Advertise on podcast: O Auschwitz

Szczególną grupą więźniów obozu Auschwitz byli więźniowie funkcyjni, odpowiedzialni m.in. za utrzymywanie dyscypliny wśród więźniów, porządku w blokach czy nadzorowaniewykonywanej pracy. O pierwszych trzydziestu więźniach funkcyjnych – Niemcach przywiezionych do KL Auschwitz 20 maja 1940 roku i oznaczonych numerami od 1 do 30 opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

W ciągu blisko pięciu lat funkcjonowania obozu KL Auschwitzsłużyło w nim około 8200 esesmanów i 200 nadzorczyń SS. Jak wyglądał ich czas wolny, co robili po służbie, kiedy wracali do koszar, oraz co działo się w dniach wolnych od pracy, opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum.

Szczególnymi obiektami, które znajdują się w Zbiorach Miejsca Pamięci Auschwitz, są powstałe w okresie funkcjonowania obozu bajki. Tworzone z potrzeby serca, w nadziei, że pozostawią ślad po ich autorach, wysyłane były drogą nielegalną poza obóz. Ich twórcami byli więźniowie zatrudnieni w obozowym Biurze Budowalnym. Dzięki pomocy ludzi przebywających na wolności – przekazywali bajki swoim bliskim. O historii powstania bajek z Auschwitz opowiadają: Jadwiga Kulasza, emerytowana pracowniczka Archiwum Miejsca Pamięci, oraz członkowie rodzin autorów tych szczególnych dokumentów: Felicjan Świerczyna, syn Bernarda Świerczyny, oraz Andrzej Czulda, syn Henryka Czuldy.

O grupie więźniów funkcyjnych w obozie Auschwitz już mówiliśmy w jednym z poprzednich podcastów. Znaleźć można go na stronie: podcasty.auschwitz.org. O powojennych losach niektórych więźniów funkcyjnych opowie w tym odcinku dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz. ===== Grafika" Mieczysław Kościelniak, Praca przy walcu. Źródło: Zbiory Muzeum Auschwitz

Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny Auschwitz wiosną 1940 r. dla więźniów mężczyzn. Pierwsze kobiety deportowano do obozu w marcu 1942 r. Łącznie w czasie funkcjonowania obozu zarejestrowano w nim ponad 130 tysięcy więźniarek. O historii pierwszych transportów kobiet opowiada dr Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum. ====== Lekcja on-line o kobietach w KL Auschwitz

Oświęcim przed wojną był miastem zamieszkanym przez Polaków i Żydów. W czasie II wojny światowej został wcielony do Niemiec, a nazwę miasta zmieniono na Auschwitz. Pod koniec 1939 r. zamieszkiwało go ponad 12,5 tys. osób, z czegookoło połowę stanowili Żydzi. W pobliżu Oświęcimia znajdowały się wsie, które w grudniu 1939 r. weszły w skład niemieckiej jednostki administracyjnej: Stadtbezirk Auschwitz. Mieszkało w nich około 13 tys. osób.  W związku z powstaniem i rozbudową obozu Auschwitz w sumie zmuszono do opuszania swoich domów kilkanaście tysięcy polskich i żydowskich mieszkańców Oświęcimia iokolicznych miejscowości. W podcaście „O Auschwitz” przedstawiamy fragmenty relacji świadków tych wydarzeń oraz ich bliskich. ===== W podcaście wykorzystano materiały ze zbiorów:  Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau: - relacja Zofii Przybyłowskiej - relacja Piotra Bielenina - relacja Mariana Górnickiego - relacja Sylwestra Szałaśnego - relacja Krystyny Szałaśny - relacja Sabiny Rosenbach (spisana, odczytana przez lektorkę) - relacja Heleny Mataniak (spisana, odczytana przez lektorkę) - relacja Heleny Hoły (spisana, odczytana przez lektorkę)   Muzeum Pamięci Mieszkańców Ziemi Oświęcimskiej: - relacja Heleny Grzesło - relacja Aleksandra Karkoszki - relacja Józefy Handzlik - relacja Wandy Saternus - relacja Marii Gawron - relacja Janiny Stawowy - relacja Wandy Patyny - relacja Henryka Kuczka - relacja Marii Jurczyk - relacja Tadeusza Firczyka   Muzeum Żydowskie w Oświęcimiu: - relacja Abrahama i Jerzego Feinerów - relacja Loli Bodner   Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie: - relacja Ewy Neiger (spisana, odczytana przez lektorkę) - relacja Sylwii Bachner (spisana, odczytana przezlektorkę) - relacja Anny Hönig (spisana, odczytana przez lektorkę) - relacja Tauby Grünn (spisana, odczytana przez lektorkę)

Wśród wielu grup osób, które deportowano do niemieckiego obozu Auschwitz, Słowaccy Żydzi zajmowali miejsce szczególne. Zostali do obozu przywiezieni w chwili, gdy dokonywała się w nim zasadnicza przemiana organizacyjna i funkcjonalna. Z miejsca koncentracji i stopniowego wyniszczania więźniów poprzez dramatyczne warunki egzystencji i ciężką pracę w ośrodek masowej zagłady w komorach gazowych. O szczegółach tego procesu opowiada dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum Auschwitz. ===== Lekcja on-line o deportacjach Żydów ze Słowacji.

Nowa publikacja Muzeum „Biurokracja i Ludobójstwo” ukazuje administracyjny wymiar funkcjonowania niemieckiego nazistowskiego obozu Auschwitz w kontekście dokonywanej w nim zagłady. Materiał badawczy książki stanowi wyjątkowy zbiór dokumentów przechowywanych w archiwum, około 100 teczek personalnych esesmanów z załogi obozowej. O szczegółach tej publikacji opowiada jej autor dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum BadańMuzeum Auschwitz. Więcej o książce>>>

Oświęcim przed wojną był niewielkim miastem na południu Polski, liczącym koło 13 tysięcy mieszkańców, polskich i żydowskich. W czasie II wojny światowej miasto zostało anektowane do III Rzeszy, a wiosną 1940 roku na jego przedmieściach Niemcy utworzyli obóz koncentracyjny Auschwitz. Jak wyglądały zmiany struktury ludności, na terenie przyobozowym oraz kontakty załogi obozu z ludnością cywilną opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz. ===== Więcej informacji można znaleźć w artykule, który ukazał się w pokonferencyjnej publikacji, „Face of War”, Vol. 6, „City and the War”.

17 stycznia 1945 roku esesmani rozpoczęli ewakuację obozu Auschwitz. Około 56 tysięcy więźniów i więźniarek pod eskortą uzbrojonych esesmanów wymaszerowało z różnych części kompleksu obozowego w kierunku Wodzisławia Śląskiego oraz Gliwic. Ofiarami tak zwanych Marszów Śmierci padło kilka tysięcy więźniów i więźniarek. W podcaście o „Auschwitz” przytaczamy fragmenty relacji świadków dotyczące tych wydarzeń. ===== Ilustracja: Zbigniew Otfinowski, Marsz ewakuacyjny (1946). Zbiory Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau. ===== Fragmenty relacji, czytanych przez lektorów, pochodzą z Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau: Teofil Balcarek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 115, k. 204-205. Israel Berkowski, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 35, k. 29. Wanda Bienioszek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 116, s. 176. Wanda Błachowska-Tarasiewicz, APMAB, Zespół Wspomnienia, t. 1, k. 19-20. Józef Ciepły, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 86, k. 48, 127-128. Jan Dziopek, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 10, k. 29. Jan Dziopek, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 50, k. 138-143. Róża Dryjańska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 88, k. 211,233. Ilona Engelova, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 80, k. 171. Abraham Dawid Feffer, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 16, k.54. Jan Gabryś, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 104, k. 138-140. Janina Hinczowa, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 62, k. 60. Irena Konieczna, APMAB. Zespół Oświadczenia, t. 113, k. 130. Wanda Koprowska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 13, k.66-68. Eulalia Kurdej, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 66, k. 142. Erwin Olszówka, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 72, k. 138. Antonina Piątkowska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 85, k.45 Franciszka Pieczka, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 88b, k.133. Ilona Strusińska, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 80, k. 170. Marii Śleziona, APMAB. Inne Zespoły (IZ) – 27/3. Maria Ślisz, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 61, k. 134. Zofia Stępień-Bator, APMAB, Zespół Wspomnienia, t. 74, k.167. Maria Świderska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 21, k. 85, 88. Józef Tabaczyński, APMAB, Zespół Oświadczenia, t. 44, k. 60-63. Anna Tytoniak, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 12a, k. 198 Jan Wawrosz, APMA-B, Zespół Wspomnienia t. 1, k. 59. Franciszek Wieszała, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 16, k.81. Helena Włodarska, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 66, k. 78. Jadwiga Zając, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 139, k. 13-15. Leszek Zienc, APMA-B, Zespół Wspomnienia, t. 2, k. 226. Natan Żelechower, „Siedem obozów”, [w:] Wspomnienia, t. 83, k. 68-72, APMA-B. Maria Żumańska, APMA-B, Zespół Oświadczenia, t. 4, k. 420.

Instytut Higieny Waffen-SS i Policji w obozie Auschwitz powstał jesienią 1942 roku. Do jego zadań należało m.in. wykonywanie badań higienicznych i bakteriologicznych dla oddziałów SS, niemieckiego wojska, policji i dla obozów koncentracyjnych, w tym dla całego kompleksu obozowego Auschwitz. O działalności Instytutu, który więźniów obozu wykorzystywał zarówno do pracy, jak i jako obiekty badań opowiada dr Teresa Wontor-Cichy z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

Jak wyglądało szkolenie ideologiczne esesmanów z załogi KL Auschwitz i jaki był wpływ ideologii narodowego socjalizmu na funkcjonowanie tej formacji SS, opowiada dr Agnieszka Kita, zastępca kierownika Archiwum Muzeum Auschwitz.

W niemieckim nazistowskim obozie Auschwitz służyło łącznie około 8200 esesmanów oraz około 200 nadzorczyń. O tym, jak przebiegał proces powojennego karania członków załogi SS, w tym pierwszego komendanta obozu Rudolfa Hössa, opowiada dr Wojciech Płosa, kierownik Archiwum Muzeum Auschwitz.

Blok 11 w obozie Auschwitz I był miejscem odizolowanym od reszty obozu. Pełnił on m.in funkcję więzienia obozowego, miejsca egzekucji, czy siedziby karnej kompanii. O szczególnej historii tzw. Bloku Śmierci opowiada dr Adam Cyra z Centrum Badań Muzeum Auschwitz.

W obozie Auschwitz istniał system karania więźniów za złamanie regulaminu obozowego. Dodatkowo załoga SS oraz więźniowie funkcyjni wymierzali tzw. kary nieregulaminowe. O rodzajach kar i przewinieniach, za które więźniowie lub więźniarki mogli zostać ukarani opowiada dr Piotr Setkiewicz, kierownik Centrum Badań Muzeum Auschwitz.