Advertise on podcast: U Polaków za Olzą | Radio Katowice

Polski Chór Mieszany Collegium Canticorum z Czeskiego Cieszyna obchodzi 40-lecie działalności i przygotowuje się do koncertu jubileuszowego. Zaglądamy na jedną z prób, rozmawiamy z chórzystami i sprawdzamy, jak wyglądają ostatnie przygotowania do tego wyjątkowego wydarzenia. Odwiedzamy także Rzekę, niewielką beskidzką miejscowość na Zaolziu, gdzie w budynku urzędu gminy powstało muzeum dawnej polskiej szkoły. Można w nim zobaczyć oryginalne szkolne ławy, podręczniki, świadectwa, fotografie i inne pamiątki po placówce, której historia sięga XVIII wieku, a która zakończyła działalność w 1974 roku.

Co łączy szkołę podstawową w Radoczy koło Wadowic z niewielkim Cierlickiem na Zaolziu? Dwaj legendarni polscy lotnicy – Franciszek Żwirko i Stanisław Wigura. W audycji „U Polaków za Olzą" odwiedzamy Dom Polski ich imienia razem z uczniami z Radoczy, którzy przyjechali poznać historię swoich patronów. Zaglądamy też na Żwirkowisko – miejsce katastrofy lotniczej z 11 września 1932 roku. O historii lotników i pamięci o nich opowiada Jan Przywara, opiekun Żwirkowiska. Mówimy też o generalnym remoncie Domu Polskiego dzięki wsparciu polskiego rządu.

Tym razem w audycji o polsko-czeskim projekcie badawczym dotyczącym sporu granicznego i Śląska Cieszyńskiego. Z dr. Tomaszem Lachowskim z Uniwersytetu Łódzkiego rozmawiamy o wydarzeniach z lat 1919-1920, zajęciu Zaolzia w 1938 roku, powojennych napięciach na granicy oraz o tym, czy polsko-czeski spór terytorialny został dziś całkowicie zamknięty. Uniwersytet Łódzki i Uniwersytet Palackiego w Ołomuńcu do historii przykładają perspektywę prawa międzynarodowego.

Jak wygląda nowy rok szkolny na Zaolziu? W tym odcinku audycji „U Polaków za Olzą” odwiedzamy Polską Szkołę Podstawową im. Henryka Sienkiewicza w Jabłonkowie, gdzie wieloletnie tradycje spotykają się z nowoczesną technologią.W odcinku: Pierwszy dzwonek w Jabłonkowie: Uroczyste powitanie 15 pierwszoklasistów, tradycyjny „słonecznikowy patronat” najstarszych klas i planowanie dalszej edukacji.Polska oświata za granicą: Dr Urszula Starakiewicz-Krawczyk z Instytutu Rozwoju Języka Polskiego o misji budowania tożsamości i realnym wsparciu dla polskich szkół na świecie.Pracownia przyszłości za 3 mln koron: Testujemy nowe zaplecze dydaktyczne z goglami VR, drukarkami 3D, grawerką laserową oraz robotami Photon.

Tym razem odwiedzamy Trzyniec w domowym studiu Barbary i Tomasza Ryłków. Wracamy do ich muzycznych początków i zespołu Blissten, prezentując jego starsze nagrania. Pokazujemy też, co z tamtego grania zostało po latach – nowe brzmienie i nowe utwory tworzone przez małżeństwo pod szyldem Ryūko.

W audycji ruszamy tym razem do Koszarzysk na Zaolziu do kultowego ośrodka na Pasieczkach, w którym w przeszłości polska społeczność organizowała wakacyjne obozy. Teraz po latach w tym miejscu swój pierwszy obóz językowo-kulturalny "Polska 360" organizuje Stowarzyszenie Olza Pro we współpracy z Instytutem Rozwoju Języka Polskiego. Ponadto powiemy, kto łączy Zaolzie z Gdynią.

Tym razem odwiedzamy Starą Karwinę – miejsce, którego niemal nie ma już na mapie. Dawne miasto zniknęło pod wpływem wieloletniej eksploatacji górniczej, ale o jego historii wciąż przypominają nieliczne zachowane ślady. Jednym z nich jest komin dawnej kopalni Henryk. Opowiadamy o niezwykłej inicjatywie stowarzyszenia Olza Pro. Byli górnicy i pasjonaci historii społecznie porządkują teren wokół komina, odsłaniają jego fundamenty i zabiegają o ponowne wpisanie obiektu do rejestru zabytków kultury Republiki Czeskiej. Ich marzeniem jest stworzenie w tym miejscu wieży widokowej i przypomnienie historii miasta, którego już nie ma. Gościem audycji jest m.in. Stanisław Kołek ze stowarzyszenia Olza Pro. Rozmawiamy także o górniczym dziedzictwie Zaolzia.

Jak uczyć tradycyjnej muzyki Beskidów w XXI wieku i dlaczego w tym projekcie spotykają się muzycy z Polski i Zaolzia? W pierwszej części audycji zaglądamy do Istebnej, gdzie trwa projekt „Ogniska Muzyki i Tańca Tradycyjnego”. Razem z Kapelą Lipka z Jabłonkowa sprawdzamy, jak dawne melodie i sposób muzykowania są przekazywane kolejnym pokoleniom po obu stronach Olzy. W drugiej części odwiedzamy Baginiec nad Pioskiem na Zaolziu. Opowiadamy historię dawnej polskiej szkoły z 1873 roku oraz o planach przywrócenia do życia budynku, który przez dziesięciolecia służył miejscowej społeczności.

Na Girowej, tuż obok schroniska po czeskiej stronie Beskidów, grupa Polaków z Zaolzia odbudowuje tradycyjną beskidzką kolibę. To oddolna inicjatywa społeczników związanych z MK PZKO Piosek, którzy chcą ocalić pamięć o dawnych pasterskich tradycjach regionu. Budują ręcznie, z wykorzystaniem starych technik ciesielskich i drewnianych szyndziołów. W audycji rozmawiamy z Janem Michalikiem i Radkiem Kożdoniem o tym, skąd wziął się pomysł, dlaczego warto ratować takie dziedzictwo i jak każdy może włączyć się w budowę. Towarzyszymy społecznikom w wyprawie i pracy od samego świtu.

Bystrzyca na Zaolziu przypomina postać człowieka, który przez dekady dokumentował życie mieszkańców i krajobraz dawnego Śląska Cieszyńskiego. W miejscowym kompleksie szkolnym powstała niezwykła plenerowa ekspozycja – „Uliczka Karola Kalety”, poświęcona legendarnemu fotografowi XX wieku, którego zdjęcia dziś są bezcennym zapisem historii regionu. Odwiedzamy to wyjątkowe miejsce i rozmawiamy z Ireną Cichą – pomysłodawczynią ekspozycji, która opowiada o dorobku Karola Kalety, znaczeniu jego archiwum oraz o tym, dlaczego fotografie sprzed dziesięcioleci pomagają mieszkańcom odkrywać własne korzenie. To opowieść o pamięci, lokalnej tożsamości i niezwykłym dziedzictwie zapisanym na szklanych negatywach.

Audycja wyjazdowa w MK PZKO Orłowej-Porębie. Kiedyś polska szkoła, dziś Dom PZKO.

Tym razem zaglądamy do Nawsia. Ta zaolziańska gmina szykuje jedną z największych inwestycji w swojej historii. W najbliższych latach ma tam powstać nowe centrum miejscowości z przestrzenią dla mieszkańców, usług i wydarzeń kulturalnych. O planach, które mają całkowicie odmienić oblicze Nawsia, opowie wójt Marian Waszut, oprowadzając nas po miejscach, gdzie już wkrótce rozpoczną się zmiany. W drugiej części programu poznajemy historię niezwykłej pocztówki sprzed 90 lat. Dzięki inicjatywie Księgarni u Wirthów wróciła ona do obiegu jako reprint wydany z okazji Dnia Matki. To opowieść nie tylko o samym wydawnictwie, ale także o pamięci, rodzinnych pamiątkach i polskim życiu na dawnym Zaolziu. O pocztówce opowiadają księgarz Roman Wirth oraz muzealniczka i dziennikarka Sylwia Grudzień.

W tym odcinku obszerna relacja z XIX Festiwalu Piosenki Dziecięcej w Hawierzowie – wydarzenia, od którego zaczynała m.in. Ewa Farna – oraz wizyta na Festiwalu Miast Partnerskich w Katowicach, gdzie królują śląskie i czeskie smaki. W tej edycji Park Zadole odwiedziło Towarzystwo Beskidzkich Kucharzy. Muzyka, emocje i trochę kulinarnego apetytu – wszystko w jednym programie.

W audycji odwiedzamy Rocket Club Silesia Olza z Czeskiego Cieszyna. To klub modelarstwa rakietowego, który od prawie dwudziestu lat działa przy Polskiej Szkole Podstawowej. Sprawdzamy, jak młodzi modelarze budują rakiety i jak wyglądały ich udział w zawodach Mistrzostw Czech juniorów i seniorów w Letovicach koło Brna. W programie także o Międzynarodowym Konkursie Malarskim im. Pawła Wałacha oraz o wystawie poświęconej Helenie Knabównie w siedzibie Zarządu Głównego PZKO.

W tym odcinku audycji „U Polaków za Olzą" odwiedzamy Dom PZKO w Jabłonkowie, gdzie niedawno otwarto dla zwiedzających odnowioną Izbę Regionalną im. Adama Sikory. To miejsce stworzone przez miejscowe koło PZKO gromadzi pamiątki, zdjęcia, dokumenty i przedmioty codziennego użytku związane z historią oraz kulturą regionu jabłonkowskiego.  Po izbie oprowadzają nas Andrzej Göbel, prezes koła i Lucie Peter-Tomková, etnografka. Opowiadają o działalności jabłonkowskiego PZKO, zgromadzonych zbiorach oraz o patronie izby — Adamie Sikorze, urodzonym w Jabłonkowie poecie ludowym, tkaczu i jednej z ważnych postaci polskiej kultury na Śląsku Cieszyńskim.