Advertise on podcast: Bağımsızlar

Görünmeyen Emek Fotoğraf İnisiyatifi, 2023’te İzmir’de, Arzu Filiz Güngör ve Nilgün Yoldaş yürütücülüğünde kadın emeğinin karşılıksız, ücretlendirilmemiş ve görünmeyen biçimlerine odaklanan bir fotoğraf atölyesi sonrasında kuruldu. Bu deneyim, görünmeyen emeğe dair düşünüp üretmeyi sürdürme arzusu duyan kadınları bir araya getirdi.  ​​​​​​​İnisiyatif, katılımcı üretimi, yatay örgütlenmeyi ve dayanışmayı önceleyerek, kişisel hikâyeleri kamusal alanda tartışmaya açan fotoğraflar üretmeyi, kalıplaşmış yargıları sarsacak imgeler bulup dolaşıma sokmayı, görünmeyen emek biçimlerini belgeleyip görünür kılmayı amaçlıyor. 

Bu hafta Apaçık Radyo’nun Apaçileri Ezgi Bakçay ve Ulaş Bayraktar, kültür politikalarının 1945 sonrası bir kamu politikası disiplini haline gelmesinden çok önce, bu coğrafyadaki köklerine—Tanzimat’tan Cumhuriyet’e uzanan modernleşme serüvenine—odaklanıyor. Bu perspektifle bakıldığında kültür politikaları, sadece sanatsal faaliyetlerin desteklenmesi veya modern bir “hak” arayışı değil; bir ulusun kendi köklerini icat ettiği ve sınırlarını çizdiği politik bir savaş alanıdır. Bir yandan “muasır medeniyet” hedefine doğru giden bir yolculuk vaat ederken, diğer yandan geçmişi ve “öteki”ni sessizleştiren bir şiddet mekanizmasını içinde barındırır.

Apaçık Radyo’nun “apaçileri” Ezgi Bakçay ve Ulaş Bayraktar, Apaçıkültür serisinin bu haftaki bölümünde, tanımlanması en az kültür kadar meşakkatli bir başka kavramı, politikayı masaya yatırıyor. Siyasetin etimolojik kökenindeki “seyislik” (terbiye etme) ile kültürün “ehlileştirme” anlamları arasındaki tarihsel akrabalıktan yola çıkan program; kültür politikalarını devletin soğuk bir kamu yönetimi aracı olmaktan çıkarıp, “duyulur olanın adil paylaşımı” ve bir arada yaşama sanatı olarak yeniden kurguluyor. Jacques Rancière’in “Cahil Hoca” ve “eşitsizliğin yeniden üretimi” eleştirileri eşliğinde, bağımsız aktörlerin bu alanda sadece birer “nesne” değil; özgüvenli, adalet talep eden ve kendi pratiklerini bizzat birer kültür politikası olarak inşa eden kurucu öznelere dönüştüğünü ilan ediyoruz.

Ulaş Bayraktar ve Ezgi Bakçay ile Apaçıkültür’de bu hafta, Terry Eagleton ve Bernard Stigler’in rehberliğinde kültür kavramına odaklanıyoruz. Tarihsel dönüşümü içinde kültürü, doğa ve uygarlık ikileminin ötesinde, insanın kendi kendini üretme pratiği olarak anlamaya çalışıyoruz. 

Bağımsızlar ile yeni bir seyre çıkıyoruz: Ulaş Bayraktar ve Ezgi Bakçay’ın hazırlayıp sunduğu Apaçıkültür serisiyle kültürün altını üstüne getirmeye girişiyoruz.  ​​​​​​​Özneleri, mekanları, imkanları ve kısıtlarıyla kültürün politikalarını konuşacağımız bu serinin ilk bölümünde meramımızı ve rotamızı paylaşıyoruz. 

Dört yılı aşkın süredir yürüttüğü yayın ve platform deneyimini masaya yatırıyor; bağımsız kültür-sanat alanında biriken deneyimleri, hafıza oluşturmanın önemini, dayanışma pratiklerini ve bağımsızların kültür politikalarının öznesi olma imkânlarını tartışıyoruz. 

Mardin’den Meyman Sanat Evi adına Mahmut Wenda Koyuncu’yu ve Diyarbakır’dan Merkezkaç Sanat Kolektifi adına Remzi Sever’i konuk ediyor; kendileriyle bağımsızlıklarıyla birlikte varolma süreçlerini, üretimlerini ve Mardin ve Diyarbakır’daki sanat dünyasının getirdikleri üzerine sohbet ediyoruz.  

Merak Kabineleri e-bülteninin kurucularından tarihçi, eskiçağcı ve müzeolog Emel Gülşah Akın ve müzeolog- araştırmacı Ayça Bayrak Uluğ ile bir araya geliyoruz.  Merak Kabineleri, müzecilikle ilgili dikkat çekici ve ilginç çeşitli içerikleri derleyerek okuyucularla buluşturma amacıyla kuruldu. Müzecilikle ilgili tekil haberlerin, meselelerin, güncel konuların derlenerek bir araya getirilmesiyle oluşacak arşivin günümüze ait müzecilik anlayışını “okumak” için önemli ipuçları sunabileceğine inanan Emel Gülşah Akın ve Ayça Bayrak Uluğ, Merak Kabineleri’ni hazırlarken izleyeni şaşırmaya, tefekküre, merak etmeye davet eden “sıradışı, nadide, acayip veya garip” şeylerin sergilendiği ve modern müzelerin öncüleri kabul edilen kabineleri düşünerek yola çıkıyorlar.

Konuğumuz 2025 Mayıs’ında farklı Güzel Sanatlar fakültelerinden bir araya gelerek kurulan Çeper Kolektif. Kuruluşlarının ardından 'Çentik' sergisini gerçekleştiren kolektif, Haydarpaşa Dayanışması’nın 700. yılında tren yolu emekçilerinin yeleklerine yaptıkları sanatsal müdahalelerle mücadeleye destek verdi. 'Çeper', merkezin dışında kalanları; reddedilmiş hakikatleri, ötekileştirilmiş bedenleri ve görünmeyen alanları ifade ediyor. Kolektif, tanımlara sığmak yerine yaşamsal, politik ve üretimsel dertler etrafında birlikte dönüşmenin yollarını arıyor.

İlk 80 programımızdaki 'Bağımsızlar'ı ve dünyanın kaynaklarını ele alıyoruz. 

Antalya’da faaliyet gösteren oluşumla çalışmalarını sürdüren Are Projects ile 'Eve Dönüş' sergilerini ve bağımsız sanat ortamını konuşuyoruz. 

Mekâna özgü, süreç odaklı ve performatif sanatsal araştırmalar yürüten, disiplinler ötesi bir kolektif olan HemCereyan, “birlikte öğrenme”, “kolektif üretim”, beden–mekân ilişkisi ve öğretensiz/öğrencisiz öğrenme gibi kavramlar etrafında yürüttükleri pratikleri anlatıyor.  HemCereyan’ın nereden estiğini, nasıl cereyan ettiğini ve hangi yönlere meylettiğini konuklarımız Şafak Çatalbaş, Ali Şahan Kuru, İris Ergül, Ilgın Hancıoğlu, Buse Aktaş ve Fırat Yusuf Yılmaz ile konuşuyoruz.

Kamusal mülklerin yerelden alınarak el değiştirmesini hedefleyen yasa tasarısına karşı çıkmak için 'Kamusal Kültür Mekanları Halkındır!' basın açıklamasını gerçekleştiren Gazhane Çevre Gönüllüleri'nden Maya Arıkanlı Özdemir ve Nilgün Canatar ile bir araya geliyor; bir endüstri mirası olan Hasanpaşa Gazhanesi’nin kamusal bir alan olması için gönüllülerin 26 yıl sürdürdükleri kent hakkı mücadelesini konuştuğumuz 2022 yılındaki programı tekrarlıyoruz. Hasanpaşa halkı ve Gazhane Çevre Gönüllüleri’nin mücadelesiyle yıkımdan kurtulan ve 2021’de kamusal bir kültür mekânına dönüşen Gazhane’nin kent hakkı mücadelesini yeniden hatırlatıyoruz, kamusal mekânların halkın kalması için birlikte ses çıkarmaya çağıran gönüllüleri destekliyoruz.

2024 Aralık ayında kaybettiğimiz Ömercan Şamlı’nın anısını yaşatacak bir mekan olarak yeniden hayat bulan evini; Ayvalık’ta bu yıl Eylül ayında kapılarını herkese açan Mercan Ev’i konuk ediyoruz.  Belgesel fotoğraf ve video alanlarında işler yapan Ömercan Şamlı’nın bu evi, bir yandan onun anısını yaşatırken bir yandan da kütüphanesi, video, belgesel, sinema ve fotoğraf alanındaki atölye çalışmalarının da bir mekanı olarak herkese açıldı. Mercanev’in etkinliklerini, atölye programlarını ve gelecek planlarını mekanın koordinasyonunu yürüten Özgül Altuntaş ve Turgay Süsem ile konuşuyoruz.  

Kuzey Ege’de Dikili’ye bağlı bir sahil kasabası olan ve içinde Pitane antik kentini barındıran Çandarlı’da 2024 Haziran ayında kurulan Pitane Kolektif’ten Fevzi Akkoç ve Özlem Gökçekaya'yı konuk ediyor ve kendileriyle Çandarlı’da kültür üretimine nasıl katkıda bulundukları, işleyişleri ve etkinlikleri üzerine konuşuyoruz.