Advertise on podcast: Vroeg!

Brazilië maakt zich op voor de presidentsverkiezingen van zondag. Huidig president Lula da Silva neemt het op tegen onder anderen Flávio Bolsonaro, de zoon van oud-president Jair Bolsonaro. Een verkiezing in een land waar de politieke tegenstellingen diep zijn. Waar komt die verdeeldheid vandaan? Wat typeert de belangrijkste spelers in deze verkiezingsstrijd? En wat staat er voor Brazilië op het spel? Daarover spreken we met Kees Koonings, emeritus hoogleraar Braziliaanse Studies, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, het CEDLA en de Universiteit Utrecht.

Vandaag begint de kinderboekenweek. Een week waarin kinderen worden aangemoedigd om boeken open te slaan, verhalen te lezen en vooral: plezier te hebben in lezen. Maar ondertussen komt uit recent internationaal PISA onderzoek naar voren dat de leesvaardigheid onder Nederlandse jongeren afneemt. Maar wat betekent dat eigenlijk?  Kunnen kinderen straks geen boek meer lezen? En is er daadwerkelijk sprake van een leescrisis? Jan praat erover met kinderboekenschrijver en leraar Barend Last en directeur van de landelijke stichting voorleesexpress Annet Stegeman.

De 100 Dagen-series van regisseur Katinka de Maar zijn een groot succes. Hierin schijnt ze licht op plekken waar normaal niet veel mensen binnenkijken. Serie één, 100 Dagen Voor de Klas, zorgde er zelfs voor dat meer mensen het docentschap overwogen. In haar nieuwste serie duikt ze in de gehandicaptenzorg, een plek waar de gemiddelde mens zijn ogen voor sluit. Hoe neem je een kijker mee in een wereld die hen vreemd is? Hoe laat je de allerkwetsbaarsten van de samenleving zien op een manier die hen eer aan doet? Jan van Poppel gaat in gesprek met Katinka de Maar!

Greenpeace biedt vandaag een petitie aan in de Tweede Kamer. Ze hebben een duidelijke boodschap: belast de extra winsten van oliebedrijven die ontstaan door de oorlog in het Midden-Oosten. Waar komt die overwinst precies vandaan? Kun je die extra winst überhaupt belasten? En merken wij als consument de gevolgen van geo-politieke verhoudingen direct aan de pomp? Daarover praat Bemshi de Visser met energie- en olie-expert Ronald de Zoete en hoogleraar Fiscale Economie Ruud van den Dool.

De regen van september brengt voorlopig weinig verlichting: Rijkswaterstaat meldt dat het herstel van de grondwaterstanden traag verloopt en de rivierafvoeren uitzonderlijk laag blijven. Dat zet ook de kwaliteit van onze rivieren onder druk. Gisteren was het Wereld Rivierendag, een dag waarop wereldwijd aandacht wordt gevraagd voor het belang van schoon zoetwater en goed waterbeheer. Maar hoe staat het er nu écht voor met onze eigen rivieren? Hoe schoon zijn onze rivieren? En kunnen we er ooit weer rechtstreeks uit drinken?  Daarover praat Ruben met holistisch ecoloog en oprichter van Drinkable Rivers Li An Phoa!

In Ethiopië laait de strijd tussen de federale regering en rebellen groepen opnieuw op, nadat in 2022 een bloederige burgeroorlog ten einde kwam. En in de rest van de Hoorn van Afrika verschuiven geopolitieke machtsverhouding. In Ethiopie hebben 7 rebellen groepen de krachten verenigd en een vliegveld bezet. Valt een burgeroorlog in het land nog te voorkomen? Hoe ziet het geopolitieke speelveld eruit, hoe voorkomen we verdere escalatie van het geweld en welke rol ligt daarin voor de EU? In deze aflevering gaat Bemshi de visser in gesprek met hoogleraar Internationale Betrekkingen Mirjam van Reisen!

De Verenigde Staten en China gaan deze week met elkaar in gesprek over de veiligheidsrisicio's van AI. Tegelijkertijd slaan de topmannen van grote AI bedrijven als OpenAI en Anthropic alarm: de ontwikkeling van AI gaat te snel en zou nog weleens levensgevaarlijk kunnen worden. Vanuit verschillende hoeken komt dus een duidelijk geluid: we moeten meer aandacht hebben voor de risico's van kunstmatige intelligentie. Als zelfs de bazen van de grootste AI-bedrijven ter wereld de noodklok luiden, waarom wordt de ontwikkeling van AI dan niet stopgezet? En dreigen wij de controle over deze technologie helemaal te verliezen? Of zit het toch anders?  Daarover praat Jan met buitenlandjournalist van De Standaard Roeland Termote die zich heeft gespecialiseerd in AI!

Slaapzalen voor zeventig mensen zonder privacy, piepkleine hutten op een boot zonder frisse lucht of daglicht, smerige toiletten, geen speelruimte en nauwelijks toegang tot onderwijs. Zo ziet het leven eruit voor duizenden kinderen in de asielnoodopvang. Hotels, schepen en evenementenhallen waren ooit bedoeld als tijdelijke oplossing. Maar inmiddels verblijven kinderen er soms jarenlang. De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeert nu dat zo’n 7000 kinderen structureel worden blootgesteld aan onveilige omstandigheden. Waarom lukt het maar niet om de noodopvang af te bouwen? En gaat er na dit rapport dan eindelijk iets veranderen? Jan praat hierover met Julia Verheul, politiek adviseur bij mensen- en kinderrechtenorganisatie Save the Children!

De al bijna drie jaar durende genocide in Gaza zorgt voor veel onrust en verdriet. Niet alleen verliezen veel Palestijnen hun dierbaren, maar ook worden ze verjaagd van het land waar ze hun culturele band mee hebben. Hoe blijven de Palestijnen strijdbaar en houden zij hun cultuur in leven? En hoe ziet die cultuur eruit? Pieter Dronkers, universitair docent en onderzoeker zorgethiek, schreef hier een boek over dat eind vorige week uitkwam. Het heet "De stille strijd om Jeruzalem", en het is gevuld met verhalen en inzichten die hij op deed in de Palestijnse wijken van Jeruzalem. Dana Rentenaar is politicoloog. Ze is geboren in Palestina, heeft er op verschillende momenten in haar leven gewoond en een groot deel van haar familie - waaronder haar ouders - woont nog altijd in oost-Jeruzalem. Met deze twee gasten gaan we in gesprek over de Palestijnse cultuur en verzet.

Metershoge wolkenkrabbers, een luxe villa of dat ene nieuwe stadhuis waar je hele dorp een mening over heeft. Architectuur is overal om ons heen. Maar is het alleen maar bouwen, bouwen, bouwen? Vandaag start de Internationale Architectuur Biënnale in Rotterdam, met als thema Systems of Support. Wat betekent dat, en welke rol speelt architectuur in een samenleving waar de systemen piepen en kraken? Philo Boss praat erover met architect en stedenbouwkundige Wouter Veldhuis en met Saskia van Stein, directeur van de Biënnale.

Verwacht wordt dat morgen de VN-Veiligheidsraad een derde informele stemming houdt om te peilen wie de mogelijke opvolger gaat worden van VN-secretaris-generaal António Guterres. De Portugees treedt namelijk op 31 december na twee termijnen af, en zijn opvolger begint meteen al de dag erna. Maar, wat doet zo'n Secretaris-Generaal? Hoeveel macht en invloed heeft hij of zij, en wat voor type leider heeft de VN nodig? Over dat alles en meer praat Jan deze ochtend met Tom Buitelaar, universitair docent War, Peace and Justice aan de Universiteit Leiden!

Vandaag volgt in Den Haag een uitspraak in het Kosovotribunaal. Terecht staat oud-bevelhebber van het Kosovo Bevrijdingsleger en oud-president Hashim Thaçi. Maar is met zo’n uitspraak de zaak dan ook echt afgerond? En hoe gaat de Europese Unie om met de verheerlijking van oorlogsmisdadigers uit de Westelijke balkan?  Jan praat erover met universitair docent Niké Wentholt, die onderzoek doet naar de Westelijke Balkan!

Vandaag worden de belangrijkste plannen van de regering voor het komende jaar gepresenteerd. Zo komen de begrotingen van onder andere Onderwijs, Defensie en Volksgezondheid aan bod. Grote en belangrijke onderwerpen. Maar onze Rijksbegroting heeft ook wat sluitposten, en daar gaan wij vandaag in duiken! Een van de belangrijkste sluitposten is volgens mijn gast het gemeentefonds. Daar praat Jan over met Michiel van der Eng, financieel specialist bij Periklesinstituut.

Vooral in het westen van Jemen is het al ruim een week onrustig en wordt er hard gevochten. En dat is niet helemaal toevallig. Want aan de westkust, aan een belangrijke zeestraat, ligt de strategisch interessante havenstad Mokka. Eind vorige week namen de Houthi's deze belangrijke stad in, en dat is de grootste verschuiving van de frontlinie in de 4 jaar sinds het staakt-het-vuren werd gesloten. Waarom gebeurt dit nu? En wat betekent dit voor de mensen in Jemen? We praten erover met Marina de Regt, Jemen-deskundige en antropoloog verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Op 11 september 2001 vlogen twee vliegtuigen de Twin Towers in New York City binnen. Een terroristische aanval die de wereld schokte. Wereldwijd staat men hier, 25 jaar later, bij stil.  Een kwart eeuw na de aanslagen blijkt de impact ervan nog altijd voelbaar, ook voor de mensen die de aanslag niet meegemaakt hebben. De discriminatie van moslims en mensen met een arabische achtergrond, nam na 9/11 sterk toe en is voor velen nog steeds onderdeel van de dagelijkse realiteit. Wat betekent 9/11 voor een generatie die nog niet geboren was toen het gebeurde? Ik ga erover praten met docent burgerschap en schrijver Bilal Ben Abdelkarim!