Advertise on podcast: Kɛnɛya jɛmukan

San o san, kɛrɛnkɛrɛnnenya la waati dɔw la, Apolo bana bɛ mɔgɔ caman de minɛ Farafinna. Ɲɛ bilenni, ɲɛjibɔ,ani dimi bɛɛ ye lasɔmini taamasiɲɛw ye. Nin bana in bɛ yɛlɛma cogo di? Fɛn jumɛnw de bɛ kɛ sababu ye k’a jɛnsɛn? Ani fana fɛɛrɛ jumɛnw bɛ se ka tigɛ walasa k’i yɛrɛ tanga? Walasa ka ɲɛdimibana   in faamuya, an ye weele sama ɲɛdɔgɔtɔrɔ dɔ ma ka bɔ Bouaké dugu la Cote d’Ivoire jamana kɔnɔ  a tɔgɔ ko docteur Mohamed Diabagaté . An n’a kuman apolo bana  kunbɛncogo ani a furakɛcogo kan.

Nigeria ye farafinjamana 4nan ye, Ebolabana siya Budibuyo yera yɔrɔ min na. wa farafinna tilebenyanfan jamana fɔlɔ don. o kanma, bi kɛnɛya jɛmukan bena masaala faratiw kan, minnu bɛ bana in yeli la jamana ba sugu nin kɔnɔ, ani sigiɲɔgɔnjamanaw fana fɛ.  kunnafɔniyaw budibugyo kan, ɲininiw be yɔrɔ min na, ani ɲɛkɔrɔtigɛfɛɛrɛw, bana yɛlɛmataw lɔnbaga dɔ bɛn'o bɛɛ ɲɛfɔ an ye.

Bana in ye mɔgɔ 685 000 faga san 2020, "OMS" ka jate la. Kɛnɛya jɛmukan in kɔnɔ, Sarata CAMARA n'a ka mɔgɔ weelelenw bɛ kuma bana in kɛlɛ fɛɛrɛw kan, i n'a fɔ yɛrɛ lajɛ joona "dépistage précoce".

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan baabu be tali kɛ murabaana walima sasabana de kan, "grippe" faransɛkan na. Mɔgɔ be se k'i yɛrɛ latagan nin bana in ma cogo di? A furakɛli be kɛ cogo di fana? Mme Zenabou KABA de y'an ka mɔgɔ welelen ye, dɔgɔtɔrɔ don, banayɛlɛmataw dɔnbaga don "infectiologue" ka bɔ la Guinée jamana na.

JOJ ɲɔgɔndanw bɛ ka surunya. Wa farikoloɲanajɛkɛla muso caman de makɔnɔnen don a kɛnɛ kan. Nin waatiw de la, farikoloɲanajɛkɛlamusow bɛ furaw ta walasa k'u ka kalolabɔli lajɔ fɔlɔ. Kɛnɛya sariya b'o yamaruya, nga n'a ma kɛ kɛnɛya tigilamɔgɔw fɛ, a kɔlɔlɔtan tɛ. Sarata CAMARA ni farikoloɲanajɛkɛlaw ni musow furakɛbaga Gynécologue be masaala o de kan bi.

Sifinw ka farikoloɲanajɛ ɲɔgɔndanba JOJ bɛna  labɛn Dakar ɲinan. Nga farikoloɲanagɛkɛla ninnu dɔw ka fɔ la, u ka kuluw tɛ ka bilasira ni kɛnɛya tigilamɔgɔw ye. o la, walasa u k'a dɔn u ka kan k'u labɛn cogo min na u  farikolo ka se  ɲɔgɔndan in na, aw ka kɛnɛya jɛmukan ye weele bila sifin ninnu dɔw ma, farikoloɲanajɛkɛla kɔrɔ dɔ, min ye tali kɛ Paris, Tokyo, ani Rio Jeux Olympiques la, ani farikoloɲanajɛ kɛnɛyatigilamɔgɔw.

A jatew bɛ mɔgɔ lasiran. Denmisɛn miliyɔn 5 ni kɔ, ninnakiribana ye olu de  minɛ san kelen kɔnɔ, sigɛrɛtisisiw kɔsɔn. Wa sigɛrɛtisisiw ye mɔgɔ miliyɔn 1 de nintanɲa  san 2023 la. Nin bɔra "Lancet Public Health" jɛkulu ka jateminɛsɛbɛn de la. Sarata Camara n'a ka mɔgɔ weelelenw bɛ masala o de kan, kɛnɛya jɛmukan kɛnɛ kan.

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan babu ye tali kɛ kankɔnɔdiimibana "diphtérie" de kan. O bana in bɛ ka dadigi kɛ an ka manden jamana dɔw la iko Sénégal, Mauritanie ani Nigéria. Denmisɛnnin dɔw yɛrɛ fatula a ko sɛnfɛ nin jamanaw kɔnɔ. Bintou CISSE

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan baabu be tali kɛ, minfɛnw de kan minnu be mɔgɔ galabu kɛnɛya ni an ko "boisson énergisante". U nafa n'u kɔlɔlɔw ye mun ye an ka kɛnɛya kan? An be nin bɛɛ walawala aw ye, jɛmukan in kɔnɔ.

An ka nin dɔgɔkun kɛnɛya jɛmukan baabu be tali kɛ murabaana walima sasabana de kan, "grippe" faransɛkan na. Mɔgɔ be se k'i yɛrɛ latagan nin bana in ma cogo di? A furakɛli be kɛ cogo di fana? Mme Zenabou KABA de y'an ka mɔgɔ welelen ye, dɔgɔtɔrɔ don, banayɛlɛmataw dɔnbaga don "infectiologue" ka bɔ la Guinée jamana na.

Aw ka nin dɔgɔkun  jɛkmukan ye tali kɛ sumayabana  de kan. A ɲɛkɔrɔtigɛfɛɛrɛw an'a furakɛlicogow ye mun ye?  Zenabou KABA  de y'an ka mɔgɔ weelelen ye, dɔgɔtɔrɔ don, banayɛlɛmataw dɔnbaga don ka bɔ la Guinée jamana na.

Nin dɔgɔkun in na kɛnɛya jɛmukan ye tali kɛ sinsanbana de kan. Ɲinan baabu sinsinna min kan, o de ye, bɛɛ bɛ se k'a furakɛli sɔrɔ cogo min na ni ka taamasiyɛnw ɲɛkɔrɔtigɛ. Dr TENIN KANOUTE, fɔgɔfɔgɔbanaw dɔnbaga don, Pneumologue, ka bɔ Bamako point G dɔgɔtɔrɔso la.

Nin dɔgɔkun in na, aw ka jɛmukan bɛ kuma tigɛlikɛlanw kɔlɔlɔ de kan. An ka dugubaw kɔnɔ, mɔgɔ caman de bɛ yaala ni minanw y'u bolo n'u bɛ mɔgɔw sɔni tigɛ kasɔrɔ hali u tɛ minan ninnu lasaniya. A b'o cogo la fana kunsigitigɛlaw minnu bɛ kinw kɔnɔ ani mɔgɔ wɛrɛw fana, minnu sɔniw labɛn u ka baarakɛyɔrɔw la. Baara minnu don, u kɔlɔlɔntan tɛ kɛnɛyako fanfɛ.

Diɲɛ baarakow tɔgɔlatɔnba OIT ka jatemineɛsɛbɛ dɔ b'a yira ko baarakɛla caman y'a laseereya Sénégal (65%), Côte d’Ivoire (58%), ani Burkina Faso (43%), ko tɔɔrɔyawalew ni cu-cu-cu bɛ kɛ u nɔfɛ walima  ɲɛna. O dun kɔlɔlɔtan tɛ baarakɛlaw ka kɛnɛya ma, hakili fanfɛ. Kɛnɛya jɛmukan bɛ tali kɛ o de kan bi.

Bi, kɛnɛya jɛmukan bɛ kuma telu de kan. Munna o ko in ka teli ka cɛw de sɔrɔ? Sarata CAMARA n'a ka mɔgɔ weelelenw bɛ kuma o de kan .