Advertise on podcast: ទស្សនៈព្រឹត្តិការណ៍ខ្មែរ

បញ្ហាអចលនទ្រព្យរួមមានដីធ្លី និងផ្ទះសម្បែងនៅក្នុងប្រទេស​កម្ពុជានៅជាប្រធានក្តៅងំនៅឡើយ ដោយសារតែអតិថិជនខ្លះមិនទាន់ទទួលបានផ្ទះ ឬដីដែលពួកគេបានទិញពីក្រុមហ៊ុនមួយចំនួន។ ជាការកត់សម្គាល់ ភាពចម្រូងចម្រាស និងការតវ៉ាពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាដីធ្លីនេះបានកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ ក្នុងនោះមានពាក់ព័ន្ធនឹងក្រុមហ៊ុនអតីតឧកញ៉ា ជា សារ៉ន ក្រុមហ៊ុនពិភពដីមាស របស់អតីតឧកញ៉ា ហ៊ី គីមហុង ក្រុមហ៊ុនប្រ៊ីលានស៊ីធីវើលដ៍ របស់អតីតឧកញ៉ា ឡេង ចាន់ណា ក្រុមហ៊ុន ម៉ន ដានី និងក្រុមហ៊ុន ឡេង ណាវ៉ាត្រា ជាដើម។ ប្រជាពលរដ្ឋដែលបានទិញផ្ទះ និងដីពីក្រុមហ៊ុនអចលនទ្រព្យមួយចំនួននៅតែបន្តឈឺចាប់ ពិសេសការឈឺចាប់ផ្លូវចិត្ត ដោយសារតែពួកគេបានសន្សែសន្សំ និងត្បិតត្បៀតការចាយវាយដើម្បីយកលុយទិញផ្ទះ ឬដី សម្រាប់រស់នៅ ឬធ្វើអាជីវកម្មរកប្រាក់ចំណេញ។ ការឈឺចាប់នេះ កើតឡើងក្រោយក្រុមហ៊ុនលក់ផ្ទះ ឬដី មួយចំនួនមិនគោរពតាមកិច្ចសន្យានៃការលក់ ទិញអចលនវត្ថុ ជាហេតុនាំឲ្យមានការតវ៉ាជាបន្តបន្ទាប់ ដើម្បីទាមទារយុត្តិធម៌ ខណៈពួកគេចំណាយលុយទិញផ្ទះ ឬដីរួចហើយ តែមិនបានផ្ទះ ឬដី។ វិបត្តិសង្គមមួយនេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញ និងស្តីបន្ទោសទៅលើក្រុមហ៊ុនអចលនទ្រព្យមួយចំនួន ដែលរងការចោទថាធ្វើជំនួញគ្មានភាពស្មោះត្រង់ រួមមាន ក្រុមហ៊ុនអតីតឧកញ៉ា ជា សារ៉ន ក្រុមហ៊ុនពិភពដីមាស រប់សអតីតឧកញ៉ា ហ៊ី គីមហុង ក្រុមហ៊ុនប្រ៊ីលានស៊ីធីវើលដ៍ របស់អតីតឧកញ៉ា ឡេង ចាន់ណា ក្រុមហ៊ុន ម៉ន ដានី ក្រុមហ៊ុន ឡេង ណាវ៉ាត្រា និងក្រុមហ៊ុនមួយចំនួនទៀត។ តែក្រុមហ៊ុនមួយចំនួន ក្នុងចំណោមក្រុមហ៊ុន ដែលលេចធ្លោលើសំណុំរឿងដីធ្លីទាំងនេះ ខ្លះក៏បានស្ងៀមស្ងាត់ជាបណ្តោះអាសន្ន ខ្លះក៏ត្រូវបានដោះស្រាយតាមយន្តការក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការ ដោយមានការសម្របសម្រួលពីអាជ្ញាធរ និងខ្លះទៀតក៏កំពុងឡើងកម្តៅនៃការតវ៉ានៅឡើយ តួយ៉ាងក្រុមហ៊ុន ឡេង ណាវ៉ាត្រា។ ជាការកត់សម្គាល់ អតិថិជន ក្នុងនោះរួមមានប្រជាពលរដ្ឋ និងមន្ត្រីរាជការផងដែរ បាននិងកំពុងតវ៉ាយ៉ាងស្វិតស្វាញ ដោយទទូចឲ្យរដ្ឋាភិបាលជួយអន្តរាគមន៍ដល់ពួកគេទទួលបានផ្ទះ ពីក្រុមហ៊ុន ឡេង ណាវ៉ាត្រា ខណៈអតិថិជនទាំងនោះ មួយចំនួនធំបានបង់ប្រាក់រួចរាល់ និងផុតកុងត្រា ដែលក្រុមហ៊ុនត្រូវប្រគល់ផ្ទះជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ តែផ្ទុយទៅវិញពួកគេមិនទទួលបានផ្ទះ។ តាមរយៈការជួបជុំគ្នាតវ៉ារបស់ពលរដ្ឋ ដែលជាជនរងគ្រោះ ដោយបិទផ្លូវជាតិលេខ 6A និងបិទផ្លូវមុខក្រសួងដែនដីកាលពីពេលថ្មីៗនេះ ដើម្បីទាមទារឲ្យក្រុមហ៊ុន ឡេង ណាវ៉ាត្រា ប្រគល់ផ្ទះឲ្យពួកគេ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីអារម្មណ៍ដ៏ឈឺចាប់។ ឈឺចាប់ ដោយសារពួកគេទន្ទឹងរង់ចាំទទួលផ្ទះ ពីក្រុមហ៊ុន ម្នាក់ៗមានរយៈពេលពី៥ ទៅ៦ឆ្នាំមកហើយ។ ជាការរង់ចាំបណ្តើរត្អូញត្អែរបណ្តើរ ត្បិតពលរដ្ឋទាំងនោះ ខ្លះបានខ្ចីបុលពីធនាគារ យកទៅទិញដី ឬផ្ទះបង់ផ្តាច់ និងបង់រំលោះ ដោយប្រឈមនឹងការប្រឹងប្រែងរកប្រាក់បង់សងធនាគារវិញជារៀងរាល់ខែ។ ទាក់ទងទៅនឹងភាពចម្រូងចម្រាសរវាងអ្នកទិញផ្ទះ និងក្រុមហ៊ុនសង់ផ្ទះលក់នេះ ក្រសួងដែនដី នៅក្នុងអាណត្តិទី៧នេះ តែងបង្ហាញពីលទ្ធផលការងាររបស់ខ្លួន ដោយក្រសួងបានដោះស្រាយជាបន្តបន្ទាប់នូវវិវាទដីធ្លី និងអចលនទ្រព្យដ៏រ៉ាំរ៉ៃនេះ ក្នុងនោះក៏មានករណីក្រុមហ៊ុន ឡេង ណាវ៉ាត្រា ដែរ។ ក្រសួងដែនដីតាមរយៈអ្នកនាំពាក្យ លោក សេង ឡូត បានឲ្យដឹងថា ក្រុមការងាររបស់ក្រសួងត្រូវការរពេលវេលាក្នុងការបន្តកិច្ចការតាមនីតិវិធី និងជួបជាមួយពលរដ្ឋតវ៉ា ដើម្បីជូនដំណឹងពីវឌ្ឍនភាពនៃការដោះស្រាយនៅរៀងរាល់ ៣ខែម្តង។ ជាមួយគ្នានេះ ក្រុមហ៊ុន ឡេង ណាវ៉ាត្រា កន្លងមកក៏តែងលើកឡើងពីការប្រឹងប្រែងរបស់ខ្លួន ក្នុងការដោះស្រាយផ្ទះជូនអតិថិជន និងស្នើសុំការយោគយល់នៅក្នុងកាលៈទេសៈដ៏លំបាកផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច។ ក្រុមអ្នកតាមដានសង្គម និងអ្នកជំនាញផ្លូវច្បាប់ បានហៅការទិញផ្ទះរបស់ពលរដ្ឋ ហើយមិនបានផ្ទះនេះថា ជាទម្រង់បំពានច្បាប់មួយ ដែលស្ថាប័នមានសមត្ថកិច្ចគួរមានការពិចារណា និងជួយរកដំណោះស្រាយ។ លោកមេធាវី ផែង ហេង អ្នកជំនាញផ្នែកច្បាប់មួយរូប បានលើកឡើងជាទូទៅថា ក្នុងច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌ នៅពេលភាគីអ្នកទិញបានបង់លុយទៅភាគីអ្នកលក់ហើយ ហើយភាគីអ្នកលក់មិនបានប្រគល់របស់ ឬវត្ថុ ដែលលក់ ឲ្យទៅអ្នកទិញ ដោយមិនស្របទៅនឹងកម្មវត្ថុនៃការទិញ លក់ គឺស្មើនឹងបទល្មើសឆបោក។ ប្រសិនបើរដ្ឋមើលឃើញថាករណីនេះ ជាបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌ នោះរដ្ឋត្រូវដើរតួនាទីជាដើមបណ្តឹង ដោយមិនចាំបាច់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលជាជនរងគ្រោះដាក់ពាក្យបណ្តឹងទេ។ នេះបើតាមលោក ផែង ហេង។ ន

តុលាការក្រុងភ្នំពេញបានចេញដីកាបង្គាប់ឲ្យសមត្ថកិច្ចឃុំខ្លួនលោក លី គួង នៅថ្ងៃទី១៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ បន្ទាប់ពីបានរកឃើញថាមានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងករណីឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញ។ ការអនុវត្តច្បាប់របស់អាជ្ញាធរខ្មែរលើម្ចាស់កាស៊ីណូ ដែលធ្លាប់មានងារជាអ្នកឧកញ៉ាត្រូវបានគេមើលឃើញថា អាចជាចំណាត់ការមួយ ដែលបង្ហាញមុខមេខ្លោងនៃឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញជាបន្តបន្ទាប់ បន្ទាប់ពីមានការរិះគន់ថា ការបោសសម្អាតអំពើឆបោកអនឡាញនៅកម្ពុជា ត្រូវបានធ្វើឡើងចំពោះតែក្រុមមនុស្សកំប៉ិកកំប៉ុក។ ការចាប់ខ្លួនអតីតអ្នកឧកញ៉ា លី គួង ថៅកែកាស៊ីណូមួយនៅព្រំដែនកម្ពុជា-វៀតណាម ក្នុងខេត្តកំពត និងបានបញ្ជូនទៅឃុំឃាំងបណ្តោះអាសន្ន ធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីកម្លាំងសមត្ថកិច្ចបានបើកការស្រាវជ្រាវយ៉ាងច្បាស់លាស់ និងរកឃើញភស្តុតាង ដែលបង្ហាញពីសកម្មភាពមិនប្រក្រតីក្នុងការកេងប្រវ័ញ្ចទ្រព្យសម្បត្តិរបស់អ្នកដទៃ។ ជារូបភាពវិនិយោគ ឬជាការរកស៊ី ដែលគ្មានតម្លាភាព និងយកថវិកាទាំងនោះទៅចរាចរណ៍ ដើម្បីបន្លំភ្នែកសមត្ថកិច្ច សម្អាតប្រាក់ និងបានប្រើប្រាស់ទីតាំងកាស៊ីណូ និងសណ្ឋាគារដើម្បីបង្ខាំងមនុស្សឲ្យធ្វើការឆបោកតាមអនឡាញចាប់តាំងពីឆ្នាំ ២០១៩ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។ ជាការកត់សម្គាល់ ការចាប់ខ្លួនថៅកែកាស៊ីណូ និងសណ្ឋាគារ លី គួង ធ្វើឡើង ក្រោយការចាប់ខ្លួនដ៏ភ្ញាក់ផ្អើលអតីតអ្នកឧកញ៉ាខ្មែរដើមកំណើតចិន ចេន ហ្ស៊ី និងបក្ខពួក ២នាក់ផ្សេងទៀត បញ្ជូនទៅប្រទេសចិនកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦ កន្លងទៅ។ រដ្ឋអំណាចចិនក៏បានសម្រេចចោទប្រកាន់ ចេន ហ្ស៊ី ថាជាអ្នករៀបចំបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកតាមអនឡាញនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ បទឧក្រិដ្ឋទាំងនោះ ពាក់ព័ន្ធនឹងការបើកកាស៊ីណូ ការក្លែងបន្លំប្រតិបត្តិការខុសច្បាប់ និងការលាក់បាំងសកម្មភាពប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗទៀត។ ជាមួយគ្នានេះ ប្រតិបត្តិការបង្ក្រាបបទល្មើសឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក៏កំពុងបន្តយ៉ាងក្តៅគគុក ដោយសមត្ថកិច្ចបង្ក្រាបបទល្មើសបានចំនួន ១១៨ទីតាំង ក្នុងរាជធានី-ខេត្ត ចំនួន១៨ ឃាត់ខ្លួនជនសង្ស័យសរុបជិត ៥ពាន់នាក់ រួមមាន ២៣សញ្ជាតិ និងបានអនុវត្តនីតិវិធីតុលាការលើសំណុំរឿងធំៗចំនួន ៣៥ករណី ពាក់ព័ន្ធនឹងមេខ្លោង និងបក្ខពួកប្រមាណ ១៧០នាក់។ ទាំងអស់នេះត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាអះអាងថា ជាលទ្ធផលបានមកពីកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកតាមអនឡាញ។ ការប្រឹងប្រែងនេះបានធ្វើឡើង ក្រោយពីមានការរិះគន់ធ្ងន់ៗពីសំណាក់បរទេស និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមួយចំនួន ដែលថាប្រទេសកម្ពុជាជាមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមអនឡាញដ៏កក្រើក។ ទោះជាយ៉ាងណា ការប្រឹងប្រែងរបស់អាជ្ញាធរកម្ពុជាក្នុងការកម្ចាត់សម្បុកឆបោកអនឡាញនេះ បានទទួលស្វាគមន៍ និងលើកទឹកចិត្តពីប្រទេសចិន កូរ៉េ និងបណ្តាប្រទេសអាស៊ានមួយចំនួនទៀត។ តែនៅក្នុងក្រសែភ្នែកជនបរទេស និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំងខ្មែរមួយជ្រុងទៀត ពួកគេនៅរារែកក្នុងការសាទរចំពោះចំណាត់ការរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាពេលនេះ។ រារែកមិនសាទរដោយសារពួកគេមើលឃើញថា រដ្ឋាភិបាលបានបិទភ្នែក និងទុកបណ្តោយឲ្យឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកអនឡាញអូសបន្លាយយូរ ដែលបានធ្វើឲ្យស្រអាប់កេរ្តិ៍ឈ្មោះប្រទេសនៅពេលនេះ។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី អ្នកតាមដានសង្គមកម្ពុជា លោកបណ្ឌិត មាស នី បានសម្តែងការគាំទ្រចំពោះចំណាត់ការកណ្តាប់ដៃដែករបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្នុងការបង្ក្រាបបទល្មើសឆបោកតាមអនឡាញ។ តែលោក មាស នីមិនភ្លេចបញ្ជាក់ថា ដើម្បីអាចទទួលបានការជឿជាក់ពីសំណាក់អន្តរជាតិ និងដើម្បីស្តារកេរ្តី៍ឈ្មោះប្រទេសឡើងវិញ កម្ពុជាគួរតែមានការស៊ើបអង្កេតលើអ្នកមានអំណាច ដែលរងការសង្ស័យពីបរទេសថាបានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើឧក្រិដ្ឋផ្សេងៗ ដូចជាការឆបោកតាមអនឡាញ ការលាងលុយកខ្វក់ជាដើម។ សរុបមក គេមិនទាន់អាចវាយតម្លៃបានយ៉ាងណាទេនៅពេលដែលចំណាត់ការរបស់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកតាមអនឡាញនៅមិនទាន់បិទបញ្ចប់។ ទន្ទឹមគ្នានេះ មហាជនខ្មែរ ក៏ដូចជាអន្តរជាតិ ក៏កំពុងរង់ចាំមើលពីប្រសិទ្ធភាពរបស់អាជ្ញាធរកម្ពុជាក្នុងការស្តារទំនុកចិត្តឡើងវិញ តាមរយៈការបង្ក្រាបមេខ្លោងឆបោកតាមអនឡាញ និងអ្នកពាក់ព័ន្ធនានា៕

តាមរយៈប្រវត្តិសាស្ត្រ ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃ បានមានជម្លោះនឹងគ្នាចាប់តាំងពីសតវត្សទី១២មកម្លេះ ដោយសារថៃ(សៀម) បានធ្វើការវាយប្រហារមកលើកម្ពុជា(ខ្មែរ) ឥតឈប់ឈរ ដើម្បីឈ្លានពានពង្រីកទឹកដី។ នៅដំណាក់កាលចុងក្រោយនេះ ប្រទេស និងប្រជាជនទាំងពីរ ហាក់បានសុខស្រួលនឹងគ្នាប្រមាណជាង ៤ទសវត្ស។ តែតាមរយៈការវាយប្រយុទ្ធគ្នាចុងក្រោយនេះ នៅតាមព្រំដែន រួមនឹងការប្រមាថមើលងាយពីសំណាក់ប្រជាជនថៃមកលើពលរដ្ឋកម្ពុជា ស្ថានភាពនេះ នឹងបង្កើនការស្អប់ខ្ពើមគ្នារវាងជាតិសាសន៍ទាំងពីរកាន់តែខ្លាំង និងអាចមានរយៈពេលយូរអង្វែង។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនៃប្រទេសកម្ពុជា បានធ្វើការកត់ត្រាមួយផ្នែកធំស្តីពីជម្លោះរវាងកម្ពុជា និងថៃ ពោលចាប់ពីសតវត្សទី១២មក ដោយសារតែមហិច្ឆតាវាតទី និងពង្រីកទឹកដីរបស់ថៃ ឬសៀម ដែលជនជាតិនេះចាប់ផ្តើមធ្វើអន្តោប្រវេសន៍ពីខេត្តយូណានរបស់ចិន ឆ្ពោះមកទិសខាងត្បូងចាប់តាំងពីសតវត្សទី៩មក។ គិតមកត្រឹមបច្ចុប្បន្ននេះ ប្រទេសកម្ពុជា និងថៃ មានទំនាក់ទំនងការទូតនឹងគ្នាអស់រយៈពេល ៧៥ឆ្នាំមកហើយ។ ក្នុងរយៈពេល ៧៥ឆ្នាំនេះ ប្រទេសទាំងពីរ តែងមានអរិភាពនឹងគ្នាជារឿយៗ ដែលជម្លោះទាំងនោះ បញ្ឆេះឡើងដោយអ្នកនយោបាយស្និទ្ធនឹងរាជវាំងថៃ និងក្រុមជាតិនិយមជ្រុល។ ជម្លោះដែលមានការកត់សម្គាល់ទាំងនោះរួមមាន ការលើកឡើងរបស់តារាភាពយន្តថៃ ឈ្មោះ Kob Suvanant Kongying ឬនាងផ្កាយព្រឹក ដែលឈានទៅដល់ការដុតបំផ្លាញស្ថានទូតថៃនៅទីក្រុងភ្នំពេញកាលពីឆ្នាំ២០០៣ បន្ទាប់ពីតារាភាពយន្តថៃរូបនេះ បានលើកឡើងថាអង្គរវត្តជារបស់ថៃ។ ក្រោយៗមកទៀត ជម្លោះធំៗ រវាងខ្មែរ និងថៃ ដែលមានស្នាមប្រេះពីអតីតកាលស្រាប់ ក៏ឈានទៅដល់ការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយអាវុធ នៅតាមព្រំដែនប្រទេសទាំងពីរក្នុងឆ្នាំ២០០៨​ បន្ទាប់ពីថៃនៅតែប៉ុនប៉ងចង់បានប្រាសាទព្រះវិហាររបស់ខ្មែរ ដែលថៃចាញ់ក្តីខ្មែរម្តងហើយម្តងទៀត ពោលនៅឆ្នាំ១៩៦២ម្តង និងឆ្នាំ២០១៣ ម្តងទៀត នៅពេលតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិទីក្រុងឡាអេ បកស្រាយសាលដីកាឆ្នាំ ១៩៦២ឡើងវិញ។ ជម្លោះព្រំដែន ខ្មែរ-ថៃ បានចាប់ផ្តើមជាថ្មីម្តងទៀតកាលពីខែកក្កដា និងក្នុងខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥នេះ ដែលជម្លោះទាំងពីរលើកចុងក្រោយនេះ មានការគាំទ្រពីក្រុមជាតិនិយមទាំងសងខាង ជាពិសេសក្រុមជាតិនិយមជ្រុលថៃ ដែលបានធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងសកម្មដោយខ្លួនឯងផង ជួយរុញ និងញុះញង់ពីក្រោយយោធាថៃផង។ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ត្រូវបានភាគីកម្ពុជាបរិហារថាជាការឈ្លានពានរបស់ថៃ មកលើអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដោយសារយោធាថៃ បើកការវាយប្រហារចូលក្នុងទឹកដីកម្ពុជាមិនរើសទីតាំង ដែលបណ្តាលឲ្យជនស៊ីវិលខ្មែរស្លាប់ របួស ខូចខាតហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងបង្កឲ្យមានជនភៀសសឹកយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់។ ការប្រយុទ្ធគ្នាចុងក្រោយនេះ ត្រូវពលរដ្ឋខ្មែរមើលឃើញថា ជាសង្គ្រាមសម័យថ្មី ដែលប្រើអាវុធ និងបច្ចេកវិទ្យាទំនើបៗ និងមានចរិតបំផ្លិចបំផ្លាញធ្ងន់ធ្ងរជាងពេលណាៗទាំងអស់ ក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រជម្លោះជាមួយថៃ។ តើពលរដ្ឋខ្មែរ និងថៃ​ នឹងបង្កើនការស្អប់ខ្ពើមគ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងណាទៅអនាគត? ការវាយប្រយុទ្ធគ្នាចុងក្រោយនេះ បង្ហាញថាពលរដ្ឋខ្មែរ នឹងបង្កើនការស្អប់ខ្ពើមថៃទ្វេដង ជាងថៃស្អប់ខ្មែរ។ មានមូលហេតុសំខាន់ៗជាច្រើន ដែលជាទឡ្ហីករណ៍ ឈានទៅរកការសន្និដ្ឋានថាពលរដ្ឋខ្មែរ នឹងបង្កើនការស្អប់ខ្ពើមពូជសាសន៍ថៃកាន់តែខ្លាំង នោះគឹយោធាថៃបានធ្វើការវាយប្រហារមកលើកងទ័ពកម្ពុជា ដោយប្រើប្រាស់សព្វាវុធមិនសមមូលគ្នា វាយប្រហារមិនរើសទីតាំង ជាហេតុធ្វើឲ្យគ្រោះថ្នាក់ដល់ជនស៊ីវិល។ ជាគ្រោះថ្នាក់បណ្តាលឲ្យបាត់បង់ជីវិត របួស ប៉ះពាល់សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ ដោយត្រូវបង្ខំចិត្តជម្លៀសទៅកាន់ទីសុវត្ថិភាព បង្កភាពភ័យខ្លាចធ្ងន់ធ្ងរ រុញច្រានប្រជាជនខ្មែរជាច្រើន ដែលមានជីវភាពក្រីក្រស្រាប់ ឲ្យធ្លាក់ទៅក្នុងរណ្តៅក្រីក្រកាន់តែជ្រៅ។ លើសពីនេះ សាលារៀននៅតាមបណ្តារខេត្តជាប់ព្រំដែនខ្មែរ-ថៃ ជាច្រើនត្រូវបានផ្អាក បណ្តាលឲ្យការសិក្សាររបស់សិស្សរប៉ាត់រប៉ាយ និងខកខាន។ នៅក្នុងសង្គ្រាមព្រំដែននេះដែរ តាមរយៈក្រុមជាតិនិយមជ្រុលរបស់ខ្លួន ថៃបានប្រើយុទ្ធសាស្ត្របំភ័យបន្លាច ប្រមាថមើលងាយគ្រប់បែបយ៉ាងមកលើពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលថាប្រជាជនខ្មែរក្រីក្រជាងខ្លួន។ ភាពក្រឡិចក្រឡុចរបស់ថៃ ទាំងអ្នកដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល ទាំងយោធាថៃ និងការរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិ ចំពោះការចាប់ឃុំខ្លួនទាហានកម្ពុជា ១៨នាក់ ខុសគោលការណ៍សឹក ក៏ជារូបភាពមួយ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីឥរិយាបទរបស់ថៃ ដែលនឹងបង្កើតការចងចាំ និងគំនុំគុំគ

អំឡុងពេលនៃការផ្ទុះសង្គ្រាមតាមព្រំដែនជាមួយថៃលើកទី២ ដែលចាប់ផ្តើម កាលពីថ្ងៃអាទិត្យទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ អ្នកនយោបាយខ្មែរ ដែលមាននិន្នាការផ្សេងៗគ្នានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា បាននិងកំពុងផ្តោតទៅលើសកម្មភាពរួម នោះគឺការគាំទ្រដល់យុទ្ធជនសមរភូមិមុខ។ ជាការកត់សម្គាល់ទាំងអ្នកនយោបាយនៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល និងអ្នកនយោបាយនៅក្នុងគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល បានបង្ហាញសាររំលែកទុក្ខដល់គ្រួសារយុទ្ធជនពលី ចូលរួមថវិកា និងធ្វើសកម្មភាពដោយផ្ទាល់ផ្តល់ជំនួយដល់យុទ្ធជននៅសមរភូមិ និងជនភៀសសឹកកម្ពុជា។ ចាប់តាំងពីមានការវាយប្រហារសាជាថ្មីពីសំណាក់កងទ័ពថៃ មកលើកងទ័ពកម្ពុជាជាច្រើនចំណុចនៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ និងការប្រយុទ្ធតបតវិញរបស់កម្ពុជា គេសង្កេតឃើញពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានបានបង្ហាញការគាំទ្រយ៉ាងសកម្ម តាមរយៈការបរិច្ចាគថវិកា សម្ភារៈ និងម្ហូបអាហារដល់កងទ័ពនៅសមរភូមិមុខ និងជនភៀសសឹក។ អ្វីដែលជាកាកត់សម្គាល់នោះគឺ អ្នកនយោបាយមកពីបក្សប្រឆាំង ឬគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល ក៏បានបង្ហាញសកម្មភាពរបស់ខ្លួន តាមរយៈការគាំទ្រជាទឹកចិត្ត ការចូលរួមជាថវិកាទៅតាមលទ្ធភាព ដែលជាផ្នែកមួយជួយទ្រទ្រង់ដល់យុទ្ធជនសមរភូមិមុខ និងជនភៀសសឹក។ កាយវិកានេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងឲ្យឃើញថា នៅពេលប្រទេសមានសង្គ្រាមជាមួយបរទេស អ្នកនយោបាយខ្មែរ ដែលមាននិន្នាការផ្សេងៗគ្នាក៏មែនពិត តែពួកគេមានបុព្វហេតុជាតិ និងសត្រូវរួមគ្នា។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មិនទាំងអស់ទេ ព្រោះថា នៅមានអ្នកនយោបាយខ្មែរខ្លះ ដែលនៅតែបន្តប្រើសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ក្នុងរូបភាពជាទស្សនៈវាយប្រហារ ឌឺដង ផ្ចាញ់ផ្ចាល ខណៈដែលអ្នកនយោបាយនៃបក្សកាន់អំណាចកំពុងជាប់ដៃ ទប់ទល់នឹងការវាយប្រហាររបស់ថៃ។ ជាគោលការណ៍ ការប្រើសេរីភាព ក្នុងការរិះគន់នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ មិនមែនជារឿងខុសទាស់នោះទេ។ ក៏ប៉ុន្តែ ការខ្វែងគំនិតគ្នាស្រួចស្រាល់ និងការប្រឆាំងគ្នាផ្កាប់មុខ នៅក្នុងកាលៈទេសៈខ្លះ ដូចជាអំឡុងពេលកំពុងមានសង្គ្រាមតាមព្រំដែនជាមួយថៃជាដើម ចង់មិនចង់ វានឹងធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ឯកភាពជាតិ និងជាការរុញឲ្យខ្មែរ និងខ្មែរកាន់តែបែកបាក់ និងមិនអាចមានឱកាសផ្សះផ្សារគ្នាបាន។ ប្រវត្តិសាស្ត្រ បានបង្រៀនប្រទេសកម្ពុជាជាច្រើនជំនាន់មកហើយថា ការបាត់បង់ឯកភាពជាតិធ្វើឲ្យប្រទេសនេះ ចុះខ្សោយ ទឹកដីកាន់តែរួមតូច ប្រជាជនកាន់តែក្រីក្រ សត្រូវកាន់តែមើលងាយ និងប្រទេសងាយធ្លាក់ទៅក្នុងភយន្តរាយ។ នៅក្នុងពិធីជាសាធារណៈមួយកាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០២៤ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏បានអំពាវនាវឲ្យមានឯកភាពជាតិ ពង្រឹងអត្តសញ្ញាណជាតិ ចៀសវាងការបែកបាក់។ ចំណុចនេះ ក៏ធ្លាប់បានឮចេញពីមាត់អ្នកនយោបាយប្រឆាំងផងដែរ។ តែឯកភាពជាតិពិតប្រាកដមិនត្រូវបានគេមើលឃើញនៅឡើយ។ លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយបានកត់សម្គាល់ថា អ្នកនយោបាយខ្មែរបានមូលមតិគ្នាក្នុងការប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃ តែពួកគេនៅមិនទាន់មូលមតិគ្នាក្នុងរឿងនយោបាយផ្ទៃក្នុង ឬទំលាក់ចោលការគុំគួនគ្នា។ សរុបមក នៅក្នុងកាលៈទេសៈ ដែលប្រទេសកំពុងប្រឈមមុខខាងយោធាជាមួយថៃយ៉ាងដូច្នេះ ការរួបរួមគ្នា ឯកភាពគ្នារវាងខ្មែរ និងខ្មែរ គឺជារឿងសំខាន់ និងចាំបាច់បំផុត។ សំខាន់ និងចាំបាច់ ព្រោះកម្ពុជាត្រូវការកសាងប្រទេស ដើរឲ្យទាន់ស្ថានភាពតំបន់ និងពិភពលោក ចៀសវាងឧបសគ្គដែលបណ្តាលមកពីជម្លោះផ្ទៃក្នុង និងការរំខានពីសត្រូវខាងក្រៅ ដូចជាករណីបង្កហេតុពីសំណាក់ប្រទេសថៃនៅពេលនេះជាដើម៕

អគ្គបញ្ជាការរងនៃកងទ័ពជាតិ និងជាមេបញ្ជាការកងរាជអាវុធហត្ថលើផ្ទៃប្រទេស លោក សៅ សុខា កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ បានបង្កើតក្រុមការងារចំពោះកិច្ចមួយ ដើម្បីស្រាវជ្រាវបាតុភាពមិនប្រក្រតីដែលបានកើតឡើងនៅបញ្ជាការដ្ឋានកងរាជអាវុធហត្ថខេត្តក្រចេះ។ ក្រុមការងារចំពោះកិច្ចនេះត្រូវបានបង្កើតឡើង ក្រោយមានការផ្សព្វផ្សាយពីសំណាក់សកម្មជនការពារធនធានធម្មជាតិ និងការរិះគន់ធ្ងន់ៗរបស់អ្នកកាសែតម្នាក់នៅកម្ពុជាទៅលើមេបញ្ជាការកងរាជអាវុធហត្ថខេត្តក្រចេះ។ ភ្លាមៗ ក្រោយមានការរិះគន់ដោយប្រើសម្តីធ្ងន់ៗទៅលើមេបញ្ជាការកងរាជអាវុធហត្ថខេត្តក្រចេះថា មានភាពអសកម្មក្នុងការបង្ក្រាបបទល្មើសព្រៃឈើ លោក សៅ សុខា មេបញ្ជាការកងរាជអាវុធហត្ថលើផ្ទៃប្រទេស និងជាប្រធានគណៈកម្មការជាតិ ដើម្បីទប់ស្កាត់ និងបង្ក្រាបបទល្មើសធនធានធម្មជាតិបានសម្រេចបង្កើតក្រុមការងារចំពោះកិច្ចមួយ ដើម្បីស៊ើបអង្កេតជុំវិញភាពមិនប្រក្រតី ដែលបានកើតឡើងនៅបញ្ជាការដ្ឋានកងរាជអាវុធហត្ថខេត្តក្រចេះ។ ក្រុមការងារចំពោះកិច្ចដែលមានសមាសភាពមន្ត្រីកងរាជអាវុធហត្ថចំនួន ៨រូប មានភារកិច្ចធ្វើអធិការកិច្ច និងត្រួតពិនិត្យនូវសកម្មភាពមិនប្រក្រតី នៃការប្រតិបត្តិតួនាទី ភារកិច្ចរបស់មេបញ្ជាការកងរាជអាវុធហត្ថខេត្តក្រចេះ។ ជាមួយគ្នានេះ នាយឧត្តមសេនីយ៍ សៅ សុខា ក៏បានគូសបញ្ជាក់ប្រាប់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងស្រុកបន្ថែមថា មន្រ្តីណាដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ គឺត្រូវតែបង្រ្កាបដាច់ខាត ហើយជនណា ដែលជេរប្រមាថស្ថាប័នជាតិក៏ត្រូវតែផ្តន្ទាទោសតាមច្បាប់ដែរ។ ជុំវិញបញ្ហានេះ គេសង្កេតឃើញថា លោក តាន់ គឹមសួរដែលគេស្គាល់ជាអ្នកមានឥទ្ធិពលលើបណ្តាញសង្គមមួយរូប និងដែលកំពុងដើរតួនាទីជាសកម្មជនការពារធនធានធម្មជាតិ និងបរិស្ថានបានរងនូវការសួរដេញដោលរកលិខិតបេសកម្មដោយមេបញ្ជាការកងរាជអាវុធហត្ថខេត្តក្រចេះកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥។ ការសួរនាំនេះត្រូវបានលោក តាន់ គឹមសួរ សង្ស័យថាជារូបភាពដើម្បីរកហេតុផលដាក់បន្ទុកលើលោក។ នៅក្នុងកិច្ចសន្ទនាតាមរយៈឃ្លីបវីដេអូ លោក តាន់ គឹមសួរ បានលើកឡើងពីកាតព្វកិច្ចរបស់លោកក្នុងនាមជាប្រជាពលករដ្ឋម្នាក់ដែលមានសិទ្ធិការពារ និងទប់ស្កាត់បទស្មើសព្រៃឈើ ដែលជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់លោក និងរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរទាំងអស់។ ហេតុការណ៍ដែលបានកើតឡើងនៅស្រុកសំបូរ ខេត្តក្រចេះនេះត្រូវបានលោក ផែង វណ្ណៈ ដែលជាអ្នកកាសែតអនឡាញម្នាក់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជាលើកយកទៅផ្សាយបន្តផ្ទាល់តាមហ្វេសប៊ុករបស់លោកដោយធ្វើការរិះគន់ធ្ងន់ៗទៅលើមេបញ្ជាការកងរាជអាវុធហត្ថខេត្តក្រចេះ។ ការរិះគន់នេះបានធ្វើឲ្យកងរាជអាវុធហត្ថទូទាំងប្រទេសចេញញត្តិប្រតិកម្ម និងថ្កោលទោសលោក ផែង វណ្ណៈ ពីគ្រប់ទិសទី។ រឿងរ៉ាវដ៏កក្រើកបណ្តាញសង្គមមួយនេះនាំឲ្យមានការលើកឡើងថា តើការដែលសមត្ថកិច្ចមិនអើពើនេះជាការបង្ហាញពីការបន្តកើតមានបទល្មើសនៃការបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិ និងព្រៃឈើនៅកម្ពុជា ឬយ៉ាងណា? បញ្ហានេះបានបំផុសឲ្យមានចំណុចគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍មួយចំនួនគឺ ការថតបង្ហាញពីសកម្មភាពទប់ស្កាត់បទល្មើសព្រៃឈើជាបន្តបន្ទាប់តាមបណ្តាញសង្គមរបស់សកម្មជនការពារធនធានធម្មជាតិលោក តាន់ គីមសួរ ការលើកឡើងរបស់សហគមន៍ការពារព្រៃឈើមួយចំនួនជាបន្តបន្ទាប់ និងលទ្ធផលនៃការស៊ើបអង្កេតលើមេបញ្ជាការកងរាជអាវុធហត្ថខេត្តក្រចេះ។ សូមរម្លឹកថា កាលពីខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសម្រេចបង្កើតគណៈកម្មការជាតិដើម្បីទប់ស្កាត់ និងបង្ក្រាបបទល្មើសធនធានធម្មជាតិ ដោយមានសមាសភាពចម្រុះមកពីកងរាជអាវុធហត្ថ ក្រសួងបរិស្ថាន និងក្រសួងកសិកម្ម ហើយដែលដឹកនាំដោយលោក សៅ សុខា អគ្គមេបញ្ជាការរងនៃកងទ័ពជាតិ និងជាមេបញ្ជាការកងរាជអាវុធហត្ថលើផ្ទៃប្រទេស។ សូមរម្លឹកដែរថា បញ្ហាបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិនេះ ត្រូវបានបណ្តាញផ្សព្វផ្សាយបរទេសមួយចំនួនលើកឡើងកាលពីឆ្នាំ២០២៣ថា កម្ពុជាបានបាត់បង់ព្រៃឈើអស់ជាង ១២ម៉ឺនហិកតា ក្នុងនោះមានជាងពាក់កណ្តាលជាព្រៃឈើ ដែលស្ថិតក្នុងតំបន់ការពារដែនជម្រកសត្វព្រៃឡង់។ តែមន្ត្រីកម្ពុជាតែងច្រានចោលនូវការលើកឡើងនេះ និងថា កម្ពុជាមានតំបន់ការពារធម្មជាតិសរុប ៧៣កន្លែងដែលមានផ្ទៃដីទំហំជាង ៧លានហិចតា ស្មើនឹងជាង៤០% នៃផ្ទៃដីប្រទេស។ ទន្ទឹមគ្នានេះ កម្ពុជាមានគោលការណ៍ដាំដើមឈើឲ្យច្រើនជាងការកាប់ ដែលជាទិសដៅអាទិភាពបង្កើនគម្របព្រៃឈើកម្ពុជាឲ្យបាន ៦០% នៅឆ្នាំ២០៥០៕

អភិបាលរងខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ លោក ប៉ាង លីដា ត្រូវបានមហាជន និងថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសចាត់ទុកថាជាមន្ត្រីគំរូ ដែលមានសកម្មភាពរស់រវើក ក្នុងការបំពេញភារកិច្ចបម្រើប្រជាជននៅក្នុងមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួន។ កេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងកិត្តិយសរបស់អភិបាលរងខណ្ឌរូបនេះ ត្រូវបានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងបណ្តាញសង្គមនានា លើកយកមកនិយាយយ៉ាងព្រោងព្រាត នៅពេលដែល លោក ប៉ាង លីដា ត្រូវបានអនុញ្ញាតឲ្យជួបផ្ទាល់ ជាមួយរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ដើម្បីទទួលបានការកោតសរសើរ និងលើកទឹកចិត្តជាសាធារណៈ។ កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ លោក ប៉ាង លីដា អភិបាលរងខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យនៃរាជធានីភ្នំពេញ ត្រូវបានឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ លោក ស សុខា ទទួលជួបផ្ទាល់នៅក្រសួងមហាផ្ទៃ។ មហាជនមានការភ្ញាក់ផ្អើល ចំពោះជំនួបនេះ និងកាន់តែភ្ញាក់ផ្អើលទៅទៀត នៅពេលដែលដឹងថាជាជំនួប ដើម្បីសម្តែងការកោតសរសើរ និងលើកទឹកចិត្ត ដោយសារតែលោក ប៉ាង លីដា បានបំពេញតួនាទីជាមន្ត្រីគំរូនៅក្នុងមូលដ្ឋានរបស់លោក។ ជាការកត់សម្គាល់ លោក ប៉ាង លីដា អភិបាលរងខណ្ឌទទួលបន្ទុកផ្នែកសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈ និងដែលគេតែងហៅលោកថា ជាអភិបាលរងទទួលបន្ទុកលូ និងសំរាមនោះបានដឹកនាំមន្ត្រីដោយផ្ទាល់ចុះរៀបចំចញ្ចើមផ្លូវ មូរជើងខោលាត់ដៃអាវ ចុះកាយលូ និងសំរាម ទាំងក្រោមដំណក់ទឹកភ្លៀង។ ការងារប្រកបដោយឆន្ទៈនេះ ត្រូវគេសម្គាល់ឃើញថា ធ្វើឡើងចាប់តាំងពីមន្ត្រីរងខណ្ឌរូបនេះ ចូលបំពេញការងារនាគ្រាដំបូងមកម្ល៉េះ។ នេះបើតាមបណ្តាញសង្គម និងតាមសារព័ត៌មានក្នុងស្រុកជាច្រើន រួមនឹងការលើកឡើងពីពលរដ្ឋនានាក្នុងខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ។ នៅក្នុងការបញ្ចេញមតិតាមបណ្តាញសង្គមវិញ លោក ប៉ាង លីដា ត្រូវបានមហាជនចាត់ទុកថាជាមន្ត្រីដ៏កម្រដែលប្រជាជនផ្តល់ទំនុកចិត្ត។ ស្ទើរ ១០០%នៃអ្នកសម្តែងមតិជាច្រើនពាន់នាក់លើបណ្តាញសង្គម គាំទ្រឲ្យមានមន្ត្រីដូចលោក ប៉ាង លីដា កាន់តែច្រើន ដោយសារសកម្មភាពរបស់លោកឆ្លើយតបទៅនឹងអ្វីដែល ពលរដ្ឋនៅតាមមូលដ្ឋានចង់បាន នោះគឺឆន្ទៈនៃការរៀបចំឲ្យមូលដ្ឋាន ឬសហគមន៍មួយ មានសណ្តាប់ធ្នាប់ អនាម័យ និងបរិស្ថាន។ ដោយឡែក នៅក្នុងជំនួបផ្ទាល់ និងកម្រជាមួយលោក ស សុខា លោករដ្ឋមន្ត្រីបានស្នើឲ្យលោក ប៉ាង លីដាត្រៀមធ្វើបទបង្ហាញក្នុងសន្និបាតរដ្ឋបាលរាជធានី និងសន្និបាតក្រសួងមហាផ្ទៃ នាពេលខាងមុខ។ លោក ស សុខា បានបង្ហាញអារម្មណ៍ថា លោកមិនអស់ចិត្តឡើយ បើមិនបានជួបផ្ទាល់ជាមួយលោក ប៉ាង លីដាដែលត្រូវបានមហាជន ស្គាល់ថាជាមន្ត្រីសកម្ម និងមានសិល្បៈក្នុងការងារ ធ្វើឲ្យពលរដ្ឋចូលរួមគាំទ្រក្នុងការងារដោះស្រាយបញ្ហាសណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈនៅតាមមូលដ្ឋាន។ លោករដ្ឋមន្ត្រីបន្តលើកសរសើរទៀតថា បញ្ហាសណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណៈនៅតាមមូលដ្ឋាននឹងកាន់តែមានភាពប្រសើរឡើង ប្រសិនបើមានមន្ត្រីដូច លោក ប៉ាង លីដា កាន់តែច្រើន។ តាមរយៈការបង្ហាញមន្ត្រីគំរូជាសាធារណៈដោយមិនបារម្ភពីមន្ត្រីឯទៀតច្រណែននៅពេលនេះ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីតថភាពជាក់ស្តែង និងអាចជាសូចនាករមួយក្នុងការវាស់វែងពីឆន្ទៈបំពេញការងាររបស់មន្ត្រីជាទូទៅ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ ជាការពិត ប្រទេសជាតិមួយដែលរីកចម្រើន និងមានសណ្តាប់ធ្នាប់ គឺផ្តើមចេញពីមូលដ្ឋានថ្នាក់ក្រោមជាតិ។ ប្រជាពលរដ្ឋពិតជាគាំទ្រដោយឥតងាករេ ប្រសិនបើមានមន្ត្រីមូលដ្ឋានមានឆន្ទៈបំរើពួកគាត់ពិតប្រាកដ តួយ៉ាងដូចជាអភិបាលរងខណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យខាងលើ ដែលទាំងអស់គ្នាត្រូវទទួលស្គាល់ការពិតក្នុងសង្គមខ្មែរបច្ចុប្បន្ន។ ផ្ទុយទៅវិញ ប្រសិនបើមន្ត្រីមូលដ្ឋាន មិនស្គាល់ពីតួនាទីរបស់ខ្លួន គាបសង្កត់ពលរដ្ឋគ្រប់រូបភាព ប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ អសកម្ម និងខ្វះឆន្ទៈក្នុងការបំរើរាស្ត្រនោះ អាជ្ញាធរទាំងថ្នាក់ក្រោមជាតិ និងថ្នាក់ជាតិមិនអាចឆក់យកបេះដូងពលរដ្ឋបានជាដាច់ខាត។ ជាលទ្ធផល រដ្ឋបាលថ្នាក់កណ្តាល និងរដ្ឋាភិបាលទាំងមូលនឹងរងនូវការខាតបង់ បាត់ទំនុកចិត្ត ដោយសារតែមន្ត្រីថ្នាក់ក្រោមជាតិមិនអាចបម្រើរាស្ត្របានល្អ។ ក៏ប៉ុន្តែ បញ្ហានេះក៏វាអាស្រ័យទៅលើការអនុវត្តយន្តការវិមជ្ឈការឲ្យបានម៉ឺងម៉ាត់ និងមន្ត្រីថ្នាក់កណ្តាលត្រូវធ្វើជាគំរូល្អដល់ថ្នាក់ក្រោមជាតិផងដែរ។ សរុបមក ដើម្បីឲ្យប្រទេសជាតិជឿនលឿនឆ្ពោះទៅរកភាពស៊ីវីល័យ កម្ពុជាគួរតែបន្តផ្តល់តម្លៃ និងលើកទឹកចិត្តដល់មន្ត្រីសកម្ម មានឆន្ទៈក្នុងការងារ បើក​បេះដូង​ឲ្យទូលាយទទួលយកការពិតទាំងអស់គ្នា ពោលមន្ត្រីធ្វើការល្អ ត្រូវសរសើរ មន្ត្រីអសកម្ម ត្រូវដាក់ទោស ដោយចៀសវាងការអនុវត្តស្តង់ដារពីរ ដែលធ្វ

សហរដ្ឋអាមេរិក និងចក្រភពអង់គ្លេសបានប្រកាសដាក់ទណ្ឌកម្មលើលោក ចេន ហ្ស៊ី(Chen Zhi) ដែលជាពាណិជ្ជករកម្ពុជា ដើមកំណើតចិនក្រោមបទចោទប្រកាន់ធ្វើប្រតិបត្តិការបើកមជ្ឈមណ្ឌលឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញដែលរកចំណូលបានរាប់ពាន់លានដុល្លារ និងបង្កឲ្យមានជនរងគ្រោះយ៉ាងច្រើននៅជុំវិញពិភពលោក។ លោក ចេន ហ្ស៊ី គឺជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលសម្ព័ន្ធក្រុមហ៊ុនព្រីនស៍ ហូលឌីង គ្រុប (Prince Holding Group) ដែលបាន និងកំពុងធ្វើប្រតិបត្តិការតាមរយៈក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធជាច្រើននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងនៅលើពិភពលោក។ Prince Holding Group គឺជាក្រុមហ៊ុនធំជាងគេមួយរបស់កម្ពុជាដែលធ្វើប្រតិបត្តិការនៅក្នុងប្រទេសជាង ៣០ លើវិស័យអចលនទ្រព្យ សេវាកម្មហិរញ្ញវត្ថុ និងទំនិញប្រើប្រាស់ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៥មក។ វិសាលភាពអាជីវកម្មរបស់ Prince Holding Group គ្របដណ្តប់យ៉ាងទូលំទូលាយនៅក្នុងប្រទេសអាស៊ីអាគ្នេយ៍ដែលមានទឹកប្រាក់វិនិយោគក្នុងវិស័យអចលនទ្រព្យចំនួន ២ពាន់លានដុល្លារ រួមទាំងផ្សារទំនើប​ដ៏ធំមួយនៅក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ គឺព្រីនស៍ផ្លាហ្សា។ លោក ចេន ហ្ស៊ី ដែលបច្ចុប្បន្នមានអាយុ ៣៧ឆ្នាំ បានកើតនៅក្នុងប្រទេសចិន តែលោកបានបោះបង់សញ្ជាតិកំណើត និងទទួលបានសញ្ជាតិខ្មែរ អង់គ្លេស និងស៊ីព។ បុរសវ័យក្មេងរូបនេះ គឺជាមហាសេដ្ឋី តែមានការលើកឡើងមួយចំនួនថា ប្រភពដើមនៃទ្រព្យសម្បត្តិរបស់គាត់នៅមានភាពមិនច្បាស់លាស់។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានបារាំង AFP នៅថ្ងៃទី១៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥។ លោក ចេន ត្រូវបានគេដឹងថា គឺជាអ្នកជំនួញម្នាក់ដ៏លេចធ្លោដោយលោកទទួលបានគោរមងារឧកញ៉ាកាលពីខែ កម្ភៈ ឆ្នាំ២០១៦ និងតមកទទួលបានគោរមងារខ្ពស់មួយកាំទៀតគឺ «អ្នកឧកញ៉ា» នៅអំឡុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២០។ ក្រៅពីទទួលបានគោរមងារជាអ្នកឧកញ៉ា លោក ចេន ហ្ស៊ី ក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាទីប្រឹក្សារបស់មេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់កម្ពុជាមួយចំនួនដែលមានឋានៈស្មើ«រដ្ឋមន្ត្រី» ដូចជាទីប្រឹក្សាលោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត លោក ហេង សំរិន និងលោក ស ខេង អំឡុងពេលដែលលោក ហេង សំរិន និងលោក ស ខេង នៅធ្វើជាប្រធានរដ្ឋសភា និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ។ តាមរយៈ AFP អ្នកជំនាញផ្នែកឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនអន្តរជាតិ លោក ហ្សាកុប ស៊ីម(Jacob Sims) បានឲ្យដឹងថា លោក ចេន គឺជាតួអង្គម្នាក់ដែលបង្កប់ខ្លួនយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងរដ្ឋអំណាចកម្ពុជា។ តាមអ្នកជំនាញរូបនេះ ឥទ្ធិពលរបស់លោក ចេន ហ្ស៊ី បានលាតសន្ធឹងលើគ្រប់កម្រិតនៃរដ្ឋាភិបាល ហើយព្រីនស៍ គ្រុប ដែលបានដំណើរការជាយូរយារណាស់មកហើយនោះបានដើរតួនាទីជាអង្គការឧបត្ថម្ភដ៏ចម្បងមួយសម្រាប់គណបក្សកាន់អំណាច។ ក៏ប៉ុន្តែ ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានបារាំង AFP នេះ ក៏បានដកស្រង់ការអះអាងរបស់ ព្រីនស៍ គ្រុប មកបញ្ជាក់ដែរថា សេចក្តីថ្លែងការណ៍ស្រដៀងគ្នាដែលធ្វើឡើងនៅក្នុងរបាយការណ៍មួយ ដោយលោក ស៊ីម និងដែលបានផ្សព្វផ្សាយនៅឆ្នាំ២០២៥ គឺជាការអះអាងដែលបង្ខូចកេរ្តិ៍ឈ្មោះ គ្មានភស្តុតាង និងការសម្រេចរបស់តុលាការ។ សូមបញ្ជាក់ថា សម្ព័ន្ធក្រុមហ៊ុនព្រីនស៍ ហូលឌីង គ្រុប របស់លោក ចេន ហ្ស៊ី មានក្រុមហ៊ុនបុត្រសម្ព័ន្ធធំៗ ជាច្រើននៅកម្ពុជាដូចជាក្រុមហ៊ុន Prince Real Estate Group ក្រុមហ៊ុន Prince Huan Yu Real Estate Group ធនាគារ Prince Bank ក្រុមហ៊ុនអាកាសចរណ៍ Cambodia Airways ក្រុមហ៊ុន Belt Road Capital Management និង ក្រុមហ៊ុន Awesome Global Investment Group។ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា មហាសេដ្ឋីវ័យ៣៧ឆ្នាំ ចេន ហ្ស៊ី រូបនេះ បានបរិច្ចាកថវិកាយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ តាមរយៈមេដឹកនាំកម្ពុជា ដូចជាការផ្តល់អាហារូបករណ៍ដល់និស្សិត ការបរិច្ចាកដល់កាកបាទក្រហម និងការផ្តល់ជំនួយទិញវ៉ាក់សាំងអំឡុងពេលរាតត្បាតនៃជំងឺកូវីដ១៩ ជាដើម។ ក៏ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី១៥ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង់គ្លេសបានប្រកាសដាក់ទណ្ឌកម្មធ្ងន់ធ្ងរលើក្រុមហ៊ុន Prince Group រួមទាំងបណ្តាញអង្គភាពទីផ្សារងងឹតសរុបចំនួន ១៤៦ផ្សេងទៀតដែលពាក់ព័ន្ធនឹងឧស្សាហកម្មឆបោក​អនឡាញ។ សហរដ្ឋអាមេរិក តាមរយៈតុលាការសហព័ន្ធទីក្រុង Brooklyn បានដាក់ពាក្យបណ្តឹងរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិក្រុមហ៊ុន Prince Group របស់អ្នកឧកញ៉ាខ្មែរ ដើមកំណើតចិន ចេន ហ្ស៊ី ប្រមាណ ១៥ពាន់លានដុល្លារ។ ចំណែករដ្ឋាភិបាលអង់គ្លេសវិញបានដាក់ទណ្ឌកម្ម និងបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្រុមហ៊ុនដែលរងការចោទថាជាមេបណ្តាញ​ឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញមួយនេះប្រមាណ ១៧៦លានដុល្លារ។ ចំណាត់ការរបស់អាមេរិក និងអង់គ្លេសមកលើសេដ្ឋីខ្មែរដើមកំណើតចិនរូបនេះ ធ្វើឡើងដោយយោងទៅលើហេតុផលថា លោក ចេន ហ្ស៊ី បានប្រមូលប្រាក់ពីឧស្សាហកម្មឆបោកអនឡាញ យកទៅសូកប៉ាន់មន្ត្រីមួយចំនួន និងយកទៅល

ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំកម្ពុជា លោក វ៉ាង វេនប៊ីន បានសរសេរនៅលើទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់លោក កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ថា «ប្រទេសចិនគាំទ្រកម្ពុជាយ៉ាងមុតមាំ ក្នុងការការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ សន្តិសុខ និងផលប្រយោជន៍អភិវឌ្ឍន៍ និងតែងតែជាដៃគូដែលអាចទុកចិត្តបានក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍របស់កម្ពុជា»។ សារខ្លីរបស់ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំកម្ពុជា ធ្វើឲ្យពលរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាលថៃមានមន្ទិល និងបានសុំការបញ្ជាក់ពីឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំទីក្រុងបាងកក ទាក់ទងនឹងការលើកឡើងរបស់តំណាងចិននៅកម្ពុជា។ ចម្លើយរបស់តំណាងចិនប្រចាំប្រទេសថៃគឺ ចិនឈរនៅអព្យាក្រឹតក្នុងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ។ «ប្រទេសចិនគាំទ្រកម្ពុជាយ៉ាងមុតមាំក្នុងការការពារអធិបតេយ្យភាពជាតិ សន្តិសុខ និងផលប្រយោជន៍អភិវឌ្ឍន៍ និងតែងតែជាដៃគូដែលអាចទុកចិត្តបានក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍របស់កម្ពុជា»។ សារខ្លីប្រវែងពីរបន្ទាត់នៅលើហ្វេសប៊ុករបស់លោក វ៉ាង វេនប៊ីន ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំកម្ពុជា សម្រាប់ពលរដ្ឋ និងបញ្ញវន្តកម្ពុជា គឺមានន័យពេញលេញ និងគ្រប់គ្រាន់ថា ជាសារមួយដែលអាចទុកចិត្ត និងជឿជាក់បាន។ ប៉ុន្តែសម្រាប់ពលរដ្ឋ និងរដ្ឋាភិបាលថៃវិញ សាររបស់លោក វ៉ាង វេនប៊ីន បានធ្វើឲ្យរំជើបរំជួលនៅកណ្តាលទីក្រុងបាងកក។ រំជើបរំជួលដោយសារពលរដ្ឋ និងមន្ត្រីថៃបានយល់ឃើញថា សាររបស់តំណាងទីក្រុងប៉េកាំងប្រចាំកម្ពុជា ហាក់លម្អៀង ពីព្រោះវាបង្ហាញនូវការគាំទ្រត្រង់ៗមកលើភាគីកម្ពុជា នៅក្នុងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ ខណៈថៃ និងកម្ពុជា សុទ្ធសឹងជាមិត្តជិតស្និទ្ធរបស់ចិនដូចគ្នា។ ជាការកត់សម្គាល់ នៅក្រោយសាររបស់ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំកម្ពុជា ក្រសួងការបរទេសថៃបានកោះហៅសាកសួរឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំទីក្រុងបាងកក។ នៅក្នុងជំនួបរវាងរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ លោក ស៊ីហាសាក់ ភួងកេតកែវ និងលោក ចាង ចៀនវៃ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំប្រទេសថៃ កាលពីថ្ងៃទី៩ ខែតុលាម្សិលមិញ លោក ចាង បានបញ្ជាក់ប្រាប់ប្រមុខការទូតថៃជាថ្មីថា ជំហររបស់ចិនចំពោះជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ គឺអព្យាក្រឹត ដោយចិនប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលនយោបាយជាប់លាប់របស់ខ្លួន ហើយមិនផ្គត់ផ្គង់អាវុធដល់ភាគីជម្លោះណាមួយឡើយ។ ចិនសង្ឃឹមថា ប្រទេសថៃ និងកម្ពុជានឹងដោះស្រាយបញ្ហារវាងគ្នា ដោយសន្តិវិធីតាមរយៈយន្តការទ្វេភាគី ហើយប្រទេសចិនត្រៀមខ្លួនជាស្រេចដើម្បីដើរតួនាទីស្ថាបនា និងគាំទ្រកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងរបស់អាស៊ានក្នុងជម្លោះកម្ពុជា-ថៃនេះ។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយពីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយនានារបស់ថៃ។ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំនៅកម្ពុជាលោក វ៉ាង វេនប៊ីន មិនបានអត្ថាធិប្បាយបន្ថែម ឬឆ្លើយតបណាមួយ ទៅនឹងមន្ទិលសង្ស័យរបស់រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងបាងកក ទៅលើសាររបស់លោក ជុំវិញជំហររបស់ចិនសម្រាប់កម្ពុជានោះទេ។ លោកបណ្ឌិត ស៊ឺន សំ អ្នកស្រាវជ្រាវផ្នែកទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា មើលឃើញថា សារបស់ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំកម្ពុជា និងការបញ្ជាក់របស់ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំប្រទេសថៃ ហាក់មិនមានអ្វីខុសគ្នានោះទេ។ លោកបណ្ឌិតបានលើកហេតុផលថាតំណាងចិនប្រចាំកម្ពុជាបានបង្ហាញនូវការការពារភាពស្របច្បាប់របស់កម្ពុជា និងមិនបានបញ្ជាក់ពីការប្រឆាំងចំពោះប្រទេសណាមួយនោះទេ។ បើតាមបណ្ឌិត ស៊ឺន សំ ប្រតិកម្មរបស់ពលរដ្ឋថៃ និងបញ្ញវន្តថៃខ្លះ ដែលមិនពេញចិត្តនឹងឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំនៅកម្ពុជា ក៏ដូចជាទូតចិននៅបាងកក គ្រាន់តែជាអារម្មណ៍ប៉ុណ្ណោះ។ ទោះយ៉ាងណា កម្ពុជាតែងប្រកាន់ខ្ជាប់នូវដំណោះស្រាយជម្លោះទៅតាមច្បាប់អន្តរជាតិ និងកិច្ចព្រមព្រៀងផ្សេងៗរវាងប្រទេសទាំងពីរ។ នេះបើតាមលោកបណ្ឌិត សឺន សំ។ លោកបណ្ឌិត ឈាង វណ្ណារិទ្ធ នាយកនៃឧទ្យាននវានុវត្តន៍សង្គមអង្គរ (ASIP)បានយល់ឃើញដែរថា ចិនតែងព្យាយាមឈរនៅចំណុចកណ្តាល មិនចំពោះតែជម្លោះកម្ពុជា-ថៃ នោះទេ ពោលគឺខុសពីអាមេរិក។ តាមលោកបណ្ឌិត ភាគីកម្ពុជាគួរទទួលស្គាល់ការពិតដែរថា ចិនបានដើរតួនាទីសំខាន់នៅក្នុងការថែរក្សាសន្តិភាពនៅក្នុងតំបន់តាមរយៈការជំរុញឲ្យមានដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី នៅក្នុងជម្លោះរវាងកម្ពុជា និងថៃ តែមិនលូកចូលជ្រៅដល់កិច្ចការផ្ទៃក្នុងរបស់ប្រទេសនីមួយៗឡើយ។ ជាសរុបមក សាររបស់ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំកម្ពុជាត្រូវពលរដ្ឋកម្ពុជាមើលឃើញថា ជាសំណេរមួយដ៏វិជ្ជមានសម្រាប់កម្ពុជា និងដែលត្រូវបានសាទរ។ ផ្ទុយទៅវិញសាររបស់តំណាងចិននៅកម្ពុជានេះ នៅតែជាមន្ទិលចំពោះទីក្រុងបាងកក ប្រសិនបើប្រជាជន និងរដ្ឋាភិបាលថៃប្រកាន់គំនិតជាតិនិយមជ្រុល និងមានមហិច្ឆតាចង់វាតទីយកដីប្រទេសជិតខា

ភាពតានតឹងរវាងកម្ពុជា និងថៃបានកើតឡើង បន្ទាប់ពីកងទ័ពនៃប្រទេសទាំងពីរបានវាយប្រយុទ្ធគ្នាអស់រយៈពេល៥ថ្ងៃកាលពីចុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។ ស្របពេលជាមួយគ្នានេះ ទំនាក់ទំនងរវាងថៃ និងចិនហាក់រំលេចឡើងតាមរយៈលំហាត់សឹកកងទ័ពអាកាស និងការចុះកិច្ចសន្យាទិញនាវាមុជទឹកពីចិនរបស់ថៃនាអំឡុងខែកញ្ញានេះ។ រូបភាពទាំងអស់នេះត្រូវគេមើលឃើញថាអាចប៉ះពាល់ដល់ទំនាក់ទំនងកម្ពុជា-ចិនដែលជាមិត្តដែកថែប បើទោះបីជាចិនអះអាងថា មិត្តភាពរវាងកម្ពុជា និងចិននៅបន្តរឹងមាំដូចថ្មក៏ដោយ។ អំឡុងពេលដែលកម្ពុជា និងថៃកំពុងតានតឹងលើជម្លោះព្រំដែន ចិន និងថៃបានធ្វើលំហាត់សឹកទ័ពអាកាសរួមគ្នានៅក្នុងខែកញ្ញានេះដែលមានឈ្មោះថា «Falcon Strike-2025»។ នៅក្នុងខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ដដែលនេះ ចិនក៏បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងសំខាន់មួយទៀតក្នុងការលក់នាវាមុជទឹកទៅឲ្យថៃ។ ចំណុចសំខាន់ៗខាងលើនេះបានធ្វើឲ្យមហាជន និងបញ្ញវន្តនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាមានការភ្ញាក់ផ្អើល បើទោះជាផែនការសមយុទ្ធទ័ពអាកាស និងការលក់សព្វាវុធយុទ្ធសាស្ត្ររបស់ចិនទៅឲ្យថៃត្រូវបានគ្រោងទុកជាយូរមកហើយក៏ដោយ។ បញ្ញវន្តក៏ដូចជាមហាជនខ្មែរមួយចំនួនមើលឃើញស្របគ្នាលើចំណុចមួយចំនួនដែលថា កិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីទំនាក់ទំនងមិត្តភាពដែកថែប និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការគ្រប់ជ្រុងជ្រោយរវាងកម្ពុជា និងចិនហាក់ស្មើនឹងក្រដាស១សន្លឹកប៉ុណ្ណោះ ពោលពុំមានអត្ថន័យធំធេងអ្វីទេ។ ចំណែកផែនការសមយុទ្ធយោធាជើងអាកាសរវាងចិន និងថៃ ហើយកិច្ចព្រមព្រៀងលក់នាវាមុជទឹកចិនឲ្យថៃក៏ត្រូវបានគេមើលឃើញថាអាចមានលទ្ធភាពពន្យារពេលបាន ដើម្បីទប់សភាពការណ៍ដែលកំពុងក្តៅរវាងកម្ពុជា និងថៃលើបញ្ហាព្រំដែន។ លោកបណ្ឌិត យ៉ង ពៅ អ្នកជំនាញខាងភូមិសាស្ត្រនយោបាយម្នាក់យល់ឃើញថា ចិន និងថៃ បានយកប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច និងយុទ្ធសាស្ត្រជាធំ ជាជាងគុណធម៌មិត្តភក្តិ និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងកម្ពុជា និងចិន។ ចំណុចនេះក៏ត្រូវបានលោក សេង វណ្ណលី សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិលើកឡើងថា ផលប្រយោជន៍ជាតិនីមួយៗជារឿងសំខាន់នៅក្នុងទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិ និងថា ផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចរបស់ចិនជាមួយថៃធំជាងច្រើនជាមួយកម្ពុជា។ តែទាំងលោកបណ្ឌិត យង់ ពៅ និងលោក សេង វណ្ណលី បានបញ្ជាក់ជារួមថា កម្ពុជាមិនអាចហាមឃាត់ការរីកចម្រើននៃទំនាក់ទំនងរវាងប្រទេសនានាបានទេ ព្រោះវាជាសិទ្ធិអធិបតេយ្យរបស់ប្រទេសរៀងៗខ្លួនក្នុងការធ្វើជំនួញរវាងគ្នា។ សម្រាប់កម្ពុជា ចំណុចនេះគឺជាមេរៀនដែលខ្លួនត្រូវប្រឹងប្រែងពង្រឹងសមត្ថភាពសម្រាប់ថ្ងៃអនាគត។ ទោះជាយ៉ាងណា និងសម្រាប់អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយកម្ពុជា ចិនមានសិទ្ធិធ្វើជំនួញ។ តែក្នុងនាមជាមិត្តភាពដែកថែបជាមួយកម្ពុជា ចិនគួរតែយោគយល់ និងពន្យារពេលលក់សព្វាវុធ និងធ្វើលំហាត់យោធារួមជាមួយថៃ។ លោក សេង វណ្ណលី បានមើលឃើញដោយត្រង់ៗថា សមយុទ្ធរួមគ្នា និងការលក់សព្វាវុធរបស់ចិនទៅឲ្យថៃបានបង្កឲ្យមានការមិនពេញចិត្តក្នុងចំណោមមហាជនខ្មែរ និងប៉ះពាល់ដល់ប្រទេសកម្ពុជា ខណៈចិន និងកម្ពុជាមានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធជាមិត្តភាពដែកថែបរវាងគ្នា។ ទាក់ទងនឹងវិស័យសន្តិសុខក៏មិនខុសគ្នាពីសេដ្ឋកិច្ចដែរ អ្នកជំនាញខាងភូមិសាស្ត្រនយោបាយខ្មែរលើកឡើងដូចៗគ្នាដោយស្នើឲ្យកម្ពុជាពង្រឹងខ្លួនឯងជាជាងពឹងផ្អែកតែទៅលើប្រទេសណាមួយ។ ជាមួយគ្នានេះ លោកបណ្ឌិត យង់ ពៅ ក៏បានលើកឡើងពីគុណធម៌របស់កម្ពុជាក្នុងការជួយលើកស្ទួយមុខមាត់របស់ចិននៅលើឆាកអន្តរជាតិចាប់តាំងពីជំនាន់អតីតព្រះមហាក្សត្រខ្មែរព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ ដោយបានបោះឆ្នោតដកតៃវ៉ាន់ពីកៅអីអង្គការសហប្រជាជាតិ។ អំឡុងពេលរាតត្បាតជំងឺកូវីដ១៩ ពេញទំហឹង មេដឹកនាំខ្មែរលោក ហ៊ុន សែន បានធ្វើដំណើរទៅកាន់ទីក្រុងប៉េកាំង ដើម្បីបញ្ចប់ភាពឯកោរបស់ចិន។ កម្ពុជាក៏ត្រូវគេមើលឃើញថា ជាទីតាំងមួយដែលចិនចាប់យកដើម្បីជួយរក្សាតុល្យភាពភូមិសាស្ត្រនយោបាយជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក។ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតចិនប្រចាំនៅកម្ពុជាលោក វ៉ាង វេនប៊ីនបានសរសេរនៅលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកក្នុងខែកញ្ញានេះថា កងទ័ពចិន និងកម្ពុជាបានរៀបចំសមយុទ្ធរួមគ្នា «នាគមាស ២០២៥» ដោយជោគជ័យ ហើយមជ្ឈមណ្ឌលភស្តុភារ និងហ្វឹកហ្វឺនរួមគ្នាកម្ពុជា-ចិន ផែរាម ក៏ត្រូវបានសម្ពោធដាក់ឲ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការ។ លោក វ៉ាង បញ្ជាក់ថា ចំណងមិត្តភាពដែកថែបរវាងចិន និងកម្ពុជារឹងមាំដូចថ្ម។ ជាសរុបមក ការធ្វើសមយុទ្ធទ័ពអាកាសរួមគ្នារវាងចិន និងថៃ និងការដែលចិនលក់សព្វាវុធយុទ្ធសាស្ត្រឲ្យថៃក្នុងអំឡុងពេលថៃ និងកម្ពុជាកំពុងមានជម្លោះព្

ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡាបានប្រកាសលទ្ធផលសង្ខេបនៅថ្ងៃទី១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥នេះថា ចំនួនសិស្សដែលប្រលងជាប់សញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ឬបាក់ឌុបក្នុងឆ្នាំ២០២៥នេះ បានកើនដល់ ៨៥% ធៀបនឹងឆ្នាំ ២០២៤កន្លងទៅ ដែលមានត្រឹម ៧៩%។ ដោយឡែកចំនួនសិស្សដែលទទួលបាននិទ្ទេស A វិញក៏មានការកើនឡើងច្រើនដែរគឺជាង ៣ ០០0នាក់ លើសពីឆ្នាំ២០២៤ ជិត១ ០០០នាក់។ លទ្ធផលនៃការប្រលងសញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ឬបាក់ឌុបក្នុងឆ្នាំ២០២៥នេះ មែនទែនទៅត្រូវប្រកាសពិស្តារ និងព្រមគ្នានៅថ្ងៃទី២០ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ស្អែកនេះ។ ក៏ប៉ុន្តែនៅថ្ងៃទី១៩ ខែកញ្ញានេះ ក្រសួងអប់រំគ្រាន់តែប្រកាសបឋមជារួមថាចំនួនសិស្ស ដែលប្រលងជាប់សញ្ញាបត្របាក់ឌុបនៅឆ្នាំនេះ មានការកើនឡើងធៀបនឹងឆ្នាំកន្លងទៅ។ សេចក្តីប្រកាសលទ្ធផលដោយសង្ខេបរបស់ក្រសួងអប់រំបង្ហាញថា បេក្ខជនប្រឡងជាប់បាក់ឌុបមានចំនួន ១២២ ៤៧៣នាក់ ត្រូវជា ៨៤,​៥៦% នៃចំនួនបេក្ខជនសរុបចំនួន ១៤៦ ៧២០នាក់ ក្នុងនោះស្រី ៨១ ៤៤២នាក់។​ ជាមួយគ្នានេះ ចំនួនសិស្សដែលទទួលបាននិទ្ទេស A ក៏មានការកើនឡើងច្រើនដែរ គឺកើន រហូតដល់ ៣ ០០៣នាក់ ខណៈឆ្នាំ២០២៤ សិស្សនិទ្ទេស A មានត្រឹម ២ ២១៦នាក់។ ដោយឡែកសិស្សដែលប្រលងជាប់និទ្ទេស B កើនឡើងតិចតួច និទ្ទេស C និងD ក៏មានការកើនឡើងដែរ តែនិទ្ទេស E ទាបជាងឆ្នាំ២០២៤បន្តិច។ តាមរយៈលទ្ធផលនេះ សបញ្ជាក់ជាទូទៅថាការសិក្សារបស់សិស្សថ្នាក់បាក់ឌុប ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ មានភាពវិជ្ជមាន។ ក៏ប៉ុន្តែនៅពីក្រោយនៃលទ្ធផលប្រកបដោយមោទនភាពនេះ ក៏មានសំណួរចោទសួរដែរថា តើកំណើននៃការប្រលងជាប់សញ្ញាបត្រមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ឬបាក់ឌុបនេះ ជាលទ្ធផលដែលប្រកបដោយគុណភាព ឬយ៉ាងណា? តាមរយៈដំណើរការនៃការប្រលងបាក់ឌុប កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលមានការចូលរួមសង្កេតការណ៍ពីសំណាក់អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ(ACU)ផងនោះ បង្ហាញថាការប្រលងបានប្រព្រឹត្តិទៅ ដោយមិនមានបាតុភាពអវិជ្ជមានអ្វីគួរឲ្យកត់សម្គាល់ឡើយ។ ជាការពិតក្រោយការប្រលង គេនៅចាំថា មានការលេចចេញនូវព័ត៌មានតាមបណ្តាញសង្គម ស្តីពីបាតុភាពដ៏អាក្រក់មួយ ដែលថាមានការបែកធ្លាយវិញ្ញាសាគណិតវិទ្យា អំឡុងនៃសម័យប្រលងបាក់ឌុបឆ្នាំ២០២៥នេះ។ ក៏ប៉ុន្តែតាមរយៈលទ្ធផលនៃការស៊ើបអង្កេតរបស់អង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ACU កាលពីថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ បង្ហាញថា​វិញ្ញាសាគណិតវិទ្យា មិនមែនបែកធ្លាយមុនម៉ោងប្រឡងនោះទេ។ ក្រៅពីនេះ ការរំខានផ្សេងៗនៅមុន និងក្នុងអំឡុងនៃការប្រលងបាក់ឌុប ដូចជាការផ្ទុះអាវុធនៅតាមខេត្តជាប់ព្រំដែនជាមួយថៃ ស្ថានភាពនៃការភៀសសឹករបស់ប្រជាជន និងសិស្សានុស្សិសមួយចំនួនជាដើម ទាំងអស់នេះ មិនត្រូវបានក្រសួងអប់រំ ចាត់ទុកថាជាឧបសគ្គធ្ងន់ធ្ងរ ដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់ការប្រលងទេ។ តែរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងអប់រំ លោក ហង់ជួន ណារ៉ុន បានបង្ហើបនៅមុនការប្រលងបាក់ឌុបថា ក្រសួងនឹងមាន វិធានការពិសេសលើកទឹកចិត្តចំពោះបេក្ខជន ដែលស្ថិតនៅក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងខេត្តព្រះវិហារជិត ៤ពាន់នាក់។ ទោះយ៉ាងនេះក្តី ក្រសួងអប់រំនៅតែប្រកាន់ជំហរដូចឆ្នាំកន្លងទៅដែរថាគោលការណ៍«អ្នកចេះគឺជាប់» នៅតែត្រូវបានអនុវត្តយ៉ាងម៉ឹងម៉ាត់ ដើម្បីធានាគុណភាព​សិស្សនៅក្នុងការប្រលងបាក់ឌុបឆ្នាំនេះ។ ដោយឡែក ការដែលមានបេក្ខជនប្រលងជាប់សញ្ញាបត្រដល់ទៅជាង ៨០% ត្រូវគេមើលឃើញថា ជាអត្រាមួយដ៏ខ្ពស់ ដែលបង្ហាញពីបរិមាណដ៏ច្រើន។ ជាសរុបមក ប្រសិនបើគុណភាព មិនរងនូវការរិះគន់ពីភាពមិនប្រក្រតីណាមួយទេ នោះបេក្ខជនដែលប្រលងជាប់បាក់ឌុបដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់នៅឆ្នាំ២០២៥នេះ នឹងក្លាយជាធនធានមនុស្សដ៏មានសមត្ថភាពរបស់កម្ពុជាទៅថ្ងៃអនាគត។ ជាធនធាន ដែលប្រទេសកម្ពុជា ត្រូវការចាំបាច់ នៅក្នុងដំណើរការអភិវឌ្ឍប្រទេស អំឡុងពេលដែលពិភពលោក និងតំបន់មានការប្រកួតប្រជែងគ្នាខ្លាំង ជាពិសេសវិស័យបច្ចេកវិទ្យា៕

ដូចកាលពីឆ្នាំកន្លងទៅដែរ នៅក្នុងឱកាសនៃពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ដែលនឹងប្រព្រឹត្តទៅរយៈពេល ៣ថ្ងៃ គឺថ្ងៃទី២១-២២ និងទី២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋាភិបាលបានត្រៀមរថយន្តក្រុងជិត ៥០០គ្រឿង សម្រាប់ដឹកជញ្ជូនពលរដ្ឋពីរាជធានីភ្នំពេញទៅតាមបណ្តាខេត្តនានាដោយមិនបង់ប្រាក់។ ការផ្តល់សេវាដឹកជញ្ជូនសាធារណៈដោយឥតគិតថ្លៃនេះ គឺជាផ្នែកមួយជួយកាត់បន្ថយភាពក្រីក្ររបស់ពលរដ្ឋ និងជាការទទួលខុសត្រូវមួយរបស់រដ្ឋ ចំពោះពលរដ្ឋ ដែលមិនមានលទ្ធភាពធ្វើដំណើរអំឡុងពេលបុណ្យធំៗ។ រថយន្តក្រុងចំណុះពី ២៥ដល់ ៤០កៅអី​ចំនួន ៤៩៧គ្រឿង ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលតាមរយៈសាលារាជធានីភ្នំពេញប្រកាសដាក់ឲ្យពលរដ្ឋជិះពីភ្នំពេញទៅកាន់បណ្តាខេត្តនានានៅក្នុងឱកាសបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ និងត្រឡប់មកភ្នំពេញវិញដោយឥតគិតថ្លៃ ចាប់ពីថ្ងៃទី២០​ដល់ថ្ងៃទី ២៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥។​ តាមសេចក្តីជូនដំណឹងរបស់សាលារាជធានីភ្នំពេញកាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ រថយន្តក្រុងទាំងជិត៥០០គ្រឿងនេះ ត្រូវបានបែងចែកជាខ្សែររត់ធំៗចំនួន ៧គោលដៅ ឆ្ពោះទៅកាន់ខេត្តទាំង២៤ និងមានផ្តល់ជូនទឹកសុទ្ធដល់អ្នកជិះដោយឥតគិតថ្លៃផងដែរ។ ការផ្តល់ជូនសេវាដឹកជញ្ជូនសាធារណៈដោយឥតគិតថ្លៃរបស់រដ្ឋដូចនេះ ត្រូវគេមើលឃើញថាជាដំណោះស្រាយមួយដ៏ល្អក្នុងការជួយសម្រួលដល់ការលំបាករបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលឡើងមកស្នាក់នៅ និងធ្វើការនៅភ្នំពេញបានមួយកំរិត។ តាមធម្មតានៅពេលមានបុណ្យទានធំៗម្តងៗ ដូចជាបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះជាដើម ពលរដ្ឋខ្មែរចំណាកស្រុកភាគច្រើនមកធ្វើការនៅភ្នំពេញ តែងនាំគ្នាត្រឡប់ទៅកាន់ស្រុកកំណើតរៀងៗខ្លួនវិញ តាមរយៈមធ្យោបាយធ្វើដំណើរផ្ទាល់ខ្លួនខ្លះ និងតាមរថយន្តឈ្នួល ភាគច្រើនសម្រាប់អ្នករស់នៅតាមខេត្តឆ្ងាយៗ។ ទោះជិត ឬក៏ឆ្ងាយ ពលរដ្ឋចំណាកស្រុកទាំងនោះ ចាំបាច់ត្រូវចំណាយថវិកាផ្ទាល់ខ្លួន តាមរយ ៈការចាយវាយទៅលើថ្លៃប្រេងឥន្ធនៈ និងការចំណាយលើសពីប្រក្រតីទៅលើរថយន្តឈ្នួល។ តែសម្រាប់ការធ្វើដំណើរតាមរយៈរថយន្តក្រុង ដែលអាជ្ញាធរជួយដឹកជញ្ជូនដោយមិនគិតថ្លៃ គឺជាផ្នែកមួយជួយកាត់បន្ថយភាពក្រីក្របានមួយគ្រាហ៍ៗដែរ។ ក្នុងន័យនេះ ថវិកាដែលពលរដ្ឋត្រូវចំណាយរាប់ម៉ឺនរៀលក្នុងម្នាក់ៗ ទៅលើមធ្យោបាយធ្វើដំណើរកន្លងទៅតាមរថយន្តតាក់ស៊ី ពេលនេះបានសល់ក្នុងហោប៉ៅ និងអាចយកថវិកានេះ ទៅចំណាយនៅក្នុងការធ្វើបុណ្យទាន ចំណាយលើគ្រួសារ និងមានលទ្ធភាពចែកចាយដល់ញាតិមិត្ត និងមនុស្សវ័យចំណាស់ដែលនៅចាំផ្ទះផងដែរ។ ដោយឡែកការចូលរួមពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌរបស់ពលរដ្ឋវិញ ក៏ជាការចូលរួមប្រកបដោយទឹកមុខរីករាយ ដោយមិនខ្វាយខ្វល់ច្រើន ពីរឿងខ្វះខាតក្រោយបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ។ លោក យង់ គិមអេង នាយកប្រតិបត្តិមជ្ឈមណ្ឌលប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ និងសន្តិភាព ក៏បានយល់ឃើញពីចំណុចវិជ្ជមានចំពោះការរៀបចំរថយន្តក្រុងដឹកពលរដ្ឋពីភ្នំពេញទៅកាន់បណ្តាខេត្តនៅក្នុងឱកាសបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌនេះដែរ។ តាមលោក យង់ គិមអេង សកម្មភាពនេះ គឺជាការបង្ហាញពីការទទួលខុសត្រូវរបស់អាជ្ញាធរ ក្នុងការជួយផ្តល់សេវាសាធារណៈដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលក្រីក្រ ជាពិសេសអ្នកដែលមិនមានលទ្ធភាពធ្វើដំណើរត្រឡប់ទៅស្រុកកំណើតអំឡុងពេលបុណ្យធំៗកន្លងទៅ។ លោកថា ដើម្បីឲ្យពលរដ្ឋមានជំនឿជឿជាក់កាន់តែខ្លាំង គប្បីរដ្ឋត្រូវធ្វើយ៉ាងណាឲ្យជីវភាពរស់នៅរបស់ពួកគេមានភាពប្រសើរឡើងបន្ថែមទៀត។ គេនៅចាំបានថា រយៈពេល ៦ថ្ងៃ នៃពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌកាលពីឆ្នាំ ២០២៤ មាន​ប្រជាពលរដ្ឋ​សរុប​ជាង ៧ម៉ឺននាក់​ បាន​ទទួល​សេវា​ដឹក​ជញ្ជូន​សាធារណៈ​ដោយមិនបង់ប្រាក់ ដើម្បីទៅលេងស្រុកកំណើត។ សូមបញ្ជាក់ថា តាមជំរឿនប្រជាជនឆ្នាំ២០២៤ រាជធានីភ្នំពេញ នៅតែជាទីតាំងប្រកបដោយសក្តានុពល ក្នុងចំណោម ២៥រាជធានី ខេត្ត ដែលមានប្រជាជនរស់នៅច្រើនជាងគេប្រមាណ ២,៣លាននាក់ ស្មើនឹង ១៣,៦% នៃប្រជាជនទូទាំងប្រទេសជាង ១៧លាននាក់។ កំណើនប្រជាជននៅរាជធានីភ្នំពេញ គឺដោយសារកំណើនសិស្ស និស្សិត​ ឡើង​មករៀន​បន្ត​នៅ​តា​ម​សាកល​វិទ្យា​ល័យ​​នានា ការបម្លាស់ទីរបស់អាជីវករ ពាណិជ្ជករ ​ពីខេត្តមករាជធានី និងការ​ធ្វើ​ចំណាកស្រុករបស់ពលរដ្ឋ​តាម​បណ្ដា​ខេត្ត​មក​រក​ការ​ងារ​ធ្វើ​នៅ​ភ្នំពេញដូចជា​កម្មករ​ កម្មការិនីរោងចក្រជាដើម៕

ចាប់តាំងពីកងទ័ពកម្ពុជា និងកងទ័ពថៃបានផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នាអស់រយៈពេល៥ថ្ងៃ កាលពីចុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ កម្ពុជាហាក់បានបង្ហាញពីសកម្មភាពការទូតមមាញឹកជាងសព្វមួយដង។ ក្រោយការជំរុញពីលោក ដូណាល់ ត្រាំ ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកឲ្យមានការចរចា ដើម្បីទទួលបានបទឈប់បាញ់កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ កម្ពុជាមានឱកាសធ្វើការងារការទូតយ៉ាងពេញដៃពេញជើង ស្របពេលដែលថៃកំពុងប្រឈមនឹងនយោបាយផ្ទៃក្នុងមកទល់បច្ចុប្បន្ន។ ក្រោយមានការលើកឡើងថាការផ្សព្វផ្សាយរបស់កម្ពុជាទៅកាន់ពិភពលោកមានភាពយឺតយ៉ាវជាងថៃ ទាក់ទងទៅនឹងការផ្ទុះអាវុធនៅតាមព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ កាលពីចុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥មក គេសង្កេតឃើញថាកម្ពុជាបានស្ទុះស្ទាបង្កើនសកម្មភាពការទូតយ៉ាងខ្លាំង ដែលចាប់ផ្តើមតាមរយៈកិច្ចសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទរវាងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងប្រធានាធិបតីអាមេរិក ដូណាល់ ត្រាំ។ ជាកិច្ចសន្ទនាដែលនាំមកនូវភាពវិជ្ជមាន ដោយធ្វើឲ្យភាគីកម្ពុជា-ថៃ ដែលកំពុងច្បាំងគ្នាតាមព្រំដែនបញ្ឈប់ការប្រយុទ្ធ ហើយងាកទៅរកការប្រជែងគ្នាស្វែងរកការគាំទ្រតាមរយៈការទូត។ សម្រាប់កម្ពុជា ការសម្របសម្រួលពីសំណាក់នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ីលោក អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហីម ដែលជាប្រធានអាស៊ានប្តូរវេន ឲ្យមានបទឈប់បាញ់កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោមការចូលរួមពីចិន និងរុស្ស៊ី គឺជាទំនុកចិត្តមួយដ៏កក់ក្តៅ បើទោះណាជាកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ត្រូវគេមើលឃើញថាមានភាពផុយស្រួយក៏ដោយ។ ជាមួយគ្នានោះ សហគមន៍អន្តរជាតិ និងបណ្តាប្រទេសជាមិត្តកម្ពុជា ក៏បានបង្ហាញប្រតិកម្មជាបន្តបន្ទាប់ដែរ ដោយអាមេរិកយល់ព្រមទម្លាក់ពន្ធបដិការដល់ទំនិញកម្ពុជានាំចូលអាមេរិកនូវអត្រាពី៣៦% មកត្រឹម១៩%។ ចំណែកឯ ចិន សហភាពអឺរ៉ុប និងបារាំងវិញ ប្រទេសទាំងនេះ បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភចំពោះជម្លោះ រវាងកម្ពុជា និងថៃ ដោយជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរឈប់ប្រយុទ្ធគ្នា ហើយងាកមកដោះស្រាយជម្លោះតាមរយៈការសន្ទនា និងការពិគ្រោះយោបល់ដោយសន្តិវិធី។ ជាបន្តបន្ទាប់កម្ពុជាតាមរយៈក្រសួងការបរទេសបានធ្វើលិខិតតវ៉ាទៅកាន់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីរាយការណ៍ពីការគំរាមកំហែងចំពោះបទឈប់បាញ់ ដោយសារតែភាគីថៃ បានរំលោភបំពានលើដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជាជាបន្តបន្ទាប់។ បន្ថែមពីនេះ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងក្រសួងការពារជាតិ ក៏បានផ្ញើសារទៅកាន់ពិភពលោក តាមរយៈការធ្វើសន្និសីទកាសែតយ៉ាងទៀងទាត់ជាភាសាខ្មែរ និងភាសាបរទេសជុំវិញស្ថានការណ៍វិវត្តន៍ចុងក្រោយនៃការគោរពបទឈប់បាញ់។ បទឈប់បាញ់ដ៏កម្រ និងផុយស្រួយនេះ ត្រូវភាគីកម្ពុជាអះអាងថាបានគោរពយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួន។ ផ្ទុយទៅវិញ ភាគីថៃ តែងតែបំពានបទឈប់បាញ់ តាមរយៈកាបង្ករឿងមួយចំនួនដូចជាការល្បាតជាន់មីន និងការរាយលួសបន្លានៅលើទឹកដីកម្ពុជាជាដើម។ លោកបណ្ឌិត អេង កុកថាយ អ្នកស្រាវជ្រាវនយោបាយ និងប្រវត្តិសាស្ត្រកម្ពុជាបានកត់សម្គាល់ថា ប្រទេសកម្ពុជាកំពុងតែធ្វើការងារការទូតយ៉ាងសកម្ម និងមានប្រៀបតាមរយៈជំនួបជាមួយមេដឹកនាំប្រទេសនានា និងធ្វើការងារការទូតក្រៅឆាកផងដែរ។ តាមអ្នកស្រាវជ្រាវរូបនេះ ការទូតគឺជាចំណុចលេចធ្លោរបស់កម្ពុជា ដែលជាប្រទេសតូច តែមានឥទ្ធិពលការទូតកម្រិតខ្ពស់ បើផ្អែកទៅលើការសិក្សាស្រាវជ្រាវរបស់វិទ្យាស្ថានមួយនៅប្រទេសអូស្ត្រាលី។ តាមរយៈកម្មវិធីសំខាន់ៗមួយចំនួន មេដឹកនាំកម្ពុជាបានជួបមេដឹកនាំប្រទេសនានាទាំងផ្ទាល់ និងមិនផ្ទាល់ ជាក់ស្តែងជំនួបរវាងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ជាមួយមេដឹកនាំកំពូលចិន និងមេដឹកនាំផ្សេងៗទៀតក្នុងឱកាសនៃកិច្ចប្រជុំកំពូលនៃអង្គការសហប្រតិបត្តិការសៀងហៃ នៅទីក្រុងធានជីនប្រទេសចិនកាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែសីហា ដល់ថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥។ បន្ថែមពីនេះ នៅថ្ងៃទីនៅថ្ងៃទី៧ ដល់ទី៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ខាងមុខ មេដឹកនាំកម្ពុជានឹងទទួលដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់ប្រធានាធិបតីហ្វីលីពីន មកកាន់កម្ពុជា។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះ ត្រូវបានអ្នកតាមដាននយោបាយកម្ពុជាមើលឃើញថាជាឱកាសដ៏សំខាន់មួយទៀតសម្រាប់កម្ពុជាក្នុងការធ្វើការងារការទូតជាមួយមេដឹកនាំអាស៊ាន នៅក្នុងជម្លោះជាមួយថៃ៕

០៧ កក្កដា ២០០៨-០៧ កក្កដា ២០២៥ គឺជាខួបលើកទី១៧ នៃការដាក់បញ្ចូលប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក របស់អង្គការយូណេស្កូ(UNESCO)។ រយៈពេល ១៧ឆ្នាំមកនេះ ថៃនៅតែចិញ្ចឹមចិត្តចង់បានប្រាសាទព្រះវិហាររបស់ខ្មែរតាមរយៈមិនទទួលស្គាល់សាលដីការបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) នៅឆ្នាំ១៩៦២ និងការបកស្រាយសាលដីការបស់ ICJ នៅឆ្នាំ២០១៣ រួមនឹងការកាឡៃប្រវត្តិសាស្ត្រពីសំណាក់ក្រុមជាតិនិយមថៃជាដើម។ ០៧ កក្កដា ២០០៨-០៧ កក្កដា ២០២៥ គឺជាខួបលើកទី១៧ នៃការដាក់បញ្ចូលប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ នៅថ្ងៃទី០៧ ខែកក្កដានេះ ប្រទេសកម្ពុជាចាប់តាំងពីប្រជាពលរដ្ឋរហូតដល់ថ្នាក់ដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ និងព្រះមហាក្សត្របានចងចាំថ្ងៃជាប្រវត្តិសាស្ត្រនេះ តាមរយៈការចេញសារអបអរនៅតាមបណ្តាញសង្គម និងការចេញផ្សាយជាផ្លូវការផងដែរ។ សម្រាប់ព្រះរាជសាររបស់ព្រះមហាក្សត្រកម្ពុជា គឺព្រះបាទសម្តេចព្រះបរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី នៅថ្ងៃទី០៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥នេះ ការចុះបញ្ជីប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក បានធ្វើឲ្យប្រទេសកម្ពុជាបើកនូវទំព័រប្រវត្តិសាស្ត្រថ្មីមួយទៀត ដែលពិភពលោកព្រមទទួលស្គាល់ប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិវប្បធម៌ប្រវត្តិសាស្ត្រ ជាកេរដំណែលដ៏អស្ចារ្យរបស់បុព្វបុរសខ្មែរបន្សល់ទុកសម្រាប់មនុស្សជាតិជំនាន់ក្រោយដើម្បីថែរក្សាបន្ត។ ព្រះរាជសារព្រះមហាក្សត្រក៏បានរំលឹកផងដែរពីព្រះរាជបន្ទូលរបស់អតីតព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហនុ ដែលព្រះអង្គបានយកព្រះទ័យទុកដាក់ជានិច្ចកាលក្នុងការថែរក្សាសម្បត្តិវប្បធម៌ជាតិក្នុងមួយព្រះជន្មព្រះអង្គ។ ក្រៅពីព្រះមហាក្សត្រ ប្រធានព្រឹទ្ធសភាលោក ហ៊ុន សែន និងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏បានចេញសារអបអរខ្លីៗតាមរយៈសំណេរ និងឃ្លីបវីដេអូ រំលឹកខួប១៧ឆ្នាំ នៃការដាក់បញ្ចូលប្រាសាទព្រះវិហារជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូដែរ។ ប្រធានព្រឹទ្ធសភាលោក ហ៊ុន សែន បានលើកឡើងថា«ប្រាសាទព្រះវិហារ ជាដួងព្រលឹងរបស់ជនជាតិខ្មែរ កិច្ចការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ជាភារកិច្ចរបស់កូនខ្មែរគ្រប់ៗរូប!» ជាមួយគ្នានេះ ស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំនៅកម្ពុជា ក៏បានចេញសារខ្លីតាមបណ្តាញសង្គមផងដែរ ដោយអាមេរិកចូលរួមអបអរសាទរខួប១៧ឆ្នាំ នៃការដាក់បញ្ចូលប្រាសាទព្រះវិហារក្នុងបញ្ជីបេតិកភណ្ឌពិភពលោករបស់អង្គការយូណេស្កូ។ ទោះជាកម្ពុជា និងពិភពលោកចាត់ទុកថាប្រាសាទព្រះវិហារ គឺជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់កម្ពុជាយ៉ាងណាក៏ដោយ រយៈពេល១៧ឆ្នាំ ក្រោយប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានដាក់បញ្ចូលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ក៏ថៃនៅតែចិញ្ចឹមចិត្តចង់បានប្រាសាទព្រះវិហារ មិនរាថយឡើយ។ តាមពិតមហិច្ឆតារបស់ថៃចង់បានប្រាសាទព្រះវិហាររបស់ខ្មែរបានចាប់ផ្តើមឡើងតាំងពីឆ្នាំ ១៩៦២មកម្ល៉េះ ពោលគឺក្រោយថៃចាញ់ក្តីកម្ពុជាលើសំណុំរឿងប្រាសាទព្រះវិហារ នៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ នាទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហូឡង់។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក ថៃជាពិសេសក្រុមជាតិនិយម និងបញ្ញវន្តខិលខូចមួយចំនួន បានអប់រំ និងបញ្ជ្រាបការយល់ដឹងដល់ប្រជាជនខ្លួនឲ្យវង្វេងប្រវត្តិសាស្ត្រតាមរយៈការចាត់ទុកប្រាសាទព្រះវិហារថាជារបស់ថៃ។ ចំណុចនេះលោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ ស៊ន សំណាង អតីតប្រធានរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា និងជាសាស្ត្រាចារ្យផ្នែកប្រវត្តិសាស្ត្រមួយរូបបានហៅឥរិយាបទរបស់ថៃថា ថៃមិនមែនជារដ្ឋទំនើបស៊ីវីល័យនោះទេ។ លោកបណ្ឌិតសភាចារ្យ ស៊ន សំណាង បានចាប់អារម្មណ៍ និងរៀបរាប់ពីអាកប្បកិរិយាមិនល្អរបស់ថៃចាប់តាំងពីចាញ់ក្តីខ្មែររឿងប្រាសាទព្រះវិហារក្នុងឆ្នាំ១៩៦២។ ការកើតទុក្ខមិនសុខចិត្តរបស់ថៃបានបង្ហាញឡើងតាមរយៈការកសាងប្រាសាទព្រះវិហារមួយនៅប្រទេសថៃ ដោយចំលងពីប្រាសាទព្រះវិហារពិតរបស់ខ្មែរ ក្រោយចាញ់ក្តីខ្មែរភ្លាមៗ ក្នុងគោលបំណងឲ្យភ្ញៀវទេសចរអន្តរជាតិមានការភ័ន្តច្រឡំ។ ក្រោយអង្គការយូណេស្កូបានបញ្ចូលប្រាសាទព្រះវិហារទៅក្នុងសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោកនៅឆ្នាំ២០០៨ ថៃបានបញ្ជូនកងទ័ពមកកាន់កាប់ប្រាសាទព្រះវិហាររបស់ខ្មែរដោយខុសច្បាប់ម្តងទៀត និងមានការផ្ទុះអាវុធជាមួយកងទ័ពកម្ពុជានៅឆ្នាំ២០១១។ ក្រោយពីឥណ្ឌូណេស៊ី ដែលជាប្រធានអាស៊ានពេលនោះមិនអាចសម្របសម្រួលបាន កម្ពុជាបានជ្រើសរើសការប្តឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ​ម្តងទៀត ដើម្បីឲ្យ ICJ បកស្រាយសាលដីកាឆ្នាំ១៩៦២ រឿងប្រាសាទព្រះវិហារ ពេលនោះហើយដែលកម្ពុជាបានឈ្នះថៃម្តងទៀតក្នុងឆ្នាំ២០១៣។ ទោះយ៉ាងណា លោក

កម្ពុជា និងថៃ បានបន្តប្រឈមមុខដាក់គ្នាខាងនយោបាយ និងយោធាចាប់តាំងពីមានការផ្ទុះអាវុធកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ នៅចំណុចព្រំដែនមុំ៣ នៃខេត្តព្រះវិហារ។ ក្នុងអំឡុងពេលនៃការប្រឈមមុខដាក់គ្នានេះ មានមាតិការព័ត៌មាន រូបភាព និងវីដេអូតាមទម្រង់បញ្ញាសិប្បនិម្មិត(AI) ត្រូវបាន​បង្កើតឡើង​យ៉ាងព្រោងព្រាតនៅលើបណ្តាញសង្គម។ អ្នកតាមដានសង្គមនានា​មើលឃើញ​ថា AI ពិតជាមានសារសំខាន់ចំពោះវិស័យបច្ចេកវិទ្យា តែវាជាហានិភ័យចំពោះការប្រើប្រាស់បែបអវិជ្ជមាន និងកាលៈទេសៈនៃជម្លោះរវាងកម្ពុជា និងថៃ។ បញ្ញាសិប្បនិម្មិត ឬជាភាសាអង់គ្លេសហៅថា Artificial Intelligence(AI) គឺសំដៅទៅលើប្រាជ្ញារបស់ម៉ាស៊ីន ឬកុំព្យូទ័រ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើង ដោយយកត្រាប់តាមប្រាជ្ញារបស់មនុស្ស ពោលគឺជាកម្មវិធី ឬប្រព័ន្ធមួយ ដែលមានសមត្ថភាពធ្វើឲ្យម៉ាស៊ីនមានរបៀបគិតបានដូច ​ឬស្រដៀងមនុស្ស។ ចាប់តាំងពីមានជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃកក្រើកឡើងវិញកាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភាកន្លងទៅ គេសង្កេតឃើញមានព័ត៌មាន រូបភាព និងឃ្លីបវីដេអូមួយចំនួននៅលើបណ្តាញសង្គមត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយបច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត AI។ មាតិការទាំងនោះរួមមានព័ត៌មានជាសំណេរ ជាសម្លេង រូបភាពកងទ័ព និងសព្វាវុធ និងជាឃ្លីបវីដេអូខ្លីៗ។ ចុងក្រោយនេះ ជនអនាមិកជនជាតិថៃបានបង្កើតវីដេអូឃ្លីបខ្លី ដោយកាត់តវីដេអូលោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ក្នុងឱកាសជួបសំណេះសំណាលជាមួយមន្ត្រីរាជការ នៅខេត្តព្រះវិហារកាលពី​  សប្តាហ៍មុន ដោយបន្លំសម្លេងរបស់លោក ហ៊ុន សែន ទៅជាភាសាថៃតាមរយៈបច្ចេកវិទ្យា AI។ ការប្រើប្រាស់បច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត AI ត្រូវគេមើលឃើញថាមានលទ្ធផលពីរផ្សេងគ្នា ពោលគឺទី១បង្ហាញពីការលូតលាស់បែបបច្ចេកវិទ្យាប្រកបដោយភាពវិជ្ជមាន និងទី២ AI ក៏បង្ហាញពីចំណុចអវិជ្ជមានដែរអាស្រ័យទៅលើអ្នកប្រើប្រាស់ និងកាលៈទេសៈ។ សម្រាប់បរិបទនៃប្រទេសកម្ពុជា និងថៃ បច្ចុប្បន្ន ការប្រើប្រាស់ AI នៅលើបណ្តាញសង្គម និងតាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពិតជាប្រឈមនឹងហានិភ័យខ្ពស់ ដោយសារពលរដ្ឋខ្លះពិបាកនឹងបែងចែកព័ត៌មានពិត និងព័ត៌មានក្លែងក្លាយ។ លោក ទេព អស្នារិទ្ធ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងព័ត៌មានបានឲ្យដឹងថា គណៈកម្មការប្រឆាំងព័ត៌មានក្លែងក្លាយនៃក្រសួងព័ត៌មានបានរកឃើញថា ក្នុងឆមាសទី១ ឆ្នាំ២០២៥នេះ ព័ត៌មានក្លែងក្លាយបានកើតមានចំនួនប្រមាណ ១ ៨០០ករណី ក្នុងនោះប្រធានបទទាក់ទងទៅនឹងការប្រើបច្ចេកវិទ្យា AI មានប្រមាណជាង ២០ករណី។ នេះគ្រាន់តែជាការកត់ត្រារបស់ក្រសួងព័ត៌មានប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនបានរាប់បញ្ចូលពីស្ថាប័នផ្សេងៗទៀតនៅឡើយ។ លោក ជី សុផាត អ្នកជំនាញផ្នែកសន្តិសុខឌីជីថលមួយរូប មើលឃើញថាបច្ចេកវិទ្យាបញ្ញាសិប្បនិម្មិត AI បានវិវត្តទៅមុខឥតឈប់ឈរ ដោយមិនមានអ្វីអាចបង្អាក់ដំណើរការបច្ចេកវិទ្យា AI បានទេ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ ក៏មានការកេងចំណេញពី AI ដើម្បីផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន និងស្ថាប័នផងដែរ ដែលទាំងអស់នេះធ្វើឲ្យ មានផលប៉ះពាល់ច្រើនក្នុងការទទួលបានព័ត៌មានរបស់មហាជនជាពិសេសនៅលើបណ្តាញសង្គម។ តាមលោក ជី សុផាត បញ្ហាជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ រឹតតែមានហានិភ័យថែមទៀត​នៅពេលដែល​មាន​ការប្រើប្រាស់ ព័ត៌មាន និងរូបភាពបែប AI ទាក់ទងទៅនឹងជម្លោះនៃប្រទេសទាំងពីរ។   សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយលោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា ក៏មើលឃើញពីហានិភ័យធំធេងដែរ ប្រសិន ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ឈានទៅដល់ការប្រើប្រាស់ និងផ្សព្វផ្សាយក្នុងទម្រង់ AI។ ហានិភ័យគឺដោយសារភាគីម្ខាង ដែលមានបច្ចេកវិទ្យាជឿនលឿនជាងខាង AI ហាក់មានប្រៀបជាងភាគីម្ខាងទៀត ខណៈដែលពិភពលោកមិនទាន់អាចកំណត់បានពីទំហំ និងការប្រើប្រាស់នៃការរីកចម្រើនរបស់បច្ចេកវិទ្យា AI នៅឡើយ។ ទោះយ៉ាងណាជម្លោះរវាងកម្ពុជា និងថៃ នៅពេលនេះ នៅមិនទាន់ឃើញមានគ្រោះថ្នាក់ធំដុំនៅឡើយពីការផលិតព័ត៌មាន រូបភាព វីដេអូ ដោយប្រើបច្ចេកវិទ្យា AI។ ផ្ទុយទៅវិញ បញ្ញាសិប្បនិម្មិត AI នៅតែបន្តផ្តល់ប្រយោជន៍ជាវិជ្ជមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ចំពោះការសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងការអភិវឌ្ឍរបស់មនុស្ស៕

ភាពតានតឹងរឿងព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ បានរាលដាលដល់ពលករទេសន្តរប្រវេសន៍ខ្មែរ ដែលកំពុងធ្វើការនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ តាមរយៈជម្លោះព្រំដែននេះ ក្រុមអ្នកជាតិនិយមថៃបានបង្ហាញពីការប្រមាថ និងចង់ឲ្យមានការបណ្តេញពលករខ្មែរចេញពីប្រទេសថៃ។ ស្របពេលគ្នានេះ ថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក៏បានរុញទូកបណ្តោយទឹក ដោយអំពាវនាវឲ្យពលករខ្មែរត្រលប់មកប្រទេសកំណើតវិញ និងប្រាប់ឲ្យអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធយកចិត្តទុកដាក់ផ្តល់ការងារជូនជាច្រើនកន្លែង និងផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញវិជ្ជាជីវៈផងដែរ។ ជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ ដែលបានកើតឡើងកាលពីចុងខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ បានជះឥទ្ធិពលទៅលើទំនាក់ទំនង និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងប្រទេសទាំងពីរយ៉ាងខ្លាំង។ ភាពតានតឹងនៃប្រទេសទាំងពីរបានជំរុញឲ្យពលករចំណាកស្រុកខ្មែរ ដែលកំពុងធ្វើការនៅក្នុងប្រទេសថៃគ្មានភាពនឹងនរ និងបានវិលត្រលប់មកកាន់ប្រទេសកំណើតវិញជាបន្តបន្ទាប់។ ស្ថាប័នអន្តោប្រវេសន៍ខ្មែរនៅមិនទាន់បានបញ្ចេញតួលេខផ្លូវការនៅឡើយទេ ថាតើមានពលករខ្មែរប៉ុន្មាននាក់ ក្នុងចំណោមពលករស្របច្បាប់ និងខុសច្បាប់រាប់លាននាក់ ដែលធ្វើការនៅក្នុងប្រទេសថៃ ហើយដែលបានវិលត្រលប់មកប្រទេសខ្លួនវិញ អំឡុងពេលដែលមានភាពតានតឹង និងឈានទៅដល់ការបិទបើកច្រកព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ខុសពីប្រក្រតី។ ទោះជាយ៉ាងនេះក្តី មេដឹកនាំកម្ពុជារួមមានប្រធានព្រឹទ្ធសភា ក៏ដូចជានាយករដ្ឋមន្ត្រី ក៏បានផ្ញើសារអំពាវនាវឲ្យពលករខ្មែរត្រលប់មកប្រទេសកំណើតវិញ ដោយប្រាប់ឲ្យអាជ្ញាធរត្រៀមលក្ខណៈគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីទទួលពលករខ្មែរចាប់តាំងពីច្រកព្រំដែន ត្រៀមផ្តល់ស្បៀងអាហារ ការដឹកជញ្ជូន ផ្តល់ការងារ និងត្រៀមសម្របសម្រួលជាមួយស្ថាប័នហិរញ្ញវត្ថុក្នុងស្រុកសម្រាប់ពលករដែលជំពាក់បំណុលធនាគារ និងមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ។ នៅក្នុងស្ថានការណ៍នៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃពេលនេះ តើជាឱកាសឬ ជាសម្ពាធសម្រាប់ពលករខ្មែរចំណាកស្រុកនៅពេលពួកគេសម្រេចចិត្តវិលមកប្រទេសកំណើតវិញ? ជាការពិតក្រសួងការងារកម្ពុជាបានប្រកាសថាកម្ពុជានៅខ្វះកម្លាំងពលកម្មរាប់ម៉ឺនកន្លែង និងត្រៀមផ្តល់ជូនដល់ពលករ ដែលត្រលប់មកពីប្រទេសថៃជាពិសេស។ ក្រសួងការងារបានដាក់ក្រុមការងារចល័តជាច្រើនទីតាំងនៅតាមច្រកទ្វារព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ដើម្បីទទួលពលករខ្មែរ ដែលត្រលប់មកពីថៃ។ ក្រៅពីផ្តល់ការងារភ្លាមៗ ក្រសួងការងារក៏ផ្តល់នូវជំនាញវិជ្ជាជីវៈដល់ពលករ ដែលមិនមានជំនាញផងដែរ តាមរយៈយន្តការបណ្តុះបណ្តាលជំនាញវិជ្ជាជីវៈដល់យុវជនមកពីគ្រួសារក្រីក្រ និងងាយរងគ្រោះចំនួន ១,៥លាននាក់។ ទាំងរដ្ឋាភិបាល ទាំងវិស័យឯកជន និងអង្គការសង្គមស៊ីវិលមើលឃើញថាការយកចិត្តទុកដាក់ទទួលពលករខ្មែរពីប្រទេសថៃពេលនេះ គឺជាឱកាសសម្រាប់ពលករច្រើនជាងការប្រឈម។ ជាឱកាសគឺដោយសារពលករអាចមកបំរើការងារនៅស្រុកកំណើតរបស់ខ្លួន ដោយចៀសវាងការធ្វើចំណាកស្រុកឆ្លងប្រទេស ដែលលាយឡំទៅដោយបញ្ហាប្រឈមផ្សេងៗ។ វត្តមានរបស់ពលករខ្មែរ ដែលបំរើការងារនៅក្នុងស្រុក ធ្វើឲ្យចរន្តប្រាក់ចរាចរណ៍នៅក្នុងប្រទេស ដែលចំណុចនេះជាផ្នែកមួយជួយរុញកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិផងដែរ។ ទោះយ៉ាងណា ការវិលមកធ្វើការនៅក្នុងប្រទេសរបស់ពលករចំណាកស្រុកខ្មែរពីប្រទេសថៃ ត្រូវអ្នកតាមដានសង្គមមើលឃើញថា ទំនងជាមិនអាចធ្វើទៅបានទាំងស្រុងនោះទេ ប្រសិនបើមើលទៅលើចំណុចមួយចំនួន។ ចំណុចទាំងនោះគឺភាពខុសគ្នានៃប្រាក់ឈ្នួល អតិផរណា ភាពសម្បូរបែបនៃការងារ ទម្លាប់ និងបរិយាកាស​ស៊ីវីល័យរវាងប្រទេសថៃ និងប្រទេសកម្ពុជាជាដើម។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅក្នុងស្ថានភាពប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាងថៃ និងកម្ពុជា នៅក្នុងលក្ខខណ្ឌ ដែលមានការប្រមាថមើលងាយពីសំណាក់ក្រុមជ្រុលនិយមថៃ និងប្រសិនបើប្រាក់ឈ្នួលការងារនៅក្នុងប្រទេសថៃ និងកម្ពុជាប្រហាក់ប្រហែលគ្នា ពលករគួរតែជ្រើសរើសយកជម្រើសការងារនៅក្នុងប្រទេសកំណើតខ្លួនឯង ជាជាងទៅផ្ញើវាសនានៅក្នុងប្រទេសគេ។ នេះជាការមើលឃើញជាទូទៅពីមជ្ឈដ្ឋាននានានៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។ សូមបញ្ជាក់ថាតាមតួលេខផ្លូវការរបស់ក្រសួងការងារកម្ពុជា មានពលករខ្មែរប្រមាណ ១,២លាននាក់ កំពុងធ្វើការងារនៅក្នុងប្រទេសថៃ។ ពលករទាំងនេះ បានផ្ញើថវិកាត្រលប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញ ជាមធ្យមជាង ២ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងមួយឆ្នាំៗ។ នេះមិនទាន់គិតដល់ពលករចំណាកស្រុកដែលមិនស្របច្បាប់៕