Advertise on podcast: Rzeszowskie historie

Znajduje się w centrum miasta, ale jednocześnie na uboczu, nie prowadzą do niej (jeszcze??) szerokie ulice, a ruch samochodowy jest raczej umiarkowany. Powstała u schyłku wieku XIX, jest niezwykle klimatyczna, a jednocześnie jej historia wiąże się z tragicznym końcem żydowskiej społeczności miasta. O przeszłości i teraźniejszości stacji Rzeszów Staroniwa opowiada architekt Adam Sapeta z rzeszowskiego oddziału Narodowego Instytutu Dziedzictwa – kolei rzeszowskiej nikt nie zna lepiej od niego!

To drugie spojrzenie na Jej Wielotonową Wysokość Wielką Mandorlę – tym razem pod kątem walorów artystycznych. Beata Kuman, historyczka sztuki i kustosz w Muzeum Okręgowym w Rzeszowie, popełniła niegdyś na temat Pomnika Czynu Rewolucyjnego pracę magisterską, a sam monument nadal jest jej bliski. To dzięki jej perspektywie popatrzymy na Pomnik jako na znaczące dzieło pomnikowej rzeźby monumentalnej w Polsce. Nie zabraknie także informacji o twórcy monumentu, wywodzącym się spod Brzozowa wybitnym artyście Marianie Koniecznym, oraz wyboru wypowiedzi uczestników listopadowej debaty o Pomniku, zorganizowanej przez Fundację Rzeszowską w ramach projektu Wielka Mandorla. Usłyszymy: prof. Lechosława Lemańskiego, historyka sztuki z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, malarza Leszka Kuchniaka oraz miejskiego konserwatora zabytków Edytę Dawidziak. Realizacja dźwięku, nagrań i postprodukcja zapisów konferencji: Sławomir Nosal.

Bohaterką tego podcastu jest Jej Wielotonowa Betonowa Wysokość, czyli Wielka Mandorla – najsłynniejszy rzeszowski pomnik, będący od lat symbolem miasta Rzeszów. Okazję do przyjrzenia się bliżej temu obiektowi dała Fundacja Rzeszowska, a konkretnie zrealizowany przez nią projekt „Wielka Mandorla czyli wprost o Pomniku Czynu Rewolucyjnego”. Fundacja Rzeszowska od lat stara się – wraz z aktywistami ze Stacji Rzeszów Dziki oraz licznym gronem przychylnych dziełu Mariana Koniecznego osób - o wpisanie Pomnika do rejestru zabytków. Historię powstania obiektu, nazywanego oficjalnie Pomnikiem Walk Rewolucyjnych lub Pomnikiem Czynu Rewolucyjnego, przybliża red. Szymon Jakubowski - redaktor naczelny portalu i pisma „Podkarpacka historia”.

Obłożyny, zapiętki, podkówki – takie trudne słowa złożą się na ten odcinek. Poza tym będzie mowa również o pacynkach, dratwach, szydłach, panach chodzących na obcasach oraz ...o latrynach! Wspólnym mianownikiem okażą się ...buty! Oczywiście, rzeszowskie buty. Co o nich wiemy i co mówią nam one o swoich właścicielach i twórcach? W tajemnice obuwia, jakie noszono niegdyś w Rzeszowie, wprowadzi nas Paulina Gorazd Dziuban, doktorantka w Instytucie Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego. Ten odcinek podcastu jest częścią projektu Fundacji Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego i został dofinansowany z Budżetu Gminy Miasto Rzeszów.

Dziś jest tu tłoczno, ale kiedyś w tym miejscu także ruch był spory – wchodzili i wychodzili ludzie, wjeżdżały kupieckie wozy, ale również to właśnie tędy próbowały się wdzierać obce wojska. I czasem im się udawało. Granicą była rzeka Mikośka, wał i palisady oraz ona – Brama. Brama najpierw zapewne drewniana, następnie Murowana, w końcu nazywana Sandomierską – oczywiście z powodu miasta, a stronę którego była skierowana. To, co wiemy o Bramie oraz o miejskich fortyfikacjach, przedstawia dr Paweł Kocańda, archeolog z Uniwersytetu Rzeszowskiego i jednocześnie Dyrektor Muzeum Ziemi Bieckiej w Bieczu. Ten odcinek podcastu jest częścią projektu Fundacji Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego i został dofinansowany z Budżetu Gminy Miasto Rzeszów.

Jak ważna dla człowieka była sól, co nam mówią o pradziejach hydronimy, czyli nazwy rzek i jezior, oraz dlaczego tak często archeolodzy mówią: to zależy, nie wiem, nie mam pewności? Będzie to wyjaśniał dr hab. Tomasz Bochnak, prof. Uniwersytetu Rzeszowskiego, archeolog z Katedry Archeologii Pradziejowej. Dowiemy się też o tym, co działo się na terenie Rzeszowa i okolic – ze szczególnym uwzględnieniem Świlczy - w okresie wpływów celtyckich i rzymskich. Ten odcinek podcastu jest częścią projektu Fundacji Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego i został dofinansowany z Budżetu Gminy Miasto Rzeszów.

Ileż się działo na terenie dzisiejszego Rzeszowa, zanim jeszcze jakikolwiek człowiek był w stanie cokolwiek o tym miejscu napisać! A jednak wiemy o tym całkiem niemało – dzięki pracy archeologów. Dr hab. Marta Połtowicz-Bobak, prof. UR, zatrudniona w Katedrze Archeologii Pradziejowej Uniwersytetu Rzeszowskiego, kontynuuje swoją opowieść o tym, jaka jest historia tej części Polski. Znów będzie mowa o wytworach pracy ludzkich rąk, ale również ...o życiu pozagrobowym. Ten odcinek podcastu powstał w ramach projektu Fundacji Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego i został dofinansowany z Budżetu Gminy Miasto Rzeszów. To kolejna część fascynujących archeologicznych opowieści o Rzeszowie!

Kiedy na tereny dzisiejszego Rzeszowa trafili ludzie i co o nich wiemy? Czy z nielicznych zachowanych po nich materialnych śladów możemy się dowiedzieć czegoś konkretnego? Dr hab. Marta Połtowicz-Bobak, prof. UR, zatrudniona w Katedrze Archeologii Pradziejowej Uniwersytetu Rzeszowskiego, udowadnia, że wiemy może nie bardzo dużo, ale i tak sporo. Archeolożka z przekonaniem opowiada o odkryciach w takich miejscach jak: Biała, Zwięczyca, Lisia Góra i Pobitno, wyjaśnia proces łuskania i retuszowania kamienia oraz tłumaczy, o czym świadczy odnalezienie w terenie ...czarnego wgłębienia. Ten odcinek podcastu powstał w ramach projektu Fundacji Rzeszowskiego Ośrodka Archeologicznego i został dofinansowany z Budżetu Gminy Miasto Rzeszów. To dopiero początek fascynujących archeologicznych opowieści o Rzeszowie!

Kontynuacja spaceru śladami wielkiego poszerzenia Rzeszowa w 1902 roku. Tym razem dr hab. inż. Maciej Piekarski, profesor Politechniki Rzeszowskiej, zabierze nad w okolice tzw. „trójstyku”, gdzie jeszcze dziś doskonale widać, jak schodziły się granice Rzeszowa, Staroniwy i Ruskiej Wsi. Dowiemy się też o liniach pretensyjnych, czyli – delikatnie rzecz ujmując – nieporozumieniach wokół faktycznych granic między Rzeszowem a Staroniwą. Na koniec zajrzymy do Maćkówki, która dziś ma adres …Podpromie. To miejsce, gdzie wyjątkowo kontrastuje ze sobą zabudowa XIX oraz XXI-wieczna.

Na początku XXI wieku Rzeszów był najmniejszym miastem wojewódzkim w Polsce, stąd liczne poszerzenia, jakich byliśmy świadkami w ostatnich latach. Swoją drogą mało kto orientuje się, które tereny w którym roku przyłączono do miasta, bo faktycznie było ich sporo. A co wiemy o poszerzeniu Rzeszowa w roku 1902, kiedy to miasto zwiększyło swoją powierzchnię ponad dwukrotnie? Szczegóły przybliży nam dr hab. inż. Maciej Piekarski, profesor Politechniki Rzeszowskiej, a skoncentrujemy się na granicach zarówno miasta, jak i konkretnych wsi i przysiółków, oraz sprawdzimy, czy w przestrzeni stolicy Podkarpacia ślady tamtych granic są jeszcze dziś widoczne.

Rzeszów doczekał się pokaźnej liczby książek i artykułów na swój temat, a jeśli dodać do tego dokumenty życia społecznego, przewodniki oraz mapy to zbiór resovianów okazuje się naprawdę imponujący. Gdzie najwygodniej się z nimi zapoznawać? Zdecydowanie w Wojewódzkiej i Miejskiej Bibliotece Publicznej. O najciekawszych pozycjach dostępnych w bibliotecznych magazynach oraz o coraz łatwiejszych sposobach wyszukiwania informacji online opowiadają: Elżbieta Szeliga z Działu Informacyjno-Bibliograficznego oraz Justyna Mucha-Szylar, kierownik Czytelni Głównej przy ul. Sokoła.

Rajsze to nazwa miasta Rzeszów w języku jidysz. 100 lat temu tym językiem posługiwała się duża część mieszkańców miasta, społeczność żydowska stanowiła wtedy nawet 40% ogółu rzeszowian. Rajsze to także tytuł wyjątkowego poematu w języku jidysz, w całości poświęconego miastu Rzeszów na początku XX wieku. Napisał go w okresie II wojny światowej mieszkający wtedy w USA Berish Weinstein, przywołując w poetyckich wersach wspomnienia rodzinnego miasta. Poemat nigdy nie został przetłumaczony na język polski.W podcaście usłyszymy fragmenty oryginalnego poematu, ale zabrzmi tu przede wszystkim tłumaczenie hebrajskie, bo o "Rajsze" opowiada i przybliża jego treść nieżyjący już Jacov Blasbalg - spokrewniony z poetą potomek żydowskiej rzeszowskiej rodziny, który sam języka jidysz nie znał. W podcaście wypowiada się także wnuczka literata - Elicia Weinstein. Nagrania audio w języku jidysz pochodzą ze zbiorów Montreal's Jewish Public Library.Ten odcinek podcastu powstał w ramach projektu Stowarzyszenia Rajsze i został zaprezentowany publicznie w rzeszowskich Piwnicach w dniu 13 kwietnia 2023 roku. Po prezentacji podcastu odbyło się spotkanie z autorką podcastu dr Grażyną Bochenek oraz z drem Markiem Tuszewickim, historykiem i jidyszystą z Instytutu Judaistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, spotkanie poprowadził poeta Dariusz Pado. Realizację podcastu oraz wydarzenie dofinansowano z budżetu Gminy Miasto Rzeszów.