzględniają moje rozumowanie?”Jeśli wszyscy gracze byliby idealnie racjonalni i wszyscy zakładaliby idealną racjonalność pozostałych, kolejne etapy rozumowania prowadziłyby ostatecznie do zera.Tyle teoria.Eksperyment z publicznością pokazuje jednak coś znacznie ciekawszego: realni ludzie nie zawsze zachowują się zgodnie z matematycznym ideałem. Co więcej, po poznaniu teorii wcale nie muszą zacząć zachowywać się „bardziej racjonalnie”. Wynik kolejnej rundy może być zaskakujący nawet dla prowadzącego.To pokazuje różnicę między teorią gier a rzeczywistym zachowaniem ludzi. Matematyczny model może zakładać racjonalność, ale gracz w prawdziwej sytuacji musi jeszcze odpowiedzieć sobie na pytanie, na ile racjonalni będą inni.Drugim przykładem jest klasyczna gra w cykora.Dwóch kierowców jedzie samochodami prosto na siebie. Ten, kto pierwszy skręci, przegrywa i zostaje uznany za „cykora”. Jeśli jednak żaden nie skręci – obaj ponoszą katastrofalne konsekwencje.W tej grze pojawia się paradoks: przewagę może zdobyć ten, kto przekona przeciwnika, że zachowa się całkowicie nieracjonalnie.Prof. Tyszkiewicz podaje skrajny przykład: gracz mógłby demonstracyjnie wyrwać kierownicę i wyrzucić ją przez okno. W ten sposób pokazuje przeciwnikowi, że nie ma już możliwości skrętu. Drugi gracz, jeśli chce uniknąć zderzenia, musi ustąpić.Paradoks polega więc na tym, że w pewnych sytuacjach strategicznych zademonstrowanie własnej nieracjonalności może być racjonalną strategią.Wykład pokazuje, że teoria gier to nie tylko matematyka. To także sposób myślenia o negocjacjach, konfliktach, współpracy i podejmowaniu decyzji w sytuacjach, gdy nasze działania zależą od oczekiwań wobec innych ludzi.Czy racjonalny gracz powinien zawsze wybierać „najbardziej logiczną” opcję?Jak przewidzieć poziom racjonalności innych?Dlaczego idealna teoria może prowadzić do innego wyniku niż prawdziwa gra?Prof. dr hab. Jerzy Tyszkiewicz – informatyk i matematyk związany z Wydziałem Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się informatyką teoretyczną, logiką oraz matematycznymi podstawami informatyki.#TeoriaGier #Matematyka #Racjonalność #Gry #Strategia #Psychologia #FestiwalNauki #JerzyTyszkiewicz #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/
1052. Homoseksualizm u zwierząt / Bartosz Popczyński
2026/10/19
Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą - "Miłość w świecie zwierząt" [14 października 2026 r.]Czy związki jednopłciowe są czymś wyjątkowym dla człowieka? Zdecydowanie nie. Zachowania homoseksualne obserwowano u setek gatunków zwierząt - od ptaków i ssaków po owady i pajęczaki.
W kolejnym odcinku cyklu „Miłość w świecie zwierząt” Bartosz Popczyński przygląda się temu, jak różnorodne mogą być relacje między osobnikami tej samej płci i jakie funkcje mogą pełnić.
Punktem wyjścia są dawne obserwacje przyrodników. Już w XIX i na początku XX wieku opisywano pary jednopłciowe u ptaków, ale część takich informacji przez lata była pomijana albo wręcz cenzurowana jako „niestosowna”. Dobrym przykładem są obserwacje pingwinów Adeli z wypraw antarktycznych z początku XX wieku.
Właśnie pingwiny są jednym z najciekawszych bohaterów wykładu. Samce potrafią tworzyć trwałe pary, wspólnie budować gniazda, a czasem także podejmować opiekę nad jajem. Popczyński przywołuje m.in. historię dwóch samców pingwinów z wrocławskiego zoo - Blue i Foresta - oraz głośne przypadki par jednopłciowych z innych ogrodów zoologicznych.
Pojawia się też odpowiedź na pytanie, czy para jednopłciowa może wychować potomstwo. U samic rozwiązanie bywa proste: jedna z nich może kopulować z samcem, złożyć zapłodnione jajo, a następnie młode wychowuje para dwóch samic.
Jeszcze ciekawszy przykład stanowią czarne łabędzie. Dwa samce mogą wspólnie zdobyć jajo, bronić terytorium i wychowywać młode. W wykładzie pojawia się obserwacja, że takie pary mogą osiągać bardzo wysoki sukces lęgowy - m.in. dlatego, że dwa samce skutecznie bronią większego terytorium.
U albatrosów ciemnolicych spotykamy natomiast długotrwałe związki dwóch samic. W niektórych populacjach jest to związane z nierówną proporcją płci - samic jest więcej niż samców, więc część z nich tworzy wspólne pary i razem wychowuje potomstwo.Relacje jednopłciowe nie ograniczają się jednak do ptaków.
U delfinów butlonosych kontakty seksualne między samcami mogą wzmacniać więzi społeczne i pojawiają się w grupach kawalerskich. U pawianów mogą pomagać ograniczać agresję i budować współpracę między samcami. U bonobo zachowania seksualne - zarówno różnopłciowe, jak i jednopłciowe - odgrywają ogromną rolę w życiu społecznym, rozładowywaniu napięcia i podtrzymywaniu relacji.
Popczyński opowiada też o żyrafach, lwach, słoniach i owcach. Pokazuje, że podobne zachowania mogą mieć bardzo różne znaczenie: od tworzenia trwałego związku, przez opiekę nad młodymi i budowanie sojuszy, po przyjemność, trening zachowań seksualnych czy zmniejszanie napięcia wewnątrz grupy.
Na koniec pojawiają się również owady i pajęczaki. Tutaj mechanizm może być znacznie prostszy: czasem bardziej opłaca się zareagować szybko na potencjalnego partnera niż tracić czas na dokładne „sprawdzanie”, czy jest on właściwej płci.Wykład pokazuje więc, że określenie „homoseksualizm u zwierząt” obejmuje bardzo szeroki zakres zachowań. Nie zawsze oznacza trwałą orientację czy związek podobny do ludzkiego - może dotyczyć kopulacji, zalotów, więzi społecznej, wspólnego gniazdowania albo wychowywania potomstwa.
Dlaczego dawniej ukrywano obserwacje takich zachowań?
Czy dwa samce mogą skutecznie wychować młode?
Dlaczego część samic albatrosów łączy się w pary?
Jaką rolę seks pełni w społecznościach delfinów, pawianów i bonobo?
I czego różnorodność zachowań zwierząt uczy nas o samym świecie przyrody?
Bartosz Popczyński - edukator przyrodniczy związany z Lasami Miejskimi Warszawa, popularyzator wiedzy o naturze i autor cyklu „Spotkania z przyrodą”.
Cała seria „Miłość w świecie zwierząt”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSddS0PzNjVxqKvl_epdrYQ#MiłośćWŚwiecieZwierząt
#HomoseksualizmUZwierząt #ZachowaniaZwierząt #Pingwiny #Delfiny #Bonobo #Albatrosy #Przyroda #Biologia #BartoszPopczyński #SpotkaniaZPrzyrodą #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/
1051. O trudnościach z mierzeniem / dr hab. Paweł Goldstein, prof. ucz.
2026/10/15
Wykład dr hab. Pawła Goldsteina w ramach XXX Festiwalu Nauki w Warszawie [26 września 2026 r.]Jak zmierzyć długość krzywej? Czy pole powierzchni można zawsze dobrze przybliżyć prostszymi figurami? Czy istnieje obiekt o skończonym polu i nieskończonym obwodzie? I czy są zbiory, których długości po prostu nie da się sensownie określić?Dr hab. Paweł Goldstein pokazuje, że mierzenie długości, pól i powierzchni jest łatwe tylko do pewnego momentu. Gdy wychodzimy poza odcinki, wielokąty i proste bryły, intuicja zaczyna zawodzić.Wykład rozpoczyna się od rzeczy najprostszych: mierzenia odcinków i łamanych. Potem pojawia się krzywa, której długość można przybliżać coraz dokładniej za pomocą łamanych. To prowadzi do klasycznego przykładu okręgu i sposobu, w jaki już Archimedes przybliżał liczbę π za pomocą wielokątów.Dalej robi się znacznie mniej intuicyjnie.Czy powierzchnię walca można przybliżać wielościanami tak samo łatwo, jak długość okręgu przybliżamy wielokątami? Okazuje się, że nie. Prof. Goldstein pokazuje tzw. latarnię Schwarza - konstrukcję złożoną z coraz drobniejszych trójkątów, która geometrycznie coraz lepiej przylega do walca, ale jej pole powierzchni wcale nie musi zbliżać się do pola walca.To zaskakujący przykład pokazujący, że „coraz lepsze podobieństwo” figury nie zawsze oznacza coraz lepsze przybliżenie jej pola.Kolejnym bohaterem wykładu jest krzywa Kocha. Powstaje przez nieskończone powtarzanie bardzo prostego zabiegu: każdy odcinek zastępujemy czterema krótszymi. W efekcie otrzymujemy obiekt, który mieści się na ograniczonym obszarze, ale ma nieskończoną długość.Po połączeniu trzech takich krzywych powstaje płatek Kocha - figura o skończonym polu i nieskończonym obwodzie. To jeden z klasycznych przykładów fraktala i świetny dowód na to, że nasze codzienne wyobrażenia o „wielkości” obiektów nie zawsze działają w matematyce.Prof. Goldstein przechodzi następnie do zbioru Cantora - zbioru, który nie zawiera żadnego odcinka, a mimo to można przypisać mu określoną długość. Konstrukcja polega na wielokrotnym „wycinaniu dziur” z odcinka i pokazuje, że nawet bardzo porozrywany zbiór może mieć zaskakujące własności.Na koniec pojawia się najdziwniejszy przykład - zbiór Vitalego.Jest to taki zbiór liczb rzeczywistych, któremu nie da się przypisać sensownej długości zgodnej z naturalnymi zasadami mierzenia. Jeśli założymy, że ma dodatnią długość, otrzymujemy sprzeczność. Jeśli przyjmiemy, że ma długość zero - również dochodzimy do sprzeczności.Wniosek jest zaskakujący: istnieją zbiory, które nie są mierzalne w zwykłym sensie.To właśnie podobne paradoksy i trudności doprowadziły matematyków do stworzenia teorii miary - działu matematyki fundamentalnego dziś dla rachunku prawdopodobieństwa, statystyki, analizy matematycznej, równań różniczkowych i wielu innych dziedzin.Jak matematycy definiują długość krzywej?Dlaczego pole powierzchni bywa trudniejsze do zmierzenia niż długość?Jak figura może mieć skończone pole i nieskończony obwód?Czym są zbiór Cantora i zbiór Vitalego?I czy naprawdę istnieją rzeczy, których nie da się zmierzyć?Zapraszamy na wykład dr hab. Pawła Goldsteina, prof. ucz. „O trudnościach z mierzeniem”, zarejestrowany podczas XXX Festiwalu Nauki w Warszawie 26 września 2026 roku.Dr hab. Paweł Goldstein, prof. ucz. - matematyk związany z Wydziałem Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się analizą matematyczną i zagadnieniami związanymi z teorią miary, geometrią oraz równaniami różniczkowymi.#Matematyka #TeoriaMiary #Fraktale #KrzywaKocha #ZbiórCantora #ZbiórVitalego #Archimedes #FestiwalNauki #PawełGoldstein #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/
1050. Zdrady i rozwody / Bartosz Popczyński
2026/10/09
Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą - "Miłość w świecie zwierząt" [7 października 2026 r.]Czy zwierzęta zdradzają swoich partnerów? Czy się „rozwodzą”? A jeśli tak – dlaczego? Czy z podobnych powodów co ludzie, czy raczej dlatego, że zmiana partnera może zwiększyć szanse na sukces rozrodczy?
W kolejnym odcinku cyklu „Miłość w świecie zwierząt” Bartosz Popczyński przygląda się relacjom, które okazują się znacznie mniej trwałe, niż moglibyśmy przypuszczać. Wykład dotyczy przede wszystkim ptaków – to właśnie wśród nich monogamia występuje stosunkowo często, a dzięki temu można obserwować także zdrady, rozstania i zmiany partnerów.
Dużo miejsca zajmują gęsi, których życie społeczne potrafi być zaskakująco skomplikowane. U niektórych gatunków pary trwają przez lata, ale zdarzają się również rozstania. Popczyński pokazuje, że doświadczenie partnera może mieć znaczenie, a im dłużej para pozostaje razem, tym mniejsze bywa ryzyko jej rozpadu.
Są też sytuacje przypominające „powrót do byłego partnera” – gęś może odejść do innego gąsiora, a później próbować wrócić. Tyle że dawny partner może w tym czasie znaleźć już kogoś innego.W świecie ptaków ważne jest również dopasowanie partnerów. Na przykład u bernikli znaczenie może mieć wielkość ciała samca i samicy – pary lepiej dopasowane pod tym względem mogą osiągać większy sukces rozrodczy.
Bardzo ciekawy jest także temat ptasich rytuałów. U gęsi wspólne zachowania po kopulacji pełnią ważną funkcję w budowaniu więzi. Popczyński zwraca uwagę, że osobniki dopuszczające się zdrady mogą takie rytuały skracać albo pomijać – w takich sytuacjach liczy się przede wszystkim czas.
W wykładzie pojawiają się również mewy, krogulce, kosy, pingwiny i jaskółki. U niektórych gatunków rozwody są rzadkie, u innych występują bardzo często. Czasem powodem zmiany partnera może być jego większe doświadczenie, lepsze terytorium albo skuteczniejsze zdobywanie pokarmu.
Przykładem są kosy, u których zmiana partnera może wiązać się z większą szansą na wychowanie potomstwa. U pingwinów skalnych rozstania zdarzają się rzadziej, ale okresowa rozłąka może sprzyjać poszukiwaniu nowego partnera.
Popczyński pokazuje też, że w świecie zwierząt „wierność” nie zawsze oznacza to samo co u ludzi. Para może wspólnie wychowywać młode, a jednocześnie dochodzić do kopulacji poza związkiem. Z biologicznego punktu widzenia najważniejsze pozostaje bowiem przekazanie genów i zwiększenie szans potomstwa na przeżycie.
Wykład stawia więc ciekawe pytanie: na ile zwierzęce zdrady i rozwody przypominają nasze, a na ile są tylko pozornie podobne?
Dlaczego niektóre ptaki zmieniają partnerów?
Czy długi staż związku zwiększa jego trwałość?
Czy ptaki potrafią „wrócić do byłego”?
Dlaczego doświadczenie partnera może być ważniejsze niż jego młodość?
I u których gatunków rozwody są wyjątkiem, a u których niemal regułą?
Zapraszamy na wykład Bartosza Popczyńskiego „Zdrady i rozwody”, w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą – Miłość w świecie zwierząt”.
Bartosz Popczyński – edukator przyrodniczy związany z Lasami Miejskimi Warszawa, popularyzator wiedzy o naturze i autor cyklu „Spotkania z przyrodą”.
Cała seria „Miłość w świecie zwierząt”:https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSddS0PzNjVxqKvl_epdrYQ
#MiłośćWŚwiecieZwierząt #ZdradyIRozwody #BartoszPopczyński #Ptaki #Gęsi #Pingwiny #Przyroda #Zwierzęta #Ewolucja #Biologia #SpotkaniaZPrzyrodą #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/
1049. Gospodarka oparta na wiedzy na obszarach peryferyjnych w Polsce / dr Patrycjusz Zarębski
2026/10/07
Seminarium Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN z udziałem dr Patrycjusza Zarębskiego [5 października 2026 r.]Seminarium będzie poświęcone problematyce gospodarki opartej na wiedzy i innowacyjności obszarów peryferyjnych w Polsce. Punktem wyjścia do dyskusji będzie monografia Patrycjusza Zarębskiego pt. "Gospodarka oparta na wiedzy na obszarach peryferyjnych w Polsce", wydana w 2026 roku przez Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN oraz Wydawnictwo Naukowe Scholar. W centrum rozważań znajdzie się pytanie, w jaki sposób struktura i relacje komponentów gospodarki opartej na wiedzy są związane ze zróżnicowaniem innowacyjności obszarów peryferyjnych w układzie centrum–peryferie. Szczególna uwaga zostanie poświęcona przestrzennemu zróżnicowaniu komponentów gospodarki opartej na wiedzy, ich relacyjnejstrukturze oraz mechanizmom innowacyjności przedsiębiorstw funkcjonujących na obszarach peryferyjnych. Wyniki badań pozwalają spojrzeć na peryferyjność nie tylko przez pryzmat niedoboru zasobów, lecz także przez ich konfigurację, stopień integracji oraz zdolność do absorpcji i wykorzystania wiedzy. Seminarium będzie również okazją do dyskusji nad możliwościami wzmacniania zdolności innowacyjnych obszarów peryferyjnych oraz znaczeniem podejścia place-based w polityce regionalnej.Dr Patrycjusz Zarębski – ekonomista związany z Wydziałem Nauk Ekonomicznych Politechniki Koszalińskiej. Zajmuje się m.in. rozwojem regionalnym i lokalnym, atrakcyjnością inwestycyjną, przedsiębiorczością na obszarach wiejskich, analizami przestrzennymi oraz potencjałem odnawialnych źródeł energii. Jest autorem i współautorem publikacji dotyczących rozwoju społeczno-gospodarczego regionów i obszarów wiejskich oraz uczestnikiem projektów badawczych i eksperckichJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/
1048. „Zły” plastik? - Andrzej Plichta, Joanna Darska, Tomasz Malinowski, Wojciech Grochala
2026/10/01
Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr hab. inż. Andrzeja Plichty, mgr Joanny Darskiej, mgr. inż. Tomasza Malinowskiego i prof. dr hab. Wojciecha Grochali [26 września 2026 r.]
Czy plastik naprawdę jest „zły”? A może problemem nie jest samo tworzywo, lecz sposób, w jaki je produkujemy, wykorzystujemy i wyrzucamy?
W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie naukowcy, przedstawiciel przemysłu i administracji publicznej przyglądają się tworzywom sztucznym z kilku perspektyw jednocześnie: chemicznej, technologicznej, środowiskowej i prawnej.
Rozmowa zaczyna się od podstawowego pytania: czym właściwie jest plastik?Okazuje się, że potoczne słowo „plastik” obejmuje setki bardzo różnych materiałów. Tworzywo sztuczne to nie tylko sam polimer, lecz zwykle także dodatki nadające mu konkretne właściwości: elastyczność, kolor, odporność mechaniczną, termiczną czy chemiczną.
Dr hab. inż. Andrzej Plichta wyjaśnia różnice między polimerem, tworzywem sztucznym i materiałem polimerowym oraz pokazuje, jak ogromna jest różnorodność tej grupy materiałów. Polietylen, polipropylen, polistyren, PVC, poliamidy, teflon czy Kevlar różnią się budową, właściwościami i zastosowaniami, a ten sam polimer może po odpowiedniej modyfikacji zachowywać się zupełnie inaczej.
Pojawia się również ważne przypomnienie: polimery nie są wyłącznie wynalazkiem człowieka. Natura pełna jest materiałów polimerowych – należą do nich m.in. celuloza, skrobia, białka czy DNA.
Kolejny temat to sama produkcja tworzyw.
Mgr inż. Tomasz Malinowski pokazuje na przykładzie produkcji poliamidu, że gotowy materiał nie powstaje w jednym prostym procesie. Wymaga szeregu przemian chemicznych, energii i surowców, a po drodze pojawiają się produkty uboczne i odpady. Jednocześnie przemysł stale próbuje zmniejszać ich ilość, zawracać surowce do obiegu i modyfikować technologie tak, aby były bardziej efektywne.
To prowadzi do jednego z głównych tematów debaty: gospodarki obiegu zamkniętego.
Co zrobić z tworzywem po zakończeniu jego użytkowania? Czy wszystkie plastiki można poddać recyklingowi? Czy lepiej przetopić materiał, rozłożyć go chemicznie do podstawowych składników, czy projektować nowe tworzywa zdolne do biodegradacji?
Paneliści zwracają uwagę, że samo hasło „biodegradowalny” bywa mylące. Rozpad tworzywa na coraz mniejsze fragmenty nie musi oznaczać jego rzeczywistego biologicznego rozkładu. Materiał może po prostu zamienić się w mikroplastik i nanoplastik, pozostając nadal obecny w środowisku.
Jednocześnie istnieją zarówno naturalne, jak i syntetyczne polimery zdolne do biodegradacji. Ich zachowanie zależy jednak od wielu czynników: temperatury, wilgotności, obecności mikroorganizmów czy warunków kompostowania.
Dr hab. inż. Andrzej Plichta, prof. PW - chemik i specjalista w dziedzinie polimerów, profesor uczelni w Katedrze Chemii i Technologii Polimerów Wydziału Chemicznego Politechniki Warszawskiej, prodziekan ds. studiów. Jego badania obejmują m.in. biopolimery, materiały hybrydowe i kompozytowe, modyfikację polimerów oraz procesy ich degradacji i przetwórstwa.
Joanna Darska - zastępczyni dyrektora Departamentu Gospodarki Odpadami w Ministerstwie Klimatu i Środowiska. Departament odpowiada m.in. za politykę państwa w zakresie gospodarki odpadami, gospodarki o obiegu zamkniętym oraz wdrażanie regulacji dotyczących zagospodarowania odpadów.
Mgr inż. Tomasz Malinowski - związany z Grupą Azoty, Dyrektor Biura Rozwoju w Segmencie Biznesowym Tworzyw. Od wielu lat pracuje w obszarze produkcji i technologii tworzyw sztucznych oraz przemysłu chemicznego.
Prowadzenie: prof. dr hab. Wojciech Grochala - chemik, profesor Uniwersytetu Warszawskiego i kierownik Laboratorium Technologii Nowych Materiałów Funkcjonalnych w Centrum Nowych Technologii UW.
#Plastik #TworzywaSztuczne #Polimery #Mikroplastik #Recykling #GospodarkaObieguZamkniętego #Biodegradacja #Chemia #Odpady #Środowisko #FestiwalNauki #Wszechnica
1047. O kryptowalutach - Grzegorz Sobiecki, Marcelina Szwed-Ziemichód, Jacek Wytrębowicz, Jarosław Arabas
2026/09/29
Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr Grzegorza Sobieckiego, mec. Marceliny Szwed-Ziemichód, dr inż. Jacka Wytrębowicza i prof. dr hab. inż. Jarosława Arabasa [25 września 2026 r.]Czym właściwie są kryptowaluty? Skąd bierze się ich wartość? Dlaczego można przesyłać cyfrowe aktywa bez pośrednictwa banku? I czy prawo nadąża za technologią blockchain?W debacie głównej XXX Festiwalu Nauki w Warszawie eksperci przyglądają się kryptowalutom z trzech różnych perspektyw: technicznej, ekonomicznej i prawnej. Punktem wyjścia są podstawy matematyczne kryptografii, bezpieczna komunikacja i cyfrowa identyfikacja, ale rozmowa prowadzi znacznie dalej - do pytania o pieniądz, zaufanie, wartość i regulację nowych rynków.Uczestnicy wyjaśniają, czym są kryptowaluty i jakie ich rodzaje można wyróżnić. Przyglądają się także technologii blockchain i mechanizmom, które umożliwiają funkcjonowanie systemów rozproszonych bez jednego centralnego podmiotu kontrolującego całość.Co właściwie sprawia, że Bitcoin czy inne kryptoaktywa mają określoną wartość? Czy wynika ona z technologii, ograniczonej podaży, zaufania użytkowników, możliwości wykorzystania, czy przede wszystkim z tego, ile ktoś jest gotów za nie zapłacić?Debata dotyczy również praktycznych problemów bezpieczeństwa. Czym jest klucz kryptograficzny? Jak potwierdzamy własność cyfrowych aktywów? Co właściwie oznacza „posiadać kryptowalutę” i jakie ryzyko wiąże się z utratą danych umożliwiających dostęp do niej?Osobny wątek stanowią prawo, podatki i regulacje rynku kryptowalut. Technologia rozwijała się początkowo poza tradycyjnym systemem finansowym, ale wraz z jej upowszechnieniem pojawiły się pytania o odpowiedzialność, ochronę użytkowników, opodatkowanie oraz zasady funkcjonowania giełd i innych podmiotów związanych z obrotem kryptoaktywami.Czy kryptowaluty są pieniądzem?Czym różni się Bitcoin od innych tokenów i aktywów cyfrowych?Dlaczego blockchain może działać bez centralnego administratora?Skąd bierze się wartość kryptowalut?Jak wygląda ich opodatkowanie i regulacja?I czy kryptowaluty są początkiem nowego systemu finansowego, czy tylko jednym z wielu zastosowań technologii rozproszonych rejestrów?To debata dla osób, które chcą zrozumieć mechanizm, a nie tylko śledzić kurs Bitcoina.W spotkaniu udział biorą:Dr Grzegorz Sobiecki - ekonomista, adiunkt w Katedrze Systemu Finansowego Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Bada m.in. pieniądz, blockchain, kryptowaluty, DeFi, tokenizację i cyfrowe systemy finansowe. Kieruje studiami podyplomowymi SGH „Blockchain: biznes, prawo, technologia” i jest współtwórcą Stowarzyszenia Ekspertów Blockchain.Mec. Marcelina Szwed-Ziemichód - adwokatka i doradczyni podatkowa specjalizująca się m.in. w prawnych i podatkowych aspektach nowych technologii, blockchainu, kryptowalut, NFT i działalności podmiotów sektora finansowego. Prowadzi także szkolenia dotyczące opodatkowania transakcji kryptowalutowych.Dr inż. Jacek Wytrębowicz - informatyk związany z Instytutem Informatyki Politechniki Warszawskiej, od wielu lat zajmujący się systemami komputerowymi, ich projektowaniem i technicznymi podstawami funkcjonowania infrastruktury cyfrowej.Prowadzenie: prof. dr hab. inż. Jarosław Arabas - profesor Instytutu Informatyki Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych Politechniki Warszawskiej.Debata „O kryptowalutach” odbywa się 25 września 2026 r. w ramach XXX Festiwalu Nauki w Warszawie. Oficjalny program zapowiada rozmowę właśnie jako spojrzenie na kryptowaluty od strony technicznej, ekonomicznej i prawnej.#Kryptowaluty #Bitcoin #Blockchain #Krypto #Finanse #Technologia #Kryptografia #Prawo #Ekonomia #DeFi #FestiwalNauki #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/
1046. Miłość wyssana z mlekiem matki / Bartosz Popczyński
2026/09/25
Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [16 września 2026 r.] Czy ssaki kochają podobnie do ludzi? Czy tworzą trwałe pary, bywają zazdrosne, okazują czułość i przywiązanie? A może w świecie zwierząt „miłość” wygląda zupełnie inaczej?W kolejnym wykładzie z cyklu „Spotkania z przyrodą” Bartosz Popczyński przygląda się relacjom między samcami i samicami u ssaków.Punktem wyjścia są borsuki – zwierzęta rodzinne, silnie związane ze swoimi norami i grupą. Popczyński opowiada o iskaniu, dotyku i bliskości, które wzmacniają więzi między osobnikami. W takich interakcjach ważną rolę odgrywają m.in. endorfiny i oksytocyna, związane z poczuciem przyjemności, zaufania i przywiązania.Dalej pojawiają się coraz bardziej zaskakujące przykłady.Jak radzą sobie z kopulacją jeżozwierze, których ciało pokryte jest długimi kolcami? Jak wyglądają zaloty jeży? Jak ważny jest zapach u niedźwiedzi i dlaczego pozostawiane przez nie ślady można porównać do swoistej „tablicy ogłoszeń”?Wykład pokazuje też, jak różnorodne mogą być systemy społeczne ssaków.U małp titi spotykamy trwałe, monogamiczne więzi. Partnerzy okazują sobie czułość, iskają się, źle znoszą rozłąkę i mogą reagować zazdrością na zainteresowanie partnera innym osobnikiem.Zupełnie inaczej wygląda życie słoni morskich, gdzie dominujący samiec może kontrolować dostęp do wielu samic. U hien z kolei to samice stoją na szczycie hierarchii i to one mają decydujący głos w wyborze partnera.Ciekawym przykładem są również wilki. Młody samiec, który chce założyć własną rodzinę, musi opuścić rodzimą grupę i odnaleźć partnerkę – czasem pokonując w tym celu ogromne odległości. Gdy para już się tworzy, pojawiają się zachowania wzmacniające więź: bliskość, dotyk, iskanie i wspólne funkcjonowanie w grupie rodzinnej.Wśród goryli relacje wyglądają jeszcze inaczej – dominujący samiec zajmuje najwyższą pozycję, a to samice często zabiegają o jego uwagę.Jeszcze bardziej niezwykły obraz daje życie bonobo. Seks pełni u nich nie tylko funkcję reprodukcyjną, ale także społeczną. Może służyć łagodzeniu napięć, pocieszaniu po konfliktach i wzmacnianiu relacji między członkami grupy.W wykładzie pojawiają się także humbaki, których zalotom towarzyszą słynne pieśni samców, oraz wiele innych przykładów pokazujących, że u ssaków nie istnieje jeden uniwersalny model relacji.Monogamia, rywalizacja, hierarchia, zazdrość, czułość, zapach, dotyk i seks jako narzędzie budowania więzi – natura korzysta z bardzo wielu strategii.Czy można mówić o „miłości” u zwierząt? Jaką rolę odgrywają hormony i dotyk? Dlaczego niektóre gatunki tworzą trwałe pary, a inne funkcjonują w zupełnie innych układach? I ile w tych zachowaniach przypomina nasze własne relacje?Zapraszamy na wykład Bartosza Popczyńskiego „Miłość wyssana z mlekiem matki”.Bartosz Popczyński – leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich – Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o naturze w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.Wykład z cyklu „Spotkania z przyrodą”, 16 września 2026 r.Polecamy również inne wykłady Bartosza Popczyńskiego z cyklu „Spotkania z przyrodą” na kanale Wszechnicy.#Przyroda #Zwierzęta #Ssaki #Miłość #ZachowaniaZwierząt #BartoszPopczyński #SpotkaniaZPrzyrodą #WszechnicaJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafww2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p963. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://wszechnica.org.pl/
1045. 2+2=1 czyli matematyka w szyfrowaniu - Mikołaj Znamierowski
2026/09/23
Wykład Mikołaja Znamierowskiego nagrany przy okazji Dnia Odkrywców Kampusu Ochota 2026 [21 marca 2026 r.]Jak przesłać wiadomość tak, żeby właściwa osoba mogła ją bez problemu odczytać, ale dla każdego podsłuchującego pozostała niezrozumiała? Dlaczego współczesne szyfrowanie opiera się na problemach matematycznych, które celowo mają być trudne? I co z tym wszystkim wspólnego mają liczby pierwsze?Mikołaj Znamierowski wprowadza w świat kryptografii – od prostych szyfrów podstawieniowych po mechanizmy wykorzystywane we współczesnym szyfrowaniu z kluczem publicznym. Pokazuje przy tym, że matematyka chroniąca nasze wiadomości, hasła czy transakcje bankowe może działać według reguł bardzo odległych od arytmetyki znanej ze szkoły. W odpowiednio dobranym systemie nawet tytułowe 2+2 może być równe 1.Na początku poznajemy podstawowy problem kryptografii: zaszyfrowana wiadomość ma być łatwa do odczytania dla osoby posiadającej odpowiedni klucz i jednocześnie możliwie trudna do złamania dla kogoś, kto tego klucza nie zna.Pierwszym przykładem jest szyfr Cezara, w którym każda litera alfabetu zostaje przesunięta o określoną liczbę miejsc. To dobry punkt wyjścia do wprowadzenia arytmetyki modularnej – matematyki, w której po dojściu do końca pewnego zakresu zaczynamy liczyć od początku, podobnie jak na tarczy zegara.Sam szyfr Cezara okazuje się jednak bardzo łatwy do złamania. Wykładowca pokazuje więc bardziej rozbudowany szyfr Vigenère’a, wykorzystujący zmieniające się przesunięcia liter. Na jego przykładzie tłumaczy, dlaczego samo zwiększanie liczby możliwych kluczy nie rozwiązuje wszystkich problemów bezpieczeństwa i jak analiza zaszyfrowanego tekstu może zdradzać informacje o zastosowanym szyfrze.Następnie przechodzimy do jednego z najważniejszych pomysłów współczesnej kryptografii – szyfrowania asymetrycznego. Zamiast jednego tajnego klucza używa się dwóch: publicznego, który może poznać każdy i który służy do szyfrowania, oraz prywatnego, znanego jedynie odbiorcy i umożliwiającego odszyfrowanie wiadomości.Jak jednak skonstruować dwa klucze tak, żeby były ze sobą matematycznie powiązane, a jednocześnie znajomość klucza publicznego nie pozwalała łatwo odtworzyć prywatnego?Tu pojawiają się liczby pierwsze i algorytm RSA.RSA wykorzystuje bardzo szczególną asymetrię matematyczną: pomnożenie dwóch dużych liczb pierwszych jest dla komputera łatwe, natomiast odtworzenie tych liczb na podstawie samego wyniku mnożenia – czyli faktoryzacja dużej liczby – może być niezwykle trudne.Dlaczego ten mechanizm w ogóle działa? W tle pojawia się jedno z klasycznych twierdzeń teorii liczb – małe twierdzenie Fermata. Wykład pokazuje w ten sposób, jak pozornie abstrakcyjna matematyka, rozwijana długo bez myślenia o praktycznych zastosowaniach, stała się podstawą technologii używanej każdego dnia.Na koniec pojawia się jednak kolejne pytanie: czy RSA będzie bezpieczne zawsze?Mikołaj Znamierowski - magistrant na kierunku matematyka na Uniwersytecie Warszawskim. Finalista oraz laureat wielu konkursów matematycznych w Polsce, w tym Olimpiady Matematycznej oraz Olimpiady Matematycznej Juniorów. Absolwent klasy MATEX w XIV LO im. Stanisława Staszica w Warszawie. Dydaktyką i popularyzacją matematyki zajmuje się od czasów gimnazjum, biorąc czynny udział m.in. w organizacji dodatkowych zajęć, warsztatów, prelekcji i konferencji (takich jak Koderek). #Matematyka #Kryptografia #Szyfrowanie #RSA #LiczbyPierwsze #TeoriaLiczb #SzyfrCezara #SzyfrVigenere #ArytmetykaModularna #BezpieczeństwoDanych #KomputeryKwantowe #KryptografiaPostkwantowa #DOKO2026 #UniwersytetWarszawski #Nauka #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/
1044. Symbole parków narodowych cz.5 / Bartosz Popczyński
2026/09/21
Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą [1 września 2026 r.] Czy symbole parków narodowych zawsze pokazują zwierzęta, które rzeczywiście możemy w nich spotkać? Dlaczego jeden z najmłodszych polskich parków najlepiej poznawać z kajaka? I gdzie mogłyby powstać kolejne parki narodowe - nad Odrą, nad Wisłą, na Jurze, w Puszczy Bukowej, a może nawet... pod ziemią?W piątej i ostatniej części wakacyjnego cyklu o symbolach polskich parków narodowych Bartosz Popczyński kończy przegląd wszystkich 23 istniejących obecnie parków, a następnie przygląda się miejscom, które w przyszłości mogłyby zostać objęte tą najwyższą formą ochrony przyrody.Pierwszym bohaterem spotkania jest Park Narodowy „Bory Tucholskie”, utworzony w 1996 roku. Dominują tu rozległe bory sosnowe, ale niezwykle ważnym elementem krajobrazu są również jeziora - w tym jeziora lobeliowe - oraz torfowiska. W granicach parku znajduje się 21 jezior, a siedem z nich łączy Struga Siedmiu Jezior.Szczególnie ciekawa okazuje się historia symbolu parku. Jest nim głuszec - jeden z największych polskich kuraków. Problem w tym, że dziś głuszec w Borach Tucholskich nie występuje. Ostatni osobnik żyjący na tym terenie miał zostać odstrzelony w latach 70. XX wieku. Symbol parku jest więc jednocześnie przypomnieniem o gatunku, który z tego obszaru zniknął, oraz pewnego rodzaju nadzieją, że kiedyś uda się go tam przywrócić.Kolejnym przystankiem jest Narwiański Park Narodowy. Jego sercem jest Narew - niezwykła rzeka anastomozująca, która zamiast jednego koryta tworzy całą sieć rozgałęziających się odnóg. To jeden z najrzadziej odwiedzanych parków narodowych w Polsce, ale zarazem niezwykle ważna ostoja ptaków.Bartosz Popczyński opowiada m.in. o batalionach, derkaczach, dubeltach, wodniczkach oraz błotniakach. Właśnie błotniak stawowy znalazł się w logo Narwiańskiego Parku Narodowego. Dowiadujemy się, jak rozpoznać go podczas lotu, dlaczego często patroluje trzcinowiska tuż nad ziemią i z jakimi zagrożeniami spotykają się ptaki drapieżne.Poznajemy też najmłodszy z istniejących polskich parków narodowych - Park Narodowy „Ujście Warty”, utworzony 1 lipca 2001 roku. Rozległe podmokłe łąki, pastwiska i rozlewiska są jednym z najważniejszych miejsc dla ptaków wodnych i błotnych. Na obszarze parku stwierdzono około 280 gatunków ptaków, w tym około 170 lęgowych. Szczególnie spektakularne są wielotysięczne koncentracje gęsi - ptaków obecnych również w symbolu parku.Na tym jednak opowieść się nie kończy.Druga część wykładu poświęcona jest parkom narodowym, które dopiero mogłyby powstać. Bartosz Popczyński przypomina, że ostatni nowy park narodowy utworzono w Polsce w 2001 roku, i prezentuje szereg obszarów od lat wskazywanych jako kandydaci do silniejszej ochrony.Jednym z najbardziej znanych projektów jest Turnicki Park Narodowy na Pogórzu Przemyskim, gdzie zachowały się cenne fragmenty lasów o charakterze zbliżonym do naturalnego. Pojawia się też pomysł Mazurskiego Parku Narodowego, który objąłby szczególnie wartościowe przyrodniczo obszary Krainy Wielkich Jezior.Kolejna propozycja to Jurajski Park Narodowy - połączenie wapiennych skał, jaskiń, lasów, śladów prehistorycznego życia oraz zabytków związanych ze Szlakiem Orlich Gniazd.Bartosz Popczyński opowiada również o Parku Narodowym Dolnej Odry, który miałby chronić niezwykłe mokradła Międzyodrza. Po niemieckiej stronie granicy podobny obszar jest już chroniony jako park narodowy. Wśród kolejnych propozycji pojawia się Szczeciński Park Narodowy obejmujący Puszczę Bukową, z charakterystycznymi lasami bukowymi i jeziorami polodowcowymi.Bartosz Popczyński - leśnik i edukator przyrodniczy związany z Centrum Edukacji Przyrodniczo-Leśnej Lasów Miejskich - Warszawa. Od lat popularyzuje wiedzę o przyrodzie w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą”.#ParkiNarodowe #BartoszPopczyński #BoryTucholskie #NarwiańskiParkNarodowy #UjścieWarty #OchronaPrzyrody #PolskaPrzyroda #SpotkaniaZPrzyrodą #Przyroda #Wszechnica
Podcast sponsorship advertising
Start advertising on Wszechnica FWW - Nauka relevant audience podcasts
You may also like to advertise on these Podcasts

4.7906254
Everything is Fine
Jennifer Romolini and Kim France

4.610912581
Serialously with Annie Elise
Annie Elise & Audioboom Studios

4.41171483
The Outlier Health Podcast
Matt Frazier, Matt Tullman, Isabelle Caputo, and Doug Hay

4.616215365
Giggly Squad
Hannah Berner & Paige DeSorbo

4.8219787
Imperfect Action
Steph Taylor

4.727630592
This Past Weekend w/ Theo Von
Theo Von

4.713049379
The Tim Dillon Show
The Tim Dillon Show

4.116091470
The Tucker Carlson Show
Tucker Carlson Network

4.828110458
Huberman Lab
Scicomm Media

4.240683
To Be The Man
Podcast Heat | Cumulus Podcast Network