Advertise on podcast: Historia i podróże w Miejsca Nieoczywiste

W 1883 roku młody student z Lęborka wpadł na pomysł urządzenia, które miało pozwolić przesyłać obrazy na odległość. Kilka tygodni później Paul Nipkow zgłosił patent na „elektryczny teleskop”. Jego najważniejszym elementem była wirująca tarcza z otworami ułożonymi spiralnie. Tarcza Nipkowa rozkładała obraz na punkty i linie, a po kilkudziesięciu latach stała się podstawą pierwszych działających systemów telewizyjnych. Paul Nipkow nie zbudował jednak telewizora i nie uczestniczył bezpośrednio w jego późniejszym rozwoju. Jego pomysł wykorzystali między innymi John Logie Baird i inni pionierzy telewizji mechanicznej. W latach 30. jego nazwiskiem nazwano nawet berlińską stację telewizyjną. Kim był człowiek, którego nazwisko znalazło się w historii telewizji? Skąd wzięła się opowieść o jego kaszubskich korzeniach? I dlaczego wynalazek biednego studenta z Lęborka musiał czekać czterdzieści lat, zanim technika pozwoliła go wykorzystać? To historia Paula Nipkowa, tarczy, która zmieniła sposób myślenia o przesyłaniu obrazu, oraz miasta, które po latach ponownie przypomniało sobie o swoim wynalazcy. Wesprzyj Podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Traktat w Radnot z 1656 roku był próbą rozbioru Rzeczypospolitej między Szwecję, Siedmiogród, Brandenburgię, Bogusława Radziwiłła i Kozaczyznę. Karol X Gustaw, osłabiony klęskami wojsk szwedzkich, szukał nowego sojusznika. Znalazł go w Jerzym II Rakoczym, księciu Siedmiogrodu, który liczył na koronę polską i powiększenie znaczenia własnego państwa. 6 grudnia 1656 roku w Radnot, dzisiejszym Iernut w Rumunii, podpisano porozumienie przewidujące podział ziem Rzeczypospolitej. Szwecja miała otrzymać między innymi Kujawy, Prusy Królewskie, Kaszuby, część Mazowsza, Podlasie oraz znaczne obszary Wielkiego Księstwa Litewskiego. Brandenburgii przypadły wcześniej obiecane ziemie Wielkopolski, Bogusławowi Radziwiłłowi województwo nowogródzkie, a Rakoczemu ogromna część Korony, w tym Małopolska. Kozacy mieli uzyskać własne państwo, którego granic nie określono dokładnie. Traktat nie został jednak zrealizowany. Wkroczenie Rakoczego do Rzeczypospolitej zakończyło się klęską, a plan podziału państwa rozpadł się szybciej, niż jego autorzy zakładali. Radnot pozostał jednym z najbardziej konkretnych projektów rozbioru Rzeczypospolitej w XVII wieku. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Bursztyn bałtycki, wydobycie bursztynu, kopalnie bursztynu, Sambia, Jantarnyj i historia bursztynu — od państwowego monopolu po przemysłowe górnictwo i tajne wydobycie. Bursztyn przez wieki był nie tylko ozdobą i przedmiotem handlu. Był surowcem, nad którym państwa próbowały przejąć kontrolę. W tym odcinku historia przemysłowego wydobycia bursztynu na Pomorzu, Sambii, Kurpiach i w dawnej NRD. Opowiadam o firmie Stantien & Becker, największej kopalni bursztynu w Palmnicken, późniejszym Jantarnym, oraz o jej powojennej historii. Jest też zbrodnia w Palmnicken i marsz żydowskich więźniarek z KL Stutthof w styczniu 1945 roku. Wracamy do Bursztynowej Góry pod Bąkowem, Możdżanowa i złóż w rejonie ujścia Wisły Martwej. Jest PRCiP, Port Północny, nielegalny handel bursztynem, kurpiowskie kopalnie oraz tajemnica złoża odkrytego w kopalni węgla brunatnego Goitsche w NRD. Na koniec historia Bursztynowego Niedźwiadka ze Słupska — od torfowiska pod Słupskiem, przez Szczecin i Stralsund, aż do powrotu do Muzeum Narodowego w Szczecinie w 2009 roku. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronit

Bursztyn bałtycki, sukcynit, szlak bursztynowy, handel bursztynem, Bałtyk, Pomorze, Słupsk, Krzyżacy i Gdańsk. Historia surowca starszego niż Bałtyk. Bursztyn bałtycki powstał około 30–40 milionów lat temu, w epoce eocenu. Bałtyk pojawił się znacznie później. Przez tysiące lat bursztyn był jednak nie tylko surowcem ozdobnym. Wykorzystywano go jako amulet, przedmiot prestiżu i towar wymiany. Odcinek zaczyna się w 1887 roku pod Słupskiem, gdzie w torfie znaleziono niewielką figurkę niedźwiedzia wykonaną z bursztynu. Jej dokładne datowanie pozostaje przedmiotem dyskusji. Dalej pojawiają się najstarsze ślady pozyskiwania i obróbki bursztynu, znaleziska z neolitu i epoki brązu, rozwój handlu w czasach rzymskich oraz szlak prowadzący znad Bałtyku do Akwilei. Jest także historia dawnych pracowni bursztyniarskich na Mazowszu i znaczenie bursztynu dla społeczności Pomorza. W średniowieczu bursztyn stał się przedmiotem monopolu zakonu krzyżackiego. Surowiec gromadzono w Królewcu i sprzedawano europejskim rzemieślnikom. Osobny rozdział stanowi historia Gdańska i miejscowego bursztynnictwa. To historia surowca, który przez tysiące lat łączył Bałtyk z odległymi regionami Europy. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Królestwo Litwy 1253 i Królestwo Litwy 1918 – Mendog, Mendog II, Taryba, Wirtenbergowie, Hohenzollernowie, Ostpolitik, Traktat Brzeski i okupacja niemiecka. Odcinek przedstawia dwa momenty, w których Litwa posiadała własnego króla. Pierwszym był Mendog, koronowany w 1253 roku, którego rządy zakończyły się zabójstwem w 1263 roku i likwidacją królewskiej struktury państwa. Drugim był projekt z 1918 roku, gdy Litewska Taryba, działająca pod niemiecką okupacją, wybrała Wilhelma Karla von Uracha na króla Mendoga II. Wybór wynikał z warunków politycznych: kandydat musiał być Niemcem, nie mógł pochodzić z dynastii Hohenzollernów, powinien być katolikiem i akceptowalnym dla władz Rzeszy. Urach spełniał te kryteria, a jego odległe pokrewieństwo z Jagiellonami stanowiło argument historyczny. Odcinek omawia kontekst traktatu brzeskiego, niemieckiej polityki w krajach bałtyckich, stanowisko Taryby oraz przyczyny upadku projektu monarchii w 1918 roku. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

To miała być zwykła fabryka piwa. A została jednym z najważniejszych zakładów lotniczych II RP. W 1923 roku w Białej Podlaskiej powstała Podlaska Wytwórnia Samolotów – przedsiębiorstwo, które w ciągu zaledwie szesnastu lat wyprodukowało ponad 1500 samolotów i stworzyło jedne z najciekawszych polskich konstrukcji lotniczych okresu międzywojennego. Historia tej fabryki zaczyna się jednak nie od wojska, lecz od browaru i przedsiębiorczego barona Stanisława Rosenwertha. W tym odcinku opowiadam o narodzinach PWS, produkcji samolotów Potez, PWS-26, Wyżeł, Ogar i Junak, pierwszym w Polsce tunelu aerodynamicznym oraz ludziach, którzy budowali polską myśl techniczną. To również historia przejęcia prywatnej firmy przez państwo, wielkiego kryzysu i zniszczenia zakładu we wrześniu 1939 roku. Na końcu odwiedzamy współczesną Białą Podlaską, sprawdzając, co pozostało po jednej z najważniejszych fabryk lotniczych II Rzeczypospolitej i gdzie dziś można odnaleźć ślady jej historii. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Podlasie, słowiańskie wierzenia, rusałki, żmije opiekunki i zaginięcie. Debiutancka powieść „Niedźwiedź z bursztynu” Ani Czapli łączy kryminał, fantastykę i folklor Podlasia. Gościem odcinka jest ponownie Arek Czapla, ojciec autorki. W rozmowie pojawia się etymologia nazwy Podlasie i dwie konkurencyjne teorie jej pochodzenia — "pod Lachami" wobec ludowego "pod lasem". Mowa o Domowiku, Dzikim Myśliwym i świętych gajach w wierzeniach przedchrześcijańskich oraz o różnicach między mitologią Słowian Zachodnich a Wschodnich, ukształtowaną pod wpływem Bałtów i Bizancjum. Wyjaśniono zastosowanie dziurawca i bylicy w obrzędach ochronnych i medycynie ludowej. Padają nieoczywiste miejsca występowania bursztynu w Polsce, w tym kopalnia w Leszkowicach na Lubelszczyźnie. Wątek rusałek prowadzi znad Niemna, z wpływami bizantyjskimi w tle. W drugiej części odcinka głos oddano autorce książki — o inspiracjach, konstrukcji fabuły i planach literackich. Książka dostępna pod linkiem: https://bit.ly/4gXdivr Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Wineta – legendarna Atlantyda Bałtyku. Czy największy port średniowiecznego Pomorza naprawdę istniał? Wolin, Uznam czy Barth? Wineta pojawia się w średniowiecznych źródłach jako rzeczywisty ośrodek, jednak jej historia do dziś pozostaje przedmiotem sporów. Według kronikarzy miała być największym portem północnej Europy. Adam z Bremy i Helmold opisywali jej bogactwo, pogańskie obyczaje oraz międzynarodowy handel. W odcinku przedstawiam najważniejsze hipotezy dotyczące lokalizacji Winety: Wolin, którego znaczenie potwierdzają wykopaliska archeologiczne, Uznam z legendami o zatopionych ulicach oraz Barth, gdzie pamięć o zaginionym mieście do dziś jest obecna w lokalnej kulturze. Analizuję również rozbieżności między średniowiecznymi przekazami, które raz mówią o zatopieniu Winety, a innym razem o jej zniszczeniu przez Duńczyków. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Legenda o księciu pożartym przez myszy w wieży nad Gopłem od wieków funkcjonuje jako punkt wyjścia dziejów Polski. Odcinek analizuje powstanie tego mitu na podstawie kronik Galla Anonima, Wincentego Kadłubka i Jana Długosza, wskazując mechanizm, w jaki nowa dynastia konstruowała sobie poprzednika gorszego od siebie. Przedstawiono hipotezę Henryka Łowmiańskiego o Popielu jako wodzu plemienia Goplan, ustalenia dendrochronologiczne dotyczące Gniezna i Giecza oraz teorię o konflikcie Piastów z ośrodkiem władzy w dolinie Obry. Omówiono również historię zamku w Kruszwicy wzniesionego przez Kazimierza Wielkiego oraz recepcję legendy w literaturze XIX wieku, w tym w "Starej baśni" Józefa Ignacego Kraszewskiego. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Rzeczpospolita rozciągała się od Bałtyku po ukraińskie stepy — i wszystko, co miało wartość handlową, musiało się jakoś przemieścić. Zboże z Podola do Gdańska. Wołowina z Ukrainy na stoły w Warszawie. Drewno, smoła, potaż — w dół rzeki, ku portom, ku Europie. Logistyka tego państwa opierała się na trzech filarach: rzece, trakcie i własnych nogach zwierząt. Odcinek przybliża świat transportu w XVII i XVIII-wiecznej Rzeczypospolitej — od flisaków spławiających towary Wisłą i Sanem, przez furmanów przemierzających błotniste trakty końmi i wołami, aż po zapomnianych wolarzy i chadajów — kowbojów Obojga Narodów, którzy pędzili żywe stada setkami kilometrów, bo chłodni jeszcze nie wynaleziono. Opowieść oparta na książce profesora Bogdana Baranowskiego „Ludzie gościńca w XVII i XVIII wieku" — jednej z najważniejszych prac poświęconych kulturze materialnej dawnej Polski. Odcinek kończy się przystankiem w Nowym Korczynie — królewskim mieście u zbiegu Wisły i Nidy, które przez stulecia było węzłem handlowym, a dziś pozostaje miejscem niemal całkowicie zapomnianym. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Szczecin Dąbie, historia, Hanza , Jezioro Dąbie, średniowieczne miasto, Gross Stettin— przez blisko siedem stuleci Dąbie było samodzielnym miastem. Miało prawa miejskie, własny ratusz, członkostwo w Hanzie i prawo do stosowania represji handlowych wobec Szczecina. Skończyło jako fragment administracyjny Gross Stettin — wcielone dekretem w 1939 roku. Czwarty co do wielkości akwen słodkowodny w Polsce leży w granicach tej dzielnicy. Mało kto o tym wie — podobnie jak o tym, że epidemia dżumy z lat 1707–1709 zabiła tu ponad połowę mieszkańców w ciągu dwóch lat, że pożary niszczyły miasto regularnie przez cały XVII wiek, a w 1945 roku zniszczeniu uległo 75–80% zabudowy. Zostały gotyckie mury przy ulicy Cichej. Renesansowy dwór myśliwski, dziś filia biblioteki. Kościół, w którego wieży w lipcu 2024 roku otwarto kapsułę czasu zamkniętą w 1865 roku — i właśnie to zdarzenie stało się punktem wyjścia powieści Przemka Kowalewskiego „Księga Grzechu". Pod historycznym centrum płynie skanalizowana Mała Płonia — niewidoczna, zapomniana, wymazana z powierzchni miasta. W tym odcinku podcastu „Miejsca Nieoczywiste" Dąbie zostaje opowiedziane od nowa — dzielnica, którą większość mieszkańców Szczecina mija bez zatrzymania. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Jak potoczyły się losy ostatniego kujawskiego Piasta, który z wygnanego księcia stał się pretendentem do polskiego tronu ? Władysław Biały, ostatni Piast kujawski i książę niewielkiego Gniewkowa, po utracie swojej dziedziny przemierzał Europę, odwiedzając dwory cesarskie, zakon krzyżacki w Malborku oraz papieski Awinion, by ostatecznie powrócić do Polski i podjąć próbę zdobycia korony. Odcinek przedstawia realia późnego średniowiecza z perspektywy człowieka próbującego odnaleźć swoje miejsce pomiędzy polityką, religią i ambicjami dynastycznymi. Ukazuje kujawskie zamki, konflikty z zakonem krzyżackim, podróż do Ziemi Świętej, klasztory Burgundii oraz dramatyczne próby odzyskania utraconego księstwa po śmierci Kazimierza Wielkiego. Jest to opowieść o schyłku epoki rozbicia dzielnicowego, o Piastach funkcjonujących już na marginesie wielkiej polityki oraz o władcy, który mimo utraty swojej dziedziny nie porzucił walki o miejsce w historii. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Jak Litwa przejęła Kłajpedę? Powstanie kłajpedzkie z 1923 roku było jedną z najlepiej przygotowanych operacji polityczno-wojskowych okresu międzywojennego, która doprowadziła do zmiany granic nad Bałtykiem. Powstanie kłajpedzkie stanowiło sekwencję działań prowadzących do przejęcia przez Litwę kontroli nad Krajem Kłajpedzkim, położonym u ujścia Niemna. Wydarzenia poprzedził wzrost napięć politycznych w regionie, aktywność środowisk litewskich oraz przekonanie o konieczności zmiany jego przynależności państwowej. Na przebieg operacji wpłynęło ograniczone zaangażowanie Francji, sprawującej administrację mandatową, oraz niewielka gotowość państw Ententy do interwencji w warunkach powojennej niestabilności. Kluczową rolę odegrali litewscy ochotnicy i oficerowie działający nieoficjalnie, którzy opanowali strategiczne punkty w Kłajpedzie, unikając otwartej konfrontacji z siłami francuskimi. W rezultacie dokonane zmiany zostały zaakceptowane przez społeczność międzynarodową, co umożliwiło włączenie Kraju Kłajpedzkiego do Litwy i znacząco wzmocniło pozycję państwa nad Morzem Bałtyckim. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Pomnik Borussii w Kłajpedzie, ówczesnym Memlu to jeden z najważniejszych symboli historii Prus Wschodnich i niemieckiej polityki pamięci. Jakie były jego losy i dlaczego zniknął z miasta? Odsłonięty w 1907 roku upamiętniał stulecie wydarzeń epoki napoleońskiej oraz reform państwa pruskiego zapoczątkowanych w 1807 roku. Jednocześnie stanowił element cesarskiej polityki pamięci i narzędzie budowania historycznej narracji o państwie pruskim. Podcast przedstawia genezę reform pruskich, ich założenia oraz wpływ na funkcjonowanie administracji, armii i społeczeństwa. Równocześnie rekonstruuje historię samego monumentu – okoliczności jego powstania, znaczenie ideowe oraz kolejne etapy jego funkcjonowania w zmieniającej się rzeczywistości politycznej. Omówiono również usunięcie pomnika po przejęciu Kłajpedy przez Litwę w 1923 roku, jego ponowne odsłonięcie po zajęciu miasta przez III Rzeszę w 1939 roku oraz ostateczne zniszczenie w czasie II wojny światowej. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite

Kazimierz Opolski – syn Mieszka I Plątonogiego, Śląsk w XII–XIII wieku, wyprawy krzyżowe i początki zamku w Opolu. Jak wyglądała władza Piastów opolskich nad Odrą? Odcinek poświęcony jest postaci Kazimierza Opolskiego, syna Mieszka I Plątonogiego, w kontekście polityki Śląska przełomu XII i XIII wieku. Omawiane są jego związki z wyprawami krzyżowymi oraz funkcjonowanie dworu książęcego nad Odrą.Materiał przedstawia początki budowy zamku w Opolu z inicjatywy Kazimierza Opolskiego oraz jego rolę w umacnianiu władzy Piastów opolskich i znaczenia Opola w regionie. Wesprzyj podcast: ⁠⁠⁠⁠⁠Buy coffee for Podcast Miejsca Nieoczywiste - buycoffee.to⁠⁠⁠⁠⁠ ⁠⁠⁠⁠⁠Miejsca Nieoczywiste - Suppi by Patronite