Advertise on podcast: Tạp chí kinh tế

Đời sống đắt đỏ là mối bận tâm hàng đầu của các cử tri Mỹ trong cuộc bầu cử giữa kỳ ngày 03/11/2026. Nửa đầu nhiệm kỳ 2 dưới chính quyền Donald Trump, chính sách kinh tế, thương mại và kể cả chính sách nhập cư đều gây thất vọng. Về phía đối lập, mỗi ứng viên đảng Dân Chủ đều ý thức được rằng, nỗi bất mãn của cử tri khi phải đổ xăng hay đi chợ là phương tiện hiệu quả nhất để giành lại đa số ở Quốc Hội lưỡng viện. Tăng trưởng và lạm phát cùng gia tăng Cử tri Hoa Kỳ được kêu gọi bầu lại toàn bộ 435 đại biểu ở Hạ Viện, 1/3 Thượng Viện và các thống đốc tại khoảng 40 bang trên toàn quốc. Các thăm dò trên những trang mạng chuyên theo dõi các cuộc bầu cử (Decision Desk HQ - thực hiện hôm 02/11/2026, hay Cook Political Report…) đều dự báo « một làn sóng xanh », tức là đảng Dân Chủ có nhiều triển vọng giành thắng lợi. Thành công này có được do một phần lớn cử tri Mỹ « mệt mỏi » với chính sách bảo hộ thương mại, vì cuộc « xung đột không hồi kết tại Trung Đông » đẩy chỉ số giá cả tăng thêm 3,7 % so với cùng thời kỳ năm ngoái. Theo thăm dò gần đây nhất do trường đại học Michigan thực hiện, chỉ số tin tưởng của người tiêu dùng ở Mỹ rơi xuống mức tệ nhất từ 5 tháng trở lại đây. Thực tế này che khuất những thành tựu kinh tế vĩ mô của siêu cường số 1 thế giới. GDP của Mỹ trong quý 3/2026 tăng mạnh hơn các dự báo, đạt 3,4 %. Một nền kinh tế, hai tốc độ Bốn ngày trước bầu cử giữa kỳ, trả lời RFI Tiếng Việt, chuyên gia kinh tế Pháp, Jean -François Boittin, thuộc cơ quan tư vấn chuyên về thương mại quốc tế, La Fabrique de l’Exportation, từ Washington phân tích về toàn cảnh kinh tế Mỹ hiện nay. Jean-François Boittin : « Tôi cho rằng vấn đề mà chính quyền Trump đang phải đối mặt là các số liệu tăng trưởng kinh tế của Mỹ rất thú vị. GDP trong quý III tăng mạnh hơn mong đợi, đạt 3,4%. Tuy nhiên, người Mỹ trung bình lại hoàn toàn không cảm nhận được điều đó. Trái lại, đại đa số đang phải đối mặt với cuộc sống ngày càng khó khăn vì lạm phát và sức mua bị sụt giảm khi mà lương tăng chậm hơn so với vật giá trên thị trường. Người dân có ít tiền hơn để chi tiêu. Nhưng nhìn chung, chỉ số tiêu thụ trên toàn quốc vấn vững chắc nhờ tầng lớp giàu có. Đó là những người có thu nhập cao vì có cổ phần chứng khoán. Tài sản của số này gia tăng cùng với đà tăng trưởng kinh tế ở Mỹ. Cùng lúc, tăng trưởng kinh tế tại Hoa Kỳ 2 năm nay phụ thuộc rất lớn vào một lĩnh vực duy nhất, đó là trí tuệ nhân tạo (AI) ». RFI : Làm thế nào giải thích tăng trưởng của Mỹ rất ngoạn mục, đạt 3,4% nhưng người dân bình thường thì lại có cảm tưởng là cuộc sống chật vật hơn trước. Liệu điều này có ảnh hưởng hay không, và ảnh hưởng như thế nào đến kết quả bầu cử giữa kỳ lần này ? Jean-François Boittin : « Đầu tư của doanh nghiệp đang tăng ở mức 13%. Đây là mức tăng mạnh nhất từ khi đại dịch COVID-19 kết thúc. Tuy nhiên, trong khi đầu tư công nghiệp tăng 13%, thì ở lĩnh vực xây dựng đầu tư lại giảm 3%. Người Mỹ đang gặp rất nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm và đầu tư vào bất động sản, đặc biệt là mua nhà. Cách đây vài năm, trung bình 29 tuổi là người Mỹ đủ sức để mua nhà. Giờ đây, phải đợi đến 40 tuổi mới thực hiện được giấc mơ này. Nguyên nhân là giá bất động sản ngày càng đắt đỏ, khiến người dân phải tiết kiệm trong thời gian dài hơn nhiều trước khi có thể mua được một căn nhà cho riêng mình. Hai năm trước, một trong những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn lớn của Donald Trump đối với cử tri (ngoài các vấn đề liên quan đến nhập cư...) là việc ông từng gây dựng được khối tài sản lớn trong lĩnh vực bất động sản. Vì vậy, nhiều cử tri cho rằng ông là người đáng tin cậy để điều hành nền kinh tế Mỹ một cách hiệu quả. Thế nhưng, trên thực tế, tình hình hiện nay lại hoàn toàn không diễn ra như vậy. Cử tri Mỹ ngoài ra đặc biệt quan tâm đến giá xăng dầu tăng cao. Đây là một yếu tố hết sức quan trọng vì hệ thống giao thông công cộng chưa phát triển rộng khắp, ngoại trừ các thành phố lớn. Người dân bình thường cần sử dụng ô tô và xăng dầu để đi làm cũng như phục vụ rất nhiều nhu cầu thiết yếu khác trong cuộc sống. Do đó, khi giá xăng tăng mạnh, như đã xảy ra sau khi cuộc chiến chống Iran bắt đầu, người dân Mỹ phải chịu áp lực chi phí sinh hoạt ngày càng lớn ». Nhìn lại nửa đầu nhiệm kỳ 2 của tổng thống Trump, tiêu biểu nhất là chính sách thuế quan, các biện pháp bảo hộ áp nhắm tới « toàn cầu » : Chính sách này ảnh hưởng thế nào đến kinh tế Hoa Kỳ ? « Điều rất đáng chú ý : Đây cũng là một trong những quan điểm nhất quán trong chính sách của Donald Trump. Trước khi tham gia chính trường, cách đây khoảng 20 năm, ông từng lên án tình trạng thâm hụt thương mại của Mỹ, coi đó là hành vi ‘trộm cắp’ nước ngoài gây ra, bòn rút Hoa Kỳ. Donald Trump có một cách nhìn hoàn toàn phi kinh tế học về các hoạt động nhập khẩu và xuất khẩu. Trên thực tế, điều đang diễn ra là mặc dù người Mỹ trung bình không mấy quan tâm đến các số liệu xuất khẩu hay nhập khẩu, nhưng nhiều cuộc thăm dò dư luận cho thấy công luận Mỹ đánh giá chính sách thương mại của ông Trump rất tệ, còn tệ hơn cả chính sách kinh tế của ông. Đây chính là minh chứng rõ ràng trong thực tế cho thấy người dân cũng nhận thức được rằng các mức thuế quan được áp đặt đang khiến giá hàng hóa tăng lên, và xét ở một khía cạnh nào đó, chính họ là những người trực tiếp phải gánh chịu tác động này ». Ông sống và làm việc lâu năm tại thủ đô Washington, theo ông có những điểm nổi bật nào cần chú ý trong cuộc bầu cử Midterms lần này ?   « Thực ra có ba hiện tượng đáng chú ý. Thứ nhất là động lực đi bầu của cử tri. Trong tất cả các cuộc mít-tinh vận động tranh cử, Donald Trump luôn nhấn mạnh lời kêu gọi mọi người hãy bỏ phiếu như thể chính ông cũng có tên trên lá phiếu. Tuy nhiên, nhiều nghị sĩ không dám nói thẳng với tổng thống Hoa Kỳ rằng ông không nên nói như vây. Các thăm dò dư luận cũng cho thấy rất rõ rằng phát biểu này càng làm gia tăng thái độ phản đối của cử tri đảng Dân Chủ và những cử tri độc lập, và bất lợi cho các ửng cử viên của đảng Cộng Hòa. Hiện tượng thứ hai là có một số lượng không nhỏ cử tri đảng Cộng Hòa từng bỏ phiếu cho ông Trump cách đây 2 năm, nhưng hiện nay lại hối hận, thậm chí cảm thấy xấu hổ vì đã bỏ phiếu cho ông Trump hồi năm 2024. Hiện tượng thứ ba, cũng rất quan trọng, là tỷ lệ cử tri tham gia bỏ phiếu. Ở đây, có một nghịch lý là đối với một cử tri đảng Cộng Hòa, càng bất mãn vì tình hình hiện nay thì họ lại càng không đi bỏ phiếu. Dù sao đi nữa, tỷ lệ cử tri tham gia bầu cử tại Mỹ nhìn chung khá thấp. Nếu tỷ lệ này đạt 60% thì đã được xem là một kết quả rất tốt. Vì vậy, nhiều khả năng sẽ có một bộ phận đáng kể cử tri tự nhận mình thuộc đảng Cộng Hòa không đi bỏ phiếu vào Thứ Ba 3/11/2026 ». Ngoài yếu tố kinh tế có những lý do nào khác khiến người Mỹ bất mãn với chính sách của lãnh đạo Nhà Trắng từ tháng 1/2025 tới nay ? « Về những nguyên nhân khiến cử tri bất mãn, có thể nói là có bốn vấn đề chính. Thứ nhất là kinh tế, như vừa đề cập ở trên, nhưng đồng thời gắn liền với vấn đề kinh tế thì cử tri cũng ngày càng tức giận trước tình trạng tham nhũng. Đặc biệt, lần này những cáo buộc tham nhũng nhắm trực tiếp vào tổng thống, bởi một số số liệu đã được công bố cho thấy : trong khi phần lớn người dân Mỹ đang phải trải qua tình cảnh kinh tế khó khăn, thì tài sản của Donald Trump và gia đình lại không ngừng lớn lên trong thời gian gần 2 năm qua, nhờ đầu tư vào tiền mã hóa trong lúc Donald Trump giữ chức tổng thống và nhờ vào những thương vụ kinh doanh đang được đàm phán và triển khai hiện nay với Nga … Do đó, vấn đề tham nhũng cũng trở thành một chủ đề quan trọng, có khả năng thúc đẩy

Chính phủ Pháp bị « mắc kẹt » vì ngân sách, cuối trào của thời đại Macron, uy tín chính trị sứt mẻ trước nhiều lớp phẫn nộ của công luận. Tăng trưởng đình trệ, lạm phát gia tăng, những hình ảnh « bạo lực đô thị » sau cuộc biểu tình ngày 17/10/2026 bào mỏng thêm niềm tin của giới tài chính và các nhà đầu tư vào tiềm lực tăng trưởng của nền kinh tế thứ 2 trong Liên Hiệp Châu Âu.    Phát biểu cuối tháng 8/2026 bộ trưởng Kinh Tế Pháp Roland Lescure phác họa ra một bức tranh u ám về thực trạng kinh tế Pháp : « Các thống kế của mùa hè năm nay cho thấy tình trạng cực kỳ tồi tệ : Nông dân Pháp trong một số lĩnh vực và tại một số vùng bị mất mùa. Viện Thống Kê Quốc Gia hạ dự báo tăng trưởng trong quý 1 và quý 2. Tác động sẽ kéo dài sang quý 3 ». Không tiền, bế tắc ở phía trước GDP trong quý 1 giảm 0,3 % ở quý 2 là 0 % và báo trước tình hình khó khăn trong quý 3. Từ đầu năm đến nay, Paris luôn phải đi vay với lãi suất cao hơn so với Đức và Ý. Cũng từ 2002 Pháp mới phải đi vay tín dụng 10 năm với lãi suất hơn 5 %. Có ba yếu tố giải thích vì sao vào những tháng cuối nhiệm kỳ, chính quyền của tổng thống Macron và thủ tướng Le Cornu phải đi vay với lãi suất cao như vậy. Giới đầu tư trông thấy bế tắc « ở phía trước » của chính phủ để tìm được đồng thuận cho ngân sách 2027, mục tiêu thu hẹp bội chi ngân sách xuống còn 5 % GDP « hoàn toàn bất khả thi » cùng lúc bất mãn trong công luận Pháp dâng cao. Giới học sinh, sinh viên đòi chính phủ đầu tư thêm vào cải tổ hệ thống giáo dục. Là một trong những nền kinh tế tiên tiến nhất thế giới nhưng ngân sách giáo dục hiện tại của Pháp là 64 tỷ euro một năm. Trong lúc đó, năm 2025 Paris đã phải rót 80 tỷ để thanh toán tiền lãi cho các chủ nợ. Với mức chi tiêu hiện tại, năm 2028 tiền lãi phải trả cho chủ nợ của nước Pháp sẽ vượt ngưỡng 100 tỷ euro theo thẩm định của cơ quan quan sát tình hình kinh tế Pháp Rexecode (55 % nợ công của Pháp do các đối tác nước ngoài nắm giữ.) Uy tín chính trị sứt mẻ trước nhiều lớp phẫn nộ của công luận Thêm vào đó là những « lớp phẫn nộ chồng chất ». Các cuộc xuống đường trên toàn quốc hôm 17 và 24/10/2026 đã dẫn đến bạo động là sự « tích tụ của rất nhiều những bất mãn trong xã hội » và chẳng may cho những người biểu tình, họ đã bị « các thành phần muốn gây bạo loạn, những tay trộm cướp và cả những chính khách muốn khơi dậy hận thù lợi dụng » như giải thích của bà Marie Lajus, cựu phó lãnh đạo cảnh sát Paris. Trong khi đó thì bất bình vì đời sống đắt đỏ, vì giá xăng dầu, giá thực phẩm, nông phẩm tăng cao là có thực. Hình ảnh khoảng 3.000 cửa hàng trên toàn quốc bị đập phá, bị đốt hay bị cướp, hơn 2.400 người bị câu lưu và khoảng 1000 nhân viên an ninh bị thương trong cuộc biểu tình hôm 17/10 là « một đòn mạnh vào niềm tin của thị trường và các nhà đầu tư nước ngoài đối với tương lai của Pháp ». Về thiệt hại vật chất mà cuộc biều tình cách nay 10 ngày gây ra, Quỹ IFRAP chuyên nghiên cứu và phân tích về chính sách công của Pháp ước tính, hơn 1 tỷ euro đã không cánh mà bay do các cửa hàng bị phá hoại, do các hoạt động buôn bán bị gián đoạn tại các thành phố lớn từ Paris đến Marseille… Vòng xoáy bạo lực Điều nguy hiểm hơn nữa như chuyên gia về luật Benjamin Morel, giảng dậy tại đại học Paris Sorbonne 2 ghi nhận trên đài truyền hình Arte, từ loạt bạo động vừa qua, người ta có cảm tưởng « bạo lực » là một công cụ đấu tranh hiệu quả, vì chính phủ phải nhượng bộ và một khi mà chính quyền đã nhượng bộ rồi thì người ta có thể tiếp tục khai thác công cụ đó để đòi hỏi nhiều hơn nữa. Chính cảm giác này đe dọa uy tín của nước Pháp trong lúc các nhà đầu tư ý thức được rằng, chính quyền Emmanuel Macron chỉ tồn tại cho đến bầu cử tổng thống lần tới vào tháng 5/2027 cho nên, những « đối thoại » chính phủ đang mở ra với giới công đoàn, với đại diện của phong trào học sinh sinh viên, chẳng qua chỉ nhằm « làm hạ nhiệt tình hình ». Chính trong bối cảnh đó Viện Thống kê Quốc gia INSEE trong thông cáo hôm 27/10/2026 lưu ý « chỉ số phản ánh niềm tin của các hộ gia đình đã giảm 5 điểm trong tháng 10/2026. Đây là mức thấp nhất kể từ tháng 6 năm 2013 ». Trên đài truyền hình Pháp, France 24 Anne Sophie Alsif, kinh tế trưởng công ty tư vấn BDO -Paris không mấy lạc quan : « Nhìn vào những yếu tố tạo ra tăng trưởng thì gồm có sức mua của các hộ gia đình và đầu tư từ phía các doanh nghiệp. Hiện tại tiêu thụ của các hộ gia đình vẫn tương đối ổn định nhờ mọi người có tiền tiết kiệm. Nhưng cũng không thể nói là dân Pháp hào hứng chi tiêu. Riêng về đầu tư từ các doanh nghiệp, thì đây là một vấn đề. Chính vì thế mà các dự phóng tăng trưởng của Pháp sa sút ».    Nhìn từ phía các chủ doanh nghiệp, Charles Znaty, phát ngôn viên hiệp hội các giới chủ MEDEF sáng lập viên hệ thống bánh ngọt nổi tiếng mang tên Pierre Hermé giải thích : Thực trạng kinh tế của Pháp không đến nỗi tệ nhưng điều tối kỳ là « khủng hoảng niềm tin».  « Phần lớn các chủ doanh nghiệp hiện nay bị ảnh hưởng về mặt tinh thần, thiếu tự tin. Đây là một vấn đề kép : tăng trưởng bị đóng băng, đồng thời giới chủ không tin tưởng đề đầu tư. Tâm trạng bất an nay đang dâng cao đến mức tối đa, nhất là vào thời kỳ trước bầu cử - đặc biệt là trước những cuộc bầu cử tổng thống. Như thể là có thêm một lớp sương mù khiến tình hình càng khó khăn hơn ». Thế kẹt của các công ty xuất khẩu Vẫn trên đài truyền hình Pháp France 24 Eric Delannoy, điều hành một công ty tư vấn với hơn 60 nhân viên nói rõ hơn về nỗi băn khoăn của những người điều hành và các nhà sản xuất và hiện tại có hai lĩnh vực được coi là vững chắc : Ngân hàng, và các tập đoàn sản xuất vũ khí. Phần còn lại với những công ty xuất khẩu, số này vừa phải đối mặt với cạnh tranh của nước ngoài, với những biện pháp bảo hộ … nhưng đôi khi các thị trường ở hải ngoại cũng khá năng động. Olivier Schiller, chủ nhân Septodont, chuyên về dược phẩm và thiết bị y tế nha khoa giải thích rõ hơn : « Một công ty hoạt động trên thương trường quốc tế vừa bị các đối thủ, như Mỹ hay Trung Quốc, cạnh tranh và chèn ép: Xuất khẩu của họ gặp khó khăn. Cùng lúc, họ bị cạnh tranh ngay trên thị trường nội địa. Thành thử bằng mọi giá phải khôi phục khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp Pháp để hàng Made in France tồn tại, để Pháp thực hiện mục tiêu tái công nghiệp hóa ». Eric Delannoy thuộc tập đoàn Tenzing Conseil chuyên tư vấn cho các chủ doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp nói đến sự bất cập trong các chương trình đào tạo nhân sự tại Pháp « Vấn đề chính ở Pháp là công tác đào tạo và điều này ảnh tác động trực tiếp đến thị trường lao động. Đào tạo và giáo dục là chìa khóa cho phép giải quyết thất nghiệp. Rất nhiều các thân chủ của tôi không tìm được đúng những người có tay nghề và chuyên môn thích hợp. Chỉ riêng trong lĩnh vực công nghiệp, Pháp hiện đang rất cần một số những tài năng chuyên môn ». Olivier Schiller thuộc tập đoàn dược phẩm Septodont giải thích thêm và đưa ra một thí dụ cụ thể :   « Điều đáng tiếc là chúng ta có những biện pháp hữu hiệu để giải quyết vấn đề nhưng rồi những điều khoản đó đã bị dẹp bỏ. Thí dụ như là để đào tạo cho thanh niên, chính phủ đã hỗ trợ cho doanh nghiệp -để khuyến khích họ tuyển dụng và đào tạo cho các lớp trẻ. Nhưng rồi sau bầu cử Quốc Hội trước thời hạn hồi 2024, thì biện pháp tài trợ cho doanh nghiệp để khuyến khích đào tạo cho sinh viên, học sinh này lại bị dẹp bỏ. Nói là chính phủ giúp đỡ cho doanh nghiệp, nhưng thực ra chỉ là giảm bớt gánh nặng xã hội cho họ mà thôi. Cụ thể là để trả 100 euro tiền lương cho nhân viên thì một ông chủ ở Pháp phải đóng góp cho nhà nước 145 euro. Ở Đức khoản này chỉ là 122 euro ». Từ 2017 khi lên cầm quyền, tổng thống Emmanuel Ma

Không có dầu hỏa như Venezuela, không có vốn và cũng không có đồng minh : La Habana có thể cầm cự được bao lâu trước áp lực tối đa của Mỹ ? Bóp nghẹt kinh tế Cuba, Hoa Kỳ đánh cược vào kịch bản người dân vùng lên, lật đổ chế độ Cộng Sản liên tục cầm quyền từ cuộc Cách Mạng năm 1959. Washington vẫn cân nhắc một giải pháp quân sự và theo đuổi mục tiêu biến Cuba thành một vùng « bảo hộ ». Cuối tháng 9/2026 Mỹ siết chặt thêm các biện pháp trừng phạt nhắm vào Cuba : Washington cấm mọi giao dịch tài chính - kể cả gián tiếp - bằng đô la với các thực thể của Cuba căn cứ trên danh sách đen của bộ Tài Chính Hoa Kỳ. Trái với một điều khoản đã thông qua từ 2024, từ nay trở đi, người dân Cuba không còn được phép mở và duy trì tài khoản ngân hàng tại Mỹ. Ngành du lịch, các hoạt động kinh tế tư nhân cũng bị ảnh hưởng dây chuyền. Lệnh cấm mới thậm chí được áp dụng cả với các ngân hàng hoạt động ngoài lãnh thổ Hoa Kỳ. Điều đó có nghĩa là mọi dịch vụ thanh toán giữa hòn đảo này trong vùng biển Caribe với các đối tác quốc tế càng gặp nhiều trở ngại. Thiếu xăng dầu ... Cuba không chỉ mất điện Vấn đề đặt ra đối với Cuba là chính những khoản giao dịch tài chính này có vai trò sống còn đối với một nền kinh tế đang bị thiếu hụt từ năng lượng đến thực phẩm, thuốc men …     Từ đầu năm 2026 Hoa Kỳ phong tỏa nghiêm ngặt mọi nguồn cung cấp dầu hỏa của Venezuela, Mêhicô, Nga cho Cuba. Ngay tại thủ đô La Habana, có những hôm tình trạng mất điện kéo dài 22 giờ trong một ngày, tác động trực tiếp đến các phương tiện giao thông, đến các nhà máy cung cấp nước, đến các hoạt động thu gom rác thải … Các trường học, bệnh viện, các nhà máy sản xuất, cũng bị xáo trộn. Ngành du lịch xuống cấp khi các chuyến bay quốc tế không được tiếp liệu xăng dầu, khi mà hệ thống khách sạn không có điện nước để hoạt động. Các hoạt động sản xuất, du lịch cũng bị xáo trộn. Mất thu nhập ngoại tệ nhờ « xuất khẩu dịch vụ y tế » Tại một quốc gia từng « xuất khẩu dịch vụ y tế » như Cuba, mà giờ đây người dân thiếu từ ống tiêm đến viên thuốc. Nguồn thu nhập nhờ xuất khẩu các dịch vụ y tế của La Habana cũng đã bị chựng lại dưới áp lực của Hoa Kỳ. Đồng tiền quốc gia liên tục bị mất giá. Đối với một quốc gia phải nhập khẩu đến 70 % lương thực thực phẩm thì đây là một tai họa. Theo các số liệu chính thức, lạm phát tại Cuba trong tám tháng đầu năm 2026 tăng 25 % so với cùng thời kỳ năm ngoái, nhưng theo giới phân tích, thực tế còn phũ phàng hơn rất nhiều. 80 % dân số tại quốc gia từng rât tự hào về mô hình kinh tế xã hội chủ nghĩa này, nay sống dưới ngưỡng nghèo khó. Chính quyền Trump hy vọng tạo ra một tình thế khó khăn nhất, để buộc chính quyền ở La Habana phải mở cửa kinh tế, cởi trói về chính trị và qua đó biến hòn đảo này thành một « đối tác thuộc vùng ảnh hưởng của Hoa Kỳ », thậm chí là được đặt dưới sự « bảo hộ » của Uncle Sam. Cuba cải tổ để tồn tại  Riêng Donald Trump, hôm 16/03/2026, đã tuyên bố ông thực sự tin là sẽ có vinh dự « tiếp quản » Cuba « dưới một hình thức nào đó », có thể là Hoa Kỳ « giải phóng » hoặc « chiếm lấy hòn đảo này ». Vậy trong hoàn cảnh đó chính quyền của chủ tịch Miguel Diaz Canel có thể làm được những gì để duy trì ổn định trong xã hội và nhất là sự tồn tại của chế độ ? Trên đài phát thanh Pháp France Culture Laurine Chapon, chuyên gia về châu Mỹ Latinh trường Sư Phạm -Normale Sup và Viện Nghiên Cứu Châu Mỹ (Institut des Amériques) ghi nhận: La Habana đang cố gắng đưa ra một số các biện pháp cải tổ : « Dân số Cuba đã giảm đi đôi chút đang từ 11 triệu dân năm 2022 nay chỉ còn từ 9 cho đến 9,5. Gần 2 triệu người đã di tản và đây là một yếu tố hết sức quan trọng về phương diện kinh tế. Những người bỏ xứ ra đi là thành phần vừa có một chút tiền, vừa được đào tạo. Họ có chuyên môn. Mất đi nguồn nhân lực này, Cuba mất đi một phần nguồn lao động. Trái lại cộng đồng người Cuba lưu vong, chủ yếu là sống ở Hoa Kỳ, thì họ gửi tiền nhiều hơn về Cuba để giúp đỡ gia đình. Chính quyền La Habana ý thức được rằng đây là một cột trụ của kinh tế cho nên đã bắt đầu sửa đổi luật pháp theo hướng cởi trói cho kinh tế, khuyến khích đầu tư tư nhân, nhất là đầu tư của người Cuba sống ở hải ngoại. Đây là một sự thay đổi triệt để đối với quốc gia mà từ cuộc Cách Mạng năm 1959 đến nay, người Cuba lưu vong luôn bị coi là thành phần phản Cách Mạng, là những kẻ phản bội …Mãi đến 2010 chế độ vẫn còn có cái nhìn tiêu cực về những người Cuba lưu vong. Nhưng hiện tại, tình hình đã thay đổi hoàn toàn. Cộng đồng Cuba ở hải ngoại được chào đón và có một chỗ đứng vững chắc hơn trong các hoạt động kinh tế ». Laurine Chapon nói đến một bức tranh kinh tế rất u ám tại Cuba hiện nay :  « Gần một nửa dân số Cuba tuổi đã ngoài 60. Điều này có những hậu quả đối với cả chính sách phòng thủ lẫn chiến lược kinh tế của hòn đảo này (…) trong khi đó thì những người ở lại, bị đẩy vào cảnh khốn cùng : Cuba đang thiếu đủ mọi thứ từ lương thực, thực phẩm, thuốc men, điện, nước … 80 % dân số sống dưới ngưỡng nghèo khó ». Chuyên gia Laurine Chapon phân tích những tác động khác nhau của cuộc khủng hoảng đối với các thành phần xã hội:  « Một bên là những người có cơ hội để tiếp cận với ngoại tệ, như euro và đô la. Đó là tiền mà thân nhân ở hải ngoại gửi về giúp đỡ. Số này sống tương đối tốt. Họ có thể mua tất cả mọi thứ, kể cả hàng nhập khẩu từ nước ngoài. Từ 2024 Nhà nước đã cho phép tư nhân tự do nhập khẩu máy móc, thuốc men, đồ gia dụng … Miễn là có tiền, ở thủ đô La Habana gần như là cái gì cũng có. 60 % thực phẩm ở Cuba được nhập của nước ngoài. Đây là một sự thay đổi rất lớn so với thời điểm 2021/2022. Bên cạnh đó thì đại đa số còn lại trong xã hội, họ không được thân nhân ở nước ngoài tiếp tế. Số này thực sự khó khăn trong lúc mà đời sống đắt đỏ, các dịch vụ của Nhà nước về y tế, về lương thực thì không ngừng xuống dốc … Thành phần này thiếu thốn đủ mọi thứ ». Trên đài RFI Pháp ngữ, nhà chính trị học Janette Habel Học Viện về Châu Mỹ Latinh IHEAL – Paris cũng không mấy lạc quan trước tình trạng Cuba ngày càng bị cô lập với phần còn lại của thế giới :  « Tình trạng hiện tại hoàn toàn tệ hại đối với đại đa số người dân Cuba. Hoa Kỳ theo đuổi chính sách bóp ngẹt hòn đảo này về phương diện kinh tế, thương mại. Bằng những đòn trừng phạt, bằng các biện pháp phong tỏa và tài chính, Mỹ cô lập hoàn toàn Cuba với phần còn lại trong số các quốc gia ở châu Mỹ và với toàn thế giới ». Về tiến trình cải tổ kinh tế của Cuba, cựu đại sứ Pháp tại Cuba Jean Mendelson nhấn mạnh đến hoàn cảnh mà ông gọi là « bất đắc dĩ » :  « Tất cả những biện pháp cải tổ đang tiến hành đã được đưa ra trong hoàn cảnh ép buộc. Phần lớn đều phù hợp với những quyết định được đưa ra từ thập niên 2010, tức là thời kỳ mà mà cha đẻ của cuộc Cách Mạng Cuba, Fidel Castro còn sống với hy vọng mang lại một động lực mới cho kinh tế Cuba ». Nhà chính trị học Gaspard Estrada Trường Kinh Tế và Khoa Học Chính Trị Luân Đôn nói đến một sự tiếp nối trong chính sách cải tổ của Cuba : Từ thập niên 2010 La Habana dưới thời chủ tịch Raoul Castro, La Habana thực ra đã tiến hành cải tổ trong giai đoạn đàm phán bình thường hóa quan hệ với Hoa Kỳ. « Chúng ta thấy rõ, chế độ Cuba đang bị thực tế dồn vào chân tường. La Habana bắt buộc phải đưa ra những biện pháp

Hoa Kỳ quan niệm « Năng lượng là chìa khóa để thống lĩnh thế giới, khoáng sản chiến lược là nền tảng của sức mạnh ». Đối với Trung Quốc, Con Đường Tơ Lụa Mới thế kỷ 21 là « ống hút » đưa nguyên liệu từ khắp nơi trên thế giới về Hoa Lục. Bắc Kinh và Washington đang cùng lao vào cuộc chạy đua bảo đảm các nguồn cung ứng về dầu khí, khoáng sản chiến lược và nguyên liệu. Phát biểu ngày 07/08/2026, tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố : « Trong nhiệm kỳ đầu của tôi, chúng ta đã bảo đảm được cho nước Mỹ tự chủ về mặt năng lượng. Giờ đây, liên quan đến những khoáng sản chiến lược cho tương lại, Hoa Kỳ sẽ không còn phải phụ thuộc vào bất kỳ một quốc gia thù nghịch nào. Nước Mỹ dư thừa tài nguyên. Các khoáng sản thiết yếu là nền tảng sức mạnh, là nguyên liệu đầu vào cho mọi thứ, từ các hệ thống vũ khí tiên tiến đến xe ô tô. Các khoáng sản này phải được khai thác, tinh luyện và chế tạo thành sản phẩm ngay tại đây, trên lãnh thổ Hoa Kỳ ». Nguyên thủ Mỹ nhấn mạnh « các khoáng sản thiết yếu là nền tảng của sức mạnh ». Hôm 24/09/2026, tiếp chủ tịch Trung Quốc tại Nhà Trắng, những bất đồng về thương mại Mỹ - Trung, nhu cầu về dầu hỏa và năng lượng của hai cường quốc kinh tế kinh tế hàng đầu thế giới, khoáng sản chiến lược là những hồ sơ mà ông Donald Trump đã đề cập đến với ông Tập Cận Bình. Kinh tế và địa chính trị càng lúc càng gắn chặt với nhau. Xung đột tại Trung Đông và eo biển Hormuz bị phong tỏa, eo biển Bab el Mandeb dậy sóng, chiến tranh tại Ukraina... đang làm lộ rõ những nhược điểm trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Dầu hỏa, khí đốt, đồng, nhôm, thép và kim loại hiếm đang trở thành những yếu tố cấu thành sức mạnh của các siêu cường trên thế giới. Trên đài RFI, nhà nghiên cứu Emmanuel Hache, Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược của Pháp - IRIS, trước hết đặt lại cuộc đua tranh giành tài nguyên giữa Mỹ và Trung Quốc trong bối cảnh địa chính trị căng thẳng hiện nay với nhiều cuộc xung đột vũ trang nhất từ sau Thế Chiến Thứ Hai đến nay : « Thế giới lâm vào tình cảnh như hiện tại là do từ tháng 9/2026 đến nay, Trung Quốc ráo riết lấp đầy trở lại các kho dự trữ. Thị trường dầu hỏa tương đối ổn định từ cuối tháng 2 cho đến tháng 8 vừa rồi. Đó là thời điểm Bắc Kinh huy động các kho dự trữ chiến lược để bảo đảm nhu cầu tiêu thụ nội địa ». Tác động dây chuyền và như một vết dầu loang đẩy kinh tế toàn cầu vào tình trạng căng thẳng. Chuyên gia Emmanuel Hache phân tích tiếp : « Chẳng hạn như khí đốt là một nguồn năng lượng đầu vào cho ngành luyện kim, cho nên khí đốt tăng giá sẽ ảnh hưởng dây chuyền đến những thị trường khác, thí dụ như giá của một số các kim loại như nhôm, thép … cũng sẽ tăng theo. Qua đó là cả chuỗi sản xuất, cả nền kinh tế của một quốc gia, và thương mại toàn cầu bị tác động ». Cạnh tranh ở nhiều cấp  Hoa Kỳ và Trung Quốc cùng lao vào một cuộc đua bảo đảm các nguồn tài nguyên thiết yếu. Đây cũng chính là tâm điểm của mọi cuộc tranh hùng trong thế kỷ XXI. Cuộc cạnh tranh này liên quan đến các loại nhiên liệu hóa thạch, khoáng sản chiến lược, kim loại thiết yếu cho công nghiệp, vật liệu dùng trong sản xuất pin, đất hiếm và các công nghệ cần thiết cho quá trình chuyển dịch năng lượng. Đối với cả Washington và Bắc Kinh, vấn đề cốt lõi hiện nay không chỉ còn là sở hữu tài nguyên thiên nhiên, mà còn là kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng từ khâu khai thác đến các kỹ thuật tinh luyện, từ khâu chế biến đến sản xuất linh kiện, cho đến các dịch vụ vận chuyển, lưu trữ và tái chế. Theo giới quan sát đây không đơn thuần là một cuộc chạy đua để « chiếm » tài nguyên mà là một sự cạnh tranh « nhiều tầng » vì an ninh năng lượng quốc gia, vì an ninh công nghiệp, vì tự chủ công nghệ và khả năng kháng cự trước những áp lực về kinh tế, ngoại giao và thậm chí quân sự.  Chiến lược tự chủ về kim loại hiếm từ thập niên 1950 Có điều, tuy theo đuổi cùng một mục đích là bảo đảm các nguồn cung cấp tài nguyên, từ quặng mỏ, nguyên liệu thô, đến tài nguyên thiên nhiên, khoáng sản …, Mỹ và Trung Quốc lại có những phương pháp rất khác nhau. Tuyên bố của tổng thống Donald Trump hôm 07/08/2026 một lần nữa nhấn mạnh đến một sự tự chủ đối với kim loại hiếm và mọi khoáng sản chiến lược của các « quốc gia thù nghịch ». Về điểm này, nhà nghiên cứu Emmanuel Hache viện IRIS đánh giá, chiến lược của lãnh đạo Nhà Trắng hiện nay không có gì mới lạ so với hơn 70 năm về trước : « Phát biểu của tổng thống Mỹ như thể ông đang đọc lại từng câu chữ từ báo cáo Paley năm 1952. Tài liệu mang tựa đề ‘Resouces for freedom - Tài nguyên phục vụ tự do’ , do chủ tịch Ủy Ban Chính Sách Tài Nguyên của phủ tổng thống, William Paley, đệ trình. Tài liệu này đã nhấn mạnh những khoáng sản chiến lược mang tính quyết định đối với nền văn minh Hoa Kỳ. Từ thập niên 1950, ở Mỹ đây đã là mối quan tâm hàng đầu. Trong số 55 khoáng sản chiến lược, thì có tới 30 loại mà Hoa Kỳ hoàn toàn phụ thuộc vào các nguồn nhập khẩu của nước ngoài. Đó là lý do vì sao lãnh đạo Nhà Trắng nhấn mạnh đến sự tự chủ - nhất là Mỹ có nhiều tài nguyên và cũng có thể là một nguồn cung cấp rất lớn cho thế giới. Vấn đề là Hoa Kỳ hiện nay là đang bị phụ thuộc vào Trung Quốc, vào khoáng sản của Canada ».   Về phần giáo sư Yves Jégourel, Học Viện Công Nghệ và Mỹ Thuật Quốc Gia CNAM – Paris, ông giải thích vì sao tổng thống Mỹ thứ 47 liên tục đòi « thôn tính » Groenland của Đan Mạch, tuyên bố Canada là « bang thứ 51 của Hoa Kỳ » và cụ thể hơn là đã đạt được thỏa thuận về dầu hỏa Venezuela với chính quyền tại Caracas trong tay quyền tổng thống Delcy Rodriguez :  « Kim loại chiến lược từ rất lâu nay đã là một vấn đề đối với Hoa Kỳ. Đầu thế kỷ 20 Mỹ đã lao vào một cuộc chạy đua tranh giành quyền khai thác các mỏ thiếc với Anh Quốc. Thiếc là nguyên liệu cần thiết để sản xuất từ những cạp lồng đựng đồ ăn cho lính đến bình xăng xe vận tải quân sự … Trong quan niệm của người Mỹ làm chủ năng lượng là chìa khóa cho phép một quốc gia trở thành một siêu cường trên thế giới. Lịch sử công nghiệp cũng đã chứng minh rằng năng lượng là chìa khóa để thống lĩnh toàn cầu. Làm thế nào để kiểm soát năng lượng của thế giới ? Hoặc là kiểm soát các nguồn năng lượng hóa dầu, hoặc là làm chủ các nguồn năng lượng sạch. Trong lĩnh vực năng lượng xanh, năng lượng tái tạo, hiện thời Trung Quốc đang dẫn đầu cuộc đua. Do vậy có khả năng là chính quyền Trump quyết tâm đẩy mạnh mục tiêu thâu tóm các giếng dầu trên thế giới - điển hình là các mỏ dầu của Venezuela, để vừa giải quyết các nhu cầu trong ngắn hạn, vừa làm chậm lại tiến độ phát triển của Trung Quốc về năng lượng xanh … Và để đạt được các mục tiêu này, Hoa Kỳ không ngần ngại huy động cả quân đội vào cuộc, như đã thấy trong trường hợp với Venezuela ». Washington sẵn sàng thay đổi các mối liên minh vì khoáng sản ?  Vào lúc căng thẳng về thương mại giữa Mỹ và Canada dâng cao, Hoa Kỳ vốn hoàn toàn phụ thuộc vào muối kali của Canada được dùng để sản xuất phân bón, Nhà Trắng sẵn sàng đàm phán về một « big deal » với Belarus… và như giáo sư Jégourel ghi nhận : Quyết tâm giành lại quyền kiểm soát hay khai thác tài nguyên thiên nhiên của chính quyền Washington ảnh hưởng đến nhiều quốc gia từ Venezuela (dầu hỏa) đến Belarus (muối kali) hay Groenland của Đan Mạch (đất hiếm, kim loại thiết yếu, tiềm năng uranium và các khoáng sản công nghiệp), hay Cộng Hòa Nhân Dân Congo (đồng, thiếc, coban …). OBOR, ống hút tài nguyên của thế giới  Trong khi đó, tại Bắc Kinh, từ hàng chục năm nay, Trung Quốc đã chủ trương đầu tư vào các khu khai thác quặng mỏ ở từ châu Phi đến châu Mỹ Latinh. Trong khi các nhà máy lọc dầu, các nhà máy luyện kim của Âu Mỹ thi nhau đóng cửa thì T

Ngày 28/08/2026 tổng thống Donald Trump loan báo Hoa Kỳ đầu tư 100 tỷ đô la vào ngành dầu hỏa Venezuela để đổi lấy quyền khai thác 17 mỏ dầu chiến lược của nước này trong 100 năm. Tại Caracas, quyền tổng thống Delcy Rodriguez nói đến một thỏa thuận « lịch sử » cho phép Venezuela thu hơn 200 tỷ đô la tiền thuế. Với 100 tỷ đô la đầu tư của Mỹ, Venezuela thực hiện giấc mơ trở thành một nguồn cung cấp dầu hỏa lớn nhất thế giới, ngang hàng với Ả Rập Xê Út ? Nói chuyện với báo chí, tổng thống Trump khẳng định : Mỹ sẽ « trở nên giàu có, Venezuela cũng vậy ». Trước đó trên mạng xã hội cá nhân Truth Social nguyên thủ Mỹ giải thích : Ngoại trưởng Marco Rubio cùng với bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ, Pete Hegseth đã tiến hành đàm phán với Venezuela và đạt được kết quả cụ thể là Mỹ huy động 100 tỷ đô la đầu tư tư nhân, để giành quyền kiểm soát 65 tỷ thùng dầu trong dự trữ của Venezuela và như vậy, trong tương lai, « tổng dự trữ dầu hỏa của Mỹ sẽ được nhân lên gấp đôi » so với hiện tại. Quyền tổng thống Venezuela, bà Delcy Rodriguez phấn khởi thông báo với toàn dân viễn cảnh 100 tỷ đô la đầu tư của Mỹ sẽ mang lại công việc làm cho người dân, nhân viên ngành dầu mỏ được trả lương cao hơn, với nguồn thu  nhập trong tương lai mà dầu hỏa mang lại cho đất nước, chính quyền sẽ bảo đảm cho người dân những dịch vụ công cộng tốt hơn, đầu tư vào giáo dục, người dân sẽ được ấm no … Bà kết luận :  « Đầu tư của Mỹ sẽ là mộtđòn bẩy, một cú hích mạnh mẽ » cho phép Venezuela cất cánh. Tính bất thường trong thỏa thuận  Trên đài truyền hình Arte, chuyên gia về năng lượng Francis Perrin, thuộc Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược IRIS của Pháp thận trọng hơn rất nhiều trước những tuyên bố rất lạc quan từ phía tổng thống Donald Trump cũng như quyền tổng thống Delcy Rodriguez. Ông đồng thời nêu bật « tính bất thường » trong thỏa thuận về dầu hỏa giữa Mỹ và Venezuela lần này. Đó là sự can thiệp của chính quyền Washington :  « Trong lĩnh vực năng lượng và dầu hỏa, tầm nhìn thuộc về trung và dài hạn. Điều đó có nghĩa là Venezuela không sản xuất được một giọt dầu nào trước bầu cử giữa kỳ năm nay, sang năm tới hay năm 2028 và kể cả trước cuối nhiệm kỳ tổng thống của Donald Trump. Thỏa thuận giữa Washington và Caracas liên quan đến 17 mỏ dầu với tiềm năng rất lớn. Nhưng đó là một thỏa thuận giữa hai Nhà nước và sau đó còn phải thuyết phục các nhà đầu tư huy động vốn. Đó là những tập đoàn tư nhân. Đừng quên rằng để khai thác dầu của Venezuela, cần 100 tỷ đô la đầu tư. Câu hỏi đặt ra là liệu rằng ba tập đoàn dầu hỏa lớn nhất của Mỹ (ExxonMobil, Chevron và ConocoPhillips) có muốn bỏ vốn vào Venezuela hay không. Cái đó còn phải đợi xem đã. Điểm thứ hai là nét đặc thù của thỏa thuận này liên quan đến vai trò của chính phủ Mỹ. Chính quyền liên bang trực tiếp can thiệp ở ba cấp độ khác nhau : thứ nhất là tham gia khoảng 35 % , tỷ lệ này còn phải được xác định lại, vốn của một tập đoàn dầu hỏa tư nhân Venezuela. Thứ hai là chính Lầu Năm Góc, tức bộ Quốc Phòng Mỹ đứng ra bảo lãnh cho việc huy động vốn. Điều kiện thứ ba là Mỹ đã điều đình để trong tương lai, có thể mua lại 20 % sản lượng dầu của Venezuela với giá thành chứ không phải là với giá thị trường ». Trên đài RFI Pháp ngữ, Rafael Ramirez cựu bộ trưởng bộ Dầu Hỏa Venezuela, nguyên chủ tịch Tập Đoàn Dầu Hỏa Quốc Gia PDVSA trả lời câu hỏi liệu « thỏa thuận lịch sử » mà nguyên thủ Hoa Kỳ và lãnh đạo Venezuela cùng nói tới có lợi cho Venezuela hay không :   « Không, không, không. Hoàn toàn là không. Thỏa thuận này là một tai họa, đi ngược lại với tất cả lợi ích của Venezuela. Trong lịch sử nền công nghiệp dầu hỏa quốc gia, thì đây là một bước thụt lùi : Mỹ tước đoạt quyền kiểm soát 65 tỷ thùng dầu của Venezuela, tương đương với 21 % dự trữ dầu hỏa quốc gia. Hoa Kỳ hành xử như thể Venezuela là một tỉnh trực thuộc chính quyền liên bang ở Washington. Đây không hơn không kém là một hành vi tịch thu tài sản của Venezuela (…) Hợp đồng 100 năm thực ra là một hành động cướp đoạt trái phép, nhất là khi mà có sự can thiệp trực tiếp của Lầu Năm Góc, tức là của quân đội Hoa Kỳ. Đây là một mô hình thực dân mới mà Mỹ đang áp dụng từ hôm 03/01/2026 khi oanh kích Venezuela  và quân đội Venezuela  thì lại hoàn toàn không kháng cự. Chính quyền Caracas trong tay tổng thống Delcy Rodriguez lại tuyên bố sẵn sàng thực hiện tất cả những yêu sách của Washington … Venezuela từ đó đến nay bị đặt dưới sự bảo hộ của Mỹ ». Quyền tổng thống Venezuela cố gắng trình bày thỏa thuận về dầu hỏa ký kết với Washington như một thắng lợi đem lại sự thịnh vượng cho nhân dân và cho quốc gia Nam Mỹ này và nhất là bảo đảm chủ quyền của Venezuela. Tuy nhiên trong lúc tổng thống Donald Trump  nói đến quyền hạn khai thác dầu hỏa của Venezuela trong vòng 100 năm thì lãnh đạo Venezuela lại chỉ nên lên thời hạn là 25 năm mà thôi. Đây là khác biệt đầu tiên đáng chú ý nhất. Hiện tại các chuyên gia và báo chí chưa thể xác định thời hạn Mỹ khai thác dầu của Venezuela là bao lâu. Venezuela : Tiềm năng trở thành nhà cung cấp lớn nhất thế giới Theo các thống kê chính thức do Caracas cung cấp, Venezuela hiện đang có nguồn dự trữ dầu lớn nhất thế giới còn đợi được khai thác. Dự trữ tiềm ẩn của Venezuela ước tính là hơn 300 tỷ thùng dầu tức là còn cao hơn cả so với dự trữ của Ả Rập Xê Út (267 tỷ thùng) hay Iran (208 tỷ thùng dầu). Để so sánh, Mỹ đang cất giấu khoảng 45 tỷ thùng dầu chưa được khai thác (Nga là 80 tỷ thùng). Với một trữ lượng lớn như vậy nhưng Venezuela hiện tại chỉ sản xuất chưa tới 1 triệu thùng dầu mỗi ngày trong lúc Ả Rập Xê Út cho đến trước khi nổ ra chiến tranh Iran và eo biển Hormuz bị phong tỏa, lại sản xuất được hơn 9 triệu thùng mỗi ngày mà phần lớn trong số đó là để cung cấp cho thế giới. hơn 13 triệu thùng dầu cũng được sản xuất tại Mỹ nhưng chủ yếu là để phục vụ thị trường nội địa. Vành đai Orinoco Nhìn kỹ hơn, các mỏ dầu của Venezuela tập trung ở khu vực miền bắc trong vùng được gọi là Vành đai Orinoco, trải rộng trên diện tích khoảng 55.000 cây số vuông và đây chính là nơi có những mỏ dầu Mỹ đang nhắm tới. « 17 mỏ dầu chiến lược » trong thỏa thuận Washington - Caracas ông Trump nhắc đến hôm 28/08/2026 tập trung cả ở khu vực này. Tại khu vực Vành đai Orinoco, hiện đã có sẵn từ các nhà máy lọc dầu đến hệ thống các đường ống dẫn. Có điều cơ sở hạ tầng tại đây đã bị xuống cấp đáng kể từ nhiều thập niên qua. Công nghiệp dầu hỏa của Venezuela bị Hoa Kỳ trừng phạt từ 2014 dưới thời tổng thống đảng Dân Chủ Barack Obama. Chính quyền Trump trong nhiệm kỳ đầu, vào năm 2019 đã ban hành lệnh cấm vận dầu hỏa Venezuela. Điều đó không cấm cản Caracas lách lệnh trừng phạt của Mỹ và đã tiếp tục xuất khẩu dầu cho nhiều đối tác, quan trọng nhất là Trung Quốc và Cuba. Cần 183 tỷ đô la để trở lại với thời kỳ của năm 1997 Một điểm quan trọng khác đó là khả năng sản xuất và thị phần của Venezuela trên thị trường quốc tế ngày càng bị thu hẹp : năm 1997 Venezuela sản xuất hơn 3,5 triệu thùng dầu mỗi ngày, chiếm 7 % sản lượng toàn cầu. Năm 2024, dù hoạt động hết công suất mỗi ngày, các nhà máy của Venezuela chỉ có thể cung cấp hơn 900 ngàn thùng dầu. Sự sụt giảm đó là hậu quả của hơn 20 năm thiếu đầu tư vào công nghiệp dầu hỏa dưới nhiệm kỳ của cố tổng thống Hugo Chavez (cuối 1999-2013) và nhất là dưới nhiệm kỳ của tổng thống Nicolas Maduro (2013-2026) khi mà đảng cầm quyền cánh tả PSUV xem công nghiệp dầu hỏa và nhất là tập đoàn dầu hỏa quốc gia như « máy rút tiền » : PDVSA được đặt dưới sự quản lý của q

Cách nhau đúng một tuần, Trung Quốc và Hàn Quốc cùng mở tuyến vận tải đường biển qua Bắc Cực, Northern Sea Route -NSR nối liền hai quốc gia Đông Bắc Á này với châu Âu. Sự kiện làm dấy lên nhiều hy vọng cho giao thương hàng hải trong bối cảnh chiến sự làm xáo trộn khu vực Hồng Hải, eo biển Hormuz bị phong tỏa. Con Đường Phương Bắc không chứng minh được khả năng sinh lời. Đây trước hết là một tính toán « chiến lược và chính trị ».   Phần lớn lộ trình NSR bọc theo bờ biển phía đông nước Nga : Các hãng vận tải đường biển châu Âu không muốn bị phụ thuộc vào Nga vốn đang bị nhiều nước phương Tây trừng phạt kinh tế. Bắc Kinh với một « tầm nhìn xa » muốn tận dụng mối quan hệ tốt đẹp với Matxcơva để vừa chen chân vào Bắc Cực, vừa giảm bớt áp lực tại một vùng biển nhậy cảm như eo biển Malacca. Đối với tổng thống Vladimir Putin, NSR trước hết là công cụ để phá vỡ thế cô lập và chận đứng các đòn trừng phạt mà phương Tây ban hành từ 2014, khi Matxcơva chiếm bán đảo Crimée của Ukraina. Rút ngắn thời gian giao hàng bằng mọi giá ? Với hai chuyến tàu, tập đoàn Trung Quốc Sea Legend và Hàn Quốc PanStar - khởi hành ngày 15 và 22/08/2026, đã làm dấy lên hy vọng thu ngắn 1/3 lộ trình và 20 % thời gian cho những chuyến tàu kết nối châu Á với châu Âu qua Bắc Cực và Bắc Băng Dương. Cả hai góp phần « mở đường » cho một tuyến hải trình mới.  Công ty vận tải biển Trung Quốc thậm chí còn thông báo từ nay cho đến « giữa tháng 9/2026 », tức là khi tuyết đóng băng, bảo đảm dịch vụ định kỳ với tần suất mỗi tuần một chuyến khởi hành từ Ninh Ba đến cảng Felixstowe tại Anh Quốc. Nhưng sau chuyến tàu duy nhất đã được rầm rộ loan báo, vẫn chưa thấy Sea Legend thông báo những chuyến tiếp theo. Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung từng vinh danh Acro là con tàu « tiên phong, khai mở một trục giao thương  mới lên Bắc Cực » nhưng cho dù tàu Acro của hãng vận tải PanStar đã cập bến an toàn từ hôm 11/09/2029, Seoul khá kín tiếng về « sự khai mở » quan trọng này. Tuyến hải trình cho tàu container Trả lời đài RFI Tiếng Việt, Paul Tourret, giám đốc Học Viện Kinh Tế Hàng Hải ISEMAR ghi nhận, đằng sau sự hồ hởi ban đầu, các hãng vận tải đường biển đang phải cọ sát với một thực tế : NSR không đáp ứng nhu cầu giải tỏa căng thẳng trên thị trường năng lượng cho Trung Quốc, không chứng minh được khả năng sinh lời và trước mắt còn rất nhiều rủi ro trong việc khai thác hành trình qua Bắc Băng Dương và Bắc Cực.  Paul Tourret : « Từ khoảng 15-20 năm nay, Nga bắt đầu phát triển tuyến hàng hải đi qua Bắc Cực, cho phép rút ngắn hành trình nối liền châu Âu và Viễn Đông của Nga. Trên thực tế con đường biển này chỉ liên quan đến Bắc Âu và Đông Bắc Á, chính xác hơn là liên quan đến các vùng miền bắc Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc. Cần biết là tuyến đường phương bắc chủ yếu là để vận chuyển hàng hóa chứ không phải để chở năng lượng hay nguyên liệu. Cho nên việc mở thêm lộ trình phương Bắc này không giúp giải tỏa căng thẳng dầu khí do xung đột ở Trung Đông, eo biển Hormuz bị phong tỏa gây nên. Ngược lại tuyến đường qua Bắc Băng Dương một khi đi vào hoạt động sẽ rất có ý nghĩa với vận chuyển container, cho phép rút ngắn hành trình. Tuy nhiên với các tuyến tàu chở hàng, việc đi qua nhiều thành phố cảng như Thượng Hải, Sài Gòn rồi Singapore cũng có nhiều lợi thế : Tàu có thể nhận thêm hàng hay dỡ hàng trong suốt hành trình. Do vậy, ngành vận tải container không nhất thiết cần một tuyến đường nhanh ở phía Bắc. Nếu muốn vận chuyển nhanh thì có thể sử dụng đường sắt xuyên qua lãnh thổ Nga, hay qua ngả hàng không ». RFI : Thu ngắn hành trình và thời gian trên biển là hai lợi thế đầu tiên của dự án con đường giao thương phương Bắc, bên cạnh những rủi ro chiến tranh như tình hình ở eo biển Hormuz và Hồng Hải … nhưng rút ngắn thời gian trên biển liệu có là yếu tố quan trọng nhất hay không ? Paul Tourret : « Kể từ cuối năm 2023, vì chiến tranh Gaza rồi việc lực lượng Houthi ở Yemen tham gia vào cuộc xung đột, ngày càng ít tàu container đi qua Hồng Hải (…)Vì lý do an toàn, các hãng vận chuyển đường biển tránh eo biển Hormuz và chọn đi vòng qua phía nam châu Phi, qua mũi Hảo Vọng. Đúng là hành trình giữa Trung Quốc và châu Âu hay Trung Quốc với Mỹ mất thêm khoảng một tuần. Trước đây thời gian vận chuyển khoảng 25–28 ngày, giờ đây cần khoảng 35 ngày, trong khi nếu đi theo tuyến phía Bắc -qua Bắc Băng Dương thì chỉ khoảng 15 ngày. Tuy vậy cần hiểu rằng ngành vận tải container gắn liền với các hoạt động phân phối hàng hóa một cách rộng rãi. Và trong lĩnh vực phân phối ở quy mô lớn, ngoại trừ ngành dệt may và những linh kiện giữa châu Á và châu Âu, đối với phần còn lại, nhìn chung không phải lúc nào cũng có nhu cầu vận chuyển nhanh hàng hóa hay phải đạt tốc độ cao. Cho nên không nhất thiết phải có một tuyến đường hàng hải phương Bắc ». NSR không là một « giải pháp thay thế » RFI : Khu vực Bắc Băng Dương thuộc khí hậu là môi trường khắc nghiệt, thời gian tàu thuyền có thể qua lại khu vực này chỉ kéo dài vài tháng trong năm. Trái đất bị hâm nóng được coi là thuận lợi cho việc khai thác tuyến đường NSR nhưng hiện tượng tan băng cũng là một rủi ro rất lớn đối với tàu thuyền qua lại khu vực này, chẳng hạn như hiện tượng băng trôi ….   Paul Tourret : « Vâng đúng là thời gian để khai thác tuyến hàng hải này trong năm khá hạn hẹp. Nhờ hiện tượng trái đất bị hâm nóng, cho nên cách nay 40 hay 50 năm, mới khoảng tháng 8- 9 là tất cả đã đóng băng, giờ đây mùa hè rõ ràng là đã được kéo dài hơn, và khả năng vận hành mở ra từ tháng 5 đến khoảng tháng 10. Tuy nhiên một tuyến đường hàng hải chỉ có lợi và dễ được chiếu cố, nếu giá vận chuyển không quá đắt. Chúng ta đang bàn về một tuyến giao thương ở Bắc Băng Dương, một vùng nước nguy hiểm và còn xa lạ với giới trong ngành.  Khí hậu ở đây khắc nghiệt, với những hiện tượng cực đoan, băng trôi  … cho nên các hãng vận tải  đường biển cần trang bị tàu phá băng, sử dụng tàu chuyên dụng và nhất là cần những phương án cứu hộ riêng : Thí dụ như nếu tàu gặp vấn đề về động cơ ở vùng biển này, thì trước khi lực lượng cứu hộ có thể đến được, sẽ mất khá nhiều thời gian ; hoặc tàu có thể phải được tàu phá băng hộ tống. Các thủy thủ cũng cần được đào tạo một cách phù hợp với tuyến hàng hải đặc biệt này. Với những rủi ro lớn như vậy, chi phí bảo hiểm cũng sẽ rất cao…. (...) Hiện chưa có các nghiên cứu về khả năng sinh lời của dự án nhưng câu hỏi chính là nếu đi qua Bắc Cực thì giá vận chuyển một tấn hàng sẽ lên đến bao nhiêu. Nếu đi qua các ngả truyền thống, -mà chúng tôi gọi là tuyến đường hàng hải phương Nam, với giá là 2000 đô la, tuy rằng đây sẽ là chuyến đi dài ngày và tốn kém nhưng trong trường hợp phí tốn khi đi qua tuyến phương Bắc cao gấp đôi thì liệu rằng tính toán đó có lợi hay không ? Câu trả lời sẽ là có nếu như cần giao hàng gấp và những phí tổn phụ trội đương nhiên sẽ do bên khách hàng chi trả. Bên cạnh đó còn có vấn đề liên quan đến hình ảnh và uy tín của một tập đoàn vận chuyển đường biển. Ai cũng biết mở thêm tuyến đường qua Bắc Băng Dương sẽ gây ô nhiễm (làm ô nhiễm nguồn nước và không khí) và tàn phá môi trường, phá hoại môi trường sống của các loại sinh và động vật trong khu vực … cho nên có nhiều hãng không muốn thương hiệu của họ bị công luận đả kích là thiếu thân thiện với môi tường và thiên nhiên. Năm 2019 nhiều hãng vận tải đường biển châu Ấu đã từ chối tham gia dự án đi qua Bắc Băng Dương. Tránh để bị quy trách nhiệm làm hâm nóng trái đất ». Mở rộng ảnh hưởng của Nga RFI : Tránh để hình ảnh của công ty bị hoen ố vì tàn phá môi trường chỉ là một trong số nhiều lý do khiến các nước phương Tây đứng ngoài các dự án khai thác tuyến đường phương Bắc. Từ 1987 lãnh đạo Liên Xô Michail Gorbatch

Vì sao đột nhiên các « ông lớn » trong lĩnh vực Trí tuệ Nhân tạo ở Mỹ đồng loạt kêu gọi « giảm tốc độ phát triển các mô hình AI » ? Tại xứ sở của tự do kinh doanh mà lãnh đạo các tập đoàn trị giá hàng trăm tỷ đô la như OpenAI, Anthropic, SpaceXAI … lại đòi chính phủ quản lý chặt chẽ hơn các hoạt động phát triển mô hình Trí tuệ Nhân tạo. Magnificent Seven quy tụ bảy công ty AI hàng đầu của Mỹ đang tính toán những gì ? Hay đơn giản đây là một hình thức bảo hộ, chận đường AI Trung Quốc tranh giành thị phần ? Trí tuệ Nhân tạo (AI) không chỉ gây ra những lo ngại cướp đi công việc làm của con người hay cướp đi các nguồn điện và nước của nhân loại vì các công trình khổng lồ xây dựng trung tâm xử lý dữ liệu. Giờ đây, những tập đoàn AI báo động về nguy cơ những mô hình do chính họ kiến tạo vì phát triển quá nhanh, vượt ngoài sự hiểu biết của con người và rồi những phương trình AI càng lúc càng thông minh và hiệu quả sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát của những người đang lập ra chúng. Hôm 12/09/2029 Dario Amodei, tổng giám đốc Anthropic, một trong những công ty hàng đầu trong lĩnh vực này, đã kêu gọi chủ động giảm tốc độ phát triển những mô hình AI mạnh nhất của mình. Lập tức các đối thủ của ông đã hưởng ứng lời kêu gọi đó -từ Elon Musk đến kình địch của Dario Amodei là Sam Altman, chủ nhân OpenAI. Tiếp theo đó các chính trị gia ở Mỹ nhập cuộc. Tất cả cùng đòi chính phủ can thiệp, lập ra những khung pháp lý kiểm soát các hoạt động trong một lĩnh vực còn quá mới mẻ này. Chỉ có mỗi tổng thống Donald Trump chủ trương phải để cho các doanh nghiệp của Mỹ thực sự « tự do » phát triển và có như vậy mới có thể dẫn đầu cuộc chạy đua công nghệ, không lo bị Trung Quốc qua mặt. Điều đáng nói ở đây là chính chủ nhân những tập đoàn công nghệ AI của Mỹ, những người đã đầu tư hàng trăm tỷ đô la để phát triển một công cụ mới lại dóng lên tiếng chuông báo động và đòi Nhà nước kiểm soát các hoạt động phát triển AI. Theo thẩm định của hãng tin Anh Reuters Google, Amazon, Meta và Microsoft đầu tư 650 tỷ đô la trong năm nay để có những công cụ càng lúc càng « thông minh hơn và hiệu quả hơn ». Thắng gấp một đoàn tàu cao tốc  Làm thế nào để hiểu được nghịch lý giữa một bên là những khoản đầu tư rất lớn để đào tạo các mô hình AI thông minh nhất, mạnh nhất và hiệu quả nhát với lời kêu gọi giảm tốc độ phát triển những mô hình này, trước nguy cơ AI phát triển quá nhanh và ngày càng độc lập với những chức năng mà con người đặt ra cho chúng ? Sáng lập viên công ty SaferAI, Siméon Campos với chủ trương phát triển Trí tuệ Nhân tạo an toàn hơn cho nhân loại ví von : kêu gọi điều tiết nhịp độ cho ra đời những mô hình AI mới như thể là đòi « thắng gấp một đoàn tàu đang chạy hơn 300 km/giờ ». Quyền lực trong tay một vài tập đoàn hàng trăm tỷ của Mỹ Trên đài truyền hình Pháp France24, Edouard Fillias, đồng sáng lập viên và giám đốc điều hành công ty tư vấn chuyên về kỹ thuật số JIN, cho rằng tranh cãi về mức độ nguy hiểm của AI có phần « chệch hướng » « Bởi vì thực tế cho thấy vấn đề không phải là AI có nguy hiểm hay không và nguy hiểm đến mức nào. Điều đáng sợ ở đây là nhờ công cụ mới là Trí tuệ Nhân tạo mà một vài tập đoàn của Mỹ có thể áp đặt những biện pháp bảo hộ trên thị trường Mỹ và với toàn thế giới. Cho nên những cảnh báo gần đây chính từ phía các đại tập đoàn AI rằng chỉ vài năm nữa công nghệ này sẽ làm chủ nhân loại … chẳng qua là do một thủ thuật của chính các đại công ty này khai thác sự hoang mang của công luận. Không biết trước được AI sẽ thay đổi đời sống của chúng ta như thế nào và đến đâu. Cho nên một tiếng nói như của Jacob Coxon, một cựu nhân viên Anthropic cũng đủ làm mọi người rúng động. Các tập đoàn AI khai thác nỗi sợ hãi của con người trước một công nghệ hoàn toàn mới mẻ và họ đưa ra những tai họa tiềm tàng kiểu như AI sẽ điều khiển thế giới, sẽ là một dạng ‘siêu quyền lực’ kiểm soát và chi phối đời sống của mỗi chúng ta… Thực tế chỉ là một vấn đề kinh tế » Cũng trên đài France24, nhà kinh tế Julien Pillot, giảng dậy tại trường INSEEC xem những báo động về mức độ nguy hiểm của AI và kêu gọi chính phủ can thiệp, đặt ra những khung pháp lý là một sự giả dối từ phía các đại tập đoàn AI Mỹ. Mục tiêu sau cùng của họ là áp đặt một chính sách bảo hộ :    « Khai thác nỗi sợ hãi để tiếp cận công luận, để kiếm lời là mục đích của các tập đoàn AI ở Mỹ vào thời điểm mà công luận hoang mang vì những hệ quả từ công nghệ Trí tuệ Nhân tạo tạo sinh. Sau một thời gian đầu tư rất nhiều và rất tốn kém vào AI, giới trong ngành bắt đầu cần bảo đảm thu lại tiền lãi,  Họ cần đưa ra những tín hiệu rằng AI là một lĩnh vực có tiềm năng và dễ kiếm lời … Để đạt được mục đích này, thì các ‘ông lớn’ trong ngành vừa phải dẫn đầu cuộc đua, vừa phải áp đảo và thậm chí là loại bớt các đối thủ. Cho nên khi những ông chủ công nghệ AI của Mỹ kêu gọi ‘điều tiết’, ‘đưa ra những chuẩn mực’ để quản lý công nghệ mới này… trước hết là để bảo vệ công nghệ AI của Hoa Kỳ, để bảo vệ kỹ thuật của Mỹ. Qua đó cấm các đối thủ khác xâm nhập vào thị trường Mỹ. Hiện tại Hoa Kỳ và Trung Quốc đang đi theo hai mô hình phát triển khác nhau, sử dụng những công nghệ và kỹ thuật khác nhau … Cho nên những báo động về mối nguy AI, những kêu gọi kiểm soát thị trường AI … vừa cho phép các hãng của Mỹ tự vệ, vừa loại bỏ các đối thủ cạnh tranh, mà nguy hiểm nhất trong mắt họ là các mô hình Trí tuệ Nhân tạo của Trung Quốc ».   Mũi tên nhắm vào AI Trung Quốc Hiện tại chỉ có Trung Quốc là đối thủ duy nhất khiến các ông lớn trong lĩnh vực AI của Hoa Kỳ lo ngại. Siméon Campos sáng lập viên công ty SaferAI phân tích « Liên quan đến Trung Quốc, vấn đề khá phức tạp bởi vì Trung Quốc vừa có một đội ngũ các chuyên gia về AI rất giỏi, công nghệ của họ cũng rất tốt. Tuy nhiên so với Hoa Kỳ thì ở thời điểm hiện tại Trung Quốc thua Mỹ trên hai phương diện : một là năng xuất của các bộ xử lý đồ họa GPU của Mỹ cao gấp 20 lần so với của Trung Quốc. Nhược điểm thứ hai là công nghệ Trung Quốc phát triển từ những mô hình của Hoa Kỳ : Trung Quốc vẫn đi sau Mỹ một bước ». Điều đó không cấm cản Trung Quốc có hướng đi riêng của chính mình. Lãnh đạo SafeAI Siméon Campos nhắc lại :  « Trong lịch sử của chủ nghĩa tư bản, Anthropic là công ty có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất : Doanh thu của tập đoàn này đang từ 10 tỷ đô la đầu năm, mà hiện tại là  60 tỷ. Để so sánh, tập đoàn Meta đã mất rất nhiều năm mới có được nhịp độ phát triển tương đương ». Chính sách bảo hộ trá hình Cho nên theo giới trong ngành, các tập đoàn Mỹ chẳng chỉ « giả vờ báo động để bảo vệ quyền lợi của chính mình, kêu gọi chính phủ đặt ra quy định đạo đức trong ngành AI để áp đặt những chuẩn mực của mình với thế giới ». Theo chuyên gia kinh tế Julien Pillot Magnificent Seven ở Mỹ đang rất cần trấn an các cổ đông rằng AI là một lĩnh vực cho phép nhanh chóng thu về lợi nhuận và cần xua tan đe dọa « một quả bóng AI vỡ tung »   « Quả thực, OpenAI hiện phải đối mặt với một vấn đề, đó là không chứng minh khả năng sinh lời từ những mô hình AI họ phát triển. Trong khi đó thì Anthopic trong hai quý gần đây đã hòa vốn. Đây không là thời điểm thuận lợi để đưa OpenAI lên sàn chứng khoán. Tuy nhiên không thể phủ nhận là các công ti Trí tuệ Nhân tạo đã đầu tư rất, rất nhiều - chủ yếu là qua nhóm 7 tập đoàn lớn nhất ở Mỹ. Đầu tư của họ tiếp tục tăng hàng năm và đã đạt đến những số tiền không tưởng : Có lẽ đến cuối năm nay, tổng vốn đầu tư vào AI vượt quá ngưỡng 750 tỷ đô la, trong đó bao gồm đầu tư xây dựng hạ tầng (data center) và đầu tư để huấn luyện cho các mô hình AI càng lúc càng thông minh hơn

Thượng đỉnh nhóm các nền kinh tế đang trỗi dậy BRICS 2026 tại New Delhi là cơ hội tốt đối với Nga và Trung Quốc để mở rộng ảnh hưởng kinh tế với các nước « phương Nam ». Là hai cột trụ chính trong khối, Matxcơva và Bắc Kinh tranh thủ cảm tình của nước chủ nhà là Ấn Độ nhất là khi vì chiến tranh Iran và Ukraina, thủ tướng Modi và các lãnh đạo trong nhóm BRICS bị đẩy vào thế kẹt. Quan hệ giữa Ấn Độ và Mỹ rạn nứt. Những khó khăn quân sự của Mỹ ở Trung Đông và chính sách đối ngoại của Washington làm suy yếu đồng đô la : Chuyên gia kinh tế Jean-Joseph Boillot cố vấn Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược IRIS của Pháp phân tích về những cơ hội đang mở ra cho hai đối thủ của Hoa Kỳ là Nga và Trung Quốc. Từ thượng đỉnh Ekaterinbourg - Nga năm 2009 đến hội nghị tại New Delhi, Ấn Độ hôm 12-13/09/2029, khối các nền kinh tế đang trỗi dậy với 4 rồi 5 thành viên sáng lập ban đầu, đã mở rộng đến một số nước ở Trung Đông, Đông Nam Á và châu Phi. Trong số 11 thành viên chính thức hiện tại, có Iran, Ai Cập, Ả Rập Xê Út… và đương nhiên là Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi. Vai trò nước chủ nhà của thủ tướng Narendra Modi lần này không đơn giản. Vì chiến tranh Trung Đông, drone và tên lửa Iran đang nhắm vào nhiều quốc gia vùng Vịnh đồng minh của Hoa Kỳ như Ả Rập Xê Út hay Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất. Kết thúc hai ngày họp, các bên đã ra thông cáo chung nhưng tránh sử dụng cụm từ « chiến tranh Iran » cho dù vì cuộc chiến này eo biển Hormuz bị phong tỏa, ngăn cản Ả Rập Xê Út và Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất xuất khẩu dầu hỏa. Cùng lúc chiến tranh Iran đang làm thay đổi cách nhìn của các nước trong Vùng Vịnh về Hoa Kỳ, ô dù an ninh của toàn khu vực. Cũng vì dầu hỏa và năng lượng, bản thân nước chủ nhà, Ấn Độ bị dồn vào thế « trên đe dưới búa ». Chỉ riêng bài toán năng lượng đã khiến thủ tướng Narendra Modi phải đau đầu : Để thay thế nguồn cung cấp dầu khí của Trung Đông, New Delhi buộc phải trông cậy nhiều hơn vào nhà cung cấp truyền thống là Nga, thế nhưng Ấn Độ lại liên tục bị Hoa Kỳ gây sức ép để hạn chế nhập khẩu dầu của Nga và mua thêm dầu của Mỹ. Trả lời RFI Việt Ngữ chuyên gia Jean-Joseph Boillot, cố vấn Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược IRIS của Pháp phân tích về những điểm quan trọng nhất của thượng đỉnh khối BRICS lần này. Jean-Joseph Boillot : "Rõ ràng là hiện nay chúng ta đang đối diện với một khối ‘Phương Nam' toàn cầu đã được mở rộng. Ngày càng có nhiều quốc gia không còn chấp nhận sự bá quyền của Mỹ khi thấy chính sách ngoại giao của Donald Trump hoàn toàn đi ngược lại lợi ích của họ. Trong số này, có các nước Trung Đông như Ả Rập Xê Út, Các Tiểu Vương Quốc Ả Rập Thống Nhất (UAE), cả hai đã gia nhập nhóm BRICS từ 2024. Nhưng đừng quên ba đầu tàu của BRICS là Trung Quốc, Nga và Ấn Độ." RFI Tiếng Việt: Thượng đỉnh New Delhi 2026 thắt chặt thêm quan hệ giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Lần cuối ông Tập Cận Bình công du Ấn Độ là hồi 2019. Đôi bên thực sự sưởi ấm quan hệ cả về ngoại giao, lẫn kinh tế? Jean-Joseph Boillot : Kinh tế và địa chính trị thực ra là hai mặt của cùng một đồng tiền. Về mặt địa chính trị, giữa Ấn Độ và Trung Quốc vẫn tồn tại những bất đồng đáng kể, đặc biệt là tranh chấp tại đường biên giới. Bên cạnh đó, chính sách ngoại giao của Ấn Độ, vốn chủ trương liên kết đa chiều, nhưng khoảng 15 năm trở lại đây, rõ ràng New Delhi ngày càng có xu hướng thân Mỹ hơn. Tuy nhiên, hiện tại trên phương diện này, Trung Quốc và Ấn Độ đang bước vào giai đoạn tan băng. Đôi bên đang nối lại đối thoại về đường biên giới. Còn đối với Hoa Kỳ, sự ‘phản bội’ từ phía Mỹ là một gáo nước lạnh đối với chính sách của thủ tướng Modi khi mà Washington đưa Ấn Độ vào nhóm các quốc gia phải chịu mức thuế quan cao nhất. Mặt khác, Nhà Trắng còn cấm Ấn Độ nhập khẩu dầu hỏa của Nga, trong khi đối với các nhà máy lọc dầu của Ấn Độ, nguồn dầu này đã trở thành một ‘món quà từ trên trời rơi xuống’ kể từ khi chiến tranh Ukraina bắt đầu. Vì vậy, rõ ràng phía Ấn Độ đang có một sự thất vọng rất lớn. Điều này tạo ra những điều kiện thuận lợi hơn cho việc xích lại gần Trung Quốc. Cùng lúc thì Trung Quốc, ở thời điểm này, đã trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Ấn Độ trong khoảng 3 năm trở lại đây, đặc biệt trong những lĩnh vực thiết yếu như thiết bị năng lượng mặt trời, năng lượng gió, cũng như trong lĩnh vực điện tử. Trung Quốc cũng là một nguồn đầu tư rất lớn đối với Ấn Độ, vào thời điểm các nhà đầu tư thận trọng hơn với Ấn Độ. Về kinh tế và thương mại, Ấn Độ và Trung Quốc vừa cần nhau, vừa là những đối thủ của lẫn nhau? Jean-Joseph Boillot : Tôi nghĩ rằng trên thực tế, giữa Ấn Độ và Trung Quốc đang trong tình huống ‘đôi bên cùng có lợi’ thuần túy trên phương diện kinh tế mà nói. Song cần lưu ý rằng, từ trước đến nay New Delhi hoàn toàn không tin tưởng Trung Quốc. Các chiến lược gia Ấn Độ hiểu rất rõ rằng giữa hai nước hiện nay tồn tại một khoảng cách rất lớn và Trung Quốc có năng lực công nghệ cũng như tiềm lực đầu tư mạnh đến mức có thể khiến Ấn Độ trở nên phụ thuộc. Vì vậy, Ấn Độ sẽ luôn duy trì một mức độ dè chừng nhất định và áp dụng các biện pháp kiểm soát đối với đầu tư của Trung Quốc, xét theo từng lĩnh vực. Điều này nhằm tránh một thực tế mà ai cũng biết về Trung Quốc : chính sách dumping. Bắc Kinh trợ giá cho các doanh nghiệp quốc gia để hàng hóa tràn ngập các thị trường trên thế giới. Ấn Độ không muốn đi vào vết xe đổ của phương Tây, tức là để rồi các nhà máy của mình cũng phải đóng cửa vì cạnh tranh không lại với hàng rẻ của Trung Quốc. Còn về phía Trung Quốc, Bắc Kinh ý thức được rằng tình hình hiện nay không mấy thuận lợi. Nếu chỉ dựa vào xuất khẩu như hiện nay, thúc đẩy tăng trưởng thì không đủ : Trung Quốc lại không thể trông cậy vào các thị trường phương Tây Âu-Mỹ. Washington thì đã dần đóng cửa với hàng xuất khẩu của Trung Quốc, trong lúc châu Âu cũng đang xây dựng hàng loạt biện pháp kiểm soát đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc. Vì vậy, chỉ còn lại thị trường từ các quốc gia đang trỗ dậy và trong số này thì Ấn Độ là ông khổng lồ với gần 1,5 triệu dân. Nhìn từ Ấn Độ, chúng ta có thể thấy rất rõ rằng cả các nhà sản xuất lẫn người tiêu dùng đều ưa chuộng dùng đồ ‘Made in China’ : Ấn Độ là một quốc gia mà người dân nhìn chung còn khá nghèo chỉ có hàng của Trung Quốc mới đủ rẻ để cho phép họ mua vào từ đôi giày cho đến điện thoại di động… Hiện nay, Trung Quốc là quốc gia duy nhất có khả năng bán những sản phẩm như vậy trên thị trường Ấn Độ. Các nhà sản xuất Ấn Độ chưa thực sự có thể sản xuất hàng loạt những sản phẩm như vậy. Nhìn từ phía các nhà sản xuất Ấn Độ, máy móc và thiết bị của Trung Quốc đang rất được ưa chuộng. Tôi biết khá rõ các tập đoàn lớn của Ấn Độ, đặc biệt là trong lĩnh vực năng lượng, từ Tata đến Reliance : Họ hiện gần như chỉ sử dụng thiết bị của Trung Quốc. Vì vậy, đối với ngành công nghiệp Ấn Độ hiện nay thì Trung Quốc là nguồn cung cấp thiết bị tốt nhất xét về mặt giá cả và chất lượng. Thúc đẩy thêm quan hệ với Ấn Độ đặc biệt là trên vấn đề năng lượng, chinh phục cảm tình của 11 thành viên khối BRICS và 10 quốc gia đối tác của khối này : phải chăng đó là mục tiêu chuyến công du Ấn Độ dài ngày của tổng thống Vladimir Putin? Jean-Joseph Boillot : Khi Vladimir Putin khởi xướng thành lập nhóm BRICS, ban đầu chỉ có 4 quốc gia: Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, sau đó thêm quốc gia thứ 5 là Nam Phi, ý tưởng lúc đó thực ra không hẳn là tạo ra một mặt trận chống phương Tây. Bởi ngay từ đầu, lập trường của Ấn Độ, xin nhắc lại, khi ấy ngày càng có xu hướng xích lại gần thế giới phương Tây, đặc biệt là Mỹ. Chính phủ đầu tiên có đường lối

Nếu là một doanh nghiệp xuất khẩu từng là nạn nhân của chính sách bảo hộ Washington ban hành từ 2025, thì làm thế nào để thu hồi những khoản thuế đã nộp cho Hải Quan Mỹ ? Tính đến cuối tháng 7/2026 chính phủ đã phải hoàn trả 100 tỷ đô la cho các công ty nhập khẩu và các nhà phân phối của Hoa Kỳ. Hơn 40 tập doàn trong danh sách S&P500 đã nhận lại được gần 10 tỷ đô la. Các công ty xuất khẩu sang Mỹ có hy vọng gì hay không ?  Nhiều công trình nghiên cứu chỉ ra rằng 90 % gánh nặng thuế quan Nhà Trắng ban hành, là do người Mỹ hứng chịu. Vậy, 10 % còn lại thì sao ? Để trả lời câu hỏi làm thế nào đòi lại tiền từ chính phủ Mỹ nếu là một doanh nghiệp nước ngoài giao thương với Hoa Kỳ, Le Figaro hôm 01/09/2026 có một bài viết với hàng tựa : « Các khoản thuế quan do Donald Trump áp đặt mà các doanh nghiệp Pháp đang kín đáo thu hồi ». Về mặt lý thuyết các hãng của Pháp có thể đòi lại 10 tỷ đô la do là nạn nhân của chính sách « thuế đối ứng » « không hợp lệ » mà Donald Trump đã ban hành hồi đầu tháng 4/2025. Tiền của Mỹ vẫn ở lại trên đất Mỹ Luật gia Olivier Dorgans, chuyên về luật thương mại của văn phòng Stephenson Harwood được tờ báo trích dẫn giải thích ngắn gọn : Tiền của Mỹ thì vẫn ở lại trên đất Mỹ. Một doanh nghiệp Pháp xuất khẩu sang Hoa Kỳ qua trung gian cơ quan dưới tên gọi IOR - Importer of Record. Đây có thể là một chi nhánh đại diện tại Mỹ, hay là một nhà phân phối độc lập, hoạt động tại Hoa Kỳ. Cho nên khi Hoa Kỳ hoàn trả lại các khoản thuế đã thu vào « bất hợp pháp » thì bên nhận lại cũng phải là IOR. Điều đó có nghĩa là « tiền của Mỹ thì vẫn ở lại trên đất Mỹ ». Trong trường hợp của Pháp, do Liên Âu và Mỹ đã đạt thỏa thuận về mức thuế đối ứng 15 % thì các hãng của Pháp đã phải giảm giá để « chia sẻ gánh nặng » với khách hàng. Đối lại khi khoản thuế đối này này bị hủy, thì Sở Quan Thuế và Biên Phòng (CBP) phải hoàn trả lại tiền cho IOR. Điều đó không có nghĩa là số tiền đó được đưa trở lại về Pháp. Đây chỉ là một dàn xếp « bí mật » giữa IOR và nhà sản xuất của Pháp. Trả lời đài truyền hình France5, Baptiste Reybier, tổng giám đốc FerMob chuyên cung cấp bàn và ghế sắt sử dụng trong vườn giải thích, ông thực sự đau đầu khi bị Mỹ đánh thuế 15 % « Chúng tôi không được hướng dẫn rõ ràng về quy trình để biết phải làm những gì. Các quy định về hạn ngạch thuế quan thay đổi liên tục. FerMob do vậy bắt buộc phải thích nghi với tình huống, phải giải quyết một cách nhanh gọn và thực tế nhất (…) Chúng tôi tin rằng Mỹ là một quốc gia có chính sách thân thiện với các doanh nghiệp, ủng hộ kinh doanh và lại rất thực tiễn. Cho nên các chính sách của Washington cũng có thể dễ được điều chỉnh một khi họ thấy là các biện pháp ban hành gây rối loạn các hoạt động kinh tế, kinh doanh ». Christine Sévillano, chủ một hầm rượu tại Champagne mà Hoa Kỳ là thị trường quan trọng nhất, trong một năm qua, xuất khẩu sang Mỹ chỉ còn bằng 1 phần 6 so với trước đây. Hầm rượu của bà bị thiệt hại rất nhiều :  « Trước khi bị đánh thuế, loại phân khúc thấp, tức là loại rượu phổ thông chúng tôi bán sang Mỹ với giá cao nhất 55-60 đô la một chai. Nhưng từ vì mức thuế đối ứng 15 %, mỗi chai rượu champagne đẩy giá lên đến 70 đô la. Hệ quả kèm theo là chúng tôi khó bán sang Hoa Kỳ. Thị trường này bị đóng băng. 2025 là một năm cực kỳ khó khăn, như thể là hàng của mình cấm xuất khẩu sang Mỹ vậy ! » Cuộc chiến còn dài Từ khi Tối Cao Pháp Viện Mỹ bác bỏ thẩm quyền của tổng thống áp đặt các hàng rào thuế quan với toàn thế giới, nhiều hãng lớn của Hoa Kỳ như Apple, Nike hay FedEx đã nhanh chóng thu về lại được những khoản tiền lớn. Theo báo tài chính The Wall Street Journal tính đến ngày 31/07/2026 đã có hơn 250.000 trong số 330.000 công ty nhập khẩu của Mỹ nộp đơn yêu cầu Sở Quan Thuế và Biên Phòng (CBP) trả lại tiền. Đến trung tuần tháng 8/2026 CBP thông báo đã xử lý các hồ sơ để hoàn trả 128,7 tỷ đô la cho các doanh nghiêp Mỹ. Apple đã nhận lại được hơn 2 tỷ đô la, nhà cung cấp quần áo, giày… thể thao Nike được hoàn trả gần 1 tỷ đô la, hãng xe Ford cũng thu về lại được 500 triệu … Một số doanh nghiệp khác của Mỹ kém may mắn hơn. Thủ tục đòi lại những khoản thuế phụ trội phức tạp hơn, số tiền thu hồi lại ít hơn và chậm hơn so với mong đợi.  Đau đầu hơn nữa là lập tức sau khi Tối Cao Pháp Viện Mỹ ra phán quyết bác bỏ thẩm quyền của tổng thống áp đặc các hàng rào thuế quan, Donald Trump trong hai ngày liên tiếp (20 và 21/02/2026) thông báo thêm hai mức thuế bổ sung 10 rồi 15 %.   Những lớp thuế chồng chất Cho đến hôm nay 08/09/2026 quy định về mức thuế quan của Hoa Kỳ với thế giới là một vùng sương mù dày đặc. Cho dù mức thuế đối ứng (đối với hàng của Việt Nam là 20 %, đối với Liên Hiệp Châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc là 15 %...) đã bị hủy nhưng các đối tác thương mại xuất khẩu sang Hoa Kỳ vẫn tạm thời phải chịu một mức thuế phụ thu 10 %. Bên cạnh đó là mức thuế đánh vào những sản phẩm đặc biệt như nhôm, thép ... Lúc thì Washington ấn định thuế nhôm, thép là 25 %, lúc lại đẩy mức thuế này lên tới 50 % như đang áp dụng với Canada.  Trên đài phát thanh Pháp France Info, Denis Ferrand thuộc Viện nghiên cứu và dự phóng kinh tế vĩ mô độc lập Rexecode cho rằng chính sách thuế quan của Hoa Kỳ giờ đây đang mở ra những trận đấu pháp lý gay go. Để đòi lại tiền từ chính phủ Mỹ đã là một chuyện khó đối với một doanh nghiệp hay một nhà phân phối ở Hoa Kỳ. Với một nhà xuất khẩu ở bất kỳ nơi nào khác trên thế giới,điều đó lại càng khó hơn. « Đây là một nguồn gốc tranh chấp cơ bản. Trong bối cảnh bất ổn định vừa nêu, chúng ta ở vào đúng thời điểm mà chưa ai biết tình hình sẽ lắng xuống như thế nào. Tranh chấp sẽ dẫn tới những vụ kiện kéo dài. Các doanh nghiệp sẽ đòi phải được hoàn trả những khoản thuế quan mà họ đã nộp cho Hoa Kỳ trong khuôn khổ chính sách bảo hộ ông Trump ban hành. Thí dụ như hãng xe Toyota đang đòi được trả lại tiền. Nhưng bên cạnh đó là rất nhiều những câu hỏi. Theo các ước tính, chính phủ phải hoàn lại hàng trăm tỷ đô la cho các doanh nghiệp. Nhưng cụ thể thì sẽ phải chia sẻ số tiền hàng trăm tỷ đô như thế nào cho các công ty nhập khẩu của Mỹ, số tiền đó liệu có được trả lại cho người tiêu dùng hay không ? Chi nhánh của Ngân Hàng Trung Ương Hoa Kỳ ở New York thẩm định, 90 % thuế hải quan ông Trump ban hành do các doanh nghiệp, các nhà phân phối và người tiêu dùng ở Mỹ hứng chịu ».   Cũng trên đài phát thanh France Info, nhà kinh tế Stéphane Carcillo, cộng tác với Tổ Chức Hợp Tác và Phát Triển Kinh Tế  nói đến những thiệt hại đối với Mỹ do các biện pháp bảo hộ gây nên :   « Về phương diện pháp lý, ẩn số ở đây liên quan đến việc sẽ có bao nhiêu doanh nghiệp đòi được trả lại tiền. Hơn nữa chính sách thuế quan của Mỹ tác hại đến các doanh nghiệp, đến các nhà phân phối ở Mỹ đến mức độ nào và cũng không biết là các hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng, hay những cá nhân có kiện và đòi chính phủ trả lại tiền hay không. Còn đối với chính phủ, thì đây cũng là một gánh nặng tài chính : ngân sách của Liên Bang thiếu đi mất 175 tỷ đô la. Đây là một khoản tiền lớn. Hiện tại chính quyền Trump liên tục thông báo áp thêm các biện pháp thuế quan, rồi đòi mở điều tra từng quốc gia, xem đối tác thương mại đó có cạnh tranh bất bình đẳng làm phương hại đến quyền lợi của Hoa Kỳ hay không… » Có một điều chắc chắn là trong thời gian tới, các nhà sản xuất các chủ doanh nghiệp sẽ rất mệt mỏi vì các chính sách thuế quan, vì các đòn trừng phạt. Cây bút xã luận của báo kinh tế Pháp Les Echos, Dominique Seux đánh giá, các đòn thuế quan mà Hoa Kỳ liên tục sử dụng đã làm thay đổi hẳn cách tiếp cận của các doanh nghiệp về môi trường chung quanh. Để tồn tại, một doanh nhân ngày càng phải chú ý đến yếu tố « địa chín

Chiến tranh Iran là một bước ngoặt trong bang giao giữa Ấn Độ và Trung Quốc ? Vì lợi ích kinh tế, đôi bên tạm gạt sang một bên những tranh chấ lãnh thổ để đối phó với một cuộc xung đột Washington đã khai mào và đang đe dọa tăng trưởng của hai quốc gia đông dân nhất địa cầu. Bắc Kinh và New Delhi có thể hợp tác trên những lĩnh vực nào ? Đâu là giới hạn trong những nỗ lực sưởi ấm quan hệ song phương ? Ngày 01/09/2026 lãnh đạo hai nước cùng tham dự thượng đỉnh Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải - SCO lần thứ 26 diễn ra tại Bishkek, thủ đô Kyrgyzstan. Có nhiều khả năng trong chưa đầy 2 tuần nữa, (12-13/09/2026) chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến New Delhi dự thượng đỉnh BRICS. Ấn Độ và Trung Quốc cùng đang chịu áp lực sau hơn nửa năm chiến tranh Iran kéo dài và từ mặt trận quân sự, Hoa Kỳ đòi mở rộng cuộc xung đột này sang mặt trận kinh tế. New Delhi và Bắc Kinh cùng là những khách hàng lớn mua dầu hỏa Trung Đông, chiến tranh Iran đã ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế Ấn Độ và Trung Quốc như thế nào ? Theo các số liệu chính thức, tăng trưởng của quốc gia Nam Á này vẫn còn vững chắc trong 6 tháng đầu năm 2026. GDP tăng 7,8 % trong quý 1, cao hơn so với dự báo của Ngân Hàng Trung Ương. Tuy nhiên, do phụ thuộc đến 90 % năng lượng nhập khẩu, giá dầu tăng vì chiến tranh Trung Đông, do eo biển Hormuz bị phong tỏa, chi phí nhập khẩu, thâm hụt cán cân thương mại bị đẩy lên cao, lạm phát gia tăng. Theo báo Financial Times, lạm phát tại Ấn Độ tăng 4,45 % trong tháng 7/2026, vượt ngoài dự phóng của New Delhi. Tương tự như Ấn Độ, Trung Quốc cũng là một nguồn nhập khẩu dầu của thế giới, đặc biệt là dầu của Vùng Vịnh, của Iran, cho nên khi giá dầu vì chiến tranh vượt ngưỡng 100 đô la/thùng thay vì 68 đô la như trước ngày Mỹ và Israel tấn công Iran, Bắc Kinh cũng phải đối mặt với những thách thức tương tự như New Delhi. Cỗ máy sản xuất, công nghiệp và qua đó là các hoạt động xuất khẩu của « công xưởng » thế giới này bị đe dọa. Tình huống càng thêm khó khăn sau khi Nhà Trắng đòi trừng phạt gián tiếp mọi quốc gia giao dịch với Iran, tức là nhắm trực tiếp vào các doanh nghiệp, ngân hàng ... của Trung Quốc vẫn liên hệ với Teheran.   Trung Quốc và Ấn Độ cùng là những đối tác thương mại quan trọng bậc nhất của Iran, cả hai cùng là những khách hàng lớn nhất mua vào dầu hỏa Iran. Do vậy, đối thoại giữa nguyên thủ hai nước tại Bishkek đặc biệt được truyền thông chú ý. Chiến tranh Iran và cơ hội cho Bắc Kinh Thế nhưng về mặt ngoại giao và địa chính trị, đối với Bắc Kinh chiến tranh Trung Đông lần này cũng là một cơ hội tốt ngoài mong đợi. Tuần báo uy tín ấn hành tại New Delhi, Economic&Policy Weekly ghi nhận : Chiến tranh Iran đánh dấu một « bước ngoặt về địa chính trị » của Ấn Độ đối với Trung Quốc. Vào lúc Washington « sa lầy » ở Trung Đông, Bắc Kinh « củng cố vị thế chiến lược của mình mà không cần hao công tổn sức ». Đây cũng là cơ hội để Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng trên nhiều phương diện từ kinh tế đến đối tác chiến lược, tài chính, công nghệ … Hơn nữa, Mỹ bị chia trí vì Trung Đông, bớt « kềm tỏa ảnh hưởng của Trung Quốc » ở châu Á -Thái Bình Dương.  Cải thiện quan hệ từ trước khi chiến tranh Iran khai mào Thực ra bang giao giữa hai nước đông dân nhất địa cầu đã liên tục được cải thiện từ năm ngoái. Tháng 9/2025, sau 7 năm không đặt chân đến Hoa Lục và 5 năm từ khi xảy ra xung đột ở biên giới giữa Ấn Độ và Trung Quốc trên dãy Himalaya, thủ tướng Narendra Modi đã trở lại Trung Quốc. Ông dự thượng đỉnh SCO tại Thiên Tân, hội đàm với chủ tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh. Đó là thời điểm Washington đánh thuế 50 % vào hàng của Ấn Độ xuất khẩu sang Hoa Kỳ và trong nửa đầu nhiệm kỳ 2, tổng thống Donald Trump chọn đứng về phía Pakistan, kẻ thù của Ấn Độ trong tranh chấp lãnh thổ giữa New Delhi và Islamabad tại Cachemire. Cách nay đúng một năm nhà báo Pierre Haski chuyên về địa chính trị giải thích : Ấn Độ xích lại gần Trung Quốc không phải vì Bắc Kinh có sức thu hút hơn Washington. Trong mắt kinh tế gia Agath Kratz chuyên nghiên cứu về Trung Quốc bất luận động lực nào thúc đẩy Ấn Độ sưởi ấm quan hệ với Trung Quốc, nhưng về dài hạn, lợi ích kinh tế của New Delhi vẫn được đặt tại Hoa Kỳ. Cũng trên đài truyền hình Arte ngày 03/09/2025 bà phân tích : « Xích lại gần Trung Quốc, về phương diện kinh tế, Ấn Độ không hưởng lợi được bao nhiêu. Trái lại, mở rộng quan hệ với Mỹ để trong tương lai, thay thế Trung Quốc trở thành một nhà cung cấp, một nguồn xuất khẩu cho Hoa Kỳ và cho châu Âu : đó mới là lợi ích thực sự mà New Delhi muốn nhắm tới. Thâm hụt mật dịch của Ấn Độ với Trung Quốc lên tới 100 tỷ đô la, cao gấp đôi so với 5 năm trước đây. Ấn Độ cũng đã phụ thuộc rất nhiều vào Trung Quốc, cho nên, chỉ cần xảy ra tranh chấp ở biên giới là cũng đủ để đe dọa một số các lợi ích cốt lõi của New Delhi. Thủ tướng Modi muốn  giảm mức độ phụ thuộc của Ấn Độ vào Trung Quốc ». Về phần nhà nghiên cứu Valérie Niquet Quỹ Nghiên Cứu Chiến Lược – FRS của Pháp, và cũng là giám đốc đặc trách chương trình nghiên cứu về châu Á của quỹ này, bà nhấn mạnh đến chính sách đối ngoại rất cân bằng của thủ tướng Modi từ trước đến nay. « Ngay trước chuyến đi Bắc Kinh của thủ tướng Ấn Độ, New Delhi đã cho thử một loại tên lửa mới có khả năng nhắm trúng mọi nơi trên lãnh thổ Trung Quốc. Trước khi đi Trung Quốc, Narendra Modi cũng đã công du Nhật Bản, một đối tác kinh tế và quân sự quan trọng khác. Điều đó chứng tỏ chính sách đối ngoại của New Delhi rất cân bằng. Đó là chưa kể đến vai trò của Nga. Nói cách khác, Ấn Độ trong cách đối đầu với những áp lực từ phía Hoa Kỳ vẫn không quên đâu mới là những lợi ích cơ bản của chính mình ».     Mỹ « đánh mất » Ấn Độ ?       Trở lại với câu hỏi vì xung đột Iran và trước đó nữa là vì chiến tranh thuế quan của Hoa Kỳ Bắc Kinh và New Delhi có thể hợp tác trên những lĩnh vực nào và đâu là giới hạn trong những nỗ lực của các ông Tập Cận Bình, Narendra Modi để cải thiện quan hệ song phương, Sylvia Malinbaum, chuyên gia về Nam Á Viện Quan Hệ Quốc Tế Pháp IFRI ghi nhận từ thượng đỉnh Tổ Chức Hợp Tác Thượng Hải – mà Iran là một thành viên toàn phần, tổ chức Thiên Tân 2025 – hình ảnh các lãnh đạo Trung Quốc, Ấn Độ và Nga đoàn kết đã là một thông điệp mạnh. Khi đó tổng thống Mỹ cay đắng bình luận trên mạng xã hội Truth Social : « Dường như chúng ta đã để Ấn Độ và Nga rơi vào vòng ảnh hưởng của Trung Quốc, một quốc gia ngày sàng sâu sắc và đen tối hơn ». Trước mắt về kinh tế thương mại, Trung Quốc và Ấn Độ có chung một mục đích : Đối phó với các biện pháp bảo hộ của Hoa Kỳ. Cả hai cùng có cán cân thương mại thặng dư so với Mỹ nên cùng bị Nhà Trắng trừng phạt bằng các đòn thuế quan. Nhưng bản thân Trung Quốc và Ấn Độ vừa là đối tác vừa là những đối thủ cạnh tranh của lẫn nhau. Trung Quốc trong thế xuất siêu với Ấn Độ, cán cân thương mại của Bắc Kinh với bạn hàng Nam Á này thặng dự gần 100 tỷ đô la. Nền công nghiệp của Ấn Độ phụ thuộc vào Trung Quốc từ nguyên vật liệu đến linh kiện, phụ tùng xe hơi, các bộ phận lắp ráp điện tử, máy móc, các hoạt chất dược phẩm để vẫn được mệnh danh là « tủ thuốc của thế giới ». New Delhi cũng muốn cạnh tranh với Trung Quốc để trở thành « công xưởng của thế giới trong lĩnh vực điện thoại thông minh » và đồ dùng điện tử nhưng các chuỗi sản xuất của Ấn Độ lại phải nhập khẩu kinh kiện và phụ tùng made in China. Liên minh tình thế ? Vào lúc Ấn Độ là nguồn nhập khẩu dầu thô lớn thứ 3 toàn cầu, nhập khí tự nhiên lớn thứ tư trên thế giới, vừa cần dầu hỏa của Nga và của Trung Đông, đặc biệt là của Iran, thì chính quyền Trump gia tăng sức ép đòi New Delhi mua dầu của Mỹ,  Washington đòi đánh thuế 100 % vào hàng của Ấn Độ bán sang Mỹ nếu như New Delhi k

Cường quốc kinh tế số 1 cũng là quốc gia mang nợ nhiều nhất toàn cầu. Hoa Kỳ vừa vượt ngưỡng 40.000 tỷ đô la nợ công. Các chuyên gia lo ngại khi thấy phí tổn ngân hàng để trả nợ của chính quyền liên bang cao hơn cả so với ngân sách quốc phòng của siêu cường quân sự hàng đầu thế giới này. Điều đó không cấm cản, Mỹ vẫn là khối « nam châm » hút đầu tư, tín dụng của thế giới. Hôm 18/08/2026 bộ Tài Chính Mỹ thông báo nợ của chính phủ lần đầu tiên vượt ngưỡng tâm lý 40.000 tỷ đô la. Cùng lúc, lãi suất từ công trái phiếu thời hạn 30 năm đạt mức cao nhất từ năm 2007 đến nay (hơn 5,7 %). Điều đó có nghĩa là chính phủ Hoa Kỳ phải trả giá đắt hơn khi cần huy động vốn. Gánh nợ của chính quyền Liên bang thêm nặng và làm dấy lên lo ngại Mỹ thiếu hụt thanh khoản. Bộ trưởng Tài Chính Hoa Kỳ đã gấp rút can thiệp. Scott Bessent thông báo chuẩn bị mua vào từ 2 đến 4 tỷ đô la công trái phiếu do chính Hoa Kỳ phát hành. Thêm 3.000 tỷ đô la nợ trong 12 tháng Có nhiều vấn đề khiến giới tài chính, ngân hàng và tiền tệ quốc tế lo ngại. Đầu tiên hết là mức nợ của Hoa Kỳ tăng quá nhanh so với các dự báo. Năm 2017, chính quyền liên bang nợ 20.000 tỷ đô la, tức là bằng một nửa so với hiện tại. Chưa hết năm 2026 mà nợ công đã vượt ngưỡng 40.000 tỷ đô la trong lúc các dự phóng của Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội Hoa Kỳ -Congressional Budget Office - CBO thì nợ công cho đến cuối năm nay vẫn chưa chạm ngưỡng tâm lý 40.000 tỷ đô la, tương đương với 125 % GDP. So với một năm trước đây, vào tháng 8/2025, nợ công của Mỹ tăng thêm 3.000 tỷ đô la như báo Financial Times ghi nhận. Về khoản nợ thêm 3.000 tỷ đô la trong một năm, báo The Wall Street Journal giải thích, nợ của Mỹ bị thổi phồng lên nhanh như vậy vì chiến tranh Iran, lạm phát và bội chi ngân sách. Nhìn xa hơn về quá khứ, bội chi ngân sách và nợ của Mỹ không ngừng gia tăng, do Hoa Kỳ trải qua nhiều cuộc khủng hoảng : Vụ « vỡ quả bóng tin học đầu những năm 2000, đến khủng hoảng tín dụng địa ốc 2007 rồi ngân hàng Lehman Brothers phá sản năm 2008 (…) rồi đến lượt đại dịch Covid 19 năm 2020 làm tê liệt tăng trưởng. Thuế thu vào giảm sụt trong lúc các chi phí về y tế, xã hội lại tăng nhanh. Thâm hụt ngân sách lớn dần ». Những cuộc khủng hoảng chồng chất Một lý do khác nữa là dân số Mỹ cũng như tại các nước công nghiệp phát triển đang lão hóa : « Bảo hiểm y tế, lương hưu bị đẩy lên cao … ». Trở lại với tình trạng tài chính của Hoa Kỳ từ đầu 2025 cho dù tổng thống Trump tái đắc cử với hứa hẹn giảm bội chi ngân sách và trong những tháng đầu nhiệm kỳ hai ông đã đã mạnh tay cắt giảm nhân sự trong guồng máy hành chính nhà nước, trong các cơ quan của chính phủ liên bang nhưng thâm hụt ngân sách tháng 7/2026 lên tới 432 tỷ đô la thay vì 291 tỷ cùng thời kỳ năm ngoái (tăng 11,85 %). Cùng thời kỳ, chi tiêu của chính quyền liên bang tăng thêm hơn 130 tỷ. Vì chiến tranh Iran, tổng thống Trump đã yêu cầu Quốc Hội bổ sung thêm 500 tỷ đô la cho ngân sách quốc phòng. Nhà Trắng cũng đòi cho tài khóa 2027 ngân sách của Lầu Năm Góc phải được đẩy lên tới 1.500 tỷ đô la thay vì hơn 800 tỷ như hiện tại. Trả 3 tỷ tiền lãi cho chủ nợ mỗi ngày Cũng chính trong hoàn cảnh chiến tranh hiện nay, kinh tế gia kiêm giám đốc cơ quan tư vấn Pete G. Peterson, ông Michael Peterson trên đài truyền hình Arte nói đến một hiện tượng bất thường khi mà Mỹ trả tiền lãi cho các chủ nợ nhiều hơn cả tổng ngân sách quốc phòng và đáng quan ngại hơn nữa là chỉ trong 10 năm nữa, chi phí lãi vay của khoản nợ công Mỹ có thể tăng gấp đôi : « Tiền lãi phải trả cho ngân hàng là khoản chi tiêu liên tục tăng lên và tăng mạnh nhất trong khoảng thời gian gần đây. Hiện tại mỗi ngày Hoa Kỳ phải trả hơn 3 tỷ đô la tiền lãi cho các chủ nợ. Có nghĩa là Mỹ trả tiền lãi còn nhiều hơn cả số tiền để trang trải những phí tổn quốc phòng. Trong 10 năm sắp tới, Hoa Kỳ sẽ phải trả đến 16.000 tỷ đô la tiền lãi ngân hàng. Khoản nợ 40.000 tỷ đô la của chính phủ liên bang hiện tại nhắc nhở chúng ta chấn chỉnh lại các khoản chi tiêu công (…) Khi mà lãi suất chỉ đạo tăng, sẽ kéo theo những lãi suất khác, như là tiền lãi khi ta phải đi vay để mua nhà, để mua xe. Chi phí cho dịch vụ dùng thẻ tín dụng cũng sẽ bị đẩy lên cao. Do vậy để vẫn tiếp cận được với các nguồn tín dụng thì cần phải đòi Washington nhanh chóng giải quyết vấn đề nợ công này ». Cần thêm 39 tỷ đô la mỗi tuần Nói cách khác, Washington liên tục trong thế phải « đi vay nợ mới để thanh toán nợ cũ - thậm chí là chỉ để trả tiền lãi cho các chủ nợ ». Nhưng Hoa Kỳ vẫn dễ dàng thu hút đầu tư và tín dụng trên thế giới. Ngân hàng JP Morgan trong một nghiên cứu dựa trên các dữ liệu hồi 2024 đưa ra ba yếu tố giải thích vì sao cả thế giới vẫn muốn đầu tư vào Mỹ. Một là năng suất của người lao động Mỹ 171.000 đô la/năm, (tính theo sức mua tương đương) trong lúc của Đức là 120.000 đô la. Giải thích cho năng suất lao động cao đó, ngân hàng Mỹ Goldman Sachs đưa ra vài con số cụ thể : Xét về số năm một người lao động được đào tạo để có chuyên môn cao, Mỹ chỉ thua có Hàn Quốc. Hoa Kỳ cũng là nơi có những trường đại học hàng đầu thế giới và số giờ lao động tại Hoa Kỳ cũng cao hơn khoảng 20 % so với ở Pháp. Bí quyết thứ hai giải thích vì sao dù Mỹ có mang nợ chồng chất vẫn là điểm đầu tư được ưa chuộng nhất đó là « sức sáng tạo » của các doanh nghiệp Hoa Kỳ. Vẫn theo điều tra của ngân hàng Goldman Sachs, chi tiêu cho khâu nghiên cứu và phát triển (R&D) ở Hoa Kỳ là 800 tỷ đô la một năm, cao gấp đôi so với Trung Quốc. Hoa Kỳ đang dẫn đầu thế giới với 48 công ty có lợi nhuận hơn 1 tỷ đô la/ năm. Để so sánh, toàn khu vực eurozone với 19 quốc gia cũng mới chỉ có được 7 tập đoàn lãi hàng năm hơn 1 tỷ đô la. Cũng không một nơi nào có sức tiêu thụ « khủng khiếp như ở Mỹ » và xét về chỉ số này thì Trung Quốc dù là nền kinh tế thứ hai thế giới nhưng vẫn còn cách xa nước Mỹ đến « nhiều năm với tốc độ ánh sáng » như một nhà báo đã ví von.  Đặc quyền quá lớn của đô la Lý do thứ ba và có lẽ cũng là lợi thế mạnh nhất của Hoa Kỳ là sức hút của đồng đô la. Năm 1964 bộ trưởng Kinh Tế Pháp, Valéry Giscard d’Estaing từng nói, « chừng nào mà đồng đô la còn thống lĩnh hệ thống tiền tệ quốc tế, thì Washington muốn đi vay bao nhiêu tín dụng cũng được ». Kinh tế trưởng công ty kiểm toán BDO France  Anne - Sophie Alsif được tuần báo Le Point trích dẫn cho rằng, ai cũng muốn đầu tư bằng đô la. Giới tư bản trên toàn thế giới đều muốn đầu tư vào Mỹ. Công trái phiếu của Hoa Kỳ vẫn là « sản phẩm tài chính có sức thu hút cao nhất, an toàn nhất ». Vì thế dù có nợ đến đâu đi chăng nữa, thì bộ Tài Chính Mỹ vẫn dễ dàng huy động vốn và với những điều kiện thuận lợi hơn bất kỳ một quốc gia nào khác trên thế giới. Theo các số liệu chính thức từ Văn Phòng Ngân Sách Quốc Hội Mỹ CBO, trung bình mỗi tháng Hoa Kỳ phải đi vay thêm 155 tỷ đô la và trong 8 tháng đầu năm 2026 bộ Tài Chính đã thanh toán 857 tỷ đô la tiền lãi cho các chủ nợ ! Hãng tin Anh Reuters lưu ý, không một quốc gia nào trên thế giới hàng tuần có thể đi vay thêm 39 tỷ đô la như Hoa Kỳ. Nhưng cũng chính « lợi thế quá mức đó đẩy nguy cơ Mỹ bị thiếu tiền mặt ra xa », bởi vì như chuyên gia tài chính Philippe Trainar nhận định, nếu như « đầu tàu kinh tế và tài chính này của thế giới mà sụp đổ thì coi như là ngày tận thế đã đến ».  Phát biểu lần cuối trước khi rời khỏi chức vụ thống đốc ngân hàng trung ương, Jerome Powell cảnh báo chính quyền về mức nợ của Mỹ đang tăng nhanh và nhất là trước viễn cảnh các giới chức Hoa Kỳ « không có khả năng đảo ngược tình thế » bởi vì, với nợ công 40.000 tỷ đô la có nghĩa trung bình mỗi công dân Mỹ mang nợ 115.000 đô !   Trái với những báo động từ phía các chuyên gia ngân hàng về mức nợ quá lớn của Mỹ, trong mắt đại đa số các nhà đầu tư quốc tế, H

Chịu nhiều lớp trừng phạt của quốc tế nhất trên thế giới từ năm 1979, Iran đã tìm một hướng đi riêng để cứu vãn nền kinh tế. Bên cạnh ngành dầu khí, sản xuất vũ khí là cột trụ thứ nhì của kinh tế quốc gia Hồi Giáo này. Đâu là những bí quyết để « công nghiệp quốc phòng » trở thành điểm mạnh của nền kinh tế luôn bên bờ vực thẳm ? Giới chuyên gia thậm chí nói đến « những nét đặc thù » trong mô hình công nghiệp quốc phòng Iran. Từ khi khai chiến với Teheran cuối tháng 2/2026, Washington chủ trương bóp ngạt kinh tế Iran dẫn đến sự sụp đổ của chế độ trong tay Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng. Sau gần nửa năm xung đột với Iran, tổng thống Trump bắt đầu nóng ruột. Hôm 09/08/2026 ông cam đoan sẽ « giáng đòn mạnh vào kinh tế Iran ». Bộ trưởng Tài Chính Scott Bessent đe dọa Iran sẽ sớm « hứng chịu những biện pháp mạnh tay chưa từng thấy ». Báo chí bình luận Nhà Trắng không chỉ đe dọa « dội bom, xóa sổ Iran », nay đang nhắm tới những loại vũ khí « kinh tế » để Teheran phải nhượng bộ, đặc biệt là giải tỏa eo biển Hormuz. Chính sách cấm vận và hiệu quả ? Cuối tháng 7/2026 Mỹ đánh tiếng sẽ áp dụng một loạt các biện pháp trừng phạt mới, phong tỏa kinh tế Iran. Trả lời báo Les Echos chuyên gia về Iran Clément Therme, cộng tác viên Viện Quan Hệ Quốc Tế Pháp IFRI nói đến một « kỷ lục » Iran đang nắm giữ về những « lớp » trừng phạt chồng chất khác nhau.   « Có nhiều cấp trừng phát khác nhau : có những biện pháp của cộng đồng quốc tế, của một số quốc gia trong khối phương Tây, của Liên Hiệp Quốc ... Bên cạnh đó là những quyết định đơn phương, nhắm vào một số các tổ chức tư nhân hay của chính phủ, nhắm vào một số nhân vật trong chính quyền, trong giới tướng lĩnh Iran. Về mặt lý thuyết, Iran liên tục bị trừng phạt từ năm 1979 sau vụ Teheran bắt giữ 52 nhà ngoại giao Hoa Kỳ làm con tin ».   Lệnh trừng phạt đa phương hay song phương của cộng đồng quốc tế nhắm vào Iran bao gồm các biện pháp phong tỏa, cấm mua bán dầu hỏa, khí đốt của Iran, cấm cung cấp vũ khí cho quốc gia Hồi Giáo này, cấm xuất khẩu thiết bị và phần mềm cho Teheran, hạn chế các khoản giao dịch tài chính, ngân hàng, cấm thanh toán bằng đô la, cấm đầu tư vào Iran, phong tỏa tài sản của một số cá nhân và doanh nghiệp… Đương nhiên tất cả những biện pháp này đè nặng lên đời sống của người dân Iran. 300 % lạm phát ? Tình hình càng trở nên ngặt nghèo hơn dưới tác động của chiến tranh Ukraina từ 2022, của cuộc xung đột vũ trang 12 ngày đêm với Nhà nước Do Thái hồi tháng 6/2025 và nhất là với cuộc chiến với Mỹ và Israel từ cuối tháng 2/2026. Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế thẩm định, GDP của Iran năm nay do tác động chiến tranh sẽ giảm 5,4 %. Teheran cũng thừa nhận vì chiến tranh, lạm phát trong cả năm sẽ ở mức ngạt thở gần 90 %. Tại Washington, Donald Trump nói đến một nền kinh tế của Iran đã « hoàn toàn khánh tận » với lạm phát lên tới 300 %. Trong mắt chuyên gia kinh tế Ahamad Alavi làm việc cho một tổ chức tại Thụy Điển được báo Deutsche Welle trích dẫn thì cuộc chiến lần này đang đẩy thêm từ 3,5 đến 4,5 triệu dân Iran vào cảnh bần cùng. Nhưng đó không phải là mối quan tâm số 1 của chế độ trong tay Lực Lượng Vệ Binh Hồi Giáo, như Thierry Coville, Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược IRIS phân tích với báo Les Echos. Người dân có khổ cực, thì cỗ máy kinh tế để kiếm tiền nuôi chế độ vẫn vận hành gần như suôn sẻ : « Nhìn vào những kết quả từ 15 năm trở lại đây, chúng ta thấy kinh tế Iran đã khổ sở vì các biện pháp trừng phạt. Trung bình lạm phát dao động từ 30 đến 40 % một năm, thế nhưng thực ra chế độ vẫn tồn tại bất chấp áp lực rất lớn của phương Tây. Iran cầm cự được chủ yếu là nhờ hai lĩnh vực : Năng lượng và quốc phòng. Năm 2024 Iran vẫn xuất khẩu 1,5 triệu thùng dầu mỗi ngày, gần như tuyệt đối là để bán cho Trung Quốc. Để xuất khẩu dầu khí, năng lượng thì Iran sử dụng những hạm đội tàu ma, mua bán qua một hệ thống ‘chợ đen’, chấp nhận thanh toán bằng nhân dân tệ của Trung Quốc hay bằng tiền crypto (…) ». Kỹ thuật lạc hậu Mối bận tâm lớn nhất đối với chế độ Iran là chính sách trừng phạt liên tiếp hạn chế quốc gia này phát triển và tiếp cận với công nghệ mới. Clément Therme, Viện IFRI giải thích : « Thí dụ như vì không tiếp cận được với công nghệ khai thác năng lượng ở ngoài khơi mà ngành công nghiệp khí đốt của Iran bị tụt hậu, bỏ lỡ cơ hội. Thí dụ này rất tiêu biểu cho cái mà tôi gọi là vì cơ hội bị bỏ lỡ. Iran trả giá đắt cho chính sách dựa trên hệ tư tưởng của chế độ (…) » Nhưng điểm mạnh của Lực Lượng Vệ Binh Cách Mạng Iran là khả năng thích nghi với tình huống. Chuyên gia Coville bên Viện Quan Hệ Quốc Tế và Chiến Lược, phân tích, chính những biện pháp trừng phạt kéo dài từ nhiều thập niên qua đã cho phép Teheran đào sâu quan hệ với các đối tác khác, đặc biệt là với Nga và Trung Quốc : « Đầu những năm 2000 Iran đẩy mạnh trao đổi mậu dịch với các quốc gia trong khu vực. Irak nhanh chóng trở thành đối tác thương mại quan trọng nhất của Teheran. Từ khi chế độ Saddam Hussein sụp đổ, ngoài các sản phẩm chế biến từ dầu ra thì Irak là khách hàng quan trọng nhất. Bên cạnh đó, Iran đã mở rộng ảnh hưởng với Afghanistan, với các quốc gia Trung Á. Thế rồi từ sau 2018 khi ông Trump rút nước Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran thì Teheran đã thắt chặt quan hệ với Trung Quốc ». Drone Shahed, thành công của một sự kết hợp từ 3 yếu tố Cũng chính vì không tiếp cận được những công nghệ mới, với các thiết bị điện tử càng lúc càng tinh vi cho nên Iran tương kế tựu kế : Chuyển sang chế tạo drone giá rẻ và lại dễ sử dụng, không quá tốn kém trong khâu sản xuất và nhất là không cần công nghệ tối tân. Tháng 9/2022, vài tháng sau khi Nga xâm lược Ukraina, thế giới ngỡ ngàng phát hiện drone Iran trên bầu trời Kiev. Teheran cung cấp drone cho quân đội Nga. Làm thế nào một quốc gia chịu các lệnh trừng phạt trong hơn bốn thập kỷ lại có thể làm thay đổi cục diện của các cuộc xung đột quốc tế? Những yếu tố nào đã tạo nên thành công đó? Chuyên gia quân sự Akram Kharief nghiên cứu về drone Iran giải thích : Từ 1979 dưới áp lực các lệnh trừng phạt, Teheran đã tìm kiếm những giải pháp để thoát khỏi bế tắc. Bí quyết của Iran để phát triển công nghiệp - đặc biệt là công nghiêp quốc phòng khá đơn giản : Thứ nhất là kết hợp năng lực kỹ thuật trong nước với các đối tác nước ngoài, đứng đầu là Nga. Thứ hai là khai thác công nghệ trong lĩnh vực dân sự để sử dụng trong các mục tiêu quân sự, « trám vào những lỗ hổng », hậu quả từ lệnh cấm vận quốc tể để lại. Cuối cùng chọn những giải pháp kỹ thuật đơn giản không đòi hỏi những phụ tùng hay linh kiện quá hiện đại - vốn không thể tiếp cận. Drone Shahed của Iran là thí dụ tiêu biểu nhất cho thấy sự kết hợp thành công từ những yếu tố vừa nêu. Chuyên gia Julia Tomasso, viện nghiên cứu và chiến lược IRIS, trong một bài tham luận hôm 28/02/2025 (tức đúng 1 năm trước khi Iran bị Hoa Kỳ tấn công), phân tích một cách cụ thể hơn khi cho rằng : Iran biết là không thể chỉ trông cậy vào vũ khí do Nga cung cấp cho nên từ nhiều năm qua đã phải tự lo bằng cách chọn những công nghệ low cost, sử dụng một cách hiệu quả nhất những nguồn lực và phương tiện ít ỏi trong tay, đồng thời thích nghi với môi trường địa chính trị. Chính vì thế mà drone giá rẻ (Shahed 136, Mohajer 6) của Iran hiện đang được xuất khẩu sang nhiều quốc gia, trong đó có Nga và Soudan hay Ethiopia. Giá thành của mỗi đơn vị chỉ vài ngàn đô la. Về điều mà tác giả bài viết gọi là « tận dụng tối đa những phương tiện đang có » thì điển hình là việc trang bị vũ khí cho tàu chở hàng thành tàu chiến ; dùng mô-tơ xe đạp và xe máy để trang bị cho drone chiến đấu. Còn chiến thuật mà nhà nghiên cứu Julia Tomasso gọi là « sự nhạy bén trong việc nắm bắt tình hình địa chính trị », bà giải thích : Trước n

Đồng yen Nhật Bản đang mất giá so với đô la Mỹ, tỷ giá hối đoái giữa hai đơn vị tiền tệ này đã rơi xuống mức thấp nhất từ 40 năm nay. Ngày 31/07/2026 Washington và Tokyo « cùng can thiệp » để giữ giá cho đồng yen, vào lúc phải mất 160 yen mới đổi lấy được 1 đô la. « Cứu » đồng yen không chỉ là một cử chỉ « thân thiện » mà Mỹ dành cho một nước bạn. Tổng thống Donald Trump trước hết muốn tránh để đồng yen « yếu » đe dọa cán cân thương mại của Hoa Kỳ, và trái lại một đồng đô la « mạnh » phá hỏng chính sách khởi động lại cỗ máy công nghiệp do chính ông đề xướng.  Nhật Bản và Hoa Kỳ cùng thông báo, đôi bên đã « đã can thiệp » trên thị trường hối đoái để giữ giá cho đồng yen. Điều đó có nghĩa là Tokyo và Washington đã tung tiền mua vào đơn vị tiền tệ của Nhật. Các nguồn tin báo chí đưa tin Ngân hàng Trung ương Nhật hôm 31/07/2026 đã huy động 36,58 tỷ đô la để mua lại yen. Bất ngờ hơn nữa là, theo tiết lộ của báo tài chính Financial Times, chi nhánh tại New York của Cục Dự Trữ Liên Bang Hoa Kỳ Fed cùng ngày đã bán ra « một khối lượng lớn » bằng euro để mua vào đồng yen cho bộ Tài Chính. Đây là lần đầu tiên từ năm 1998 Fed trực tiếp can thiệp vào tỷ giá hối đoái giữa đồng yen và đô la. Nhờ sự phối hợp này, đồng tiền của Nhật đã tăng giá trở lại (tăng 0,6 % hôm 03/08/2026) vào tuần trước, để rồi lại mất giá trong phiên giao dịch hôm nay 11/08/2026. Điều này phản ánh « áp lực » rất lớn đang đè nặng lên đồng tiền của Nhật, cường quốc kinh tế thứ ba toàn cầu. Vì sao Mỹ phải can thiệp để giữ giá cho đồng tiền Nhật Bản ? Mỹ tung hàng chục triệu để mua vào yen không đơn thuần là một cử chỉ « thân thiện để giúp đỡ bạn bè » như tổng thống Trump đã khoe với báo chí. Thực ra, nguyên thủ Hoa Kỳ đã rất thành thật khi nói thêm rằng về mặt tài chính, trong thương vụ này « nước Mỹ cũng có lợi ». Bộ trưởng Tài Chính Mỹ, Scott Besson, mau mắn trấn an thị trường rằng « nếu cần Washington có thể can thiệp thêm một và thậm chí là nhiều lần nữa nhằm điều chỉnh lại tình trạng đồng tiền của Nhật không được đánh giá đúng mức ». Đằng sau những lời lẽ bóng bảy này bao gồm ba thực tế. Thứ nhất, một đồng yen « rẻ » tạo đà cho xuất khẩu của Nhật. Nhà Trắng không muốn kịch bản này xảy ra nhất là khi thâm hụt mậu dịch của Mỹ với Nhật Bản năm 2025 lên tới 900 tỷ đô la. Kinh tế trưởng cơ quan tư vấn PwC Stéphanie Villers giải thích trên đài phát thanh tư nhân Radio Classique như sau : « Donald Trump luôn rất rõ ràng : ông không muốn đô la cao giá. Vì lợi ích của bản thân Hoa Kỳ mà Washington đã can thiệp để giữ giá đồng yen Nhật Bản. Đồng tiền Nhật trượt giá tức là sẽ tỷ giá hối đoái của đô la trên thị trường bị đẩy lên cao. Một đồng đô la ‘mạnh’ bất lợi cho xuất khẩu của Hoa Kỳ. Ông Trump luôn chủ trương thúc đẩy xuất khẩu của Mỹ, tăng sức cạnh tranh cho hàng Mỹ trên thương trường. Nói cách khác, Washington can thiệp và giúp đỡ Nhật Bản, nhưng trước hết là để kích thích xuất khẩu của Mỹ ».   Lãi suất ngân hàng - carry trade Điểm thứ nhì mà chính quyền Trump muốn tránh bằng mọi giá là một đồng yen mất giá ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách chính sách tài chính của Mỹ. Nhà Trắng muốn giữ lãi suất chỉ đạo ở mức thấp để tạo đà cho tăng trưởng. Nhưng mục tiêu này có thể bị đe dọa nếu đồng yen đổ dốc. Một đồng yen bị suy yếu như hiện nay là bất lợi cho kinh tế Nhật Bản. Ngân Hàng Trung Ương Nhật sớm muộn gì cũng phải tăng lãi suất chỉ đạo. Hiện tại, lãi suất chỉ đạo của Nhật là 1%, của Mỹ là hơn 3,5 đến 3,75%. Cho đến nay, chính cách biệt này là động lực thúc hối các nhà đầu tư bán bớt yen để mua vào đô la, đầu tư sang Hoa Kỳ. Do vậy nếu Ngân Hàng Trung Ương Nhật tăng lãi suất chỉ đạo, Cục Dự Trữ Liên Bang Mỹ vì tránh để bị xoáy vào lạm phát, cũng sẽ phải tăng lãi suất hay ít là là không thể hạ lãi suất chỉ đạo. Khả năng Fed tăng lãi suất ngân hàng cũng là một điều mà tổng thống Trump không hề mong muốn. Nguy cơ Nhật bán công trái phiếu của Mỹ Điểm thứ ba tối kỵ với Washington là khả năng vì để có thể giữ giá cho đồng yen, tức là phải huy động hàng chục tỷ đô la, Tokyo sẽ buộc phải bán bớt công trái phiếu của Mỹ. Hiện nay, Nhật Bản đang nắm giữ 1.100 tỷ đô la công trái phiếu của Mỹ và là « chủ nợ lớn nhất » của Uncle Sam. Công trái phiếu của Mỹ nếu bị bán đi « ồ ạt » sẽ bất lợi cho tăng trưởng, kinh tế và tài chính của Hoa Kỳ. Gần đến bầu cử giữa kỳ, tổng thống Trump không muốn lạm phát hay bất kỳ một chỉ số kinh tế tiêu cực nào đè nặng lên lá phiếu của cử tri. Nhìn từ ba khía cạnh vừa nêu, « cử chỉ thân thiện » mà ông Trump nói đến khi can thiệp để giữ giá đồng yen, chẳng phải do Hoa Kỳ hào phóng hay Nhà Trắng tử tế với nữ thủ tướng Nhật Sanae Takaichi. Washington trước hết bảo vệ quyền lợi kinh tế, tài chính, thương mại của Hoa Kỳ, đúng với chủ trương đặt quyền lợi của nước Mỹ lên trên hết - « America First ». Dùng euro để mua yen  Hãng tin Anh Reutes trích dẫn nhiều nguồn tin thông thạo từ bộ Tài Chính Mỹ cho biết là để « cứu » đồng yen Nhật Bản, chi nhánh tại New York của Ngân Hàng Trung Ương chủ yếu bán ra đồng euro, đơn vị tiền tệ của châu Âu. Theo giới trong ngành, điều này có nghĩa là chính quyền Trump không bán đi đô la, tránh gây hiểu nhầm là đồng đô la Mỹ đang bị mất giá … bởi vì một đồng đô la « yếu » tuy thúc đẩy xuất khẩu của Hoa Kỳ như Donald Trump mong muốn nhưng đồng thời cũng là mầm mống của lạm phát, kịch bản mà Nhà Trắng « không cho phép xảy ra » khi gần đến bầu cử giữa kỳ, tháng 11/2026. Reuters lưu ý, trước mắt cả Ngân Hàng Trung Ương Châu Âu và bộ Tài Chính Hoa Kỳ cùng từ chối bình luận về tin trên. Song việc các giới chức tiền tệ Mỹ dùng đồng tiền chung châu Âu để mua vào yen Nhật Bản để lộ rõ thế cân chênh vênh trong chính sách kinh tế của Washington hiện tại. Vì sao đồng yen mất giá và đâu là mức độ hiệu quả từ biện pháp can thiệp nhằm giữ giá cho đồng yen ?   Nhìn từ phía Nhật, các nhà sản xuất và xuất khẩu hài lòng với một đồng yen liên tục mất giá từ năm 2020 đến nay. Trong 5 năm, trị giá của đơn vị tiền tệ Nhật Bản so với đô la Mỹ mất đi khoảng 1/3. Bên cạnh đó xứ hoa anh đào phụ thuộc đến hơn 80 % vào năng lượng của nước ngoài. Với chiến tranh Iran và eo biển Hormuz bị phong tỏa, tình trạng bất ổn ở Trung Đông, chiến tranh Ukraina … giá dầu khí bị đẩy lên cao. Một đồng yen mất giá bất lợi cho các nhà sản xuất của Nhật và cũng là một mầm mống gây ra lạm phát cho nền kinh tế số 3 toàn cầu này. Điều này diễn ra vào lúc thủ tướng Sanae Takaichi có kế hoạch giảm thuế giá trị gia tăng TVA để tăng thêm mãi lực cho người dân, khuyến khích tiêu thụ. Hệ quả kèm theo là thâm hụt ngân sách và nợ công của Nhật trong tương lai sẽ bị đẩy lên cao. Báo Nihon Keizai Shimbun cho rằng lo ngại lạm phát và nợ công sẽ là hai yếu tố khiến đồng yen sẽ tiếp tục mất giá. Do vậy, dù Washington và Tokyo có can thiệp để giữ giá đồng yen, hiệu quả cũng sẽ không « lâu bền ». Có lẽ dấu hiệu đầu tiên chứng minh cho điều này là trong phiên giao dịch hôm nay 11/08/2026, đồng yen lại mất giá so với cả đô la và euro, trở lại với tỷ giá khoảng 160 yen đổi lấy 1 đô la, tương tự như trong phiên giao dịch hôm 31/07/2026, trước khi Mỹ - Nhật phối hợp cùng can thiệp.

Hoa Kỳ đã thông báo kế hoạch giảm quân số tại châu Âu, nơi mà từ sau Thế Chiến Thứ Hai, Washington đã thiết lập các căn cứ thường trực trải dài từ Groenland xuống đến tận Địa Trung Hải. Gần 40 % lính Mỹ đồn trú ở hải ngoại tập trung tại châu Âu,  nhất là tại Đức, Ý và Tây Ban Nha. Sau Chiến tranh Lạnh, Mỹ đã thiết lập các căn cứ quân sự tại nhiều nước đông Âu như Rumani, Ba Lan, Bulgari và cũng đã mở rộng địa bàn tại vùng Baltic. Những kế hoạch thu hẹp sự hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Âu là một thách thức lớn đối với các đối tác của Hoa Kỳ tại châu lục này cả về kinh tế lẫn an ninh. Từ đầu tháng 5/2026 bộ trưởng Quốc Phòng Mỹ, rồi tổng thống Hoa Kỳ liên tiếp thông báo kế hoạch « cắt giảm quân số tại châu Âu ». Hôm 18/06/2026 Lầu Năm Góc cho biết đang « xét lại » việc triển khai lực lượng tại các nước châu Âu thành viên NATO (Liên Minh Bắc Đại Tây Dương). Từ Anh Quốc đến Thổ Nhĩ Kỳ, từ Iceland đến Rumani, nơi Hoa Kỳ đã đặt những cơ sở quân sự, nước nào cũng lo ngại. Đứng đầu trong số này là Đức, nơi có hơn 30 cơ sở quân sự của Mỹ đã hoạt động từ 70-80 năm nay và khoảng 50.000 lính Mỹ đang đồn trú đã thực sự trở thành một yếu tố trong đời sống xã hội và kinh tế của nền kinh tế số một châu Âu này. Đức và lo ngại mất một phần trong số 50.000 quân nhân Mỹ Ramstein, miền tây nam nước Đức, là căn cứ không quân lớn nhất của Hoa Kỳ ở hải ngoại. Căn cứ này là cả « một thành phố trong một thành phố » với trường học, bệnh viện ... dành riêng cho các quân nhân Mỹ và gia đình. Rất nhiều đường phố ở Ramstein mang tên các vị tổng thống Mỹ. Tại các cửa hàng, người ta cũng có thể thanh toán bằng đô la bên cạnh đồng euro. Phóng sự trên đài phát thanh Pháp France Inter của thông tín viên Sébastien Baer từ căn cứ quân sự Mỹ tại thị trấn Vilseck cho thấy quyết định của Washington cắt giảm 5.000 lính Mỹ tại Đức là một tai họa:  « Một góc nhỏ của nước Mỹ, thị trấn Vilseck của vùng Bayern, đông nam nước Đức từ hơn 80 năm nay gắn bó với sự hiện diện của quân đội Hoa Kỳ. Với khoảng 6.500 dân cư, Vilseck là nơi mà một lữ đoàn của Mỹ đóng quân, thế nhưng sự hiện diện này có thể sẽ chấm dứt, do Donald Trump thông báo sẽ rút 5.000 lính Mỹ trong thời gian tới. Nào là nước ngọt Coca-Cola, nào là bia Mỹ và sốt BBQ chồng chất ngay lối vào một siêu thị. Travis, một quân nhân Mỹ 27 tuổi từ bang Texas đến, đang chất hàng vào xe, anh nói : ‘Tôi được điều đến đây đã 9 tháng. Tối rất thích nơi này. Phong cảnh ở đây rất đẹp. Tôi thích các món ăn bản địa như xúc -xích, thịt thăn chiên bột. Người dân ở đây thì thân thiện, đi lại cũng dễ dàng. Ở Texas phải lái xe hàng giờ để đi từ nơi này đến nơi khác. Tại đây chỉ chỉ cần 5 phút là tôi đến được một công viên xinh đẹp. Tôi đang học tiếng Đức với ứng dụng Duolingo’. Travis tìm được một ngôi nhà trên sườn đồi của thành phố, nhà có vườn. Mười ba ngàn quân nhân Mỹ đóng quân ở khu vực này. Từ sau Đệ Nhị Thế Chiến, kinh tế địa phương phụ thuộc vào sự hiện diện của quân đội Mỹ. Là chủ một tiệm tạp hóa nhỏ của gia đình đã hoạt động từ những năm 1950, Katrin Kredle kể lại : ‘Một trong những người lính Mỹ đầu tiên đến mua hàng của bà ngoại tôi là danh ca Elvis Presley. Khi đang nhập ngũ, anh đến đây mua chuối. Bà tôi rất tự hào được phục vụ một khách hàng như anh. (…) Những người Mỹ đã hoàn toàn hòa nhập vào cuộc sống ở đây. Trẻ nhỏ đi học ở trường hay được gửi trong các nhà trẻ, chúng tham gia các câu lạc bóng đá, các hội đoàn hóa trang trong mùa lễ Carnaval… Rất nhiều người lấy vợ Đức, họ sống ở đây. Thậm chí ở lại hẳn một khi xuất ngũ ». Do vậy đối với cả thành phố này, thông báo Mỹ rút 5.000 quân khỏi nước Đức là một bất ngờ. Chỉ riêng căn cứ quân sự tại Vilseck mỗi năm đem về 700 triệu euro doanh thu cho chính quyền quyền đia phương. Valantis, 32 tuổi, vừa từ Anh Quốc đến đây mở một hiệu ăn, chủ yếu để phục vụ các thực khách Mỹ. Nhà hàng của ảnh chỉ cách căn cứ Rose Barracks vài trăm mét. Anh nói : ‘Chúng tôi đã thu xếp tất cả để phục vụ các quân nhân Mỹ, chiều theo khẩu vị của họ. Chúng tôi có món bánh mì kẹp thịt ba chỉ, sốt BBQ và thịt heo xé phay … Nếu người Mỹ bỏ đi thi mọi chuyện sẽ kết thúc. Nhà hàng phải đóng cửa. Tháng trước họ ra nước ngoài một tháng để tập luyện, lượng khách của chúng tôi lập tức giảm đi 70 %’ ».   Nói cách khác, chỉ cần Mỹ rút bớt quân khỏi Đức thì sẽ ảnh hưởng đến rất nhiều lĩnh vực kinh tế của người dân địa phương, không chỉ có doanh thu của giới tiểu thương, mà còn đến cả thị trường địa ốc của những thành phố như Stuttgart, hay Kaiserslautern …. cũng bị tác động lây. Việc làm của hàng ngàn, thậm chí hàng chục ngàn người tại những địa phương có căn cứ của Mỹ đều sẽ bị ảnh hưởng.  Một kế hoạch được báo trước  Thực ra từ cuối 2025 Nhà Trắng đã báo trước « rà soát lại toàn bộ và sẽ bố trí lại » sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Châu Âu cũng như trên toàn thế giới. Cũng cuối năm ngoái Washington nêu lên khả năng giảm 1.000 quân đang đồn trú tại Rumani. Ngoài thông báo rút 5.000 lính Mỹ tại các căn cứ quân sự ở Đức, giữa tháng 5/2026, Lầu Năm Góc vào giờ chót đã hoãn lại chương trình triển khai 4.000 quân sáng Ba Lan. Theo giới quan sát được báo Le Monde trích dẫn, cho dù những thông báo từ phía chính quyền Trump gây hoang mang cho các đối tác châu Âu nhưng cho đến hiện tại Lầu Năm Góc vẫn duy trì khoảng 80.000 binh sĩ trên Lục Địa Già. ngay cả trong trường hợp giảm quân số, chỉ để thu hẹp hiện diện quân sự của Mỹ đang từ 80.000 xuống còn 76.000 lính thì « chính quyền Trump cần có sự chấp thuận của Quốc Hội ». Trên đài truyền hình Arte của Pháp và Đức, chuyên gia quân sự giảng dạy tại đại học Sorbonne Guillaume Lasconjarias nhắc lại, trước Donald Trump, tổng thống Barack Obama từ 2014 đã chủ trương giảm sự hiện diện quân sự của Mỹ tại châu Âu. Riêng trong giai đoạn 2022-2023, khi Nga đưa quân xâm chiếm Ukraina, nhất thời dưới chính quyền Biden, quân số Mỹ tại châu Âu được tăng lên tới 100.000. Tác động về an ninh Nghịch lý ở đây là vào lúc căng thẳng về địa chính trị tại nhiều nơi trên thế giới không ngừng gia tăng, không chỉ vì chiến tranh Iran và xung đột Ukraina, thì Hoa Kỳ lại thông báo các kế hoạch thu hẹp sự hiện diện quân sự. Về câu hỏi Mỹ giảm quân tại châu Âu sẽ dẫn tới những hệ quả nào về an ninh đối với lục địa này, chuyên gia về quân sự Jean- Baptiste Noé chủ nhiệm tạp chí chuyên đề Conflits lưu ý, ở châu Âu, Hoa Kỳ hiện có hơn 20 căn cứ quân sự thường trực, phần lớn tại các nước Tây Âu như Ý, Đức, Tây Ban Nha hay Anh Quốc … Bên cạnh đó, lính Mỹ được triển khai tại các căn cứ của các nước châu Âu mà chủ yếu là ở các quốc gia từng thuộc Liên Xô cũ. Trên đài truyền hình Arte nhà nghiên cứu Aurélien Duchêne thuộc cơ quan tư vấn Eurocréative, đặc trách các khu vực Trung và Đông Âu, giải thích vì sao Hoa Kỳ là quốc gia đã thiết lập một mạng lưới các căn cứ ở hải ngoại « dày đặc » tại châu Âu: « Các căn cứ quân sự của Mỹ ở hải ngoại đóng một vai trò kép : sự hiện diện của lĩnh Mỹ tại một quốc gia như Estonia không làm Matxcơva thay đổi chiến lược nếu Nga muốn xâm chiếm quốc gia vùng Baltic này, thế nhưng Điện Kremlin cũng phải cân nhắc rất kỹ khi biết rằng can thiệp vào Estonia nơi có các đơn vị của Mỹ đồn trú tức là sẽ đụng độ trực tiếp với Hoa Kỳ. Nói cách khác, các căn cứ của Mỹ trong trường hợp này là một công cụ răn đe. Bên cạnh đó các căn cứ quân sự của Hoa Kỳ tại châu Âu còn đóng vai trò hậu cần, là các trạm tiếp liệu … cho các chiến dịch ở ngoài lãnh thổ Mỹ, như trong trường hợp xung đột tại Trung Đông hiện nay (…) Căn cứ Ramstein tại Đức có thể ví như một ‘hàng không mẫu hạm’khổng lồ : đây là nơi có hai sân bay quân sự v

Thị trường xe hơi và nay là xe điện (electric car-EV) của Anh có truyền thống bị quốc tế hóa từ lâu, với các tập đoàn Nhật, Hàn, Pháp, Đức và Trung Quốc. Nhưng gần đây, sự xuất hiện của xe Trung Quốc và xe nhãn hiệu châu Âu nhưng do công ty Trung Quốc đầu tư sản xuất trở thành hiện tượng nổi bật. Các dòng xe Trung Quốc vào Anh tăng nhanh tới mức nào và tại sao người Anh ưa chuộng xe Trung Quốc? Theo các tạp chí chuyên ngành, từ năm 2024 đến hết 2025, xe hơi mới do Trung Quốc sản xuất đăng ký sử dụng ở Anh đã tăng gần gấp đôi, từ 100 nghìn xe lên gần 200 nghìn, chiếm khoảng 10% xe hơi đăng ký mới ở Anh (2 triệu xe). Điều đáng nói là số bán rất ngoạn mục thể hiện ba điều đặc biệt. Một là các nhãn hiệu xe Trung Quốc từ chỗ mấy năm trước không ai biết đến mà nay đã rất phổ biến. Các tạp chí xe, chương trình TV, mạng xã hội đều tham gia quảng cáo xe Trung Quốc rất mạnh. Thứ hai là xe Trung Quốc rất đa dạng về chủng loại, về nhãn hiệu chứ không phải chỉ có vài loại từ một nước. Ví dụ như Pháp thường bán sang Anh xe Peugeot, Renault, Nhật thì có Nissan, Toyota, Mazda...Xe Trung Quốc ngay lập tức có ít nhất hơn 10 loại, từ các tập đoàn khác nhau. Thứ ba là Trung Quốc dẫn đầu về số xe điện EV đăng ký ở Anh. Nếu tính xe Trung Quốc và cả các dòng xe châu Âu nhưng thực tế là sản xuất, lắp ráp, đặt pin ở Trung Quốc, thì tới 27,9% xe EV bán ở Anh là đến từ Trung Quốc. Cụ thể hơn, các dòng xe Trung Quốc đang ồ ạ vào Anh là gì? Sức cạnh tranh là nhờ rẻ hơn xe các nước khác, hay có gì nổi trội nữa? Tạp chí xe Motorpoint nêu ra 26 nhãn hiệu xe Trung Quốc hàng đầu đã và sắp vào Anh (26 Chinese car brands coming for the UK market), trong đó có tới 18 nhãn hiệu đã được bán ở Anh. Nổi bật nhất là 4 loại xe: ·       Chery Tiggo 8: Được trang Carwow ở Anh bình chọn là Xe của Năm. Chiếc SUV gia đình hybrid cắm sạc (PHEV) này gây ấn tượng với khoang cabin cảm giác cao cấp, tính thực dụng và mức giá cạnh tranh. ·       MG4 EV: Được trang What Car? khen là xe điện nhỏ tốt nhất. Các chuyên gia đánh giá là lái ổn, giá rẻ và phạm vi dùng pin khá rộng. ·       BYD Dolphin Surf: Được Auto Express nhấn mạnh là một trong những xe điện đô thị hàng đầu, có cabin rộng rãi, trang thiết bị phong phú và giá khởi điểm chưa tới 19 nghìn bảng Anh. ·       Jaecoo 7: Từng bị phê phán trên các tạp chí xe hơi Anh, chiếc SUV gia đình dẻo dai này đã trở thành cơn sốt doanh số lớn ở Vương quốc Anh nhờ kiểu dáng sắc nét và khoang cabin công nghệ cao.. Ngoài ra còn Xpeng 6, Changan, SkyWell là các nhãn mác khác đang dần vào Anh... Xe TQ cạnh tranh tốt nhờ giá thấp, từ 3-5 nghìn bảng mỗi chiếc xe mới cùng hạng. Xin so sánh một chút: Những ai sử dụng một số đồ điện như nồi cơm điện của Xiaomi và đồng hồ điện tử của hãng này nên biết là Xiaomi cũng làm xe hơi động cơ điện và xe này sẽ tới Anh nay mai. Hàng điện tử, từ loa đài, điện thoại thông minh, đồ gia dụng Trung Quốc bán ở Anh đều rẻ hơn 10-15%, đôi khi 20% so với hàng châu Âu. Xe hơi và xe điện cũng vậy. Ví dụ, MG HS của TQ cạnh tranh đồng hạng với Kia Sportage, nhưng bán với giá rẻ hơn, từ 6 đến 8 nghìn bảng. Người Anh nay đã biết nền tảng cơ khí và công nghiệp Trung Quốc quá mạnh, nên một công ty làm điện thoại, đồng hồ cũng có thể chuyển sang làm ô-tô chỉ trong một vài năm. Người ta nói ở Trung Quốc sản xuất xe hơi nay như làm bánh mì vậy. Tại sao ngành ô-tô Trung Quốc chọn Anh? Lý do đầu tiên là thương chiến Mỹ-Trung và Liên Hiệp Châu Âu (EU)-Trung Quốc. Anh là nước duy nhất không áp thuế cao lên xe EV của Trung Quốc nên khi bán vào Anh, các hãng Trung Quốc có biên độ lợi nhuận khác hẳn với việc bán vào Hoa Kỳ và EU. Ví dụ, xe điện Trung Quốc bán vào EU chịu thuế nhập khẩu từ 7,8% tới 35,3% tùy phần trăm vật liệu và công nghệ, còn ở Anh thuế chỉ có 10%. Lý do thứ nhì là thị trường xe hơi Anh trên thực tế đã lọt vào tay các tập đoàn nước ngoài sau đợt tự do hóa từ mấy chục năm trước. Ở Anh, ngành xe hơi hiện có trị giá thị trường 100 tỷ bảng, tuyển dụng hơn 700 nghìn người, nên là một mũi nhọn của nền kinh tế, nhưng từ lâu nay đều là do các tập đoàn nước ngoài của Nhật, Đức và các nước khác đầu tư và sản xuất. Sự có mặt của các công ty Trung Quốc là chuyện bình thường. Chỉ có điều là họ vào quá nhanh và bán quá tốt. Lý do thứ ba,  các công ty Trung Quốc lâu nay đã mua lại các dòng xe châu Âu, như MG, Lotus của Anh hay Volvo của Thụy Điển. Tôi đi xe Volvo nên biết rằng Geely từ Chiết Giang  làm chủ hãng này, xe sản xuất ở Bỉ, lắp vô-lăng tay lái nghịch theo hệ của Anh để bán sang Anh. Chi tiết đó cho thấy tiền đầu tư của Trung Quốc đã có ở châu Âu, gồm Anh, nhiều năm rồi. Tới đây, Geely sẽ bán sang Anh các dòng xe Geely, Zeekr, Farizon, bên cạnh Polestar, Lotus, Smart, Volvo, LEVC đã có mặt. Ví dụ nữa, MG là tập đoàn truyền thống của Anh được công ty SAIC của Trung Quốc sở hữu và triển khai khá nhiều nhãn hiệu xe ở Anh. Điều đáng nói là một số tạp chí xe của Anh không coi MG là ‘xe Trung Quốc’ nữa mà xếp vào mục xe Made in the UK – Sản xuất tại Vương quốc Anh. Chiến lược tới đây của các tập đoàn xe Trung Quốc với nước Anh ? Thị trường Anh được cho là ‘phòng thí nghiệm’ cho công ty xe hơi và xe điện Trung Quốc. Ngoài lý do thuế quan thấp, các công ty xe hơi Trung Quốc có hai chiến lược thâm nhập thị trường Anh. Một là các nhà chế tạo xe ở Trung Quốc đã làm chủ các thương hiệu mạnh thì họ sẽ nhấn mạnh vào tính truyền thống, như thể họ đã làm một phần của văn hóa xe hơi ở Anh và châu Âu. Ví dụ MG bán xe theo phong cách Anh. Leapmotor, công ty khác của Trung Quốc, thì hợp tác với Stellantis và trình bày hình ảnh họ thuộc đại gia đình xe châu Âu gồm Vauxhall (ở Đức là Opel), Peugeot, Citroën, Fiat… để bán xe ‘quen thuộc’ với người Anh. Từ đó, họ sẽ bán xe sang các nước nói tiếng Anh, dựa vào dòng thông tin tiếng Anh toàn cầu. Đó là một phần của chiến lược marketing và giành thị phần toàn cầu mà Anh Quốc là mắt xích quan trọng. Hai là chiến lược của các dòng xe rất mới, tên khá lạ, từ Omoda tới BYD, Changan, Xiaomi, Chery, Skywell, GWM (Great Wall Motor-xe Trường Thành)...thì chọn hẳn tương lai của ngành xe điện, trình bày sản phẩm thuộc thế hệ mới, xe EV, plug-in hybrids, bán pin có thời gian chạy được lâu. Hiện nay, xe điện mới chiếm chưa tới 50% xe hơi mới bán ra ở Anh, nên tiềm năng của thị trường Anh còn rất lớn, nhờ chính sách thúc đẩy chuyển đổi năng lượng xanh của chính phủ. Các công ty TQ đang chờ sẵn. Có những ý kiến trái chiều nào về xe Trung Quốc ở Anh ? Có những bài bình luận nói một số loại xe EV của Trung Quốc khi trời lạnh, pin bị hao nhanh hơn mức được quảng cáo. Có loại xe bị chê là vỏ quá mỏng, sơn chưa đạt nên chóng hoen rỉ. Còn theo nhà báo Stuart Masson viết trên trang The Car Expert, nhiều xe mới của Trung Quốc bị chê là có quá nhiều màn hình (screen-heavy), màu sắc nhấp nháy, và thiếu ‘cảm giác châu Âu’ (European feel) khi lái. Vô-lăng xe có khi như là bộ phận đồ chơi điện tử. Xe Trung Quốc cũng nổi tiếng với nhiều tính năng giải trí bên trong, có các app, phần mềm và màn hình nhiều hơn so với xe châu Âu. Nhưng kiểu thiết kế đầy ắp các chức năng điện tử thế chưa chắc đã được người châu Âu thích. Vì thế, Trung Quốc sẽ thử bán ở Anh, thu thập ý kiến khách hàng để cải thiện sản phẩm. Chúng ta biết dân châu Âu đã có cả trăm năm chơi xe hơi nên cách lái, cách ứng xử trong xe là cả một bề dày văn hóa. Đó là thứ người Trung Quốc chưa làm được. Nhưng Masson viết, sau khi ông đi thăm các nhà máy xe ở Trung Quốc về, phía Trung Quốc hiểu điều này và học rất nhanh cách khắc phục những lỗi sản xuất. Với họ, việc đem vào Anh nhiều loại xe khác nhau, đáp ứng các nhu cầu khác nhau của người dân trong cuộc sống là cách ‘thí nghiệm’ để sau đó cải tiến và bán sang các nước nói tiếng Anh trên toàn cầu.