Advertise on podcast: M-HVAC

در ادامه مسیر «قنات، یخچال و شهرهای هیدرولیکی»، این بار به سراغ شوادان‌های دزفول و شوشتر رفتم؛ فضاهایی در دل زمین که با تکیه بر جرم حرارتی خاک، تهویه طبیعی، داریزه و گاهی ارتباط زیرزمینی از طریق تال، شرایطی بسیار متفاوت از گرمای شدید بیرون ایجاد می‌کردند. در این اپیزود، شوادان را از زاویه مهندسی تأسیسات و آسایش حرارتی بررسی می‌کنم: از دما و رطوبت گرفته تا سرعت هوا، MRT، سرمایش تبخیری و نقش خودِ انسان در سازگاری با محیط. شاید قرار نباشد امروز دوباره همان شوادان را بسازیم، اما می‌توانیم از شیوه فکر کردن سازندگانش یاد بگیریم؛ کمتر جنگیدن با طبیعت و بیشتر هماهنگ شدن با زیست‌بوم.

پترا در سال ۱۹۸۷ در اردن کارش را شروع کرد و به‌تدریج محصولات تهویه مطبوع خود را به بازارهای منطقه و آمریکا رساند. در این قسمت، مسیر رشد پترا را از زاویه‌ای بررسی می‌کنیم که برای صنعت تأسیسات ایران هم آشناست: ساخت محصول، ایجاد امکان آزمون، دریافت گواهی‌های بین‌المللی و رساندن دستگاه به دست مشتری در بازارهای دیگر. این قسمت در ادامهٔ «گپ با پیشکسوتان صنعت تأسیسات» است. با نگاهی به تجربهٔ پترا و شرکت‌هایی مانند ساراول و تهویه، می‌پرسیم ارتباط با نهادهای استاندارد، دسترسی به بازار و تسهیل صادرات چه سهمی در دوام و رشد یک کارخانه دارند. اگر در این شرکت‌ها کار کرده‌اید یا سند و تجربه‌ای دربارهٔ این مسیر دارید، خوشحال می‌شوم روایت شما را هم بشنوم.

اگر قسمت اول بیشتر درباره مسیر حرفه‌ای و بستری بود که مهندس منصف در آن فعالیت کرد، قسمت دوم وارد روش فکر کردن و روش کار کردن او می‌شود. با ادامه گفت‌وگو با مهندس محمود رضایی، درباره منابع و رفرنس‌های مورد استفاده در تدوین نشریه ۱۲۸ و مباحث ۱۴ و ۱۶ مقررات ملی ساختمان، فرآیند تهیه پیش‌نویس‌ها، گردش مدارک بین اعضای کمیته، نظرخواهی عمومی و تفاوت میان «حکم» در مقررات و توضیح و آموزش در User Guide صحبت می‌کنیم. در کنار آن، از شیوه QA و کنترل طراحی، کمیته‌های فنی و lesson learned، پرورش نیروهای متخصص و نگاه منصف به حفظ دانش فنی می‌شنویم؛ نگاهی که در یک جمله خلاصه می‌شد: دانسته‌ها نباید با آدم‌ها از بین بروند؛ باید نوشته و ساختاربندی شوند تا بعد از آنها هم باقی بمانند. از بیمارستان کاشان به‌عنوان یکی از نقاط عطف این مسیر تا پروژه‌های بزرگ‌تر بعدی، این قسمت داستان تبدیل تجربه پروژه به سیستم، استاندارد و حافظه فنی یک صنعت است.

مردی با مداد و پاک‌کن؛ مهندسی که پیش از آن‌که بسیاری از همکارانش او را از نزدیک بشناسند، دقت و نظم فکری‌اش را از روی نقشه‌ها، محاسبات و مدارک فنی‌اش شناخته بودند. در قسمت اول ویژه‌نامه مهندس حشمت‌الله منصف، به بخشی از مسیر بیش از شش دهه فعالیت حرفه‌ای او در صنعت تأسیسات ایران می‌پردازیم؛ از تجربه‌های اولیه در شرکت‌هایی مانند جنرال مکانیک و کوانتا، تا حضور مؤثر در شرکت خانه‌سازی ایران و شکل‌گیری بستری که طراحی، اجرا، آموزش، مستندسازی و انتقال تجربه را کنار هم قرار داد. با روایت مهندس محمود رضایی و خاطرات جمعی از همکاران مهندس منصف، از پروژه سرخس و کیفیت مدارکی می‌شنویم که نخستین تصویر منصف را در ذهن رضایی ساخت؛ از آرشیو فنی و کمیته‌های درس‌آموخته در خانه‌سازی، از تجربه بیمارستان‌سازی در مقیاسی بزرگ، و از فرهنگی که هدفش فقط تمام‌کردن یک پروژه نبود، بلکه ساختن دانشی بود که بتواند در پروژه بعدی و برای نسل بعد دوباره استفاده شود. این قسمت آغاز روایت مهندسی است که مستندسازی برایش یک کار اداری نبود؛ بخشی از خود مهندسی بود.

گفت‌وگو با مهندس رفیعی درباره توسعه محصول، تست و بومی‌سازی چون دقیقاً همان چیزی است که در فایل دیده می‌شود: استفاده از کاتالوگ به‌عنوان نقطه شروع، بعد طراحی جزئیات، ساخت نمونه، تست و اصلاح تا رسیدن به محصول خود شرکت

در این قسمت از «گپ با پیشکسوتان صنعت تأسیسات» با مهندس نقوی‌پور، از مدیران باسابقه ساراول، درباره فرهنگی صحبت می‌کنیم که سال‌ها با عبارت «با افتخار ساخت ایران» شناخته می‌شد. گفت‌وگو از مسیر شکل‌گیری ساراول و تأکید مهندس دهش بر تولید داخلی شروع می‌شود؛ رویکردی که برخلاف بعضی شرکت‌های هم‌دوره، بیشتر بر توسعه توان فنی داخل شرکت و حل مسئله متکی بود تا گرفتن لایسنس از یک برند خارجی. مهندس نقوی‌پور از نقش مهندس زرگریان، فضای رشد برای مهندسان جوان، یادگیری از دل پروژه و تجربه، و دورانی می‌گوید که ساراول در سال‌های جنگ به یکی از مراکز حل مسائل فنی پیچیده تبدیل شده بود؛ جایی که قطعات و تجهیزاتی را می‌آوردند که ساخت یا تعمیرشان برای دیگران دشوار بود. این اپیزود روایتی است از تولید داخل، اعتماد به توان مهندسی، فرهنگ حل مسئله و فراز و فرود یکی از مهم‌ترین شرکت‌های صنعت تأسیسات ایران.

در این اپیزود M-HVAC، ابتدا برای مخاطبی که با مقررات ساختمانی انگلستان آشنا نیست، از Part L و Part O، airtightness، تست 50 Pa، نقش پنجره، نویز، کیفیت هوای بیرون و محدودیت‌های امنیتی شروع می‌کنیم. بعد می‌رویم سراغ مهم‌ترین تغییرات نسخه 2026:Criterion B و تغییر از ۳۲ ساعت به ۴ شب، ceiling fan، weather files، سه‌مرحله‌ای شدن assessment، Home Office، Criterion D، window opening و zero infiltration برای ساختمان‌های نوساز. اما سؤال اصلی اپیزود فقط این نیست که «چه چیزهایی عوض شده؟» این تغییرها چه چیزی درباره نحوه فکر کردن قانون‌گذار، تجربه مهندسان و فاصله بین مدل و ساختمان واقعی به ما می‌گویند؟

در این قسمت از «گپ با پیشکسوتان صنعت تأسیسات» با آقای عبداللهی، از مجریان و پیمانکاران شعله خاور در دهه ۱۳۵۰، گفت‌وگو می‌کنیم. از ساختار بزرگ طراحی، نظارت و اجرا در شعله خاور تا نحوه تربیت مهندسان و پیمانکاران، تخصص‌گرایی در اجرا و ارتباط نزدیک بین دفتر طراحی و سایت. اما شاید مهم‌ترین بخش این گفت‌وگو، فرهنگی باشد که بارها با واژه‌هایی مثل صداقت، کیفیت، اعتماد و رابطه برد-برد توصیف می‌شود؛ فرهنگی که به گفته آقای عبداللهی تا سال‌ها بعد باعث می‌شد جمله «شعله‌خاوری هستی؟ خیالم راحت است» معنای خاصی داشته باشد. در این اپیزود همچنین درباره ساختار پیمانکاران تخصصی، نحوه واگذاری پروژه‌ها و نقش اسکندر ارجمند در شکل‌گیری این فرهنگ صحبت می‌کنیم

در اولین قسمت از مجموعه گپ با پیشکسوتان صنعت تأسیسات، پای صحبت مهندس علیرضا حمزه‌لو می‌نشینیم؛ از نسل مهندسانی که سال‌ها در قلب صنعت تأسیسات ایران حضور داشته‌اند.این گفت‌وگو ما را به سال‌های آغاز شکل‌گیری تأسیسات مدرن در ایران می‌برد؛ از نخستین سیستم‌های گرمایش مرکزی و شکل‌گیری شرکت‌هایی مثل ایرمک و کولاک ایرمک، تا ورود دانش فنی، نمایندگی برندهای خارجی و شروع تولید داخل. در این قسمت درباره نقش مهندسانی مثل گریگوریان، هوپه و ویگن فیلپوسیان، مسیر انتقال تجربه از پروژه به صنعت، و شکل‌گیری نسل اول شرکت‌های تأسیساتی صحبت می‌شود.این مجموعه قرار است روایت‌ها و تجربه‌های پیشکسوتان را کنار هم بگذارد تا تصویر کامل‌تری از مسیر رشد، بومی‌سازی و فراز و فرود صنعت تأسیسات ایران شکل بگیرد.

برندهای ما کجا رفتند؟ چرا Alarco نداریم؟ در این میان‌قسمت از M-HVAC، مسیر رشد شرکت‌های قدیمی صنعت تأسیسات ایران را با Alarko در ترکیه مقایسه می‌کنم. از شعله خاور، ساراول، تهویه و اتمسفر تا موضوعاتی مثل R&D، ظرفیت تولید، نیروی متخصص، انتقال فناوری و سیاست صنعتی. سؤال اصلی این است که چرا بعضی شرکت‌های هم‌دوره توانستند به برندهای بزرگ و ماندگار تبدیل شوند و بعضی دیگر نه. این اپیزود بیشتر از آن‌که دنبال مقصر باشد، دعوتی است برای فکر کردن به مسیر رشد صنعت تأسیسات ایران.

در این قسمت از M-HVAC با دکتر رضا مسعودی‌نژاد در یک بستر دوستانه درباره قنات، آبراه‌ها و نقش آن‌ها در شکل‌گیری شهر و جامعه گفت‌وگو می‌کنیم. بحث از انتقال آب فراتر می‌رود و به شبکه‌های همکاری، تقسیم کار، مدیریت منابع، سازگاری با اقلیم و پیوند میان شهر، روستا و مهندسی می‌رسد؛ نگاهی به قنات نه فقط به‌عنوان یک سازه تاریخی، بلکه به‌عنوان یک سیستم مهندسی هماهنگ با زیست‌بوم.

قنات فقط راهی برای انتقال آب نبود؛ در بعضی نقاط ایران، بخشی از یک سیستم هوشمندانه برای تولید و نگهداری یخ هم محسوب می‌شد. در این اپیزود درباره‌ی یخچال‌های سنتی ایران صحبت می‌کنم؛ اینکه آب چگونه به محل یخچال می‌رسید، یخ در شب‌های سرد زمستان چگونه تولید می‌شد و معماری یخچال چگونه کمک می‌کرد این یخ تا ماه‌های گرم سال باقی بماند. همچنین به این نکته می‌پردازم که منبع آب یخچال‌ها همیشه قنات نبوده و بسته به موقعیت جغرافیایی می‌توانسته از رودخانه، آب‌های سطحی یا برف و یخ مناطق کوهستانی تأمین شود. از نگاه من، یخچال ایرانی فقط یک بنای تاریخی نیست؛ نمونه‌ای جالب از مهندسی اقلیمی، سرمایش طبیعی و استفاده هوشمندانه از انرژی و منابع محلی است.

در این اپیزود M-HVAC به سراغ یکی از کمتر روایت‌شده‌ترین فصل‌های تاریخ مهندسی تأسیسات ایران می‌رویم؛ شرکت شعله خاور و مهندس اسکندر ارجمند. شرکتی که از نخستین بازیگران جدی تأسیسات و تهویه مطبوع مدرن ایران بود، با Carrier همکاری داشت، در تربیت نسل اولیه مهندسان و تکنسین‌های HVAC نقش ایفا کرد و نام برخی از چهره‌های مهم بعدی صنعت تأسیسات ایران با آن گره خورده است. در این اپیزود می‌پرسیم: شعله خاور دقیقاً چه شرکتی بود؟ رابطه آن با Carrier چه بود؟ اسکندر ارجمند چه نقشی در آن داشت؟ ارتباط آن با Carrier ThermoFrig و بعدها سرماآفرین چه بود؟ چرا بسیاری از مهندسان قدیمی از آموزش و فرهنگ مهندسی این شرکت یاد می‌کنند؟ و بعد از انقلاب چه بر سر این مجموعه آمد؟

لزروم بازبینی و نوسازی سیستمها در ساختمان های بیمار و بررسی اجمالی طرح اولیه

بررسی اجمالی کد برای پمپ های حرارتی Heat pump installation for large non- domestic building