Advertise on podcast: Wszechnica FWW - Historia

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [21 październik 2026 r.]Czy największe mocarstwa znów próbują urządzać świat ponad głowami mniejszych państw? Czy powraca logika stref wpływów, w której o bezpieczeństwie jednych krajów decydują przywódcy innych? Rozmowę Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim otwiera fragment „Jałty” Jacka Kaczmarskiego. To nieprzypadkowy punkt wyjścia. Rozmówcy wracają do konferencji z 1945 roku, podczas której wielkie mocarstwa ustalały powojenny porządek Europy, i pytają, czy podobny sposób myślenia może powracać dzisiaj. Jerzy Marek Nowakowski przypomina, że istotą Jałty było nie tylko zakończenie wojny, ale również przyjęcie zasady, że największe państwa mogą wyznaczać strefy wpływów i decydować o losach krajów, które same nie uczestniczą w tych ustaleniach. Właśnie z tej perspektywy rozmówcy analizują możliwość spotkania przywódców USA, Chin i Rosji oraz pytają, co taki format oznaczałby dla Europy i Ukrainy. W rozmowie pojawia się teza, że Rosja swoją pozycję mocarstwową w dużej mierze buduje poprzez konsekwentne używanie siły militarnej. Nowakowski odwołuje się do wojny z Gruzją, agresji przeciwko Ukrainie oraz rosyjskiego przekonania, że mocarstwo ma prawo ingerować w państwa znajdujące się w jego otoczeniu. Ale problem nie dotyczy wyłącznie Rosji. Rozmówcy zastanawiają się, czy również Stany Zjednoczone coraz częściej zaczynają patrzeć na świat przez pryzmat własnej strefy interesów, a nie dotychczasowej roli gwaranta szerszego ładu międzynarodowego. Sporo miejsca zajmuje pytanie o Europę. Czy Europa pozostanie obiektem gry innych mocarstw, czy może sama stać się jednym z głównych graczy? Nowakowski argumentuje, że pod względem potencjału gospodarczego, demograficznego, technologicznego i militarnego Europa ma możliwości, by działać znacznie bardziej samodzielnie. Problemem jest jednak brak wystarczającej integracji politycznej i obronnej. W tym kontekście rozmowa wraca wielokrotnie do wojny w Ukrainie. Rozmówcy analizują, jakie konsekwencje dla całego kontynentu miałoby narzucenie Ukrainie rozwiązania wypracowanego bez jej udziału oraz jak silnie bezpieczeństwo Ukrainy jest dziś powiązane z bezpieczeństwem Europy. Pojawia się również pytanie o Chiny. Zdaniem Nowakowskiego Pekinowi zależy przede wszystkim na utrwaleniu pozycji jednego z głównych światowych mocarstw. Chiny mają własne interesy w Azji, wokół Tajwanu i w relacjach z Rosją oraz Stanami Zjednoczonymi. Jednocześnie ich siła wynika nie tylko z potencjału militarnego, ale przede wszystkim z gospodarki, technologii, handlu i kontroli nad częścią kluczowych surowców. W potencjalnym układzie największych graczy brakuje jednak jeszcze jednego państwa - Indii.Indie szybko rosną gospodarczo i demograficznie, prowadzą własną politykę i starają się utrzymywać relacje zarówno z Zachodem, jak i z Rosją. Rozmówcy podkreślają, że New Delhi nie da się łatwo wpisać w cudzą strefę wpływów. W dalszej części rozmowy pojawia się także temat zależności gospodarczych i energetycznych. Nowakowski przywołuje przykład Armenii, gdzie mimo prób politycznego oddalania się od Rosji gospodarka, infrastruktura i energetyka pozostają z nią mocno związane. Jerzy Marek Nowakowski - historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP, specjalizujący się w polityce zagranicznej, bezpieczeństwie międzynarodowym i problematyce Europy Wschodniej. Piotr Szczepański - prezes Fundacji Wspomagania Wsi, prowadzący cykl „Rozmowy Wszechnicy”, w którym wraz z zaproszonymi gośćmi komentuje najważniejsze wydarzenia międzynarodowe i społeczne. #NowaJałta #Geopolityka #Ukraina #Rosja #USA #Chiny #Europa #Indie #StrefyWpływów #Bezpieczeństwo #RozmowyWszechnicy #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Tomasza Jastruna w ramach Kawiarni Naukowej 1a w Wawerskim Centrum Kultury [15 października 2026 r.] Czy trzeba być pisarzem, żeby warto było pisać? Tomasz Jastrun odpowiada na to pytanie z perspektywy człowieka, dla którego pisanie stało się nie tylko zawodem, ale też sposobem porządkowania życia, zapamiętywania, radzenia sobie z trudnymi doświadczeniami i nadawania sensu temu, co się wydarza.Spotkanie zaczyna od własnej historii. Dorastał w rodzinie pisarskiej – jego ojciec Mieczysław Jastrun był poetą i prozaikiem, matka Mieczysława Buczkówna poetką i autorką książek dla dzieci. Sam z czasem zaczął próbować niemal wszystkich form: pisał wiersze, powieści, reportaże, felietony, wywiady, scenariusze i dzienniki.Jedna rzecz pozostaje niezmienna: pisze codziennie.Jak mówi, wcale nie uważa się za wyjątkowo pracowitego. Pisze raczej niewiele, ale systematycznie. Z pojedynczych linijek, obserwacji i krótkich zapisów z czasem powstają całe książki. To prosta zasada, którą można zastosować nie tylko w literaturze: ważniejsza od jednorazowego wysiłku bywa regularność.Pisanie jest jednak dla Jastruna czymś znacznie więcej niż metodą pracy.Opowiada o momentach, w których zapis pomagał mu radzić sobie z własnym cierpieniem. Jednym z najważniejszych tematów spotkania staje się depresja i możliwość przekształcenia osobistego doświadczenia w opowieść.Jastrun mówi o tym bardzo osobiście: kiedy choroba była szczególnie ciężka, zapisywanie własnych stanów pomagało mu przetrwać. Z tych doświadczeń powstały później książki, m.in. „Rzeka podziemna” oraz „Rok szczura”.Pojawia się tu ważna myśl: nieszczęście może stracić część swojej siły, kiedy uda się je nazwać i uczynić tematem. Pisanie nie sprawia, że trudne doświadczenie znika, ale może pozwolić spojrzeć na nie z innej perspektywy i nadać mu formę.Podobną rolę może pełnić dziennik.Jastrun prowadził zapiski przez dziesięciolecia i dziś wraca do nich, przygotowując książki. Dawny zapis pozwala zobaczyć nie tylko wydarzenia, lecz także samego siebie sprzed lat – człowieka myślącego i odczuwającego zupełnie inaczej niż dzisiaj.Pamięć okazuje się przy tym zawodnym narzędziem. Wspomnienia przesuwają się, mieszają, zacierają, a czasem zostają wyparte. Dokument, dziennik, list czy fotografia może nagle przypomnieć rzeczy, których człowiek już nie pamięta – albo które pamięta zupełnie inaczej.Jastrun opowiada o tym również przy okazji pracy nad książką o domu pisarzy, w którym dorastał. Rozmowy z pisarzami związanymi z okresem stalinizmu pokazały mu, jak silnie ludzie potrafią wypierać niewygodne lub bolesne fragmenty własnej przeszłości. Zachowane teksty i dokumenty pozwalały skonfrontować późniejsze wspomnienia z tym, co naprawdę zostało zapisane.W wykładzie pojawia się także pytanie: skąd brać tematy?Według Jastruna ogromnym źródłem jest własne życie. Nie oznacza to prostego przepisywania autobiografii. Czasem wystarczy drobne wydarzenie, zasłyszana historia, spotkanie albo wspomnienie, które staje się pierwszą iskrą dla zupełnie nowej opowieści.Tomasz Jastrun – poeta, prozaik, eseista, dziennikarz i krytyk literacki, absolwent polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Autor tomów poetyckich, powieści, reportaży, dzienników i felietonów. Publikował m.in. w paryskiej „Kulturze”, „Rzeczpospolitej”, „Newsweeku”, „Zwierciadle” i „Przeglądzie”. W latach 1990–1994 kierował Instytutem Polskim w Sztokholmie i pełnił funkcję attaché kulturalnego.#TomaszJastrun #CzyWartoPisać #Pisanie #Dziennik #Pamięć #Wspomnienia #Literatura #Autobiografia #KawiarniaNaukowa1a #WawerskieCentrumKultury #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [14 października 2026 r.]Czy kilka dni dostaw rosyjskiego diesla jest warte osłabienia sankcji wobec Rosji? Czy Stany Zjednoczone pozostają wiarygodnym sojusznikiem Europy? I czy Polska jest przygotowana na świat, w którym amerykańskie gwarancje bezpieczeństwa przestają być oczywistością? W kolejnej rozmowie z cyklu #RozmowyWszechnicy Piotr Szczepański rozmawia z Jerzym Markiem Nowakowskim o polityce Donalda Trumpa, wojnie w Ukrainie, strategicznym znaczeniu paliw i przyszłości bezpieczeństwa europejskiego. Punktem wyjścia jest diesel - paliwo, bez którego nie funkcjonują transport, rolnictwo, przemysł ani współczesne armie. Rosnące ceny i niedobory paliwa stają się problemem gospodarczym, ale również politycznym. Zapowiedź zakupu rosyjskiego diesla przez Stany Zjednoczone rodzi pytania nie tylko o rzeczywiste znaczenie takich dostaw dla amerykańskiego rynku, lecz przede wszystkim o ich konsekwencje dla polityki sankcyjnej wobec Rosji. Czy Donald Trump próbuje rozwiązać kryzys paliwowy, czy raczej wysyła polityczny sygnał do amerykańskich wyborców? Co oznacza traktowanie sankcji jako elementu negocjacji z Moskwą? I jaką cenę za krótkoterminowe interesy gospodarcze mogą zapłacić Ukraina i Europa? Rozmówcy analizują również zmieniające się priorytety amerykańskiej polityki zagranicznej. Przyglądają się różnym nurtom politycznym w otoczeniu Donalda Trumpa - od zwolenników izolacjonizmu po tych, którzy za najważniejsze wyzwanie dla USA uznają rywalizację z Chinami. Zastanawiają się, jakie miejsce w tych koncepcjach zajmuje Europa i czy w przyszłości może nadal liczyć na amerykańską obecność wojskową. W rozmowie poruszamy między innymi: - Diesel jako narzędzie polityki - dlaczego paliwo stało się strategicznym zasobem i jakie znaczenie mają zapowiadane dostawy z Rosji? - Donald Trump i polityka „America First” - czy interesy USA i europejskich sojuszników coraz bardziej się rozchodzą? - Wojna w Ukrainie - jakie konsekwencje mogą mieć ograniczenia amerykańskiego wsparcia wywiadowczego i dostaw uzbrojenia? - Sankcje wobec Rosji - czy stają się kartą przetargową w negocjacjach politycznych? - Bezpieczeństwo Europy - dlaczego własne systemy rozpoznania satelitarnego, obrona przeciwrakietowa i niezależność technologiczna są równie ważne jak czołgi i samoloty? - Polska i NATO - na ile możemy polegać na amerykańskich bazach wojskowych i jak w praktyce wyglądałaby obrona wschodniej flanki Sojuszu? Rosyjskie zagrożenie - czy do osiągania celów politycznych Moskwa potrzebuje pełnoskalowej inwazji? Polska debata publiczna - jak wewnętrzne konflikty polityczne, kryzys instytucji i brak zaufania do państwa wpływają na nasze bezpieczeństwo? Ważnym wątkiem rozmowy jest także pytanie o zdolność Europy do samodzielnego działania. Czy europejskie państwa potrafią zbudować rzeczywistą niezależność strategiczną? Czy obywatele są gotowi ponieść koszty większych wydatków na obronność? I czy zagrożenie ze strony Rosji jest w Europie dostatecznie rozumiane? Nie zabrakło również polskich tematów: sporów o praworządność i instytucje państwa, dyskusji o amerykańskich bazach w Polsce, planach obronnych NATO oraz historycznych doświadczeniach związanych z uzależnieniem energetycznym od Rosji. Jerzy Marek Nowakowski przywołuje między innymi własne doświadczenia z rozmów prowadzonych w Moskwie na temat dostaw rosyjskiej ropy. Jerzy Marek Nowakowski - historyk, publicysta, dyplomata, były ambasador RP na Łotwie i w Armenii, ekspert w dziedzinie stosunków międzynarodowych i polityki wschodniej. #RozmowyWszechnicy #Wszechnica #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #Geopolityka #Ukraina #Rosja #USA #DonaldTrump #NATO #Bezpieczeństwo #PolitykaMiędzynarodowaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://wszechnica.org.pl/

Rozmowa Jerzego Marka Nowakowskiego z Adamem Jelonkiem w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [7 października 2026 r.]Czy Azja rzeczywiście jest „beczką prochu”, która może w każdej chwili wybuchnąć? A może patrząc z Europy, przeceniamy ryzyko otwartej wojny, a nie doceniamy tego, co jest prawdziwą siłą Chin – gospodarki, handlu i budowania zależności? Jerzy Marek Nowakowski rozmawia z prof. Adamem Jelonkiem o politycznym i gospodarczym układzie sił w Azji – od Chin i Tajwanu, przez Koreę, Japonię i Indie, po Filipiny, Azję Środkową i relacje Pekinu z Rosją.Już na początku Adam Jelonek polemizuje z tytułem spotkania. Jego zdaniem Azja ma wiele bardzo poważnych punktów zapalnych, ale nie oznacza to, że cały kontynent stoi na krawędzi wielkiej wojny. Zwraca uwagę, że państwa regionu często prowadzą konflikty tak, aby nie dopuścić do pełnej eskalacji.Jednym z głównych tematów rozmowy jest Tajwan. Czy Pekin rzeczywiście zdecyduje się na próbę jego militarnego przejęcia? Rozmówcy przyglądają się relacjom Tajwanu z Chinami, rosnącym powiązaniom gospodarczym obu stron oraz temu, jak doświadczenia Hongkongu wpłynęły na tajwańskie podejście do idei „jednych Chin, dwóch systemów”. Pada też pytanie, czy sam konflikt wokół Tajwanu nie jest dla władz w Pekinie użytecznym narzędziem mobilizacji społeczeństwa wokół idei zjednoczenia Chin. Ważnym wątkiem jest gospodarcza potęga Chin. Zdaniem Adama Jelonka Pekinowi nie zależy obecnie na wielkiej wojnie, ponieważ jego najważniejszym narzędziem rywalizacji pozostaje gospodarka. Chiny handlują również z państwami, które nie chcą zaakceptować ich dominacji – Japonią, Koreą Południową czy Indiami – i stopniowo budują własną pozycję regionalną. Rozmowa dotyczy także Korei Północnej. Na ile Pekin rzeczywiście kontroluje działania Pjongjangu? Jelonek podkreśla, że Korea Północna potrafi być nieprzewidywalna również dla Chin, które same nie są zainteresowane wybuchem otwartej wojny w regionie. Osobny temat stanowią Chiny i Rosja. Rozmówcy zastanawiają się, jak wojna Rosji przeciwko Ukrainie zmienia układ sił między Moskwą a Pekinem. Pada teza, że przedłużający się konflikt osłabia Rosję i zwiększa jej zależność gospodarczą oraz polityczną od Chin. To ocena rozmówców – podobnie jak szersza dyskusja o tym, jak Pekin postrzega Europę i dlaczego woli rozmawiać z poszczególnymi państwami niż z Europą jako jednym graczem. Dużo miejsca zajmuje również pytanie o rywalizację Chin z Indiami. Nie chodzi tylko o spory graniczne. Coraz ważniejsza staje się woda. Wielkie chińskie projekty hydrotechniczne i kontrola nad źródłami rzek wypływających z Wyżyny Tybetańskiej mogą mieć ogromne znaczenie dla Indii i Bangladeszu. W tym kontekście rozmówcy pokazują, że przyszłe konflikty w Azji mogą dotyczyć nie tylko terytorium, surowców czy technologii, lecz także dostępu do podstawowych zasobów. W rozmowie pojawiają się też Filipiny, będące ważnym punktem amerykańskiej obecności w regionie, polityka Chin wobec Tybetu i Ujgurów, rola Japonii i Korei Południowej, organizacje takie jak BRICS czy Szanghajska Organizacja Współpracy oraz pytania widzów m.in. o chińskie inwestycje, politykę wodną, Nepal, Bhutan i obecność Chin w kosmosie. Czy XXI wiek będzie przede wszystkim stuleciem rywalizacji amerykańsko-chińskiej? Czy Pekin potrzebuje wojny, skoro może zwiększać swoje wpływy za pomocą gospodarki? Jak trwałe jest partnerstwo Chin i Rosji? I gdzie naprawdę znajdują się najgroźniejsze punkty zapalne Azji? Prof. Adam Jelonek – politolog, badacz stosunków międzynarodowych i specjalista zajmujący się Azją oraz bezpieczeństwem międzynarodowym, z doświadczeniem dyplomatycznym w regionie. Jerzy Marek Nowakowski – historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP, komentator polityki zagranicznej i bezpieczeństwa międzynarodowego. #RozmowyWszechnicy #Azja #Chiny #Tajwan #Rosja #Ukraina #KoreaPółnocna #Japonia #Indie #Filipiny #Geopolityka #PolitykaZagraniczna #Bezpieczeństwo #AdamJelonek #JerzyMarekNowakowski #Wszechnica

Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr hab. Błażeja Przybylskiego, dr Karoliny Małek, dr Angeliki Kleszczewskiej-Albińskiej, dr Anny Saneckiej i dr Marty Dobrzyniak [27 września 2026 r.]Czy szkoła wciąż jest potrzebna, skoro wiedzę można znaleźć w internecie, uczyć się poza klasą i korzystać z coraz lepszych narzędzi cyfrowych? A może jej najważniejszą funkcją wcale nie jest dziś przekazywanie wiedzy?W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie pedagodzy, psychologowie i socjologowie zastanawiają się nad tym, po co właściwie jest szkoła we współczesnym społeczeństwie.Punktem wyjścia są sprzeczne dane i doświadczenia. Polscy uczniowie osiągają dobre wyniki edukacyjne, a jednocześnie wielu z nich deklaruje, że szkoła niewiele przygotowała ich do dorosłego życia. Coraz częściej mówi się o stresie, zmęczeniu, braku sensu i problemach ze zdrowiem psychicznym młodych ludzi.Czy winna jest szkoła?Paneliści przestrzegają przed zrzucaniem na nią całej odpowiedzialności. Na dobrostan dzieci wpływają przecież także rodzina, media społecznościowe, relacje rówieśnicze i szersze warunki społeczne. Jednocześnie szkoła jest miejscem, w którym młodzi ludzie spędzają ogromną część życia – dlatego jej klimat, relacje i sposób organizacji mają realne znaczenie.W debacie mocno wybrzmiewa myśl, że szkoła jest „laboratorium relacji społecznych”. To tutaj uczymy się funkcjonować w grupie, współpracować, przegrywać, próbować ponownie, spotykać osoby inne od nas i działać w ramach wspólnych zasad.Pojawia się także pytanie o nauczycieli. Jak budować dobrą szkołę, jeśli sami nauczyciele są przemęczeni, zestresowani i zagrożeni wypaleniem? Jak ważne są ich kompetencje relacyjne i dobrostan dla atmosfery całej szkoły?Duża część rozmowy dotyczy edukacji domowej i alternatywnych modeli uczenia się. Liczba uczniów korzystających z edukacji domowej w Polsce w ostatnich latach gwałtownie wzrosła. Co przyciąga młodych do tej formy? Mniejszy stres? Większa autonomia? Możliwość uczenia się we własnym tempie?Anna Sanecka pokazuje edukację domową od środka, ale jednocześnie podkreśla, że nie jest ona rozwiązaniem dla wszystkich. Pojawia się też pytanie o jej ograniczenia: samotność, brak kontaktów społecznych i fakt, że nie każda rodzina ma czas, zasoby i kompetencje potrzebne do organizowania edukacji poza szkołą.Stąd kolejny ważny temat: nierówności społeczne.Czy bez szkoły dzieci z mniej uprzywilejowanych rodzin miałyby taki sam dostęp do kultury, języków, zajęć dodatkowych i kontaktów społecznych jak dzieci z dużych miast i zamożnych domów? Z drugiej strony – czy obecna szkoła rzeczywiście te nierówności wyrównuje, czy czasem je utrwala?W dyskusji pojawia się też spór o „lepsze” i „gorsze” szkoły oraz o to, czy wyniki placówki mówią o jakości nauczania, czy raczej o tym, jacy uczniowie do niej trafiają.Jedno z najciekawszych pytań debaty brzmi więc nie: czy szkołę zlikwidować?, lecz:jaką szkołę warto zachować?Paneliści:dr hab. Błażej Przybylski, prof. APS – pedagog związany z Akademią Pedagogiki Specjalnej, zajmuje się społecznymi podstawami edukacji i funkcjonowaniem szkoły jako instytucji społecznej.dr Karolina Małek – psycholożka z Uniwersytetu Warszawskiego, bada dobrostan nauczycieli, ich kompetencje relacyjne i klimat społeczny szkoły.dr Angelika Kleszczewska-Albińska – psycholożka i psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, zajmuje się psychologią kliniczną, emocjami oraz zdrowiem psychicznym dzieci, młodzieży i dorosłych.dr Anna Sanecka – socjolożka, edukatorka domowa i badaczka pedagogiki kultury, związana ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego.Prowadzenie: dr Marta Dobrzyniak – Katedra Pedagogiki SGGW.#Szkoła #Edukacja #EdukacjaDomowa #Nauczyciele #Uczniowie #ZdrowiePsychiczne #Psychologia #Pedagogika #Nierówności #FestiwalNauki #Wszechnica

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [30 września 2026 r.] Czy Rosja mogłaby spróbować sprawdzić, jak naprawdę zadziała NATO, nie rozpoczynając od razu klasycznej pełnoskalowej wojny? W kolejnej rozmowie Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim punktem wyjścia są państwa bałtyckie - Estonia, Łotwa i Litwa - oraz pojawiający się w debacie publicznej scenariusz prowokacji z udziałem „zielonych ludzików”. Rozmówcy zastanawiają się, jak mógłby wyglądać konflikt, w którym granica między wewnętrznymi zamieszkami, operacją hybrydową i otwartą agresją zostałaby celowo zatarta. Jerzy Marek Nowakowski kreśli hipotetyczny scenariusz: protesty i zamieszki w regionach zamieszkanych przez ludność rosyjskojęzyczną, pojawienie się uzbrojonych „ochotników”, rosyjska narracja o konieczności obrony rodaków, a następnie próba przedstawienia reakcji Estonii lub Łotwy jako agresji. W takim wariancie najważniejsze pytanie brzmi: w którym momencie mamy już do czynienia ze zbrojnym atakiem uruchamiającym mechanizmy NATO? To pytanie ma konkretne znaczenie, ponieważ artykuł 5 Traktatu Północnoatlantyckiego mówi o zbrojnej napaści na państwo członkowskie. Każdy sojusznik jest wówczas zobowiązany do udzielenia pomocy, ale sam traktat pozostawia państwom wybór działań, które uznają za konieczne. Rozmowa dotyczy także geograficznej słabości państw bałtyckich. Ich niewielkie terytorium i brak dużej „głębi strategicznej” sprawiają, że czas reakcji w przypadku kryzysu byłby bardzo krótki. Dlatego rozmówcy zastanawiają się nad znaczeniem regionalnej współpracy Polski, państw bałtyckich i państw nordyckich oraz nad tym, czy sam polityczny mechanizm NATO wystarczy bez realnych zdolności wojskowych do szybkiego wsparcia zaatakowanego państwa. Osobnym problemem jest Litwa i tranzyt do obwodu królewieckiego. W rozmowie pojawia się pytanie, czy spór dotyczący komunikacji z rosyjską eksklawą mógłby zostać wykorzystany jako pretekst do presji lub prowokacji wobec Litwy. Ale państwa bałtyckie są tylko jednym z rozważanych kierunków. Nowakowski wskazuje również na Finlandię i daleką północ Europy. Po wejściu Finlandii w 2023 roku i Szwecji w 2024 roku do NATO układ bezpieczeństwa w regionie zasadniczo się zmienił – oba państwa są dziś pełnoprawnymi członkami Sojuszu. Rozmówcy rozważają, czy Rosja mogłaby próbować uzasadniać działania na północy koniecznością ochrony swoich baz i infrastruktury na Półwyspie Kolskim. Pojawia się też Arktyka i Svalbard, możliwość bezpośredniego uderzenia w któreś z większych europejskich państw NATO, a także scenariusz znacznie mniej oczywisty – dalsze podporządkowanie lub formalne włączenie Białorusi do Rosji. Jeszcze dalej rozmowa prowadzi do Kazachstanu. Nowakowski zwraca uwagę, że w rosyjskim imperialnym sposobie patrzenia na przestrzeń postsowiecką szczególne znaczenie może mieć północna część tego kraju. Także ten wariant jest przedstawiany jako jedna z możliwych hipotez, a nie przewidywanie przyszłych wydarzeń. W tle całej rozmowy pojawia się szersze pytanie o rolę Stanów Zjednoczonych i Europy. Czy Kreml postrzega ograniczanie amerykańskiego zaangażowania w różnych częściach świata jako oznakę słabnięcia determinacji USA? Czy Europa będzie musiała w coraz większym stopniu samodzielnie odpowiadać za własne bezpieczeństwo? Jerzy Marek Nowakowski – historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP na Łotwie i w Armenii, ekspert zajmujący się polityką wschodnią, Rosją oraz bezpieczeństwem Europy Środkowo-Wschodniej. Prowadzenie: Piotr Szczepański Rozmowa została zarejestrowana 30 września 2026 roku w ramach cyklu #RozmowyWszechnicy. Przedstawiane w rozmowie scenariusze dotyczące możliwych przyszłych działań Rosji są ocenami i hipotezami rozmówców, a nie informacjami o przesądzonych planach lub wydarzeniach. #RozmowyWszechnicy #Rosja #Putin #NATO #Estonia #Łotwa #Litwa #Narwa #Finlandia #Bezpieczeństwo #Geopolityka #Wszechnica

Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr Dominiki Czerniawskiej-Szejdy,prof. Wojciecha Kuleszy i Katarzyny Czarneckiej [20 września 2026 r.]Czy naprawdę „gnije nam mózg” od TikToka, rolek i niekończącego się scrollowania? A może samo określenie brainrot jest zbyt łatwą diagnozą dla znacznie bardziej skomplikowanego problemu?W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie dr Dominika Czerniawska-Szejda, prof. Wojciech Kulesza i prowadząca Katarzyna Czarnecka przyglądają się temu, co media społecznościowe robią z naszą uwagą, relacjami, sposobem zdobywania informacji i postrzeganiem rzeczywistości.Punktem wyjścia jest zaskakująca historia samego pojęcia „brain rot”. Obawa przed „gniciem mózgu” nie narodziła się wraz z TikTokiem – podobnego określenia używał już w XIX wieku Henry David Thoreau, krytykując upraszczanie idei i spadek intelektualnego wysiłku. Czy współczesne media społecznościowe są więc tylko kolejnym wcieleniem starego problemu, czy jednak wydarzyło się coś jakościowo nowego?Rozmówcy zwracają uwagę, że po raz pierwszy mamy do czynienia z technologią niemal powszechną, która została zaprojektowana tak, aby jak najskuteczniej zatrzymywać naszą uwagę. Algorytmy decydują, jakie treści widzimy, z kim się porównujemy i co zaczynamy uważać za normalne – a ich celem niekoniecznie jest nasze dobro czy dobro wspólne.Dlatego w debacie pojawia się nawet określenie „media antyspołecznościowe”.Jednym z ważniejszych tematów jest samotność. Paradoksalnie narzędzia stworzone do łączenia ludzi mogą współistnieć z rosnącym poczuciem izolacji – i problem ten nie dotyczy wyłącznie nastolatków. Rozmowa pokazuje, dlaczego prosty podział na „młodych uzależnionych od telefonów” i „rozsądnych dorosłych” niewiele tłumaczy.Szczególna uwaga poświęcona jest jednak dzieciom i pokoleniu Alfa – ludziom, którzy nie pamiętają świata bez smartfonów, YouTube’a, Instagrama czy TikToka. Jak środowisko nieustannych bodźców wpływa na rozwój, koncentrację i budowanie relacji? I na ile odpowiedzialność za ten stan ponoszą sami młodzi, skoro to dorośli stworzyli technologię, kupili urządzenia i wprowadzili dzieci do cyfrowego świata?Pojawia się też temat zdrowia psychicznego. Przywoływane są badania próbujące uchwycić związek między pojawieniem się mediów społecznościowych a pogorszeniem dobrostanu użytkowników. Jednocześnie rozmówcy przestrzegają przed zbyt prostymi diagnozami – nie każde zjawisko można wyjaśnić samym telefonem czy Facebookiem.Czym właściwie jest współczesny brainrot? Krótkie, absurdalne filmy, memy pozbawione puenty, Skibidi Toilet czy surrealistyczne internetowe postaci mogą wyglądać jak treści całkowicie pozbawione sensu. Ale czy rzeczywiście nic nie znaczą?W debacie pojawia się ciekawa interpretacja brainrotu jako swoistej kultury pokoleniowej – świadomie absurdalnej, ironicznej i odrzucającej konieczność posiadania przesłania. Dla młodych ludzi może ona jednocześnie dawać poczucie wspólnoty i chwilowe wytchnienie, a z drugiej strony prowadzić do wielogodzinnego „śmiertelnego przewijania”, zmęczenia i poczucia winy.Rozmówcy podejmują również problem dezinformacji. Dr Dominika Czerniawska-Szejda opowiada o badaniach nad treściami podszywającymi się pod autorytet nauki i o skali dezinformacji obecnej w polskim internecie. Pojawia się pytanie, czy naukowcy i instytucje naukowe powinny aktywniej wchodzić na TikToka, Instagram czy inne platformy – nawet jeśli oznacza to konieczność dostosowania wiedzy do krótkich formatów.Debata nie sprowadza się jednak do katalogu zagrożeń. Media społecznościowe pozwalają podtrzymywać relacje, odnajdywać ludzi o podobnych doświadczeniach, zdobywać informacje i tworzyć wspólnoty. Udział biorą:dr Dominika Czerniawska-Szejdaprof. Wojciech KuleszaProwadzenie: Katarzyna Czarnecka#Brainrot #SocialMedia #MediaSpołecznościowe #TikTok #Smartfon #Dezinformacja #ZdrowiePsychiczne #Psychologia #Socjologia #FestiwalNauki #Wszechnica

Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem prof. dr hab. Dominika Batorskiego, prof. dr hab. Izabeli Grabowskiej, dr Konrada Maja i prof. dr hab. Aleksandry Przegalińskiej [19 września 2026 r.]Czy sztuczna inteligencja naprawdę odbierze ludziom pracę? A może większym problemem okaże się coś mniej spektakularnego: znikanie stanowisk juniorskich, praca poniżej kwalifikacji, utrata autonomii i stopniowe oddawanie AI zadań, na których człowiek dotąd uczył się zawodu?W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie prof. Dominik Batorski, prof. Izabela Grabowska i dr Konrad Maj, w rozmowie prowadzonej przez prof. Aleksandrę Przegalińską, zastanawiają się, jak generatywna sztuczna inteligencja, automatyzacja i robotyzacja zmieniają rynek pracy – i czego jeszcze nie potrafimy przewidzieć.Punktem wyjścia jest pojęcie bezrobocia technologicznego. W poprzednich rewolucjach przemysłowych maszyny eliminowały część zawodów i zadań, ale jednocześnie powstawały nowe. Czy podobnie będzie z AI? Czy może tym razem różnica polega na tym, że technologia nie zastępuje już tylko siły mięśni, lecz coraz częściej wspiera albo przejmuje zadania wymagające analizy, pisania, podejmowania decyzji i pracy intelektualnej?Jednym z obszarów, w których pojawiają się pierwsze niepokojące sygnały, są stanowiska juniorskie.Jeżeli AI potrafi przygotować pierwszą analizę, napisać prosty kod, stworzyć dokument albo wykonać zadanie, które jeszcze niedawno powierzano początkującemu pracownikowi, firmy mogą potrzebować mniej osób na najniższych szczeblach kariery.Ale paneliści zwracają uwagę na ważne zastrzeżenie: nie każdą zmianę na rynku pracy można przypisać sztucznej inteligencji. Znaczenie mają również sytuacja gospodarcza, zmiany organizacji pracy czy upowszechnienie pracy zdalnej, która może utrudniać wdrażanie i uczenie młodych pracowników.To prowadzi do jednego z najważniejszych pytań debaty:jeśli AI przejmie zadania, na których dotąd uczyliśmy się zawodu, to gdzie mają zdobywać doświadczenie przyszli eksperci?Dotyczy to prawników, analityków, programistów i wielu innych zawodów opartych na wiedzy. Problemem może okazać się więc nie tylko liczba miejsc pracy, ale przerwanie ścieżki prowadzącej od początkującego pracownika do doświadczonego specjalisty.Rozmowa dotyczy też deskillingu, czyli stopniowej utraty części kompetencji. Jeśli coraz więcej decyzji, analiz i rutynowych działań wykonuje za nas system, człowiek może stawać się coraz bardziej zależny od technologii.Dlatego – jak wynika z dyskusji – warto pytać nie tylko:„Czy będziemy mieli pracę?”ale również:„Jaka to będzie praca?”AI może zwiększać produktywność i wspierać człowieka. Może pomagać lekarzom, pielęgniarkom, analitykom, specjalistom czy pracownikom produkcji. Kluczowe staje się jednak pytanie, w jakim celu firmy wdrażają technologię: żeby przede wszystkim ograniczać zatrudnienie i koszty czy żeby zwiększać możliwości swoich pracowników?Dobrym przykładem rzeczywistej automatyzacji są autonomiczne pojazdy. Dr Konrad Maj przywołuje doświadczenia z Chin, gdzie robotaksówki już konkurują z tradycyjnymi kierowcami. Dla pracowników takich branż pytanie o technologiczne bezrobocie przestaje więc być wyłącznie prognozą dotyczącą dalekiej przyszłości.Jednocześnie wpływ AI nie będzie wszędzie taki sam.Inaczej może wyglądać w Warszawie i największych ośrodkach technologicznych, inaczej w małych miejscowościach, przemyśle, usługach czy zawodach wymagających pracy fizycznej. Rozwój sztucznej inteligencji nie oznacza też automatycznie końca zapotrzebowania na pracowników. Paneliści:prof. dr hab. Dominik Batorskiprof. dr hab. Izabela Grabowskadr Konrad MajProwadzenie: prof. dr hab. Aleksandra Przegalińska#SztucznaInteligencja #AI #RynekPracy #Praca #Automatyzacja #Robotyzacja #BezrobocieTechnologiczne #PrzyszłośćPracy #GeneratywnaAI #AleksandraPrzegalińska #KonradMaj #DominikBatorski #IzabelaGrabowska #FestiwalNauki #Wszechnica

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [23 września 2026 r.] Czy wojna zaczyna się dopiero wtedy, gdy przekraczają granicę czołgi? A może współczesny konflikt trwa dużo wcześniej – poprzez drony, cyberataki, sabotaż, dezinformację, zakłócenia infrastruktury i testowanie odporności państwa? W kolejnej rozmowie z cyklu #RozmowyWszechnicy Piotr Szczepański i Jerzy Marek Nowakowski rozmawiają o tym, jak może wyglądać współczesna wojna i czy Polska jest na nią przygotowana. Punktem wyjścia są pytania widzów pozostałe po poprzednich spotkaniach. Rozmowa szybko prowadzi jednak do znacznie szerszego problemu: bezpieczeństwo nie zależy wyłącznie od liczby czołgów, samolotów czy rakiet. Współczesna obrona to cały połączony system – radary, obrona przeciwlotnicza i przeciwrakietowa, satelity, dowodzenie, rozpoznanie, łączność i możliwość szybkiego podejmowania decyzji. Jerzy Marek Nowakowski omawia znaczenie systemów Patriot oraz programów Wisła, Narew i Pilica, ale podkreśla, że pojedynczy element uzbrojenia nie zapewnia bezpieczeństwa, jeśli nie jest częścią sprawnie działającej całości. Dużo miejsca poświęcono również dronom, które w ostatnich latach zmieniły sposób prowadzenia działań wojennych i stawiają przed systemami obrony zupełnie nowe wyzwania. Rozmówcy zastanawiają się także nad pojęciem „wojny nowego typu” – stanu pomiędzy pokojem a klasyczną wojną. Co zrobić, gdy dochodzi do prowokacji, naruszeń przestrzeni powietrznej, sabotażu czy ataków na infrastrukturę, ale formalnie wojna nie została wypowiedziana? Czy polskie prawo i procedury pozwalają wystarczająco szybko reagować w takich sytuacjach? Ważnym tematem jest również odporność państwa i społeczeństwa. Co zrobić, gdy zabraknie prądu?Czy wiemy, gdzie znajduje się najbliższe miejsce schronienia?Czy mieszkańcy wiedzą, dokąd udać się po usłyszeniu syren alarmowych?Czy przygotowanie „plecaka ewakuacyjnego” wystarczy, jeśli nie wiadomo, dokąd właściwie się ewakuować? Szczepański i Nowakowski rozmawiają o bardzo praktycznych problemach: niedziałających bramach i windach podczas awarii prądu, dostępie do wody, zapasie leków i dokumentów, miejscach ukrycia, lokalnych planach ewakuacyjnych oraz przygotowaniu gospodarstw domowych i społeczności lokalnych na sytuacje kryzysowe. Pojawia się również perspektywa mieszkańców wsi. Co w sytuacji długotrwałej awarii prądu ma zrobić gospodarstwo posiadające kilkadziesiąt krów? Gdzie znajduje się lokalny punkt ewakuacyjny? Jak funkcjonować, kiedy przestają działać usługi, od których na co dzień jesteśmy całkowicie zależni? Rozmowa dotyczy także:– polskiego przemysłu zbrojeniowego i możliwości zwiększenia produkcji,– przygotowania wojska do nowych sposobów prowadzenia wojny,– znaczenia NATO i pomocy sojuszniczej,– bezpieczeństwa infrastruktury krytycznej,– wojny Rosji przeciwko Ukrainie i rosyjskiej strategii nacisku,– roli dezinformacji i konfliktów społecznych,– przygotowania obywateli do sytuacji kryzysowych,– schronów i miejsc ukrycia,– tego, czego państwo powinno wymagać od siebie, a czego obywatel powinien wymagać od władz lokalnych. To nie jest rozmowa o tym, kiedy wybuchnie wojna. Jest raczej próbą odpowiedzi na pytanie, jak wygląda bezpieczeństwo w czasach, gdy granica pomiędzy pokojem a wojną staje się coraz mniej oczywista. Jerzy Marek Nowakowski i Piotr Szczepański przedstawiają własne oceny i scenariusze dotyczące rozwoju sytuacji międzynarodowej oraz przygotowania Polski. Wiele z nich ma charakter interpretacji i prognoz, a nie stwierdzeń o przesądzonym biegu wydarzeń. „Porozmawiajmy o wojnie” - Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim#RozmowyWszechnicy, 23 września 2026 r. #Bezpieczeństwo #Wojna #Polska #Ukraina #Rosja #NATO #ObronaCywilna #Drony #ObronaPrzeciwlotnicza #BezpieczeństwoPaństwa #OdpornośćSpołeczna #Geopolityka #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #Wszechnica

Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr Zofii Król, dr hab. Michała Łuczewskiego, dr Piotra Sadzika, mgr Agnieszki Wiśniewskiej i dr hab. Pawła Rodaka [18 września 2026 r.] Czy polskość jest czymś gotowym, odziedziczonym raz na zawsze - czy raczej czymś, co trzeba nieustannie przemyśliwać i tworzyć na nowo? W debacie otwierającej XXX Festiwal Nauki w Warszawie rozmówcy wracają do Jerzego Giedroycia, Juliusza Mieroszewskiego i środowiska paryskiej "Kultury", ale nie po to, by urządzić rocznicowe wspomnienie. Punktem wyjścia jest pytanie znacznie bardziej współczesne: co z ich sposobu myślenia może być użyteczne w Polsce roku 2026? Jednym z najważniejszych tematów jest polityka wschodnia "Kultury" i koncepcja ULB - Ukrainy, Litwy i Białorusi. Giedroyc i Mieroszewski przekonywali, że warunkiem bezpieczeństwa i podmiotowości Polski jest uznanie pełnej niezależności jej wschodnich sąsiadów oraz rezygnacja zarówno z rosyjskiego, jak i polskiego myślenia imperialnego. W czasie wojny Rosji przeciwko Ukrainie te idee brzmią wyjątkowo aktualnie. Ale uczestnicy debaty pytają również, czy nie zostały już sprowadzone do łatwych haseł. Czy wystarczy dziś powtarzać „doktrynę Giedroycia”, czy trzeba - zgodnie z duchem samej "Kultury" - pójść krok dalej i spróbować na nowo zrozumieć współczesną Ukrainę, Białoruś i Rosję? Pojawia się także pytanie o zmieniające się relacje polsko-ukraińskie, narastające postawy antyukraińskie, historyczną nostalgię za Kresami oraz o to, czy polska kultura naprawdę potrafi patrzeć na Wschód inaczej niż z własnej perspektywy. Ważnym przykładem jest wydane przez Instytut Literacki "Rozstrzelane odrodzenie" - antologia ukraińskiej literatury, która miała przywrócić pamięć o twórcach zamordowanych przez sowiecki reżim. Ten gest pokazuje coś charakterystycznego dla Giedroycia: nie tylko formułowanie idei, lecz także przekładanie ich na konkretne działania. Druga część rozmowy dotyczy literatury i kultury. "Kultura" była przecież nie tylko projektem politycznym. To na jej łamach publikowali m.in. Czesław Miłosz, Witold Gombrowicz, Gustaw Herling-Grudziński, Józef Czapski czy Konstanty Jeleński. Piotr Sadzik przypomina Gombrowicza jako pisarza, którego - mimo ogromnej liczby opracowań - wciąż można czytać na nowo. Nie tylko przez szkolne hasła "gęby" czy "pupy", ale jako niezwykle przenikliwego diagnostę kryzysów społecznych i kulturowych. Pada również pytanie o miejsce rosyjskiej kultury w Europie po agresji na Ukrainę oraz o potrzebę mocniejszego wsłuchiwania się w głosy kultur wcześniej marginalizowanych przez rosyjskie imperium. Rozmówcy przyglądają się również samemu fenomenowi pracy Giedroycia. "Kultura" powstawała dzięki tysiącom listów, nieustannym rozmowom, sporom, redagowaniu tekstów i budowaniu sieci ludzi rozsianych po całym świecie. Idee nie pojawiały się tam w gotowej postaci - były wypracowywane w dialogu. Pada znamienne określenie: Giedroyc nie chciał tylko redagować pisma. Próbował również "redagować Polaków" - zmieniać sposób myślenia o narodzie, sąsiadach, historii, nacjonalizmie, antysemityzmie i własnych mitach. Czy współczesna Polska potrzebuje podobnej pracy? Czy istnieje dziś jeszcze przestrzeń dla zaangażowanej inteligencji i ambitnych czasopism kształtujących debatę publiczną? Czy zamiast powtarzać gotowe idee Giedroycia powinniśmy przede wszystkim przejąć jego metodę: ciekawość świata, krytycyzm wobec własnej wspólnoty, odwagę i konsekwencję w działaniu? I wreszcie - co dzisiaj właściwie znaczy "wymyślać Polskę na nowo"? W debacie udział biorą: dr Zofia Króldr hab. Michał Łuczewski, prof. ucz. dr Piotr Sadzik mgr Agnieszka Wiśniewska Prowadzenie: dr hab. Paweł Rodak, prof. ucz. Debata odbyła się 18 września 2026 roku podczas XXX Festiwalu Nauki w Warszawie. #JerzyGiedroyc #KulturaParyska #JuliuszMieroszewski #Polskość #Ukraina #Literatura #HistoriaIdei #FestiwalNauki #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://wszechnica.org.pl/

Czy wojna naprawdę dopiero się zbliża, czy może już trwa – tylko w innej formie niż ta, do której przywykliśmy? W kolejnym odcinku „Rozmów Wszechnicy” Piotr Szczepański rozmawia z Jerzym Markiem Nowakowskim o bezpieczeństwie Europy, wojnie w Ukrainie, rosyjskich działaniach hybrydowych i o tym, jak zmienia się sposób prowadzenia konfliktów. Punktem wyjścia jest teza, że współczesna wojna nie ogranicza się do działań militarnych. Rozmówcy wskazują na cyberataki, sabotaż, działania propagandowe, próby destabilizowania społeczeństw i osłabiania solidarności między państwami. Nowakowski ocenia, że jednym z głównych celów rosyjskiej presji jest dziś Europa – jako zaplecze wsparcia dla Ukrainy, filar NATO i wspólnota polityczna Unii Europejskiej. Duża część rozmowy dotyczy wojny informacyjnej i kognitywnej. Rozmówcy zastanawiają się, jak propaganda i dezinformacja mogą wpływać na nastroje społeczne, wzmacniać podziały i zniechęcać obywateli państw europejskich do dalszego wspierania Ukrainy. Pojawia się także historyczne porównanie z 17 września 1939 roku. Jerzy Marek Nowakowski wskazuje na podobieństwa między dawnymi metodami sowieckimi – rozbijaniem wspólnot, wykorzystywaniem lokalnych konfliktów i uderzaniem w elity – a współczesnymi działaniami destabilizacyjnymi. To interpretacja prezentowana przez rozmówców i jeden z głównych wątków całego spotkania. Rozmowa dotyczy również nowych technologii wojskowych. Drony, systemy bezzałogowe, cyberprzestrzeń i działania wymierzone w infrastrukturę stają się coraz ważniejszym elementem współczesnych konfliktów. W połowie września 2026 r. NATO i instytucje unijne również zwracały uwagę na rosnącą liczbę incydentów hybrydowych, sabotażowych i związanych z dronami w Europie. Istotnym tematem jest także gotowość Europy. Czy europejskie państwa potrafią wystarczająco szybko zwiększyć zdolności obronne? Czy przemysł zbrojeniowy jest przygotowany na konflikt o zupełnie innej skali niż operacje ostatnich dekad? I czy myślenie strategiczne nadąża za zmianą sposobu prowadzenia wojny? Rozmówcy analizują również politykę Stanów Zjednoczonych pod rządami Donalda Trumpa oraz ryzyko powrotu do logiki, w której największe mocarstwa próbują ustalać porządek międzynarodowy ponad głowami mniejszych państw. Pojawia się pytanie o przyszłość relacji transatlantyckich i o to, czy Europa będzie musiała w większym stopniu odpowiadać sama za własne bezpieczeństwo. NATO także podkreśla obecnie większą odpowiedzialność europejskich sojuszników za obronę kontynentu. W rozmowie pojawia się również wystąpienie Ursuli von der Leyen z 16 września 2026 roku i pytanie o możliwą zmianę podejścia Unii Europejskiej do bezpieczeństwa. Tego samego dnia przewodnicząca Komisji Europejskiej zapowiedziała m.in. nowe rozwiązania dotyczące reagowania na zagrożenia hybrydowe i dalsze wzmacnianie europejskiej odporności. Dyskusja wychodzi jednak poza samą Europę. Pojawiają się Chiny, Korea Północna, Bliski Wschód, bezpieczeństwo szlaków handlowych i pytanie o to, czy dotychczasowy światowy porządek oparty na swobodnym handlu i amerykańskich gwarancjach bezpieczeństwa zaczyna się zmieniać. Czy Europa już jest uczestnikiem wojny nowego typu?Czy głównym celem działań hybrydowych jest złamanie woli społeczeństw, a nie pokonanie armii?Czy Zachód jest przygotowany na masowe wykorzystanie dronów i cyberataków?I czy Europa potrafi wykorzystać obecny moment, zanim „okno możliwości” się zamknie? Zapraszamy na rozmowę Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #RozmowyWszechnicy. Nagranie z 16 września 2026 r. #RozmowyWszechnicy #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #Geopolityka #Polska #Ukraina #Rosja #NATO #UniaEuropejska #Wojna #Bezpieczeństwo #PolitykaMiędzynarodowa #Wszechnica

Świat po zamachu - dyskusja zorganizowana z okazji 10. rocznicy zamachu na World Trade Center, Centrum Badań nad Terroryzmem Collegium Civitas, Dom Spotkań z Historią [10 września 2011]. W spotkaniu udział wzięli dr Krzysztof Liedel, dr Katarzyna Maniszewska, dr Robert Borkowski i Tomasz Serafin. Dyskusję poprowadziła Paulina Piasecka.Jak zamachy z 11 września 2001 roku zmieniły świat? Czy był to moment, który na trwałe przedefiniował sposób myślenia o bezpieczeństwie, terroryzmie, wojnie i relacjach międzynarodowych?Debata „Świat po zamachu” została zorganizowana z okazji 10. rocznicy ataków na World Trade Center. Uczestnicy spotkania zastanawiają się nad politycznymi, społecznymi i międzynarodowymi konsekwencjami wydarzeń z 11 września.Ataki na Nowy Jork i Waszyngton stały się jednym z najważniejszych punktów zwrotnych początku XXI wieku. W ich następstwie Stany Zjednoczone rozpoczęły globalną „wojnę z terroryzmem”, a bezpieczeństwo międzynarodowe zaczęto definiować w zupełnie nowy sposób.Rozmowa dotyczy świata, który wyłonił się po zamachach: rosnącego znaczenia zagrożenia terrorystycznego, nowych konfliktów, zmian w polityce państw Zachodu oraz napięcia między potrzebą bezpieczeństwa a ochroną wolności obywatelskich.Pojawia się także pytanie o to, czy 11 września rzeczywiście otworzył nową epokę w stosunkach międzynarodowych, czy raczej ujawnił procesy, które rozwijały się już wcześniej. Jak zmieniło się postrzeganie świata islamu? Jak zamach wpłynął na politykę Stanów Zjednoczonych i ich sojuszników? I czy odpowiedzi Zachodu na terroryzm przyniosły oczekiwane rezultaty?Debata jest dziś interesująca również jako dokument swojej epoki. Została nagrana w 2011 roku, dziesięć lat po zamachach, kiedy wojny w Afganistanie i Iraku, walka z Al-Kaidą oraz konsekwencje amerykańskiej polityki po 11 września były nadal bardzo żywą częścią debaty publicznej.Z perspektywy kolejnych lat możemy więc nie tylko wrócić do pytań stawianych wtedy przez uczestników spotkania, ale także sprawdzić, które z ich diagnoz i obaw okazały się trafne.Jak bardzo 11 września zmienił świat? Czy bezpieczeństwo zyskało pierwszeństwo przed wolnością? Jak zamach wpłynął na politykę międzynarodową? I czy po dziesięciu latach można było już ocenić jego prawdziwe konsekwencje?Zapraszamy do obejrzenia debaty „Świat po zamachu”, zorganizowanej z okazji 10. rocznicy zamachu na World Trade Center.Nagranie z 2011 roku.#11Września #WorldTradeCenter #WTC #Terroryzm #Historia #PolitykaMiędzynarodowa #Bezpieczeństwo #USA #Wszechnica

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [1 września 2026 r.]Na Zachodzie kończą się wakacje. W Polsce to szczególny moment refleksji. 1 września 1939 roku niemal wszystkim polskim rodzinom zawalił się świat. Ich bezpieczne i lepiej lub gorzej zorganizowane państwo przestało istnieć. Czy i jakie wnioski wyciągnęliśmy z tej lekcji? Gdzie my Polacy jesteśmy dzisiaj i jak działamy wobec zmieniającego się świata. A co się zmienia i dlaczego? O tym w kolejnej rozmowie z Jerzym Markiem Nowakowskim.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z dr hab. Władysławem Bułhakiem w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [25 sierpnia 2026 r.]Wrzesień 1939 rok. Armia polska w rozsypce. Instytucje przedwrześniowej polski przestają funkcjonować. Rząd i prezydent i naczelny wódz II Rzeczpospolitej uciekają do Rumunii, gdzie zostają internowani. We Francji powstaje nowy rząd, wybrany nowy prezydent i polskie wojsko. Po 17 września, przekroczeniu przez armię sowiecką granicy wschodniej, część polskich oddziałów przechodzi głównie na Węgry gdzie zostają internowane. Rozpoczyna się masowa ucieczka polskich żołnierzy z Węgier do Francji, do nowo formującej się armii. Węgrzy „przymykają oko” na te ucieczki. „Turyści Sikorskiego”- jak nazywano tych przebranych po cywilnemu żołnierzy - masowo wędrują przez Europę.Jedną z przedwojennych instytucji, która się ewakuowała i odbudowywała we Francji, a po jej klęsce przeniosła się do Anglii, był polski wywiad. Jakie były jego wojenne losy, sukcesy i wpadki? Jakim procesom podlegał? Jakie były jego losy po upadku Francji i ucieczce na „wyspę ostatniej nadziei”, co się stało z nim po Poczdamie.Zapraszamy na rozmowę z dr Władysławem Bułhakiem z Instytutu Pamięci Narodowejdr hab. Władysław Bułhak – historyk, specjalista w zakresie historii wywiadu, kontrwywiadu i nauk o bezpieczeństwie. Pracownik Biura Badań Historycznych Instytutu Pamięci Narodowej oraz wykładowca Uniwersytetu Warszawskiego. W swojej pracy naukowej zajmuje się m.in. stosunkami polsko-rosyjskimi w XIX i XX wieku, historią polskich służb wywiadowczych, wywiadem i kontrwywiadem Polskiego Państwa Podziemnego, działalnością służb PRL oraz problematyką zimnej wojny. Autor i redaktor licznych publikacji naukowych, m.in. książek „Szpiedzy PRL-u”, „Wywiad PRL a Watykan 1962–1978” oraz „W masce i bez maski. Wywiad polski na wychodźstwie w czasie II wojny światowej”.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [11 sierpnia 2026 r.]Wakacje to zwykle sezon „ogórkowy”, a media gorączkowo poszukują tematów. Dawniej w czasie wakacji „pojawiał” się potwór z Loch Ness, gdzieś straszyły duchy albo ktoś widział dziwne leśne stwory. Dzisiaj nic z tych rzeczy – świat się gotuje i niemal codziennie docierają do nas nowe wiadomości.Ostatnio na przykład prezydent Trump odwołał „największy od II wojny światowej atak na Iran”. Media donoszą o zamieszaniu wokół różnego rodzaju pocisków rakietowych, z których USA się „wystrzelały”, chcąc zmusić Iran do zaakceptowania pokoju. Ten jednak się nie ugiął i negocjuje z Omanem warunki, na jakich statki będą mogły przepływać przez cieśninę Ormuz.Z kolei Ukrainie brakuje pocisków antybalistycznych, przez co staje się coraz bardziej bezbronna wobec tego rodzaju (pocisków balistycznych) broni. Potrafiła jednak zniszczyć około 25% zasobów platformy sprzedażowej Wildberries, na której Rosjanie (w tym żołnierze) kupowali sprzęt wojskowy, a rosyjski przemysł militarny sprowadzał elementy optyczne i elektroniczne do produkcji dronów. Ukraina jest też bardzo skuteczna w unieruchamianiu rosyjskich rafinerii – w efekcie Rosjanie stoją w kolejkach po benzynę.Jeśli chodzi o Polskę – jakoś ucichła sprawa stacjonowania (obecności) wojsk amerykańskich, co obiecał Donald Trump. Za to coraz śmielej działa rosyjska piąta kolumna. Grzegorz Braun powtarza, że obecność wojsk NATO i wojsk amerykańskich w Polsce to narażanie kraju na rosyjski atak oraz działanie noszące znamiona zdrady stanu. Wypowiedzi tego polityka współgrają z treścią rosyjskiego ultimatum z 2021 roku, w którym Rosja żądała wycofania wszystkich wojsk NATO z Polski i pozostałych dawnych krajów bloku wschodniego.Te wypowiedzi oraz brak zdecydowanego sprzeciwu wobec nich są oczywiście obserwowane przez rządy innych krajów. Powodują, że Polska coraz bardziej traci zdolności koalicyjne i zostaje pozbawiana roli, jaką powinna odgrywać we wzmacnianiu wschodniej flanki NATO.Rosja wygrywa też wojnę dezinformacyjną – Polacy są bliscy powszechnego uznania, że większym zagrożeniem dla Polski jest Ukraina niż Rosja.Jak mogą potoczyć się dalsze wydarzenia? To będzie tematem rozmowy z Jerzym Markiem Nowakowskim we wtorek, 11 sierpnia 2026 roku, tuż przed naszą przerwą wakacyjną.Jeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/