Advertise on podcast: Sıfır Sayı

Memleket hayatından bir Zeki Müren geçti ama ne geçmek… Sesiyle sözüyle ve tartışmalarıyla Türkiye’nin popüler kültür hayatına gerçek anlamda damgasını vurdu. Türkiye’yi değiştirdi? O kadar büyük bir sanatçı ki tek bir Zeki Müren’den bahsedemiyoruz. Herkesin kendi Zeki Müren’i var. Popüler kültür uzmanı gazeteci Begüm Soydemir, Zeki Müren için basın arşivine daldı; onun şöhret yolculuğunun Türkiye’yi nasıl değiştirdiğinin izini arşivlerde sürerek ‘Eski Türkiye’de Zeki Müren’ isimli bir gösteri hazırladı.Sıfır Sayı’da Soydemir’le, dev sanatçının ölümünün 30’uncu yıldönümünde, Zeki Müren’li yıllarımızı konuşuyoruz.

Tek devlet, tek millet derken bir de tek kitap mı…  Yapay zekâ tüm kitapları yutunca ortaya çıkan kitap nasıl olacak? Yapay zekânın kitapları yutar gibi okuduğu Panama Projesi’ni konuştuğumuz geçen bölümden sonra, bu bir devam bölümü.  Borges’in kütüphanesi gibi bir kütüphane hayali ama labirentler yok, dehlizler yok. Onun yerine tek bir kuyu var.  Orada da işte o tek kitap var.

Hollanda Denizaşırı Topraklarındaki Manyok Ununun Kantitatif Değerlendirmesi… New York Küçük Alacaklar Mahkemesinde Nasıl Kazanılır? Ya da İspanya iç savaşı, Yeni Zelanda tarlaları ve aklınıza ne gelirse. Yapay zekâ şirketleri, dil modeli yavrularına yedirmek için dünyanın dört tarafındaki sahaflardan yüz binlerce kitap sipariş ediyor, paralarını sorgusuz sualsiz ödüyor ve sonunda bu kitapları ‘giyotinle’ imha ediyorlar. Bunlardan en bilineni Panama Project. Bu efektif okuma biçimi neyi çağrıştırıyor ve yok etmeden neden olmuyor olamıyor? Bugünün dünyasının anahtarlarından biri tam da bu. İki bölümlük ‘kitap okuyup imha etme günlerinin’ ilk bölümündeyiz.

Kitapçılar birbiri ardına kapanınca ne olur? Kitap satın almak isteyen yallah Amazon'a mı? Fransa bu işi nasıl çözdü? Her bir kitapçının kapanması, medeniyet kaybını hızlandırıyor. Ciddi mesele. Bana göre, "internetten alırım ne var yani" demekle de çözülmeyecek mesele. Bu bölümde bağımsız kitapçıların elinde avucunda ne kaldığından bahsediyorum. Ya bizim elimizde ne kaldı?

Romanım çıktı. Hayatta en çok bu kitap için çalıştım ve sonunda bitti.  ‘Kuşlar İçin Ağaçlara Konma Kılavuzu’  ilk romanım. Doğan Kitap'tan. Üzerimden bir yük kalktı… Bu başka bir his. Pür bir özgürlük hissi.  Bu bölümde ne yazdığımdan değil, bir şey yazmanın bana ne hissettirdiğinden bahsediyorum. Bunun ne kadar tatmin edici bir his olduğundan… Biraz bencil bir bölüm. Saf ve sersem romancı bölümü…

Sınav zamanı… Aşk kulak küçültür mü?  Uçsuz kime denir? Bir zamanlar elektrik almak mı, elektrikle çalışmak mı revaçtaydı? İlk Güzin Ablamız kimdi? Sevgili arkadaşım, çalışkan gazeteci, ‘one and only’ Begüm Soydemir’in ‘Eski ‘Türkiye’de Aşk ve Cinsi Münasebetler’ isimli canlı arşiv gösterisine hep katılmak istiyordum; bir versiyonunu podcast’e taşıdık; çok da güzel oldu.  Biz aşktan bahsediyoruz ama Begüm'ün Eski Türkiye'de serisi farklı temalar da içeriyor, hepsi de çok zengin. "Bir zamanlar fırtınalar estirirdik" demek için kulak kesilin, takip edin.

Neyiz ve Nerelerdeyiz?  Çalışıyoruz ama çalıştığımızdan ne anlıyoruz? Yaşıyoruz ama yaşadığımızdan ne anlıyoruz? Neyiz ve nerelerdeyiz? Gazeteci Ayça Örer, son iki yıldır işçi, beyaz yakalı, emekli, genç, doktor, kurye, öğretmen, ebeveyn, orta sınıf, dar gelirli; toplumun her kesimiyle konuştu, cevaplar aradı. Bu bölümde ben de ona soruyorum: Türkiye’de anlatılan kimin hikâyesi? Bonus: Ayça Örer’den ‘40 yaşından önce 40 kitap’ önerileri… Bu yayınla beraber, Sıfır Sayı’da ‘Neyiz ve Nerelerdeyiz?’ alt başlığı da başlıyor. Memlekette toplumun nabzını tutanlar ve nabzı bilenlerle hâl ve gidişi konuşacağım.

Dünya edebiyatında kim, ne yazıyor; kimler ne okuyor? Ya biz ne yazıp okuyoruz? Hangi temalar sivriliyor? Neler yazılmıyor, neden yazılmıyor? 40’ınıza kadar hangi kitapları okumalısınız? Sıfır Sayı'da yazar Banu Yıldıran Genç anlatıyor. Çok kitaplı, çok yazarlı, çok okumalı bir bölüm....

Eşyanın ruhu var mı? Sırtınıza takıp yıllarca dağ bayır dolaştığınız çantanın bir ruhu var mı mesela? Ya da o çok sevdiğiniz hep kullandığınız, size daha iyi şeyler yazdırdığını düşündüğünüz dolmakalemin?   Yok tabii de onlarda sizin ruhunuzdan, sizin tecrübelerinizden izler de mi yok? Nedir onları bu kadar özel kılan? Farklı kılan…  Bu bölüm dünyanın bir ucunda dağ başında bir dolabın içinde bırakılan bir sırt çantasıyla başlıyor, bir başka çantayla bitiyor. Arada eski bir parapsikolojik anlatı, bir çok güzel makale ve nereye gittiğini asla bilemediğimiz o çorap teklerine ait özel bir dünya var…

Kitap kolisi ayıklamaktan yine darmadağın olduğum bugünlerin yayını…  Tsundoku dediğin origami gibi bir sanat mıdır?  Yoksa düz istifçilik midir? Tsundoku sensei kime denir? Antikütüphanede hangi kitaplar bulunur? Ya da oralara hangi kitaplar yığılır? Etrafına kitaplar istiflemekten geri durmayan gönüldaşlarım, yalnız değilsiniz. Bu hepimizin bölümü…

Bu bir dertleşme bölümü. Bu ülkede şu okunur, bu dinlenir diyenlere inanmayın. İyi olan, dolu olan okunur, izlenir, dinlenir. Dikkat eşiği palavrasına da kanmayın. Dikkatten önemli şeyler var; hep vardı, yarın da olacak. Güven, bağlam, anlam… Bir işte bu üçü varsa, uzun süre okunur, dinlenir, izlenir.

Bu bölüm farklı bir bölüm. Bir ara bölüm. Edebiyatımızın iki devi Kemal Tahir ve Nâzım Hikmet'in hapishaneden hapishaneye mektuplaşmalarından bölümler... Bursa'dan Çorum'a bir dayanışma hattı. Bugün yargılananlara, içerde tutulan siyasilere, düşünürlere selamla...

Fransız düşünür ve bilgin Blaise Pascal şöyle demiş: “İnsanın tüm mutsuzluğu tek başına sessizce bir odada oturaramamaktan kaynaklanır.” Bunu bir de daha 17’nci yüzyılda demiş.  Pascal acaba bize “iki dakika dur, kendini dinle” mi diyor yoksa daha derin bir meseleye mi işaret ediyor? Pascal’ın bugünkü anlamıyla dikkat bozukluğuyla bir bağlantısı var mı? Hayır, biraz daha farklı. Blaise Pascal’ın ‘Düşünceler’ kitabının izinde bir ‘oyalanma’ bölümü bu…  ‘Neden oyalanırız’ bölümü…

‘Türkiye’yi değiştiren kitaplar’ bahsinde geçen bölümde edebi eserler yer alıyordu. Sıra bu defa kurgu-dışı kitapların. Anıların, araştırmaların, toplumsal tahlillerin, hatta eğitim kitaplarının… Devrimci potansiyeli olan kitaplar, öğretmen kimliğine sahip kitaplar, mücadelenin, savaşın ve aşkın kitapları… Memleketi değiştiren ve değişimi temsil eden kitaplar…

"Bir gün bir kitap okudum ve bütün hayatım değişti", edebiyatımızın en bilinen cümlesi... Çok da isabetli bir cümle. Sadece bireysel değişim değil. Öyle kitaplar okuduk ki hayatımız, hayallerimiz, dünyaya bakışımız değişti. Bu kitaplar bizi toplum olarak da değiştirdi. Bu bölümde, en güzel serüvenimizin, edebiyatımızın en devrimci hallerini konuşuyoruz.