Advertise on podcast: Macro met Boot en Mujagić | BNR

Ook macro-econoom Edin Mujagić heeft de tekst van het akkoord van de voorgenomen coalitie ingezien. Na lezing blijft er voor hem één grote vraag hangen: wordt het overheidsapparaat nou groter of kleiner ten opzichte van de totale Nederlandse economie? Wel is Mujagić blij dat er ambitie uit het rapport spreekt om de BV Nederland in de vaart der volkeren op te stuwen.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het kernwoord van de hele coalitievorming was volgens Arnoud Boot duidelijk: samen dingen doen. ‘Dan moet je werken aan zaken die belangrijk zijn, die breed gedeeld worden en waar een grote noodzaak voor is.’ Juist daarom stoort hem een passage in het regeerakkoord over een versnelde verhoging van de AOW-leeftijd. Wat stoort jou aan die passage? Er liggen al afspraken die onderdeel zijn van het pensioenakkoord. De AOW-leeftijd ligt met ingang van volgend jaar op 67 en gaat met twee derde omhoog als de levensverwachting één jaar toeneemt. Op zichzelf klinkt dat heel redelijk, want voor pensioenfondsen is de verhouding tussen werkenden en niet-werkenden belangrijk. Als mensen langer leven, moet er ook langer gewerkt worden, maar dat hoeft niet één op één te gebeuren.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Op de dag dat het coalitieakkoord werd gepresenteerd is Arnoud Boot een tevreden macro-econoom. Niet alleen heeft Trump een ‘verstandige man’ voorgedragen voor de Fed en kwam het CBS met opvallend goede economische groeicijfers, ook wat er nu bekend is over de plannen van de aanstaande coalitie stemt hem tot tevredenheid.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse centrale bank heeft de huidige rentestand ongemoeid gelaten. Na drie verlagingen op rij, blijft de rente nu tussen 3,5 procent en 3,75 procent. Tijdens de persconferentie benadrukte voorzitter Jerome Powell het belang van de onafhankelijkheid van de centrale bank. Volgens macro-econoom Edin Mujagic is dat een belangrijk punt, maar moet de Fed ook naar zichzelf kijken en niet enkel en alleen naar het Witte Huis wijzen.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse dollar daalt al maanden in waarde, maar de Amerikaanse president Donald Trump lijkt daar niet al te veel over in te zitten. Integendeel, hij vindt het goed nieuws. Maar daarmee maakt hij het voor de Fed alleen maar moeilijker om de rente te verlagen. Iets wat Trump juist heel graag wil.   Wat zij Trump precies, Edin?   Aan boord van het presidentiële vliegtuig, Air Force One, werd hem gevraagd naar de lage dollar. Zijn antwoord was niet alleen dat hij zich geen zorgen maakt over de waardedaling van de dollar, maar ook dat hij die juist als goed nieuws ziet.  Volgens Trump is dat positief omdat de VS in het verleden problemen heeft gehad met landen als China en Japan, die er volgens hem toe neigen de waarde van hun eigen munt te verlagen. Daardoor worden producten die zij maken en exporteren goedkoper. Een zwakkere dollar heeft volgens Trump voor de VS een vergelijkbaar effect: alles wat Amerika produceert en over de grens verkoopt, wordt goedkoper wanneer het wordt uitgedrukt in dollars of euro’s.  Maar dit is toch resultaat van zijn beleid?   Ja. En dit wijst op een duidelijke trendbreuk. Als je deze vraag aan al zijn voorgangers had gesteld – Republikein of Democraat – dan was het antwoord altijd hetzelfde: een sterke dollar is juist in het belang van de VS. Meer werd daar niet over gezegd. Wat we nu echter horen, is een volledige ommezwaai. Een sterke dollar vindt Trump blijkbaar niet langer goed; een zwakke dollar zou juist beter zijn voor de Amerikaanse economie.  Maar, hij heeft dus geen gelijk?   Ik kan me voorstellen dat wanneer de waarde van je eigen munt daalt, je producten in het buitenland goedkoper worden. Dat kan op korte termijn de economie een klein zetje geven. Maar na verloop van tijd domineren de negatieve effecten. Alles wat je importeert wordt duurder, en bij veel handel met het buitenland kan dit juist inflatie opdrijven.  In de VS, waar de inflatie al hoog is, helpt dit niet. Als inflatie structureel hoger blijft, stijgen ook de rentes. Dat lijkt misschien gunstig maar hogere rentes remmen investeringen en drukken de koopkracht van inwoners. Het beleid is dus riskant.  Bovendien is het de vraag of een zwakkere dollar echt tot meer verkoop leidt. Met handelsconflicten kan het buitenland besluiten: ja, Amerikaanse producten zijn goedkoper, maar we willen ze liever niet en kiezen voor andere handelsrelaties.  Hoe beïnvloedt dit het rentebesluit van de Fed?  De zwakke dollar hangt voor een groot deel samen met het beleid van de president. Rechtstreekse aanvallen op de onafhankelijkheid van de Centrale Bank, handelsoorlogen en oplopende schulden zijn slecht voor de munt.  Dat maakt het voor de Fed extra moeilijk om te doen waar de president op hoopt: de rente verlagen. Je zou kunnen zeggen dat de deur misschien een klein beetje openstaat voor nieuwe renteverlagingen, maar die deur gaat eigenlijk bijna volledig dicht. En dat verhoogt de kans op een nog hevigere confrontatie tussen het Witte Huis en de Centrale Bank.  Over een paar maanden krijgen we bovendien een nieuwe voorzitter van de Fed. Als die persoon de druk van de president volgt en toch de rente gaat verlagen, dan laat hij daarmee aan iedereen duidelijk zien waar de prioriteiten liggen – en dat is blijkbaar niet bij het bestrijden van inflatie. Dat zou opnieuw slecht nieuws zijn voor de waarde van de dollar.  Is een zwakke dollar en een sterke euro iets om alleen maar blij mee te zijn?  Een sterke munt kan inderdaad een soort garantie zijn voor welvaartsstijging in een land. Maar wat betekent het concreet voor Europa? Een sterkere euro helpt onze inflatie te drukken. Dat opent de deur voor de Europese Centrale Bank (ECB) om de rente eventueel te verlagen.  Tegelijkertijd klinken er al geluiden van de ECB dat men zich zorgen maakt over de sterke euro. Dat is nu al het geval.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Autoriteit Consument & Markt (ACM) bracht het nieuwe jaarlijkse rapport Staat van de Markt uit. Daarin uit de ACM haar zorgen over de afname van de concurrentie in Nederland in het afgelopen decennium.  Volgens macro-econoom Edin Mujagić hangt dat samen met andere fenomenen waar we in Nederland mee kampen, namelijk hoge inflatie en lage arbeidsproductiviteit: ‘Ik maak me hier zorgen over.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Over het komende kabinet is macro-econoom Arnoud Boot redelijk optimistisch. ‘Juist omdat dit een minderheidskabinet is, realiseert dit kabinet zich dat het er moet zijn voor alle Nederlanders.’ De partijen zijn er bijna uit met een onderhandelaarsakkoord. Wat verwacht je daarvan?  Nou, het belangrijkste is niet zozeer wat er in het regeerakkoord staat. Het belangrijkste is dat er een groep mensen in het kabinet zit die elkaar hoe dan ook vasthoudt. Dat staat voor eensgezindheid in het kabinetsbeleid.  Dat zei ik al op de dag na de verkiezingen.  Minderheidskabinetten zijn geen kenmerk van de Nederlandse geschiedenis, maar kabinetten vallen normaal gesproken niet door krachten van buitenaf. Ze vallen doordat het kabinet zelf los zand is. Dus het absoluut belangrijke is dat er een kabinet staat dat er met elkaar iets van wil maken.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Volgens demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Mariëlle Paul gaan de pensioenen structureel met 14 pensioen omhoog. Het gaat volgens de VVD-minister om pensioenen die in het afgelopen jaar al zijn overgegaan naar het nieuwe stelsel. 'Niets van waar', zegt macro-econoom Arnoud Boot. ‘Deze cijfers zijn willekeurig ergens vandaan gehaald.’   Wat is er aan de hand?   Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moet voortgangsrapportages opstellen over de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, het zogenaamde invaren. Een deel van de fondsen is begin deze maand overgestapt, voor veel pensioenfondsen staat dit gepland op 1 januari aanstaande. Het ministerie heeft nu een brief aan de Tweede Kamer gestuurd, vergezeld van meerdere bijlagen van diverse instanties, zoals de AFM, De Nederlandsche Bank, SEO, Netspar, Ipsos en E&Y. Om het allemaal zo transparant en duidelijk mogelijk te maken. Maar die rapportages en bijlagen hebben het niet over de voorlopige rendementen die sommige pensioenfondsen mogelijk al hebben behaald. Sterker, die partijen noemen die 14 procent nergens want geen enkele partij durft deze uitspraken te doen. Die verwijzing van de minister komt voort uit artikelen van PensioenPro, die gebaseerd zijn op cijfers van pensioenadviseur Aon.  Deze cijfers hebben alleen niets te maken met de informatie van de instanties die de voortgangsrapportages zorgvuldig onderbouwen. Maar de minister zet het cijfer prominent in het persbericht. Die 14 procent is dus volledig uit de lucht gegrepen?   Dit had ze nooit mogen doen, maar het wordt nog veel erger: het is manipulatie van de berichtgeving. Geld komt niet uit de lucht vallen. Het is onmogelijk dat je er 14 procent op vooruitgaat door de pot op een andere manier in de maatschappij te steken. Er is immers nog precies evenveel geld.  De AON-rapportage waar de minister naar verwijst, meldt bovendien geen 14 procent, maar 13,6 procent. En belangrijker nog: dat cijfer is gebaseerd op slechts een paar pensioenfondsen die per 1 januari jongstleden zijn overgestapt. Een latere AON-publicatie laat echter zien dat de fondsen die als eerste zijn overgestapt hun pensioenen met 7 à 8 procent hebben verhoogd. Door de inflatie kunnen ze dat echter niet bijbenen en al hebben moeten verlagen. Het hele verhaal van die 14 procent klopt dus volledig niet.  Waarom doet ze het dan?  Dit is profileringsdrang van het ministerie of van de minister zelf, omdat er binnenkort weer verkiezingen aankomen. Ze kan dan zeggen: ‘Kijk eens naar het pensioenstelsel, wij hebben iets goed gedaan.’ Maar het gepresenteerde getal is onjuist en leidt tot onverantwoord gedrag.  Het zet toekomstige pensioenfondsen onder druk om te laten zien dat mensen erop vooruitgaan. Dit leidt tot overhaaste besluitvorming: wanneer iemand bijna pensioengerechtigd is, voelt het pensioenfonds zich gedwongen snel over te stappen, omdat men anders 14 procent misloopt.  Kortom: het huidige beleid leidt opnieuw tot onverantwoord gedrag. Het ondermijnt bovendien het hoofddoel van de overstap van het pensioenstelsel: transparantie, heldere communicatie en vertrouwen creëren.  En nu?  Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moet hierop worden aangesproken door de AFM. Want foutieve cijfers en manipulerende berichtgeving mag niet. Dit moet stoppen.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

De Amerikaanse president Donald Trump gaf gisteren een langdurige speech op het World Economic Forum in Davos. ‘Het was weer een aaneenschakeling van dingen waarbij je je afvroeg waar die cijfers vandaan komen en of dat echt zo werkt’, zegt Edin Mujagic. ‘Maar hij zei ook een aantal zaken waar ik als macro-econoom op aansla.’  Waar sloeg je dan op aan?  Hij zei bijvoorbeeld dat de Amerikaanse economie het geweldig doet sinds zijn aantreden een jaar geleden: nagenoeg geen inflatie en uitzonderlijk hoge economische groei. Dat klopt niet helemaal. Nagenoeg geen inflatie is een behoorlijke overdrijving van de werkelijkheid in Amerika. De economische groei in Amerika is inderdaad hoog geweest. Vorig jaar was die hoog en dit jaar zal die ook hoog zijn, maar uitzonderlijk hoog is het nou ook weer niet. Hij had wel gelijk toen hij zei dat dat beter is dan de andere combinatie: lage groei en hoge inflatie. Dat is een recept voor misère en achteruitgang. Daar is geen speld tussen te krijgen.  See omnystudio.com/listener for privacy information.

Dat het aantal mensen met een baan toch in armoede leeft, is het gevolg van weggevallen steunmaatregelen. De energietoeslag die tijdens de coronapandemie in het leven werd geroepen heeft de gevolgen van de hoge inflatie als het ware ‘gecamoufleerd’, zegt macro-econoom Edin Mujagic. Uit CBS-cijfers blijkt dat in 2024 zo'n 2 procent van alle werkenden in armoede leeft, dat zijn 175.000 mensen – fors meer dan in de jaren ervoor toen er zelfs sprake van een daling. Is het alleen het wegvallen van de steunmaatregelen? Het gaat om een aanzienlijke groep mensen. Sommigen van hen hebben niet het hele jaar gewerkt of maken weinig uren tegen lage tarieven. Dat geldt zowel voor zzp’ers als voor werknemers in loondienst. Tegelijkertijd willen veel van hen juist méér werken. Dat lukt alleen niet altijd. Een belangrijke oorzaak is de zogenoemde frictiewerkloosheid: niet elke werkloze kan elke openstaande vacature vervullen. Opleiding en ervaring sluiten vaak niet aan. Daardoor blijven mensen vastzitten in de groep van de werkende armen.  De hoge inflatie raakt deze mensen ontzettend hard. Maar het is toch te gek voor woorden dat een rijk land als Nederland hiermee te maken heeft?  Niet rond kunnen komen hangt niet alleen af van het inkomen. Wie structureel meer uitgeeft dan er binnenkomt, is in mijn ogen geen ‘werkende arme’: dan heb je er zelf voor gezorgd dat de eindjes niet aan elkaar te knopen zijn. Voor de meeste mensen in deze groep geldt echter juist dat zij niet lukraak geld uitgeven.  In de afgelopen vijftig jaar is de productiviteit van mensen ruimschoots verdubbeld, onder meer door technologische vooruitgang en globalisering. Tegelijkertijd zijn de lonen veel minder hard gestegen dan die productiviteit. De winsten daarvan zijn ergens anders terechtgekomen: bij bedrijfswinsten en aan de top, bij ceo’s.  Welke effecten zie je daarvan terug in de maatschappij?   Het verklaart misschien waarom mensen in rijke, westerse, landen op populistische partijen stemmen. De gouden bergen die beloofd werden, door technologische vooruitgang en globalisering, hebben de meeste mensen nooit gezien. De onderkant van de samenleving, mensen met lage inkomens, wordt het hardst geraakt door aanhoudende inflatie. Sinds de jaren zeventig is sprake van structurele inflatie: prijzen stijgen vrijwel elk jaar. Het is dan ook niet vreemd dat de groep werkende armen de afgelopen decennia alleen maar is gegroeid – niet alleen in Nederland, maar ook in de Europese Unie en de Verenigde Staten. See omnystudio.com/listener for privacy information.

De wereldwijde economie groeit dit jaar naar verwachting iets harder dan eerder werd gedacht, maakte het Internationaal Monetair Fonds (IMF) maandag bekend. Dit ondanks de geopolitieke onrust in de wereld. ‘De wereldeconomie is stabiel te midden van uiteenlopende krachten', aldus het fonds. Opvallend, zegt Edin Mujagić. ‘Het lijkt erop dat de bekabeling van de wereldeconomie ongemerkt opnieuw is aangelegd.’   See omnystudio.com/listener for privacy information.

Het traditionele nieuwjaarsartikel van de secretaris-generaal van Economische Zaken, Sandor Gaastra, is verschenen in het economisch vakblad ESB. De titel: ‘Geopolitieke macht heeft economische waarde’. Macro-econoom Arnoud Boot las het artikel ook, en is het daarmee eens. Wat bedoelt Gaastra daarmee?  In de meest negatieve betekenis bedoelt hij dat je, als je puur afhankelijk bent van een land, klem kunt komen te zitten. Dat land bepaalt dan of je welvarend kunt leven en kan zijn economische macht omzetten in een politiek instrument. Als hij daartoe bereid is, jij geen alternatief hebt en hij ook bereid is pijn te lijden, dan zit je als land klem. Dat is waar hij begint. Hij begint nu dus niet, zoals vorig jaar, met de vraag hoe we de economie productiever maken; daar besteedt hij maar één regel aan. Nu gaat het puur over economische machtspolitiek en hoe je je daar als land tegen zou kunnen weren.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

Macro-econoom Arnoud Boot stuitte in de Financial Times op een oproep om het toezicht op de financiële sector te veranderen. Het moet minder strak, is de boodschap, want er is meer dan stabiliteit: de sector moet ook competitief blijven.  Wat las je precies in de Financial Times?  Het kwam uit de European Financial Services Round Table, de lobby van grote banken en verzekeraars. Daar staat eigenlijk dat de Europese Unie het Engelse model moet kopiëren. Dan krijgt concurrentie een expliciete rol bij toezichthouders op de financiële sector, naast stabiliteit.   See omnystudio.com/listener for privacy information.

De AEX staat op recordhoogte, China heeft een historisch hoog handelssurplus en de financiële markten wereldwijd staan er goed voor. Dat terwijl de spanningen op het wereldtoneel almaar toenemen door brandhaarden in iedere uithoek van de wereld. ‘In de enorm uitgebreide handelsstromen die we wereldwijd zien, is het toch frappant dat de wereldhandel gewoon doorstoomt’, zegt ING-hoofdeconoom Bert Colijn. Toch is Europa een vreemde eend in de bijt.    See omnystudio.com/listener for privacy information.

De aanklacht van het Witte Huis tegen voorzitter Jerome Powell van de Amerikaanse centrale bank zal geen invloed hebben op het volgende rentebesluit van de Fed. Over twee weken komt de commissie bijeen om te bepalen wat er met de huidige rentestand moet gaan gebeuren. Gezien de huidige inflatie in de VS, gaat er volgens macro-econoom Edin Mujagic nog veel gebeuren. 'Het blijft een groot circus daar.’   Hoe staat het met de inflatie in de VS nu?  De inflatie is te hoog, staat nu op 2,7 procent, net als bij de vorige meting. Met enig gevoel voor optimisme kun je dit ook als een meevaller zien. Wat ook een meevaller is, is dat we weer eens inflatiecijfers hebben, want dat is de afgelopen maanden ook anders geweest. Maar als je achter dat cijfer kijkt, zie je dat voedsel 3 procent duurder is geworden. En dat voelen veel Amerikanen in hun portemonnee. Technologie is goedkoper geworden, maar dat wordt minder vaak gekocht.  De Fed mikt op 2 procent per jaar. Waarom blijft die inflatie zo hoog?  Dat is de vraag. De vorig jaar aangekondigde invoerheffingen hebben vooralsnog minder effect dan gevreesd. Want er werd gedacht dat de inflatie door die heffingen enorm zou stijgen. Die is ook licht gestegen vergeleken met begin vorig jaar, maar het is geen enorme stijging geweest. Maar het echte effect van invoerheffingen komt vaak later pas.  En het tweede waar je rekening mee moet houden, is alles wat zich in Amerika heeft afgespeeld. Vorig jaar is de dollar zo’n 5 à 10 procent in waarde gedaald, en daarvan weten we dat dit ook met vertraging inflatie-opdrijvend werkt. Het zou dus zomaar kunnen dat de inflatie in de loop van dit jaar, in plaats van verder omlaag te gaan, toch iets gaat stijgen.  Hoe nu verder dan?  De inflatie moet omlaag; daarvoor zou de rente in ieder geval niet verhoogd moeten worden. Maar de arbeidsmarkt functioneert ook niet goed, en daarvoor zou de rente juist omlaag moeten. De werkloosheid daalt wel, maar er komen maar weinig banen bij. Ze moeten kiezen, en in die spagaat zit de Fed. En dat terwijl zij worden aangevallen op hun onafhankelijkheid.  Wat betekent dit voor het komende rentebesluit eind januari? Het rentecomité van de Fed komt op 28 januari bij elkaar. Zij gaan echt niet anders naar de zaken kijken door de druk die vanuit het Witte Huis wordt opgevoerd. Maar de pr rond het besluit zal wel onder een vergrootglas komen te liggen. Als ze besluiten de rente te verlagen, zal de rest van de wereld denken dat de Fed gevoelig is voor druk. Als ze de rente gelijk houden, zullen ze worden beticht van politieke beïnvloeding. De uitleg en interpretatie van het besluit zal lastig worden voor de Fed.  See omnystudio.com/listener for privacy information.