Advertise on podcast: De jaren

De Gentse auteur en opiniemaker Chams Eddine Zaougui buigt zich al jaren over de drijfveer van machthebbers. Onlangs schreef hij een karakterstudie over Donald Trump, 'het machtigste grote kind ter wereld met een obsessie om gezien te worden'. Chams Eddine Zaougui weet ook waar zijn eigen fascinatie voor dictators en autoritaire leiders vandaan komt. Als kind al voelde hij wat macht betekent in het thuisland van zijn Tunesische vader.

Verandert er iets aan je kijk op de dingen als het einde begint te naderen? Schrijfster en pianiste Anna Enquist is de 80 voorbij en dan kom je echt in ander vaarwater terecht. Veel van je vrienden zijn er al niet meer, en zelf loop je ineens helemaal achteraan in de stoet. Haar grote angst: dat er op een dag een thuiszorgmedewerker voor de deur staat, die ze helemaal niet heeft besteld. Over de worsteling met ouder worden schreef Anna Enquist het boek 'Het einde van Erna Ankersmit'.

Op een dag zit je tot je eigen verbazing op een bankje naar een muur te staren, omdat je iets wil doen aan je onrust. Terwijl je helemaal niks hebt met wierook en klankschalen, ben je toch in een zen-boeddhistische meditatieruimte beland. Kunsthistoricus en kunstenaar Jan De Zutter, voorheen journalist en politiek woordvoerder, vertelt hoe hij ondanks zijn worsteling met non-denken verkocht raakte aan Zen. En hoezo, Boeddha is Europees en ligt in Antwerpen begraven?

Dat lichaam en geest niet te scheiden vallen, weet Hanna Vandenbussche als geen ander. Ze combineerde jarenlang een succesvolle carrière als hardloopster met het vak van filosoof. Hoe leef je tussen wedstrijden op topniveau en het bittere mensbeeld van de 17de eeuwse wiskundige en filosoof Blaise Pascal? Al 15 jaar lang is ze geïntrigeerd door de wetenschapper, die absoluut niet geloofde dat de mens maakbaar is. Terwijl topsport net draait rond het verbeteren van de eigen prestaties.

Kunnen wij weer leren flaneren? Dat is wat schrijver en columnist Christiaan Weijts bezighoudt. Zijn opvoeding was doordrongen van planning. Om kort te gaan: vader stond elke dag op hetzelfde uur op en familiereizen waren tot in de puntjes voorbereid. Precies die neiging naar extreme orde vindt Weijts nu terug in wat de digitale wereld ons biedt. We hangen we vast aan een legertje apps die alles voor ons regelen en monitoren. Kan het nog even zonder? En hoe doen we dat?

Hoe is het om altijd twee culturen en twee geschiedenissen in je mee te dragen? Nadia Nsayi is auteur, politicologe en voormalig medewerker van het Afrikamuseum in Brussel, en ook het kleinkind van een Belgische koloniaal en een Congolese moeder. Na vier jaar dienst in het Afrikamuseum waagde ze zich aan een kritische column over haar werkgever. Ze had op een debat gehoopt, voor een sanctie gevreesd maar het werd meteen een breuk. Wat doet zo'n ontslag met je leven?

Reisauteur en fotografe Trui Hanoulle ontmoet al jarenlang en wereldwijd vrouwen die met hun voertuig de tradities doorbreken. Zelf is ze een ervaren motorrijdster, maar voor haar boek ‘Baanbreeksters’ vond ze ook grandioze vrouwen die met een vrachtwagen, een fiets, vliegtuig, boot, surfplank of riksja anderen inspireren. Een paar onder hen zijn meer dan honderd jaar oud en onthullen zo ook een geschiedenis. De simpele fiets bijvoorbeeld, heeft vrouwen echt bevrijd.

Regisseur en choreograaf Alain Platel staat er zelf van te kijken: hij is 70 geworden! In zijn boek ‘Een tachtiger die zeventig’ wordt’ ontrafelt hij zijn parcours. Hij begon zijn carrière in de jaren ’80, zonder opleiding als theatermaker, en ook niet met de ambitie naam te maken. Hij had tenslotte voor orthopedagoog gestudeerd. En kijk nu. Dat hij bekommert is om Gaza, is geen geheim. De druk moet van buiten komen, weet hij door zijn reizen, want in Israël krijgen oppositiestemmen geen kans.

'Kleine venstertjes op een grote wereld'. Zo noemt Maud Vanhauwaert de cursiefjes die ze schrijft. Daarin ontvouwt zich haar kijk op de dingen, en dat is er geen van het hoge woord. Voor krasse politieke standpunten moet je niet bij haar zijn. Zij zoekt in heftige tijden naar de 'misschientjes' die de realiteit bijlichten, wat evengoed kan ontwapenen als ontregelen. Ze heeft een gezin met een vrouw en twee kinderen. Hoe daarover soms nog wordt geoordeeld, kan haar zorgen baren.

Samira Azabar kreeg al in de basisschool te maken met vooroordelen. Kan zo’n migrantendochter wel studeren? Ja, dus. Ze werd sociologe en onderzoekster. Onder andere toen ze haar broer verloor, ervoer ze wat religie kan betekenen. Waarom wordt iets waar je veiligheid in vindt door de buitenwereld dan bekritiseerd? En word je voor je uitspraken nogal snel bestempeld als een gevaarlijke extremist? Samira is medeoprichtsters van het feministisch en antiracistisch collectief BOEH!.

Microben doen ons ronduit gruwen, maar weten we eigenlijk wat dat zijn? Hoogleraar bio-ethiek Kristien Hens ons mee op een reis waarin ze de verborgen wereld van micro-organismen blootlegt. Bij haar begon de fascinatie met de microscoop van haar moeder, die dokter was. Als kind bestudeerde Kristien er haar eigen bloed, maar ook pantoffeldiertjes mee. Wat we met het blote oog niet kunnen zien is haar mateloos blijven boeien, niet enkel wetenschappelijk maar ook filosofisch.

In het hoofd van Dichter der Nederlanden Nisrine Mbarki Ben Ayad zijn de vele talen die ze kent tegelijk actief. Daarom spreek ik nogal traag, zegt ze zelf. Ze is ook literair vertaler, maakte vorig jaar indruk met een debuutroman maar heeft naast taal nog andere fascinaties. Eén van de dingen die haar blijven verwonderen zijn wereldkaarten. Met de Europese exemplaren waar we met z’n allen op school naar staarden, is toch één en ander aan de hand. Dat was Nisrine als kind al opgevallen.

In het diepst van zijn gedachten is kunstenaar en historicus Koen Broucke een detective. Of het nu om een oude moordzaak gaat, een wereldberoemde diefstal of de geschiedenis van een slagveld, Broucke voert zijn historisch onderzoek altijd intuïtief en zintuigelijk. Hij voelt zich verwant met de minzame commissaris Maigret, die ter plekke gaat, zwijgend observeert en zo de zaak uiteindelijk doorgrondt. Bij Broucke blijkt het speurwerk keer op keer een alibi om nieuwe kunstwerken te creëren.

De P.C. Hooft-prijs gaat dit jaar naar Anja Meulenbelt, en daar staat ze zelf van te kijken. Ze dacht dat ze daar als feministische activiste veel te controversieel voor was. Meulenbelt is nu de 80 voorbij en heeft haar ideeën voortdurend bijgeschaafd. Op school werd ze nog Adriaan of Adje genoemd omdat ze zich gedroeg als één van de jongens. Ze dacht daarmee het beste kamp te kiezen en dat was achteraf bekeken problematisch. Nu is ze de eerste vrouw die de prijs krijgt voor verhalend proza.

Opgroeien in Albanië tijdens een dictatoriaal regime heeft zo zijn consequenties. Dat je vader in het vizier komt van de overheid bijvoorbeeld, omdat hij na lang sparen plots een TV kan kopen. Waar had hij dat geld vandaan, het waren toch arme mensen? Het is een herinnering van politiek filosoof en schrijver Bleri Lleshi. De TV had overigens maar één kanaal. Maar toen viel het regime. De televisie bood ineens een blik op het tot dan toe verboden Westen, waar hij al altijd van droomde...