Advertise on podcast: Ne Biliyor Us?

“Suça sürüklenme” denen şey nedir? Suç oranları neden ve nasıl artar?  Bu bölümde gen–çevre tartışmasını, “suça sürüklenen çocuk” kavramının neden öne çıktığını ve suçun arkasındaki biyolojik, ailevi ve toplumsal etkenlerin nasıl iç içe geçtiğini konuşuyoruz. İçerik  (00:00) Giriş ve "Suça sürüklenen çocuk" kavramı.  (02:16) Genetik açıklamalar: neyi açıklar, neyi açıklamaz?  (05:05) Suç geni var mı? Genetik yüzde kaç etkili?  (11:28) Toplumsal zemin: yoksulluk, adaletsizlik, kültür  (13:15) Akran etkisi ve ergenlik beyni  (13:45) Aile: denetim, sınır ve görünmez koruma  (15:15) Kendi görüşlerim: suça sürüklenen çocuk ve ceza ehliyeti Kaynaklar Genetics and Crime: Integrating New Genomic Discoveries Into Psychological Research About Antisocial Behavior Role of genotype in the cycle of violence in maltreated children Lombroso's Controversial Legacy at the Interface of Forensic Psychiatry and Odontology Prefrontal structural and functional brain imaging findings in antisocial, violent, and psychopathic individuals: A meta-analysis Impact of social factors responsible for Juvenile delinquency – A literature review The 47,XYY syndrome, 50 years of certainties and doubts: A systematic review Does digit ratio (2D:4D) predict penile length? İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde ertelemeciliğin altında yatan nedenleri ve çözüm önerilerini ele alıyoruz.  İçerik (00:00) Giriş ve erteleme örnekleri (01:26) Dopamin ve harekete geçme (02:44) Ödül – ceza döngüsü ve son dakika etkisi (04:45) Mükemmeliyetçilik ve verimlilik yanılgısı (05:40) Duygu düzenleme, dikkat ve erteleme (08:19) Alt beyin – üst beyin çatışması (11:05) Gelecekteki ben, uykudan çalmak ve erteleme döngüsü (12:55) Çözüm önerileri ve sonuç Kaynaklar Basic behavioral processes involved in procrastination The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure Interventions to reduce academic procrastination: A systematic review  Procrastination and the priority of short-term mood regulation İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Sevmek, çalışmak ve gülmek ruhsal sağlık ve iyi yaşamın en temel yapı taşları arasında yer alıyor. Bu bölümde Freud’un “sevmek ve çalışmak” vurgusundan yola çıkıp, modern psikolojinin önemli çerçevelerinden öz belirlenim teorisiyle bu fikri yeniden ele alıyoruz. Çalışmanın bizi nasıl gerçekliğe bağladığını, sevmenin neden sadece rahatlatmak değil canlandırmak olduğunu ve mizahın neden en olgun savunma düzeneklerinden biri sayıldığını konuşuyoruz.  İçerik (00:00) Çalışmak, sevmek ve ruhsal sağlık (00:50) Savunma düzenekleri, çalışmak ve sevmek (02:34) Öz belirlenim teorisi: Özerklik, yeterlik ve ilişkiler (04:58) Sevmek ne işe yarar? Anlam ve bağ kurma (06:36) Mizahın iyileştirici gücü (09:02) Birlikte gülmek: Sosyal bağ, beden ve beyin (12:04) Mizah, dayanıklılık ve trajik iyimserlik Kaynaklar Laughter and its role in the evolution of human social bonding The Oxford Handbook of Work Engagement, Motivation, and Self-Determination Theory Sense of Humor, Stable Affect, and Psychological Well-Being İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

İnsan belleği kusursuz bir kayıt cihazı gibi çalışmaz, son derece güçlü ama yanılmaya açıktır. Bu bölümde belleğin neden bir kamera gibi değil, anlam ve çağrışımlar üzerinden çalışan bir sistem olduğunu; yanlış anıların, eksik kayıtların ve unutmanın aslında nasıl ortaya çıktığını konuşuyoruz.  İçerik (00:00) Giriş ve DRM deneyi (02:01) Örtük bellek ve açık bellek (03:02) Epizodik ve semantik bellek (05:15) Anıların parçalara ayrılarak kaydedilmesi (06:52) Enerji tasarrufu ve belleğin verimlilik stratejileri (09:15) Unutmak bir kusur mu, zorunluluk mu? (11:10) Travmatik anılar neden silinmez? (13:58) Uykunun bellek ve duygu düzenleme üzerine etkileri (14:50) Özet ve kapanış Kaynaklar The Deese-Roediger-McDermott (DRM) Task: A Simple Cognitive Paradigm to Investigate False Memories in the Laboratory A theory of hippocampal function: New developments Remembering: An Activity of Mind and Brain Forgetting as a form of adaptive engram cell plasticity İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Unutkanlık en sık rastladığımız yakınmalardan biri.  Bu bölümde belleğin nasıl çalıştığını, günlük yaşmadaki unutkanlığın sebeplerini, modern yaşamın bilişsel yükünü ve stresin belleğimiz üzerindeki etkilerini ele alıyoruz.  İçerik (00:00) Giriş: Günlük yaşamda unutkanlık (01:06) Dikkatin bellek oluşumundaki rolü (01:44) Çalışma belleği ve kapasite sınırlılıkları (03:05) Kodlama (05:51) Bilginin depolanması ve geri çağırılması (08:00) Kayıtların zamanla değişmesi (09:45) Unutkanlık neden bu kadar sık? (10:22) Dijital dünyanın etkileri (12:09) Dilimin ucunda fenomeni ve stres (13:40) Özet ve kapanış Kaynaklar The Biology of Forgetting—A Perspective Understanding the physical basis of memory: Molecular mechanisms of the engram A theory of hippocampal function: New developments Görünmez goril deneyi (video) İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde en acı verici ama aynı zamanda en öğretici duygulardan birini, pişmanlığı ele alıyoruz.  Bu bölümde yanıtlarını aradığımız bazı sorular: Pişmanlığı hayal kırıklığı ve suçluluktan ayıran temel fark nedir?Beynimiz nasıl aktif olarak çalışıp pişmanlığı üretiyor?Yaptıklarımızdan mı yapmadıklarımızdan mı daha çok pişman oluruz?Pişmanlığı nasıl geviş getirme (ruminasyon) döngüsü olmaktan çıkarıp, hayatımıza yön veren bir pusulaya nasıl dönüştürebiliriz?İçerik (00:00) Giriş (01:22) Pişmanlık, hayal kırıklığı ve suçluluk (02:39) "Keşke" düşüncesi (03:28) Beynimiz pişmanlığı neden ve nasıl üretir? (06:37) Yaptıklarımız mı, yapmadıklarımız mı? (08:35) Ruminasyon: Zihinsel geviş getirme  (09:43) Kimler daha yatkın?  (10:58) Öneriler  (13:18) Özet ve kapanış Kaynaklar Decisions and revisions: The affective forecasting of changeable outcomes Revisiting the temporal pattern of regret in action versus inaction. The road not taken: Common and distinct neural correlates of regret and relief. Impact of abstract vs. concrete processing on state rumination.  İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Neden bazen karar verirken kilitleniriz? Seçeneklerin artması neden bizi özgürleştirmek yerine felç eder? Bu bölümde kararsızlığın psikolojisini, sonuçlarını ve çözüm yollarını ele alıyoruz. İçerik (00:00) Giriş, reçel deneyi ve seçenek bolluğu (01:39) Kararsızlık türleri  (02:24) Tek yönlü ve çift yönlü kararlar (03:39) Karar yorgunluğu (06:12) Seçim felci: Fazla düşünmenin kilitlediği anlar (07:39) Kayıp korkusu, FOMO ve riskten kaçınma (09:26) Mükemmeliyetçilik ve “iyi olanla yetinmek” (10:04) Kararsızlık nelere yol açıyor? (11:22) Kararsızlığı azaltmanın yolları (15:18) Özet ve kapanış Kaynaklar When Choice Is Demotivating: Can One Desire Too Much of a Good Thing? Nudge: Improving Decisions About Health, Wealth, and Happiness (Richard H. Thaler, Cass R. Sunstein) Thinking Fast and Slow (Daniel Kahneman) İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Hayat kritik anlarla dolu ve bazen saniyeler içinde karar vermemiz gerekiyor. Peki baskı altındayken beynimiz nasıl çalışır? Hızlı sezgilerimize mi güvenmeliyiz, yoksa yavaş ve analitik düşünceye mi? Bu bölümde Acil Tıp uzmanı Doç. Dr. Yusuf Ali Altuncı konuğumuz. Acil servisin yüksek temposunda hem hızlı hem de doğru kararların nasıl verildiğini ve bu zorlu ortamda kazanılan becerilerin günlük hayata nasıl uyarlanabileceğini konuşuyoruz. İçerik (00:00) Giriş (04:10) Bir acil hekiminin beyni nasıl çalışır? (06:16) Nasıl karar verilmeli? Sezgisel mi, analitik mi? (10:27) Yanılgılar ve kararsızlık (14:47) Acil hekimliğinin hayata etkileri (17:19) Pişmanlık ve meslek seçimi (21:25) İş - yaşam dengesi (23:50) Kapanış Kaynak Thinking Fast and Slow (Daniel Kahneman) İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde hemen herkesin hayatının bir döneminde kapıldığı bir histen, tükenmişlikten bahsediyoruz.  Tükenmişlik tam olarak nedir? Gündelik bir yorgunluktan veya depresyondan farkı ne? Neden olur? Bizi tüketen şey başarı hırsı mı, geçim kaygısı mı? Ve son olarak, bu bir kader mi? Bu döngüyü kırmak için bireysel olarak ne yapabiliriz? İçerik (00:00) Giriş (01:44) Tükenmişlik nedir, depresyondan farkı ne? (05:39) Ne zaman doktora başvurulmalı? (06:38) Neden tükeniyoruz: Felsefi kökenler ve ekonomik sebepler. (08:55) Tükenmişliğin psikolojisi: Üç temel ihtiyaç (11:55) Çözüm önerileri: Ne yapmalı? (14:29) Kapanış Kaynaklar Understanding the burnout experience: recent research and its implications for psychiatry The Relationship Between Burnout, Depression, and Anxiety: A Systematic Review and Meta-Analysis.  Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu (Max Weber) Yorgunluk Toplumu (Byung-Chul Han) The Oxford Handbook of Work Engagement, Motivation, and Self-Determination Theory İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde güzelliğin biyolojik kökenlerinden kültürler arası farklılıklara, tarihsel dönüşümlerden sosyal medyanın “Instagram yüzü”ne kadar uzanan geniş bir yolculuk yapıyoruz. Evrensel işaretler, dönemsel trendler ve algoritmaların yarattığı tek tip güzellik anlayışı üzerine konuşuyoruz. İçerik  (00:00) Giriş: Güzellik algısına dair temel sorular  (00:48) Beynimiz için bir ödül olarak güzellik  (02:32) Evrensel işaretler: simetri, orantı ve ortalama yüzler  (06:35) Cinsiyet farkları ve çekicilik kriterleri  (08:24) Kültürden kültüre değişen güzellik anlayışları  (10:45) Antik Yunan’dan Rönesans’a güzellik ve erdem  (12:56) Sanayi devrimi ve 19. yüzyılın kısıtlayıcı idealleri  (13:46) 20. yüzyılda medya, pazar dinamikleri ve değişen kadın figürleri  (15:14) Sosyal medya dönemi: filtreler, algoritmalar ve “Instagram yüzü”  (16:40) Kapanış: Günümüzde güzelliğin temsil ettiği değerler  Kaynaklar The nature of beauty: behavior, cognition, and neurobiology Predictors of facial attractiveness and health in humans.  Beauty: who sets the standards? Perceptions of beauty in Renaissance art. Güzelliğin Tarihi (Umberto Eco) İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde  konuğum İstanbul Tıp Fakültesi Psikiyatri Ana Bilim Dalı öğretim üyesi  Irmak Polat'la birlikte yakın ilişkilerin önemini ele alıyoruz. Neden ilişkilere ihtiyaç duyarız? İlişkilere ihtiyaç duymamızın evrimsel nedenleri nelerdir? Yalnızlık ve sosyal acının beyindeki karşılığı nedir?  Bebeklik dönemindeki bağlanma stilleri, yetişkinlikteki ilişkilerimizi nasıl şekillendirir? Kaçıngan, kaygılı veya güvenli bağlanma stilleri ne anlama gelir ve değiştirilebilir mi? Bu ve benzeri soruların cevaplarını bölümde bulabilirsiniz. İçerik (00:00) Giriş ve kişisel deneyim (02:07) İlişkilerin biyolojik ve evrimsel kökenleri (04:12) Sosyal acı, ödül sistemleri ve hormonlar (05:15) Grant çalışması ve ilişkilerin sağlık üzerindeki etkisi (06:44) Irmak Polat'la giriş ve KİPT’in odağı (10:16) Ruhsal iyilik halinde ilişkilerin rolü (11:04) Dayanıklılık, destek ve Spitz’in bebek çalışması (12:52) Erken dönem ilişkiler ve bağlanma stillerinin kökeni (14:58) Ainsworth’un yabancı durum deneyi (18:07) Güvenli, kaçıngan, kaygılı ve dezorganize bağlanma stilleri (20:40) Bağlanma stillerinin yetişkin ilişkilerine etkileri (23:39) Terapiyle daha güvenli bağlanmaya yaklaşmak (27:50) İlişkilerin biricikliği, kişisel ihtiyaçlar ve pandemi deneyimi (33:25) Kapanış Kaynaklar The neural mechanisms and circuitry of the pair bond Triumphs of Experience: The Men of the Harvard Grant Study (George E. Vaillant) Patterns of Attachment Konuk * Irmak Polat'ın Instagram hesabı İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde başarısızlığın psikolojisini ve süreçten öğrenerek çıkmak için bu psikolojinin nasıl yönetilebileceğini ele alıyoruz. İçerik (00:00) Giriş: "Demek ki hedefini hep küçük tutmuşsun" (01:24) Başarı nedir? (02:17) Sosyal acı ve beyin (03:32) Kendini kıyaslama (07:33) Başarısızlık sonrası analiz (09:36) Bilişsel çarpıtmalar (11:14) Süreç analizi: “Ne planladım, ne oldu?” (11:50) Kök nedeni bulmak (13:14) Şans faktörü Kaynaklar Resilience to emotional distress in response to failure, error or mistakes: A systematic review. Social pain and the brain: controversies, questions, and where to go from here. On the Effects of Social, Temporal, and Dimensional Comparisons on Academic Self-Concept Besim Tibuk: Yarını Yaşayan Adam (Fatih Vural) İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde açıkça yanlış şeyleri savunan kişilerin bile neden hep kendilerini haklı sandığından ve kendi yanlışını fark etmenin neden bu kadar zor olduğundan bahsediyoruz. İçerik  (00:00) Giriş, herkesin kendisini haklı sanması  (01:00) Sistem 1 ve Sistem 2  (02:27) Wason kart deneyi ve Sistem 1'in hataları  (04:44) Onaylama yanlılığı  (06:22) Bilgi yeterliliği ve açıklama derinliği yanılsamaları  (08:31) Dunning–Kruger etkisi  (09:07) Fikir birliği yanlılığı (Consensus bias)  (09:54) İnançların kimliğe dönüşmesi  (11:45) Haksız çıkmanın bir tehdit olarak algılanması  (13:42) Özet ve öneriler Kaynaklar Matching bias on the selection task: It's fast and feels good Confirmation Bias The illusion of information adequacy Bryan Stevenson: We need to talk about an injustice | TED (Video) Neural correlates of maintaining one’s political beliefs in the face of counterevidence  İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde, suç işleyen ya da ahlaki açıdan sorunlu davranışlar sergileyen kişilerin nasıl olup da kendilerini hâlâ “iyi insan” olarak gördüklerini konuşuyoruz. Rüşvet, torpil, kopya çekmek gibi örnekler üzerinden insanların vicdanlarını nasıl ikna ettiğini ve ahlaki çelişkilerle başa çıkmak için hangi psikolojik mekanizmaları kullandığını ele alıyoruz. İçerik (00:00) Giriş: “Haram yemem, rüşvet yerim" (01:17) Suç işleyenlerin tuhaf mazeretleri (02:11) Piaget ve ahlaki gelişim (03:00) “Makul istisna mı düşüncesizlik mi?” anketi (04:33) Robin Hood ve mafya babaları: Kime göre ahlaklı? (05:26) Bilişsel çelişki nedir? (Leon Festinger) (06:34) Festinger & Carlsmith deneyi (08:38) Seçim piramidi metaforu. (09:44) Ahlaki çelişki ve Bandura’nın kuramı (10:36) Ahlaki kopuşun 8 mekanizması (13:52) Özet, bu bilgiler ne işimize yarayacak? Kaynaklar Cognitive consequences of forced compliance.Moral disengagementWhy We Believe-Long After We Shouldn't İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠

Bu bölümde, ChatGPT gibi yapay zeka sohbet botlarının bir tür “ilişki danışmanı” olarak kullanılmasının mantıklı olup olmadığını tartışıyoruz. Önce LLM’lerin (geniş dil modellerinin) nasıl çalıştığını, daha sonra gerçek terapistlerle benzerlik ve farklılıklarını ele alıyoruz. İçerik (00:00) Giriş: “ChatGPT’ye sordum, ayrıl dedi” (01:27 ) LLM’ler nasıl çalışır? (02:19) Çin Odası ve yapay anlama (04:12) Sistem 1 – Sistem 2 ve LLM benzerliği (06:38) Akıl yürüten modeller: o3 gibi örnekler (O7:22) Neyi hâlâ yapamıyorlar? (09:00) İlişki sorunları için LLM kullanılır mı? (10:17) LLM’ler terapistin yerini alır mı? (11:54) Dikkat edilmesi gereken 5 şey (14:25) Gerçek terapötik ilişki neden farklıdır? Kaynaklar AI in relationship counselling: Evaluating ChatGPT's therapeutic capabilities in providing relationship adviceThe usefulness of ChatGPT for psychotherapists and patientsFrom System 1 to System 2: A Survey of Reasoning Large Language ModelsPodcast: Akıl Yürüten Yapay Zekalar (Fularsız Entellik)  İletişim [email protected] https://www.instagram.com/cenanhep⁠⁠⁠