Advertise on podcast: Filozofia jest dla dziewczyn

W końcowym odcinku naszego podcastowego cyklu filozoficznego bierzemy z doktoressą Katarzyną Kasią na warsztat potężne narzędzie, jakim jest wyobraźnia. Bez niej nie byłoby niczego, a już na pewno nie byłoby filozofii, bo żeby ona w ogóle zaistniała, w głowach filozofów musiało najpierw powstać jakieś wyobrażenie struktury rzeczywistości, w której funkcjonujemy. Bez wyobraźni starożytny mędrzec Demokryt z Abdery nie wymyśliłby atomów przed epoką teleskopów i zderzaczy hadronów, a współczesna nauka, mimo maszyn oraz zaawansowanych technologii, byłaby niczym bez inwencji i wyobraźni przekraczającej granice. Sięgamy po myśl Mikołaja Kuzańczyka, późnośredniowiecznego filozofa, który dowartościowuje wyobraźnię jako siłę stwórczą (by nie powiedzieć bluźnierczo – boską). Przywołujemy Francisa Bacona, Davida Hume’a, Immanuela Kanta i Olgę Tokarczuk tropiących moc wyobraźni. Podążamy śladem żyjącego imaginacją Don Kichota i zaglądamy do książek, które są najlepszym sposobem na ćwiczenie „mięśnia” wyobraźni. Bo wyobraźnia jako narzędzie poznania, twórczości i empatii jest warta zachodu. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

W tym odcinku z troską pochylamy się nad... troską, szukając tego, co można przeciwstawić przemocy i egoizmowi naszych czasów. Oto starożytna epimeleiai jej współczesne wcielenia – przywołujemy je, rozmawiając zarówno o indywidualnej „trosce o duszę”, do której nawoływał już Sokrates, jak i o etyce wspólnoty, czyli o trosce, której gesty wykonujemy w relacjach bliższych (przysłowiowe: matka i dziecko) i dalszych, związanych z życiem społeczeństw i grup także tych łączących nas z bytami pozaludzkimi. Przyglądamy się niewidzialnej pracy troski, zwykle wykonywanej przez kobiety, ale też trosce o Ziemię i naszą wspólną matkę – Naturę. Razem z Katarzyną Kasią wskakujemy w rollercoaster filozoficzny, który od starożytności przenosi nas błyskawicznie do etyczki feministycznej drugiej połowy XX wieku, Carol Gilligan, autorki klasycznej już pozycji „In a Different Voice”, i jej uczennic. Przywołujemy też naszą ukochaną Jolantę Brach-Czainę i jej „krzątactwo”, jako akt oporu wobec nicości. Po drodze zahaczamy o etykę chrześcijańską, figurę Jezusa (jak na dwie agnostyczki przystało) i pojęcie caritas oraz miłości bliźniego, która, jak się wydaje, tak trudno przychodzi człowiekowi. Na koniec proponujemy uwolnić tę potrzebę troski, którą każdy gdzieś tam w sobie ma schowaną (czasem głęboko) i postulujemy oficjalne zadekretowanie „Roku troski”. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Od wielkich kryzysów z poprzedniego odcinka naszego podcastu przechodzimy do pomniejszych trudności i uciążliwości, którymi na co dzień usłane jest nasze życie. To one czepiają się nas nieustannie, niczym rzepy psiego ogona, potrafią doprowadzić do rozpaczy, podkopać nasze siły do dalszego trwania i poczucie sensu. Obwołujemy więc miniony właśnie grudzień miesiącem trudności, bo to czas, kiedy wszyscy gonią jak szaleni ku Świętom i strasznie się spinają, a niektórzy potem spinają się też strasznie samym świętowaniem. Naszymi towarzyszami w tej (najeżonej trudnościami) podróży jest smutas Sören Kierkegaard (i jego niedoszła żona Regina Olsen) oraz Fryderyk Nietzsche i Umberto Eco, ale też nasza ukochana Jolanta Brach-Czaina. Przywołujemy również współczesną książkę „Life is hard. Filozofia na trudne czasy”, której autorem jest profesor filozofii na MIT – Kieran Setiya. Zastanawiamy się, czym byłoby nasze życie bez przeszkód, czego nauczył nas pewien upierdliwy stołek i czym jest „siniakowe memento mori”. A doktoressa Kasia ujawnia też, że filozofa tak naprawdę służy do utrudniania nam życia i dlaczego to jest jednak dobre! Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

W tym odcinku podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” analizujemy modne ostatnio słowo w dyskursie publicznym i prywatnych rozmowach – kryzys. Może być egzystencjalny, psychiczny, klimatyczny, polityczny, zdrowotny, gospodarczy. Razem z dr Katarzyną Kasią zastanawiamy się, czy filozofia może być odpowiedzią na kryzys. Niektórzy mówią, że filozofia jest córką kryzysu, inne, że jego matką, w każdym razie filozofia bardzo dobrze pokazuje ambiwalencję zawartą w samym pojęciu „kryzys”, jeżeli myślimy o nim jako o stanie zakłócenia, nieciągłości, czy o sytuacji, która nie jest komfortowa materialnie czy psychicznie. Bywa też szansą na nowe otwarcie, każe wyjść poza schematy myślowe i poszukiwać głębszego porządku. Zapraszamy do rozmowy o kryzysach Marksa, Hegla i Ani z Zielonego wzgórza. Przychodzą do nas egzystencjaliści, stoicy, Jolanta Brach-Czaina oraz Kryzysowa Narzeczona. Sprawdzamy, czy dziś żyjemy w najgłębszym z kryzysów, czy raczej w najlepszym momencie historii. Zapytujemy, czy dopiero wraz z końcem cywilizacji przyjdzie kres kryzysu. I czy rewersem kryzysu może być nadzieja. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Samotnicy i Samotniczki! W dzisiejszym odcinku pochylimy się (mgr Sańczuk z dr Kasią) nad „epidemią naszych czasów”, jak mówi się o samotności. Nietrudno o poczucie izolacji i oddzielenia w dobie szybkich randek z Tindera, zagubienia w sieci, zatomizowanego, podzielonego na frakcje oraz plemiona świata. My jednak oglądamy samotność z wielu stron. Zarówno z tych mrocznych, związanych z wykluczeniem, opuszczeniem czy niezrozumieniem, które potrafi uczynić nas samotnymi nawet w związku, ale też z tych pozytywnych, w których samotność z wyboru pozwala usłyszeć siebie, tworzyć czy odpocząć od zgiełku świata. Dyskutujemy np. z egzystencjalistami, którzy samotność uważali za przyrodzoną cechę człowieczeństwa, a jej wybór wiązał się z ceną prawdziwej wolności, o czym nauczali choćby Sartre i Camus. Cytujemy Nietzschego, który pisał, że „wśród ludzi wielu ciebie pożera, w samotności sam pożerasz siebie” i Virginię Woolf, która zalecała kobietom emancypacyjną samotność „własnego pokoju”. Ale dostrzegamy też ból osamotnienia starych ludzi czy straszne uczucie, gdy stajemy się ofiarą współczesnego „ghostingu”. Pojawiają się u nas m.in. samotny biały żagiel, Tom Ford, Soren Kierkegaard, Bridget Jones, Martin Heidegger, Emmanuel Levinas i „Kobieta samotna” Agnieszki Holland. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

W podcaście „Filozofia jest dla dziewczyn” Anna Sańczuk i Katarzyna Kasia rozmawiają o tym, jak budować wspólnoty w skrajnie podzielonym społeczeństwie. Gdy stare mity założycielskie przestają działać, a nie wszyscy chcemy jednoczyć się wobec wyznaczonego wroga, co może mieć potencjał integracyjny? Zaglądamy do klasycznego dzieła antropologa i filozofa René Girarda „Kozioł ofiarny”, a także po dzieła „Po człowieku” filozofki Rosi Braidotti oraz „Splatając na nowo to, co społeczne” socjologa i filozofa nauki Bruno Latoura, który zarysował wyjście poza antropocentryczną wizję wspólnoty. Wszystko, co istnieje, jest już ze sobą połączone i wzajemnie na siebie wpływa. – Świat znajduje się dziś w takim kryzysie, że w pojedynkę uratować go się nie da – mówi Katarzyna Kasia. Jedyną odpowiedzią jest bycie razem, tkanie wspólnot, świadomość współzależności. Naszym słowem na nowy rok niech będzie wię właśnie wspólnota. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

„O ile śmierć jest obowiązkowa, to starość jest przywilejem” – mówi Katarzyna Kasia. W drugim odcinku 4. serii „Filozofii dla dziewczyn” poruszamy kolejny radosny temat, rozmawiając z dr Katarzyną o tym, co prędzej czy później spotka tych z nas, którzy dożyją, a mianowicie – o starości. Jak się do niej przygotować i jak się w niej odnaleźć? Jak widzieli ją starożytni filozofowie: Platon, Arytstoteles, Sokrates, a jak renesansowy filozof z Anglii Francis Bacon w swoich błyskotliwych „Esejach” (w których według nas przewidział zaistnienie centrów aktywizacji międzypokoleniowej!)? Zaglądamy na aktualną wystawę festiwalu „Warszawa w budowie” pt. „Starsze miasto” poświęconą dojrzałym mieszkańcom stolicy, zastanawiamy się nad tym, czy starość to  udręka czy jednak wspomniany przywilej oraz, jak na starowinki przystało, cytujemy skompromitowaną „Seksmisję”. Badamy, czy odpowiednikiem siwego mędrca jest stara baba (wpada do nas na chwilę srebrnowłosa i mądra Andie MacDowell), a także, czy na zatrzymanie młodości lepsze będą zastrzyki z botoksu, czy z radosnej głupoty (od razu mówię: preferujemy to drugie rozwiązanie). Dzięki dojrzałości możemy docenić to, co mamy, a dzięki naszej młodości możemy ciągle być ciekawe nowego. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Co filozofowie myślą o śmierci? Czwarty sezon rozmówek dziewczyńsko-filozoficznych o życiu zaczynamy od rozmowy o szczególnej formie życia, jaką jest życie pozagrobowe. A to dlatego, że startujemy z nową serią podcastu pierwszego listopada, świętując Halloween i Dziady, przywołując duchy, wąchając chryzantemy i zapalając znicze. Idziemy więc ścieżką francuskiego filozofa Pierre’a Hadota, który traktował filozofię, jako ćwiczenie duchowe, m.in. przygotowanie do śmierci, przyglądamy się obyczajom i mitologiom związanym z żegnaniem zmarłych w różnych kulturach od Celtów i Słowian po starożytnych Greków. Tropimy pozagrobowe poglądy Demokryta, Platona i stoików, przyglądamy się momentom, w których zasłona między światem żywych i umarłych robi się szczególnie cienka. Pytamy, czym jest dla nas pamięć o tych, co odeszli, jaką tęsknotę koimy pogrzebowymi rytuałami, co ogrzewamy w ogniu, który zapalamy na grobach. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

W ostatnim odcinku trzeciego sezonu podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” Anna Sańczuk i Katarzyna Kasia wyruszają w podróż ku domowi, szukając swojego miejsca, stabilnej przystani w rozchybotanym świecie migracji, wojen, nomadyzmu, także tego emocjonalnego. Inspiracją okazało się dla nas hasło tegorocznej edycji Festiwalu Sztuki Efemerycznej KONTEKSTY w Sokołowsku: „Homecoming”. Zastanawiamy się nad tym, czym jest w filozofii kwestia domu – co w filozofii oznacza udomowienie i oswojenie myśli. Rozmawiamy o przynależności do pewnych miejsc i historii, o stabilnych miejscach zakorzenienia w życiu, o tęsknocie za domem, ale też o domach, które można zostawić, by zacząć budować coś swojego. Przyglądamy się domowi filozofii europejskiej, którym jest Grecja. Nurkujemy w nasze prywatne historie domowe – Katarzyna opowiada poruszająca historię żydowskiej części swojej rodziny, a potem ruszamy w podróż za Odyseuszem i zaglądamy do eseju Waltera Benjamina o Myszce Miki, która codziennie wychodzi w świat, żeby poznać, czym jest strach. Żeby go oswoić i okiełznać, bo nie da się go z naszego życia wyeliminować. Wyjście z domu to moment inicjacji i transformacji, a dom jest po to, żeby z niego wyjść, ale i po to, by kogoś do niego zaprosić. Choćby „strudzonego wędrowca”, migranta, obcego, który wraz z tym zaproszeniem pod nasz dach przestaje być obcy. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Tym razem odlatujemy w kosmos – Anna Sańczuk wraz z Katarzyną Kasią, zainspirowały się Sławoszem Uznańskim-Wiśniewskim i starożytnymi greckimi mędrcami, którzy wymyślili nam to działające na wyobraźnię słowo zanurzone w nieskończoności, tak odmiennej od tego, czego zwykle doświadczamy (czyli głównie różnych form skończoności). Nucimy jak Moby „We are all made of stars” i przywołujemy patrona polskiej fantastyki Janusza Zajdla i mądre książki: „Jak zobaczyć świat” Nicholasa Mirzoeffa oraz piękny „Dom Oriona” Julii Fiedorczuk, w którym wszystko – ludzie, minerały, zwierzęta, natura, gwiazdy, planety – tworzy jeden połączony na wiele sposobów, kosmicznie splątany byt, o czym łatwo zapomnieć, żyjąc na co dzień w podzielonym ludzkim świecie. Wracamy do jońskiej filozofii przyrody, do Talesa i pitagorejczyków. A doktoressa Kasia cytuje „Żywoty i poglądy słynnych filozofów” Diogenesa Laertiosa – jedyny zachowany z czasów starożytnych podręcznik historii filozofii, napisany przez Greka żyjącego w 1. poł. III w. n.e. Kosmos jako przeciwieństwo chaosu. Kosmos jako zderzenie z obcością i poczuciem znikomości. Kosmos jako początek namysłu filozoficznego, próba przeniknięcia wewnętrznego motoru świata i tego, „jak to wszystko jest poskręcane”. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Zatroskane o stan demokracji liberalnej w otaczającym nas faszyzującym się świecie,  rozmawiamy w tym odcinku właśnie o demokracji (władzy ludu) - jej permanentnym kryzysie oraz o tym, czy da się ją ocalić, poprawić, a może zastąpić czymś lepszym. Rozmawiamy, a właściwie doktora filozofii Katarzyna Kasia mądrze prawi i wykłada, a ja, jako zaledwie magistra historii sztuki, słucham grzecznie, wątpiąc. W ramach analizy tego „kiepskiego ustroju, ale najlepszego, jaki udało nam się wymyśleć”, jak miał powiedzieć Abraham Lincoln (a co bezmyślnie powtarzamy), cofamy się do kolebki naszej cywilizacji, starożytnej Grecji, by przypomnieć sobie, czym była demokracja w Atenach. Wczytujemy się w Platona, dla którego demokracja jest zagrożeniem, bo może stać się nie tylko populizmem (co dziś widzimy) - może stać się tyranią i to ona zgładziła (demokratycznie) jego mistrza Sokratesa. Chwilę spędzamy z Arystotelesem i gonimy w nowożytność z Janem Jakubem Rousseau i rewolucją francuską, a potem do Ameryki z Alexisem de  Tocquevillem i do naszego „tu i teraz”. Szukamy tego, co mogłoby przywrócić pojęciom: demokracja i prawa człowieka ponownie sens w świecie tyranów (wybieranych demokratycznie i przejmujących powoli nasze wolności), zastanawiamy się, gdzie znaleźć źródła nowej, sprawiedliwej umowy społecznej. Demokracja to deliberacja, a rozmowa jest nam potrzebna, jak nigdy dotąd, mimo, że zabiera dużo czasu. Demokracja zaczyna się od spojrzenia w oczy drugiego człowieka i rozmowy. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Wraz z dr Katarzyną Kasią rozmawiamy dziś o odpoczynku oraz pracy, bo działając intensywnie na wielu frontach kultury, poczułyśmy zmęczenie. Zastanawiamy się, czy filozofowie w ogóle potrafią odpoczywać oraz przyglądamy się trudnościom z odpoczynkiem w naszej kulturze zakręcenia, ale i w zderzeniu z schopenhauerowską wizją świata jako woli (i przedstawienia). Woli życia, naturalnego pędu do rozwoju zawartego w każdej żywej istocie. Nie mamy wątpliwości, że zwierzę-człowiek robi jednak za dużo naraz i dobrze jest umieć czasem wyjść z biegu zdarzeń, by zobaczyć swoją sytuację i swoje powołanie, czyli jakby powiedział Sokrates, swoje arete, spełnienie wrodzonego potencjału. Jeśli je rozpoznamy i za nim pójdziemy, to ten rodzaj pracy może wcale nie będzie nas tak męczyć? Na drodze ku zasłużonemu odpoczynkowi odwiedzamy Karola Marksa, który mówi nam, że najbardziej własna jest nasza praca, ale niestety zabierają nam ją kapitalistyczni „właściciele środków produkcji”, których dziś szybciej nazwalibyśmy „technofeudałami” (patrz: „Technofeudalizm” Yanisa Varoufakisa). Przytulamy się więc na chwilę do Bertranda Russella, by wraz z nim głosić „Pochwałę lenistwa”, czyli stary koncept vita contemplativa, brzmiący dziś z ducha anarchistycznie. A na koniec zachęcamy do chwilowych wakacji od publicznego wizerunku i od oddawania technofeudałom naszych treści. – Nie zastanawiać się nad tym, co myślą o nas inni i jak nas widzą, może być naprawdę relaksujące – mówi Kasia. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

W tym odcinku Katarzyna Kasia i Anna Sańczuk obserwują bój umiaru z przesytem. Przyglądają się kondycji współczesnego człowieka zawieszonego nieustannie między brakiem a nadmiarem. Wychodzą z peerelowskiego dzieciństwa obfitującego głównie w ocet na półkach i kolejki po zimowe buty, by wkroczyć we współczesny kapitalizm z jego rozszalałym konsumpcjonizmem i przeżarciem (gdy tymczasem druga połowa ludzkości nadal umiera z głodu i braku). Zapraszają też do dyskusji stałych towarzyszy: od Platona i Deotymy z Mantinei, przez starożytnego hipsterskiego minimalistę na rzymskim tronie – Marka Aureliusza, aż po naszego współczesnego rodaka, profesora Zygmunta Baumana, który w 2011 roku, na Europejskim Kongresie Kultury we Wrocławiu, mówił: „To już nie jest społeczeństwo obywatelskie, to jest społeczeństwo konsumenckie”. Anna Sańczuk razem z doktoressą Kasią przyglądają się konsekwencjom nadmiaru w naszym życiu (także nadmiaru bodźców i stymulantów), śmieciom wokół nas i w nas oraz skupiają naszą uwagę na... uwadze. Bo to właśnie o naszą rozpraszaną nieustannie uwagę walczy współczesny konsumpcyjny świat.  Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

Róbmy wojnę, nie pokój. To brzmi jak najbardziej adekwatne hasło współczesności. Wojna wciąż wraca jako nieusuwalna (chyba) potrzeba gatunku ludzkiego i nie jest łatwo z tym żyć dzieciom kilkudziesięciu lat pokoju. A co filozofia na to? Otóż filozofowie od początku mówili, że wojna jest w nas, to my jesteśmy wojną. Przyglądamy się nurtom filozofii harmonii i filozofii opartej na myśleniu dialektycznym. Opowiadamy o jesiennej wyprawie do wojennego Kijowa, o tym, jak się oddzielamy od wojny, żeby tego boleśnie nie przeżywać. Znowu wpada nasz drogi, mądry Erazm z Rotterdamu („Pochwała głupoty”), który powiada, że nie ma nic głupszego od wojny, dużo czasu spędzają z nami Jean-Jacques Rousseau, który wierzy w przyrodzoną dobroć „dzikusa” i zło idące za cywilizacją, ale sporo czasu spędza też z nami Thomas Hobbes. On rozważa z kolei konstrukcję państwa jako struktury, która zdejmuje z nas przymus przemocy wobec innego i ma zapewnić bezpieczeństwo (czymkolwiek ono jest). Zastanawiamy się też nad tym, czy przypadkiem wojna nie sprawia nam, ludzkości, jakiejś dziwnej przyjemności (bo dlaczego byśmy to sobie ciągle robili, ha?). Krótko mówiąc: pokój to przelotna ulga, a wojna nigdy nie jest daleko, ona jest tu, tu, tu. Podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” możesz posłuchać na platformach Spotify, Apple Podcasts oraz YouTube.

W tym odcinku podcastu „Filozofia jest dla dziewczyn” tematem będzie prawda. Według Katarzyny Kasi, „prawda ma przerąbane”, ale i tak pochylamy się nad nią i szukamy filozoficznych ścieżek do prawdy prawdziwej w świecie fejków i ściem. Odwiedzają nas w tym odcinku, m.in.: Platon i jego triada Dobro-Piękno-Prawda, Erazm z Rotterdamu z „Pochwałą głupoty”, Fryderyk Nietzsche, który mówi, że „nie ma faktów, są tylko interpretacje”, oraz Alfred Tarski ze szkoły lwowsko-warszawskiej, który opowiada o prawdzie wyrażanej w języku. Prawda nas wyzwoli, ale to nie znaczy, że nie będzie bolało.