Advertise on podcast: Açık Mimarlık

Konuklarımız Müge Cengizkan ve Ali Cengizkan ile “Bir Şehir Kurmak 1923–1933: Cumhuriyet’in İlk On Yılında Bir Şehir Kurma Öyküsü” sergisini konuşuyoruz.  

48. Yapı Fuarı-Turkeybuild Istanbul 27-30 Nisan tarihleri arasında gerçekleşecek. Bu yıl da fuar kapsamında farklı temalarda etkinlikler ve paneller düzenleniyor. Akif Yağız Saraçlar, Burak Katmer ve Özge Meriç yayın konuklarımız; "Cesaretle Tasarlamak: Kriz Çağında Mimarlık ve Kentler" ve "Yeni Ekonominin Malzemeleri: Değer, Verim ve Cesaret" panellerinden hareketle dönüşen mimarlık pratiklerini ve değer algılarını konuşuyoruz.

Konuklarımız Mario Magnarelli ve Paolo Girardelli ile yeni çıkan "Diplomasinin İzleri: Türkiye'de İtalyan Temsilcilik Yapıları" kitabı vesilesiyle İstanbul'daki İtalyan mirasını ve yüzyıllar süren diplomatik ilişkilerin ürünü mimari yapıları konuşuyoruz. İtalyan Büyükelçiliği'nin girişimiyle Ege Yayınları'ndan çıkan ve Mario Magnarelli ile Luca Orlandi editörlüğündeki kitapta, Tomtom'daki Venedik Sarayı, Tarabya'daki yazlık konut, Cihangir'deki İtalyan Hastanesi, Ankara'daki İtalyan Büyükelçiliği Binası'nın da dahil olduğu pek çok yapının ayrıntılı belgelemeleri bulunuyor ve bu yapıların geleceğine ilişkin öneriler sunuluyor. Ayrıca Cristiana Pallini, Sedat Bornovalı, Paolo Girardelli, Silvia Pedone ve Hatice Adıgüzel'in makaleleri ile bu yapılar tarihsel bağlamlarında tartışılıyor.

Her ayın son haftasında Cenk Dereli ile mimarlık gündemine bakıyoruz; bu hafta odağımızda mimarlık ödülleri ve yarışmalar var. Pritzker Vakfı'nın Jeffrey Epstein ile ilişkilerinin ortaya çıkması, bunun ardından Pritzker Ödülü'nün ertelenmesi, fakat birkaç hafta sonra Smiljan Radić Clarke'ın ödülü kazandığının duyurulması, Türkiye'de 20. Ulusal Mimarlık Ödülleri'nin büyük ödüllerinin ve başarı ödülü adaylarının açıklanması, İzmir'de depremde hasar gördüğü gerekçesiyle yıkılan belediye binası yerine açılan mimari proje yarışması ve yeni yönetimin bu yarışma ile elde edilen projeler yerine başka bir projeyi uygulamaya geçirmesi bugünkü konularımız. 

Kadıköy Rıhtımı'ndaki dolgu alanında yapılması planlanan ve cami, yeraltı otoparkı ve kültür merkezini içeren 33 bin metrekare inşaat alanlı proje, 2015 yılında başlayan uzun yargı süreci devam ederken yeniden gündeme geldi. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi'nin iptal kararını bozmasının ardından geçtiğimiz günlerde alandaki otopark boşaltıldı. Projede neler öngörülüyor, dolgu alanlarında yapılaşma niçin riskli, yasal süreç nasıl ilerliyor? Kadıköy Caferağa muhtarı, mimar Hanife Dağıstanlı güncel durumla ilgili bilgilendiriyor.   

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular bu ay Atina'da katıldıkları “Çalışan Mimar, Mühendis ve Teknik Elemanların Uluslararası Deneyimleri: Çalışma Koşulları, Haklar, Talepler, Mücadeleler” başlıklı etkinlikten yola çıkarak mimarlık alanında uluslararası çalışma koşullarını, emek gündemini ve örgütlü kolektif çabaları gündeme alıyor. Etkinlikte yer alan İtalya, İngiltere, Türkiye ve Yunanistan örnekleri üzerinden mimarlık işçilerinin bu ülkelerdeki en öne çıkan düşük ücretler, işsizlik, ücretsiz fazla çalışma gibi sorunlarını, mimarlığın üretildiği, ekonomik, sosyal ve politik bağlamı ve bir araya gelen bu kolektiflerin çalışmalarını değerlendiriyor. Nihal Evirgen'in moderatörlüğünde Dicle Kumaraslan ve İdil Elkıran mimarlık işçileri arasında artan talepler ve hak mücadelelerinin gelecek açısından önemini ve BIG, Snohetta gibi büyük ofislerdeki sendikalaşma girişimleri ile ABD'deki mimarlık yüksek lisansının profesyonel derece olmaktan çıkarılma kararları üzerinden tartışmaya açıyor.

Kenneth Frampton'ın kült metni "Modern Mimarlık: Eleştirel Bir Tarih" Türkçe'ye çevrilerek Arketon Yayınları'ndan yayımlandı. Kitabın çevirmeni Haluk Uluşan, editörleri Amber Eroyan ve Pınar Gökbayrak ile bu programda kitabın özenli çeviri ve hazırlık serüvenini, niçin çok önemli bir metin olduğunu, Frampton'un 1980 yılında yazdığı bu metinle mimarlık tarihine nasıl yeni kavrayışlar getirdiğini, Türkçe'ye de çevrilen 2007 baskısındaki katkıları konuşuyoruz.

Ömer Selçuk Baz ile Yalın Mimarlık'ın güncel sergisi, kitabı, öğrenci buluşmaları vesilesiyle bir araya geldik; farklı üretimleri ve paylaşımları üzerine konuştuk.

Mekan ve astrolojinin arasında nasıl ilişkiler kurabiliriz? Doğum haritaları nasıl hazırlanıyor, bu haritaların mekansallığını nasıl yorumlarız? Burçların coğrafi sembolizmleri ve mekanla ilişkileri neler? Astro kartografi nedir? Mimar ve akademisyen Ufuk Soyöz ile konuşuyoruz.

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular ekibi bir yıldır her haftanın ikinci perşembesi Açık Mimarlık'ı devralıyor. Bu haftanın programında Nihal Evirgen, Eylül İnce ve Batuhan Yaşa ekibe öğrencilerin nasıl dahil olduklarını ve şimdiye kadar neler yaptıklarını, Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular'ın nasıl bir alternatif öğrenme ve paylaşım alanı kurduğunu, niçin bu tür alanlara ihtiyaç duyduklarını, toplumsal hareketlere dair öğrencilerin düşüncelerini konuşuyorlar. 

Apaçık Radyo'nun 63. yayın döneminin ilk programında Aslı Serbest, Merve Elveren, Meriç Öner, Metehan Özcan stüdyoda. Merve Elveren ve Meriç Öner’in küratörlüğünde YUNT'ta gerçekleşen ve farklı bölümler halinde bir yıla yayılan VarYok programının ikinci bölümü “VarYok: Halı Altı” 4 Şubat'ta başlıyor. Sergi, Metehan Özcan ile Mona Mahall ve Aslı Serbest’in uzun soluklu araştırmaları üzerinden geçmiş ve geleceğe alternatif bakışlar öneriyor.

Cenk Dereli mimarlık alanındaki araştırmaları da kapsayan güncel fon başvurusu çağrılarını paylaşıyor, 2026 Londra Serpentine Pavyonu'nu kimin yapacağının duyurulması üzerine önceki yıllardaki projelerden ve mimarlarından bahsediyor ve Nobel Merkezi'nin yıllardır devam eden tartışmalı sürecini değerlendiriyor. 

Mimarlık eğitimini de etkileyecek kökten değişiklikler hem Türkiye'de hem dünyada gündemde. ABD'de Trump yönetiminin "Big Beautiful Bill" torba yasa tasarısı, aralarında mimarlığın da olduğu kimi üniversite bölümlerinin profesyonel derece olmaktan çıkarılmasını öneriyor. Bu değişiklikle mimarlık bölümlerinin öğrenci kredi sistemleri değişecek ve mevcut vize güçlükleri ile öğrenci kaybeden mimarlık okullarında okumak daha da "masraflı" hale gelecek. Türkiye'de ise üniversitelerin üç yıla düşürülmesi planlanıyor. Oysa mimarlık eğitiminin 5 yıl olması gerektiğine dair UIA (Uluslararası Mimarlık Birliği) 2017 yılında görüş sunmuştu. Bu gelişmeleri yapay zekanın mesleki demografiye etkisi, ekonomik şartlar, sektör güdümlü eğitim, beşeri bilimlerin yaşadığı küresel sorunlarla beraber konuşuyoruz, Evren Uzer ve Cenk Dereli stüdyoda.

Evren Uzer ile beraber bu programda, New York The New School'da açılan "Making Space as Matrix" sergi ve sempozyumu vesilesiyle, konu ettiği feminist mimarlık pratiklerine bakıyoruz. Sergide arşivleri sunulan, 1980 yılında Londra'da kurulan Matrix Feminist Tasarım Kooperatifi'nin ve New Yorklu mimar Susana Torre'nin pratiklerinde sorguladığı konular bugün de güncelliğini koruyor. Mimarın rolü ve kimliği, öğrenerek yapmak, süreç odaklı ve açık uçlu tasarım, kolektiflik, mimarlığın dili ve temsili, mimarlık disiplininin politika ile ilişkisi gibi konulara dair feminist tavırlarını, güncel bağlamlarla beraber tartışıyoruz.

Mimarlıkta Rahatsız Edici Sorular ekibi bu ay çalışmalarının ikinci dönemine geçiş yapıyor ve 19 Mart süreci sonrasında bu defa üniversite dışına çıkarak düzenledikleri atölyeleri konu ediyor. Toplumsal ve politik hareketlerin içinden geçilen süreçte üniversite gençliğinin rolü, Ankara'da kamusal mekanların toplumsal hareketlere nasıl sahne olduğu ve üniversite kampüslerinin önemi gibi çok sayıda husus bir bütünlük içinde ele alınıyor. Gençlerin politize olmasının arkasında yatan geleceksizlik ve güvencesizlik konusunu karamsar bir tespit olmanın ötesinde kendi geleceğine sahip çıkma iradesi üzerinden okuyan ekip, kendi çalışmalarını da bu kapsamda yeniden tartışmaya açıyor. Nihal Evirgen'in moderatörlüğünde, E. Merve Nalçakar ve İpek Bengisu Kumaş, kamusal mekan ve toplumsal hareketleri aynı zamanda mimarlık, planlama ve üniversite eğitimi ile de ilişkilendirerek değerlendiriyor.