1839952562
Nobele Heren

Advertise on podcast: Nobele Heren

Categories
This podcast has
63 episodes
Language
Dutch
Explicit
No
Date created
2025/09/15
Latest episode
2026/11/10
Average duration
49 min.
Release period
8 days

Description

In deze podcast-serie bespreken Ruben Boot en Luuk Ritmeester iedere week een Nobelprijs voor de Natuurkunde. Samen doorlopen de Nobele Heren wie de prijs won(nen) en voor welke ontdekking dat gebeurde. Ruben Boot is wetenschapsjournalist, met een doctoraat in de biofysica. Luuk Ritmeester is toneelschrijver en vrijgezel. Beiden zijn confraters van elkaar.

Unlock Nobele Heren podcast Email contact info,
Listeners & Audience details

Email contact information

Direct podcast contact details

Listeners

Audience numbers & engagement insights

Audience details

Podcast Insights

Podcast episodes

Check latest episodes from Nobele Heren podcast


52. Cherenkov, Frank & Tamm - Sneller dan het licht
2026/11/10
In 1958 ging de Nobelprijs naar Pavel Cherenkov, Ilya Frank en Igor Tamm voor de ontdekking en interpretatie van het Cherenkov-effect. Dat effect is onder andere te zien in het koelwater van kernreactoren, waar de splijtstofstaven blauwachtig licht uitzenden. Maar waarom doen ze dat? En wat hebben we daaraan? De Nobele Heren zagen eerder dat niets sneller kan dan het licht. Nu moet Ruben aan Luuk uitleggen dat dingen tóch (soms) sneller kunnen dan het licht. Ach ja... Een gesprek over sonische knallen, kernfusie en een beestje in Luuks haar.
51 (Deel 2). Wu - De winnaar die nooit won
2026/11/03
In dit tweede deel gaan de Nobele Heren in op het leven en werk van de Chinees-Amerikaanse deeltjesfysicus Chien-Shiung Wu. Hoewel zij (ondanks 23 nominaties!) de Nobelprijs nooit ontving, voerde zij het cruciale experiment uit waarmee ze aantoonde dat Yang & Lee met hun theoretische voorspellingen gelijk hadden.  Ruben bekent aan Luuk dat hij voorafgaand aan deze aflevering nog nooit van Wu had gehoord. Toen hij tijdens de voorbereiding leerde hoe indrukwekkend en invloedrijk haar carrière was, riep dat een gevoel van schaamte op. Hoe kan ze zo onderbelicht zijn gebleven in de geschiedschrijving? Een gesprek over seksisme in China en Amerika, asymmetrisch bètaverval en het gemis van thuis.
51 (Deel 1). Yang & Lee - De aap en de Boeddha
2026/10/27
In 1957 ontvingen Chen-Ning Yang en Tsung-Dao Lee de Nobelprijs voor hun diepgravende onderzoek naar de zogeheten pariteitswetten, wat heeft geleid tot belangrijke ontdekkingen rondom elementaire deeltjes. Verdiend, maar de vrouw die de prijs eveneens verdiende voor dit werk, Chien-Shiung Wu, kreeg hem nooit. Daarom delen de Nobele Heren de aflevering op in twee delen: een voor de mannen, en een voor de vrouw die buiten de schijnwerpers werd gehouden. In dit eerste deel van de aflevering duiken de Nobele Heren in pariteit en de bijbehorende verwarring. Werkt het universum symmetrisch? Wat betekent dat? En wat heeft de voorkeur: mooie symmetrie of verstoringen in de voorspelbare orde? Een gesprek over spiegelsymmetrie, een voorkeursrichting en de Apenkoning Sun Wukong.
50. Shockley, Bardeen & Brattain - De bescheiden barbecueër
2026/10/20
De Nobele Heren bereiken hun 50ste aflevering! Dat vieren ze met een gloednieuwe introtune, een gelikt podcastplaatje, en een verhaal over computerchips! In 1956 ging de Nobelprijs voor Natuurkunde naar William Shockley, John Bardeen en Walter Brattain voor hun onderzoek naar halfgeleiders en hun ontdekking van het transistoreffect. Ruben neemt Luuk mee in de innerlijke werking van een computerchip en diens belangrijkste bouwsteentje: de transistor. Een gesprek over halfgeleiders, elektrische signalen en een spermabank voor hoogbegaafden.
49 (Deel 3). Kusch - Ultieme precisie
2026/10/13
In dit derde deel gaan de Nobele Heren in op de precisiemetingen van Polykarp Kusch, waarmee hij het magnetische moment van het elektron uiterst nauwkeurig wist te meten. Deze waarde is vandaag de dag een van de meest nauwkeurig bevestigde voorspellingen in de geschiedenis van de natuurkunde. Een gesprek over quantumelektrodynamica (QED), quantum loops en het benaderen van zekerheid.
49 (Deel 2). Lamb - Gevulde leegte
2026/10/06
In dit tweede deel gaan de Nobele Heren in op de Lamb-verschuiving. Dan denk je het atoom te kennen, en ligt het toch net even anders. Oh, en een vacuüm is kennelijk nooit écht leeg. Ruben en Luuk bespreken wat ze vinden van wetenschap die niet zo een-twee-drie uit te leggen valt. Een gesprek over orbitalen, virtuele fotonen en de eekhoorn en de mier.
49 (Deel 1). Lamb & Kusch - Structuur in de structuur
2026/09/29
De Nobele Heren komen aan bij een stevig natuurkundig verhaal, en daarom delen ze het op in drie delen. In 1955 ging de Nobelprijs namelijk naar twee afzonderlijke ontdekkingen: (1) Willis Lamb ontdekte een zeer klein foutje in de theorie rondom de fijnstructuur van waterstof, en (2) Polykarp Kusch mat een zeer kleine afwijking van de theorie voor het magnetisch moment van het elektron. Twee kleine foutjes die uitmondden in een cruciale uitbreiding van onze kennis over het atoom. In dit eerste deel zet Ruben met Luuk op een rijtje wat in de voorgaande afleveringen allemaal over atomen aan bod gekomen is, en hoe de theorie ze destijds omschreef. Een gesprek over (jawel) het atoommodel, bruikbare metaforen en meerlijnigheid. Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar afleveringen 21, 37, 38 en 39? Deze helpen bij het verhaal.
48 (Deel 2). Born & Bothe - Gek op buizen
2026/09/22
In dit tweede deel van de aflevering gaan de Nobele Heren in op Walther Bothe. In 1954 won hij de Nobelprijs voor zijn coïncidentiemethode en de ontdekkingen die hij daarmee deed. Ruben legt aan Luuk uit waarom die methode zo belangrijk is: het liet stellig zien dat licht écht uit pakketjes bestaat. Daar was destijds lang niet iedereen het over eens (en ook vandaag blijft het vele hoofden verwarren). Een gesprek over het behoud van energie, de geigerteller en een Russische bruid in de oorlog. Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 26? Deze helpt bij het verhaal.
48 (Deel 1). Born & Bothe - De versoepelde denker
2026/09/15
In 1954 deelden Max Born en Walther Bothe de Nobelprijs voor uiteenliggend werk, dat beide van groot belang was voor de ontwikkeling van de quantumfysica. In dit eerste deel van de aflevering focussen de Nobele Heren op Born, die de prijs ontving voor zijn fundamentele onderzoek naar quantummechanica, met name voor zijn statistische interpretatie van de golffunctie. Bij Luuk gaat een belletje rinkelen: hebben we het niet al vaker over Born gehad? Dat klopt, maar de natuurkunde-grootmeester moest lang op zijn erkenning wachten. Een gesprek over een gevoel van onrechtvaardigheid, het gevaar van absolute zekerheid en Dame Olivia Newton-John.  Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 30 en 31? Die helpen bij het verhaal.
47 (Deel 2). Bleeker - Onderbelicht
2026/09/08
In dit tweede deel duiken de Nobele Heren in het leven van de Nederlandse Caroline Bleeker, bouwer van de fasecontrastmicroscoop. Bleeker richtte het Physisch Adviesbureau op, waarmee ze voorlichting gaf aan wetenschappelijke laboratoria in een tijd waarin deze haast uitsluitend door mannen bestierd werden. Later startte ze de Nederlandsche Optiek- en Instrumentenfabriek, ook wel NEDOPTIFA, dat internationaal bekend stond voor de productie van lenzen en microscopen. En ze was verzetsheld. Kortom, Bleeker was een absolute baas. Een gesprek over het patriarchaat, het Arbeidsverbod voor gehuwde vrouwen en haar keuze om daarom niet te trouwen.
47 (Deel 1). Zernike - Cellen en contrast
2026/09/01
Wist je dat levende cellen onder een normale microscoop niet te zien zijn? Toch lukt dat nu wel, dankzij de fasecontrastmicroscoop. In 1953 won Frits Zernike de Nobelprijs voor zijn uitvinding van deze microscoop en de demonstratie van de fasecontrastmethode. Al was hij niet degene die het ding daadwerkelijk bouwde. Dat was Caroline Bleeker, een vrouw, en zoals veel vaker is gebeurd heeft de geschiedschrijving haar een stuk minder goed onthouden. Daarom delen de Nobere Heren deze aflevering op in twee delen. Deel 1 focust op Zernike en deel 2 op Bleeker. In deze aflevering legt Ruben aan Luuk uit wat fasecontrast is, en hoe het onzichtbare cellen zichtbaar maakt. Een gesprek over licht, twee kleine ringetjes en hele trage vernieuwing.
46. Bloch & Purcell - Tot de kern
2026/08/25
Sommige atomaire deeltjes gedragen zich als piepkleine magneetjes. Door daarmee te klooien, kun je best veel te weten komen over waar een materiaal uit bestaat. Maar dan moet je het wel heel precies kunnen doen.  In 1952 ging de Nobelprijs naar Felix Bloch en E.M. Purcell voor hun ontwikkeling van nieuwe methoden voor nucleaire magnetische precisiemetingen en de daarmee gemaakte ontdekkingen. Nu kennen we deze techniek onder het acroniem NMR (Nuclear Magnetic Resonance). Ruben legt aan Luuk uit wat dat is. Een gesprek over kernspinresonantie, nét niet neutrale neutronen en hoe we de Melkweg vastleggen.  Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 37 en 38? Deze helpen bij het verhaal.
45. Cockcroft & Walton - Atoom in twee
2026/08/18
De Nobele Heren hebben het al meermaals over gespleten atomen, atoombommen en kernreactoren gehad. Toch zetten ze voor de Nobelprijzen-geschiedenis een stapje terug. In 1951 ging de Nobelprijs naar John Cockcroft en Ernest Walton voor hun pionierwerk naar de transmutatie van atoomkernen door artificieel versnelde atomaire deeltjes. In andere woorden, ze waren pioniers die werkten aan deeltjesversnellers. Daarmee wisten ze als allereerste om een atoomkern artificieel te splijten. Ruben neemt Luuk mee door het kleurrijke verhaal van hoe dat tot stand kwam. Een gesprek over quantumsprongen, een boze Rutherford en rommelige laboratoria.  Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 36? Deze helpt bij het verhaal.
44. Powell - Meson extérieur
2026/08/11
Zodra Yukawa het meson theoretisch had voorspeld, gingen anderen er in experimenten naar op zoek. Het was Cecil Powell die het belangrijke deeltje volwaardig aantoonde. In 1950 ontving hij daarom de Nobelprijs 'voor zijn ontwikkeling van de fotografische methode om nucleaire processen te bestuderen en zijn ontdekking hiermee van het meson.' Luuk snapt alleen niet waarom die wetenschappers zo'n rare namen voor al die deeltjes uitkozen. Een gesprek over pi-mesonen, eerdere ontdekkers en een houten bankje.  Stapel-aflevering! Tip: heb je al geluisterd naar aflevering 43? Deze helpt bij het verhaal.
43. Yukawa - Een klein theewinkeltje
2026/08/04
Wat is een kracht eigenlijk? In 1949 ging de Nobelprijs naar Hideki Yukawa voor zijn voorspelling van het bestaan van mesonen, op basis van zijn theoretisch werk aan kernkrachten. Ruben neemt Luuk mee doorheen de vier fundamentele krachten van de natuur. Een gesprek over ijsschaatsers, boodschapperdeeltjes en glasblazen.

Podcast reviews

Read Nobele Heren podcast reviews


0 out of 5
0 reviews

Podcast sponsorship advertising

Start advertising on Nobele Heren relevant audience podcasts


What do you want to promote?