Advertise on podcast: Idealenfabriek

Het lijkt alsof werk onlosmakelijk verbonden is met ons leven en in de natuur van de mens ligt. Maar er zijn ook argumenten om die veronderstelling te betwisten. Post-workists zien een toekomst voor zich zonder banen. Het credo: ik werk dus ik ben moet worden herzien. 

Informele zorg - de zorg voor kinderen, het huishouden, familieleden en vrienden - is van cruciaal belang voor de samenleving. Zonder zorg werden kinderen niet groot, zieken niet beter, en waren er geen arbeiders om het betaalde deel van de economie draaiende te houden. Als je uitrekent wat de informele zorgarbeid die over de hele wereld wordt uitgevoerd zou kosten als je er het minimumloon voor betaalde, dan kom je uit op zo’n 10,8 biljoen dollar op jaarbasis - meer dan de wereldwijde tech-industrie. Dat uitrekenen doen we niet zo vaak, want zorgen doen we uit liefde, niet om het geld - en zeggen dat het werk is, of er een prijskaartje aanhangen, heeft bijna iets onbetamelijks. Mede daarom wordt deze zorg niet meegenomen in berekeningen als het BBP, en behandelen we het als iets dat we er wel even naast kunnen doen, naast betaald werk. Maar:  zorgzaamheid is geen onuitputtelijke bron, en zorg heeft meer tijd, aandacht en ruimte nodig dan ze nu vaak krijgt. Wat verandert er, in de beleving en verdeling van zorg, wanneer we het zien als een vorm van werk? 

Onze samenleving is zo doorgeslagen in het idee van je eigen maakbaarheid, dat het individu wordt afgerekend op zijn prestaties en volledig verantwoordelijk wordt gehouden voor zijn eigen succes. Hiermee is ook de rol van onze baan in het vormen van onze identiteit steeds groter geworden. Wie zijn identiteit baseert op het werk dat hij doet, is kwetsbaar: verlies je je baan, dan verlies je een deel van wie je bent. Maken we ons werk soms te belangrijk?

Kunst om de kunst: een leus uit de vroege 19e eeuw die stelt dat kunst geen enkele functie heeft. Het gaat alleen maar om het maken van een kunstwerk, waarbij de nadruk ligt op schoonheid in plaats van inhoud. Het werk heeft geen enkele relatie tot de maatschappij en verdient, of beter gezegd: verplicht, waardering op basis van wat het zelf is. Oscar Wilde's grap "alle kunst is vrij nutteloos" komt hier vandaan.  Peter Lamarque onderzoekt dit idee in zijn boek The Uselessness of Art en vraagt zich daarbij af of er enige waarheid zit in de grap van Wilde. Kunstwerken van eeuwen geleden worden voor een nieuw publiek in een nieuwe context geplaatst, waardoor de aanvankelijke waarden verdwijnen en werken gewaardeerd worden "voor hun eigen bestwil." Wat is daar het gevolg van? Moeten we een onderscheid maken tussen wat wordt bedoeld met "kunst" en "esthetische waardering"? Lamarque onderzoekt de grenzen van schoonheid, universele waarden, tijd, diepgang en het menselijk bestaan.  In Andersland 3 is een hoofdstuk van het boek van Lamarque opgenomen. Dat hoofdstuk is in deze aflevering ingesproken. 

Jonas Staal is een visueel kunstenaar wiens werk draait om de relatie tussen kunst, propaganda en democratie. In dit artikel stelt hij de vraag wat er gebeurd is met het idee van de toekomst sinds de verschijning van Utopia van Thomas More, inmiddels vijfhonderdenvier jaar geleden. Conclusie: de utopie moet gerehabiliteerd worden, met name door de dominante verhalen van deze tijd die het wereldbeeld schetsen. Ligt de oplossing besloten in emancipatorische propaganda kunst? 

Voorheen deed het er vooral toe of de kunstenaar man, Westers en hetero was.  Maar Lara Tanke* stelt dat sinds de komst van het postmodernisme er meer ruimte is voor een diversiteit in etniciteit, geslacht, klasse en ras. De context bij het werk, het wie, wat, waar, waarom, wordt steeds belangrijker.  De opkomst van Outsider Art in hedendaagse musea is daar een treffend voorbeeld van. Enerzijds worden de werken die onder dit label vallen gevierd door hun ongebruikelijke karakter, anderzijds worden autonome artistieke standaarden toegepast om het door de kunstwereld te kunnen legitimeren als kunst. Tussen die twee is er spanning: hoe kan er een balans komen in het vieren van andere zienswijzen, mensen en creatieve uitingen, en het beschermen van het eigen imago? Kortom: hoe geëmancipeerd is de sector werkelijk?  *Lara Tanke is werkzaam bij Stichting Utopa en is o.a. verantwoordelijk voor de communicatie van de Idealenfabriek. 

Waarom is er wel een minimuminkomen, maar geen maximuminkomen? Wie over grote rijkdom een kritische opmerking maakt, krijgt al snel te horen gewoon jaloers te zijn. Niet voor niets wordt belasting op grotere vermogens soms een 'jaloezie-belasting' genoemd. Sommige mensen gaan nog een stap verder en zeggen dat alle belasting een vorm van diefstal is. Hoe dan ook, de gedachte is eenvoudig: van het geld dat iemand eerlijk heeft verdiend, moet de staat afblijven. Ingrid Robeyns en Dick Timmer stellen dat eerlijk verdiende rijkdom een moreel en maatschappelijk probleem kan zijn en pleiten voor een rijkdomsgrens. 

Malou van Hintum is wetenschapsjournalist en moderator/dagvoorzitter. Ze verdiept zich met name in gezondheid & psyche, en onderwijs & wetenschap. Van Hintum stelt dat de psy-industrie ongelijkheid en armoede instandhoudt door problemen die (ook) politiek-maatschappelijke oorzaken hebben, louter en alleen op een psychologisch-individueel niveau proberen op te lossen. Hoe kijken we eigenlijk aan tegen ongelijkheid en armoede in onze hyper-geïndividualiseerde maatschappij? En welke verantwoordelijkheid hebben de geprivilegieerden in onze samenleving hierin?