Advertise on podcast: ISVW filosofie podcast

In 1985 verscheen Een cyborg manifest. Nu, meer dan veertig jaar later verschijnt er een heruitgave bij de ISVW. Donna Haraway onderzoekt in dit manifest de verhoudingen tussen mens en machine. Een onderzoek waar we sinds 1985 nog steeds niet over zijn uitgepraat. Bart Geeraedts spreekt erover met Lydia Baan Hofman, die het nawoord schreef bij de heruitgave. Denkend over onszelf als cyborgs zijn we gebroken wezens. We schakelen de hele dag door tussen verschillend gecodeerde rollen die door technologie worden gefaciliteerd en versterkt. Van die gebrokenheid maken de kapitalistische structuren handig gebruik. Het is efficiënt, onderbetaald en onderling slecht georganiseerd. Maar dankzij die gebrokenheid is er ook ruimte om weer zeggenschap over die codes terug te winnen. Het socialistisch feminisme biedt daar inzichten voor.

Zelfliefde. Dit woord lijkt aan inflatie onderhevig te zijn. Zelfhulpboeken en coaches beloven ons zelfliefde, via soms oppervlakkige of zelfs misleidende boodschappen. En tegelijkertijd roept een teveel aan zelfliefde beelden op van Amerikaanse presidenten of mensen uit de showbizz, waar zelfliefde overkomt als zelfadoratie. Toch is dat niet wat filosofisch gezien met zelfliefde bedoeld wordt. Want binnen deze commerciële context dreigt zelfliefde een consumptiegoed te worden, waarbij het risico bestaat dat we voorbijgaan aan de diepere ethische en relationele dimensies van dit begrip. Daarom organiseert de ISVW een hele cursusweek over zelfliefde met als titel 'Zelfliefde en de Ander'. In deze aflevering gaat Bart Geeraedts in gesprek met Samira van de Meulengraaf en Rogier Huffnagel. Een gesprek waarin veel vooroordelen rond zelfliefde ontzenuwd worden.

Een uiterlijk: we worden ermee geboren en zitten er de rest van ons leven aan vast. Of niet? Ons uiterlijk lijkt steeds meer te moeten voldoen aan idealen en normen die voor de meesten onhaalbaar zijn. Bovendien is rondom dit ideale uiterlijk een hele industrie ontstaan. Waarom blijven we streven naar deze uiterlijke perfectie? En wat doet het eigenlijk met onze identiteit als we aan ons uiterlijk beginnen te sleutelen? In deze aflevering spreekt Bart Geeraedts met Doortje Lenders. Doortje is publieksfilosoof en schrijver voor onder andere Vrij Nederland, Trouw en Filosofie Magazine. Ze werkt aan een boek over de ethiek van schoonheidsidealen dat in 2027 verschijnt bij Mazirel Pers en publiceert over hetzelfde thema de nieuwsbrief NET ECHT. Daarnaast is ze hoofdredacteur van filosofieplatform Bij Nader Inzien. Van 19 tot en met 23 oktober vindt bij de ISVW de cursusweek Machtig mooi: De filosofie van schoonheidsidealen plaats, samengesteld door Doortje. Deze cursusweek wil breken met het Platoonse idee dat schoonheid een ladder naar het Goede is, en wil op zoek naar een nieuwe ethiek van uiterlijke schoonheid.

Een gesprek met filosoof, schrijver en dichter Jannah Loontjens. Zij stelde de cursusweek Existentialisme samen. Voor de existentialisten begint het denken met het dagelijkse bestaan: leven we het leven dat we willen leiden? Waarom maken we de keuzes die we maken? In hoeverre zijn we daarin vrij? In deze cursusweek komen zowel de voorlopers van het existentialisme als de belangrijkste filosofen die tot deze stroming worden gerekend aan bod: Simone de Beauvoir, Albert Camus en Jean-Paul Sartre. Deze Franse filosofen schreven naast essays en filosofische werken ook romans, verhalen en theater. Terwijl existentialisme ten eerste draait om vrijheid van denken, gaat het ook om de kracht van taal, argumentatie en inlevingsvermogen. Loontjens zelf is daar een voorbeeld van. Onder andere in haar laatste roman Gala en Zev komen tal van vragen rond vrijheid, geconditioneerdheid, en moraliteit voorbij.

Karel Appel smeet de verf met heel zijn lijf en leden op het doek. Johannes Vermeer priegelde zijn schilderijen minutieus bij elkaar. Wat zegt dat over hoe de kunstenaar de wereld beziet? En over hoe de beschouwer ernaar kijkt? In deze aflevering een gesprek over de masterclass Filosofie en kunst bij de ISVW. Arthur d'Ansembourg vertelt over hoe filosofie de dialoog tussen jou en het kunstwerk kan vormen en verdiepen. Heidegger, Merleau-Ponty, Gadamer, Lyotard en Deleuze hebben veel geschreven over kunst en kunnen je kunstbegrip vergroten. Of je kunstgenot verrijken. In deze aflevering komen een aantal van hun vragen en inzichten aan bod. Zaterdag 10 oktober 2027 begint een reeks van 5 weekenden, verspreid over 2026-2027, waarin telkens één filosoof centraal staat.

Na meer dan twee millennia beleven de stoïcijnen een ongekende revival. Welke spirituele lifehacks hebben zij ons te bieden? En hoe verhouden die zich tot de levenslessen van hun tijdgenoten, zoals de epicuristen en de sceptici? Bart Geeraedts in gesprek met Michiel Buis over Stoïcijnen en solidariteit, over sceptici die door hun vragen in mystieke sferen komen en over epicuristen die juist voor matiging pleiten. Op 19 september 2026 begint de eerste module van de opleiding Grote denkers. Michiel Buis zal in deze opleiding het weekend over de Hellenistische scholen voor zijn rekening nemen.

In deze podcast bespreken Bart Geeraedts en Paul van Tongeren het denken van Aristoteles. Waar Plato echte kennis zocht in de ideeënwereld, richtte Aristoteles zich op de bestudering van de wereld om ons heen. Paul van Tongeren legt uit hoe Aristoteles voortbouwt op Plato maar zich er ook tegen afzet. Het goede streef je niet na door je te richten op de idee van het goede, maar door te handelen. Geluk (eudaimonia) is de optimale zelfverwerkelijking van wie je specifiek bent. Het verlangen naar een 'gelukt' leven vraagt om deugden die je ontwikkelt door ervaring, niet door denken alleen. Die deugden ontwikkel je door het juiste midden te vinden tussen uitersten. Maar niet iedereen heeft hiertoe dezelfde mogelijkheden, je moet ook een beetje geluk hebben. Op 19 september 2026 begint de eerste module van de opleiding Grote denkers. Paul van Tongeren zal in deze opleiding de weekenden over Aristoteles en over Nietzsche voor zijn rekening nemen.

Een gesprek over de hechte, korte en explosieve vriendschap tussen Friedrich Nietzsche en Richard Wagner. De jonge twintiger Nietzsche was diep onder de indruk van de late vijftiger Wagner. Nietzsche was kind aan huis bij Richard en Cosima Wagner die een soort pleegouders voor hem werden. Toch werden ze uiteindelijk elkaars 'tegenpolen', zoals Nietzsche beweerde. Nietzsche liet na de opening van het Festspielhaus in Bayreuth in 1876 geen spaander heel van Wagner en zijn megalomane projecten. Bart Geeraedts gaat in deze aflevering in gesprek met Nietzschekenner en -vertaler Maarten van Buuren. Onlangs vertaalde hij van Nietzsche diens De geboorte van de tragedie. Een vroeg werk waarin Nietzsche aanvankelijk zijn bewondering voor Wagner verwoordde. Op 12 & 13 september is er het filosofieweekend Nietzsche en Wagner door Maarten van Buuren. Met een gastlezing van Elmer Schönberger en een optreden van theatermakers Ekaterina Zhemaitis (piano) en Mikhail Volkov (verteller). Zhemaitis en Volkov maakten de voorstelling: Key Words. Wagner & Nietzsche.

In deze aflevering geeft filosoof Thijs Lijster een heldere inleiding op de kritische theorie, ontwikkeld door de denkers van de Frankfurter Schule. In reactie op de opkomst van het fascisme en in tegenstelling tot het toendertijd dominante positivisme betoogden Max Horkheimer, Theodor Adorno en andere denkers van de Frankfurter Schule dat filosofie niet alleen de samenleving moet beschrijven, maar haar ook kritisch moet beoordelen. Filosofie heeft volgens hen de taak om onderdrukking zichtbaar te maken en bij te dragen aan maatschappelijke emancipatie. Lijster schreef de inleiding bij Eva von Redeckers boek 'Revolutie voor het leven' en laat zien hoe de ideeën van de Frankfurter Schule doorwerken in haar denken. Aan bod komen onder meer haar kritiek op het kapitalisme, haar opvattingen over eigendom en haar begrip van 'fantoombezit'. Deze podcast werd opgenomen in 2025, in aanloop naar de Van Eedenlezing die Eva von Redecker dat jaar verzorgde. Thijs Lijster is gastspreker in de Summerschool Ik heb dus ik ben. De filosofie van bezit (20 t/m25 augustus) door Valerie Granberg en gastsprekers onder wie Eva von Redecker (online). Ook zal hij te gast zijn bij de Summerschool over Walter Benjamin (17 t/m 21 augustus) door Peter Huijzer en gastsprekers.

Tivadar Vervoort stelde een Summerschool samen over Judith Butler. Een gesprek over de radicale vorm van feminisme die Butler beschreef in diens boek 'Wie is er bang voor gender?'. Een feminisme dat verder gaat dan waar Simone de Beauvoir over schreef. Butler put inspiratie uit denkers als Friedrich Nietzsche en Michel Foucault. Waar Nietzsche in zijn Genealogie van de moraal de willekeur van morele grondslagen blootlegde, beschrijft Butler een 'genealogie van gender'. Volgens Butler is niet alleen gender, maar ook sekse een sociaal construct. Een gesprek met Bart Geeraedts over de sociale krachten die vrijkomen wanneer iemand de genderrol ter discussie stelt die hen bij de geboorte wordt toegekend.

In deze podcast vertelt schrijver, Houellebecq-vertaler en kunstfotograaf Martin de Haan over het werk van de Franse auteur Michel Houellebecq. Houellebecq portretteert de moderne mens als een eenzaam individu in een door marktdenken gedomineerde wereld. In zijn werk onderzoekt hij thema's als verlangen, lijden, vrijheid, moraal, religie en wetenschap, en legt hij de fundamentele tegenstrijdigheden van het menselijk bestaan bloot. Van 22 t/m 26 juli verzorgt Martin de Haan de summerschool Denkers van nu: Michel Houellebecq.

Een gesprek met Laurens ten Kate over Hannah Arendt en Emmanuel Levinas. Ten Kate is filosoof, religiewetenschapper en theoloog. En is emeritus-hoogleraar Vrijzinnige religiositeit en humanisme aan de Universiteit voor Humanistiek in Utrecht. Bij de ISVW geeft hij de summerschool 'Tussen Arendt en Levinas'. En bij ISVW-uitgevers verscheen zijn boek: 'Tussen markt en volk, Vrijzinnig-religieuze vragen aan een neoliberale wereld'. Met Bart Geeraedts spreekt hij over hoe 'de Ander' je leven bepaalt en verandert. Hoe deze ontmoeting altijd óók een ontmoeting met jezelf is. Een ontmoeting in een ruimte die door niemand geclaimd mag worden. Van daaruit wordt je handelen politiek. En dat blijkt een zeer actueel thema te zijn.

Filosoof Lianne Tijhaar en psychiater Bram de Ridder leggen aan Bart Geeaedts en Valerie Granberg uit hoe psychiaters gebaat kunnen zijn bij filosofie op de werkvloer. Er is volgens Tijhaar een brede beweging binnen de psychiatrie die steeds kritischer staat tegenover een reductionistische kijk op psychiatrisch lijden, waarbij na een diagnostisering vaak medicijnen worden voorgeschreven. Want volstaat dit denken in mentale stoornissen nog wel? Bram de Ridder legt uit hoe de filosofie kan helpen om het perspectief van de psychiater te verruimen, zodat de ervaring van de patient niet enkel als afwijkend maar ook als betekenisvol kan worden gezien. Lianne Tijhaar ontwikkelde voor de ISVW de leergang Filosofie voor psychiaters. Bram de Ridder is docent van de leergang, naast Linde van Schuppen, Sanneke de Haan en Floortje Scheepers. De leergang Filosofie voor psychiaters start op 9 november. #filosofievoorpsychiaters #psychiatrie #filosofie #psychiatrie #leergang #wijsheidaanhetwerk

Bart Geeraedts gaat in gesprek Hans Achterhuis over zijn boek Democraticide. Achterhuis is dankbaar voor de democratie waarin hij leeft. Maar die democratische rechtstaat, waar mensenrechten gewaarborgd zijn, ligt steeds meer onder vuur. Overal ter wereld worden democratische instituties in hoog tempo afgebroken, nota bene door politici die zich beroepen op de wil van het volk. Denkers als Jean-Jacques Rousseau, Alexis de Tocqueville, Hannah Arendt, Ingrid Robeyns en David Van Reybrouck passeren de revue in een zoektocht naar antwoorden op vragen als: Waarom moeten we de democratie verdedigen? En hoe zouden we dat moeten doen? Democraticide is verschenen bij ISVW Uitgevers.

Bart Geeraedts sprak met Hanno Sauer over zijn boek Klasse. Voortbouwend op de ideeën van Thorstein Veblen betoogt Sauer dat sociale klassen meer zijn dan economische categorieën. Sociale hiërarchieën reproduceren zich via statussignalen, zoals smaak en gedrag. Daardoor blijven klassenverschillen een fundamenteel kenmerk van de moderne samenleving.