Advertise on podcast: Szkoła Bardzo Wieczorowa Radia Katowice

Październik jest miesiącem Karola Miarki, który urodził się 22 października i w okolicy tej daty są wręczane od wielu lat Nagrody im. Karola Miarki za dokonania w dziedzinie kultury regionalnej. Beata Tomanek i jej gość sięgną dzisiaj do dokumentów, książek, prasy z epoki, żeby opowiedzieć państwu o tej wyjątkowej osobowości i jej czasach.

Krzysztof Lewandowski, pisarz, samorządowiec, ale też kibic sportowy przypomina historię Klubu Sportowego "Górnik Zabrze" oraz trenera Géze Kalocsaya, węgierskiego piłkarza, grającego na pozycji napastnika, reprezentanta Czechosłowacji i Węgier oraz trenera Górnika Zabrze w latach 1966-1969. To on przez te kilka lat z kopaczy piłkarskich zrobił drożynę na europejskim poziomie. Błyszczała w Europie i odnosiła sukcesy, chociaż w tym najważniejszym meczu, gdy Górnik walczył o Puchar Zdobywców Pucharów, Géza Kalocsay nie siedział na ławce trenerskiej. Dlaczego? O tym wszystkim w audycji Marka Mierzwiaka mówi Krzysztof Lewandowski.

Bohater dzisiejszej Szkoły Bardzo Wieczorowej czyli Maciej Kazimierz Sarbiewski był światowej sławy poetą neołacińskim i teoretykiem literatury epoki baroku. Był także kaznodzieją nadwornym Władysława IV i co ciekawe, a może dla niektórych nie do uwierzenia, był jednym z najbardziej popularnych i najczęściej wydawanych polskich autorów za granicą, obok Henryka Sienkiewicza i Ferdynanda Ossendowskiego. Nazywany bywał Horatius Sarmaticus czyli sarmackim Horacjuszem.  Tworzył po łacinie. Jedynym zachowanym dziełem po polsku jest kazanie "Laska marszałkowska albo kazanie na pogrzebie Jana Stanisława Sapiehy, Wielkiego Marszałka Litewskiego". W Polsce należy do autorów nieznanych i zapomnianych, powoduje to m.in. brak tłumaczeń jego utworów i łacina w której swoje wiersze pisał. Wykład prof. Elwiry Buszewicz z Uniwersytetu Jagiellońskiego powinien dzisiejszemu Czytelnikowi przybliżyć życie i twórczość. Kazimierza Sarbiewskiego. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Wielkie międzynarodowe wystawy organizowane od połowy XIX wieku w Europie i USA skupiały jak w soczewce ówczesne tendencje w sztuce, wzornictwie i przemyśle, starając się definiować na nowo układ sił pomiędzy poszczególnymi uczestnikami.  Zwiedzanie tego rodzaju ekspozycji stwarzało unikalną okazję do poznania aktualnej kondycji świata sztuki i techniki. Tak właśnie było w przypadku Międzynarodowej Wystawy Sztuki Dekoracyjnej i Nowoczesnego Przemysłu w Paryżu w 1925 roku, która stała się kulminacją i manifestem artystycznych tendencji tego okresu. Rangę tego wydarzenia potwierdza fakt, że to właśnie paryska wystawa dała nazwę nowemu stylowi – art déco. Wystawa paryska miała dla Polski wyjątkowe znaczenie, ponieważ pierwszy raz po odzyskaniu niepodległości polscy artyści mogli prezentować swoje dzieła pod wspólną flagą narodową. Co wiecej  na tejże wystawie mogły zaprezentować swoje prace polskie artystki.  O  tych wyjątkowych kobietach które mimo trudów codzienności ówczesnych czasów pokazały swój talent i jakbyśmy powiedzieli współcześnie siłę przebicia...opowiada historyczka sztuki profesor Irma Kozina. Zaprasza Anetta Chlebica.

Zapraszamy do szkoły bardzo wieczorowej a w niej coś dla lubiących fizykę, ale nie tylko. To była jedna z najbardziej znanych katastrof radiologicznych w historii naszej planety. Doszło do niej w Brazylii a rozmawiali o tym w radiu katowice dr Jacek Czakański wykładowca Uniwersytetu Ślaskiego oraz Łukasz Szwej.

René Magritte to belgijski malarz które zalicza się do grona surrealistów. Choć prywatnie był samotnikiem, nieco zblazowanym i do bólu oficjalnym, by nie powiedzieć nudnym, to w swojej sztuce tworzył światy niezwykłe, przepełnione magią, osnute aurą tajemnicy, zaskakujące i zupełnie nieoczywiste. Bardzo ważne były dla niego tytuły obrazów, które stworzył. Magritte uważał, że tytuł obrazu absolutnie nie służy jego identyfikacji. Ma za to wprowadzać zakłócenia, fałszować tropy i zmuszać odbiorcę do umysłowego wysiłku. Pierwsza jego wystawa indywidualna odbyła się w 1927 roku w Brukseli. Poźniej tych wystaw miał sporo, ale dokładna liczba nie jest znana. O twórczości tego niezwykłego malarza, ale też o jego miłości i małżeństwie z Georgette Berger opowiada w Szkole Bardzo Wieczorowej Ewelina Sobczyk Podleszańska. Audycje przygotował Marek Mierzwiak

Kim był Jan II Dobry - zapyta wielu Słuchaczy Radia Katowice? Otóż był księciem  opolsko-niemodlińsko-strzelecki. To ostatni przedstawiciel linii Piastów opolskich. Znany był z łagodnego charakteru i skutecznych rządów, które przyczyniły się do rozwoju gospodarczego Śląska. To on wydał specjalny przywilej, dzięki któremu  Tarnowskie Góry,  stały się jednym z większych miast Górnego Śląska. Kilka dni temu odbywały się w tym mieście uroczystości upamiętniające tamten czas. O Janie II Dobrym w dzisiejszej Szkole Bardzo Wieczorowej wykładać będzie pisarz Krzysztof Lewandowski, który sporo książek historycznych napisał.  Będzie to wykład i o Janie II Dobrym, ale  i o rodzinie Jagiellonów i o tych zawirowaniach, koligacjach, które wówczas były zupełną normalnością, a dziś dają dużo do myślenia. Audycję przygotował Marek Mierzwiak.

Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu to bezdyskusyjnie prestiżowa marka, której historia sięga lat 70-tych XX wieku. Wiedzie prym zarówno w kardiochirurgii, jak i kardiologii. To właśnie w zabrzańskim ośrodku z sukcesem przeszczepiane są serca i płuca osobom nie tylko dorosłym, ale i dzieciom.  I o ile historia kardiochirurgii i transplantacji znana jest wszystkim od lat - a to za sprawą profesorów: Zbigniewa Religii, Mariana Zembali i Andrzeja Bochenka - to już o kardiologii nie zawsze mówi się w świetle reflektorów. A przecież to kardiolodzy stoją na pierwszej linii w walce z chorobami układu sercowo-naczyniowego.  Szkoła Bardzo Wieczorowa gości dziś profesora Andrzeja Lekstona, który od ponad pół wieku pracuje w zabrzańskim szpitalu, współtworząc Pracownię Hemodynamiki. Był świadkiem przełomów w leczeniu serca, na jego oczach powstawały budynki i zespół wybitnych lekarzy. I to właśnie o historię, jak i współczesność dopytywać będzie Jadwiga Woźnikowska.

Bohaterem wykładu profesor Joanny Warońskiej-Gęsiarz jest Władysław Sebyła. Urodzony w Kłobucku, poeta i żołnierz z karabinem w ręku walczył na początku II wojny światowej. Po zajęciu Lwowa przez Sowietów został internowany, aby w konsekwencji trafić do Charkowa, gdzie w roku 1941 rozstał rozstrzelany. Poeta, który za życia wydał tylko 3 tomiki wierszy, za to po odwilży, czyli po roku 1956 wydano jego tomów wierszy aż pięć. Wraca do naszej świadomości jako twórca, którego poezja odkrywana jest na nowo. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Ekonomia to nauka, która dla wielu jest po prostu czymś w rodzaju matematyki. Kojarzy się ona z księgowaniem, lub - co gorsza - z ekonometrią. Jednak ekonomia to nauka społeczna, która bada zachowania człowieka i całych grup ludzi w sytuacji ograniczonego dostępu do dóbr. Czyli - bada nasze zachowanie i stara się jakoś opisać, uogólnić i zbadać, czy są jakieś prawidła czy reguły, które naszym zachowaniem kierują. Jeśli spojrzymy na listę laureatów Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii, to właśnie wielu laureatów otrzymało ją za badanie ludzkich zachowań. Dlatego dziś właśnie o tym porozmawiamy, choć uczynimy to w przewrotnej formie.  O ludzkich zachowaniach mówi się przecież i w literaturze i w poezji, i w piosence. Postanowiliśmy więc stworzyć sobie taką "playlistę ekonomisty" i pokazać, jak bardzo blisko siebie są ekonomia i muzyka, nazwijmy ją, rozrywkowa.

Bohaterem tego wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej jest włoski malarz Giorgio de Chirico. W latach poprzedzających I wojnę światową założył ruch w sztuce, który głęboko wpłynął na surrealistów. Jego najbardziej znane prace często zawierają długie cienie, manekiny, pociągi oraz nielogiczną perspektywę. Jego obrazy odzwierciedlają jego przywiązanie do filozofii Arthura Schopenhauera i Friedricha Nietzschego oraz mitologii miejsca w którym urodził się. Po 1919 roku de Chirico został krytykiem sztuki nowoczesnej, studiował tradycyjne techniki malarstwa, a później pracował w stylu neoklasycznym lub neobarokowym. W wykładzie Ewelina Sobczyk - Podleszańska mówić będzie nie tylko o twórczości malarza, ale opowie też o jego życiu osobistym, które usłane różami nie było. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Początek września to zwykle dyżurny temat czyli wybuch II wojny światowej. We współczesnym świecie temat ten zyskuje nowe konteksty. Napawają one niepokojem. Toteż rozmowy o wojnie są zawsze trudne. Beata Tomanek wraca do nich w Szkole Bardzo Wieczorowej, żeby przypomnieć, co działo się w naszym regionie we wrześniu 1939 roku.

Punktem wyjścia do wykładu w Szkole Bardzo Wieczorowej będzie list carycy Katarzyny Wielkiej do Nikity Panina, jej ministra spraw zagranicznych, w którym instruowała go ona, jak należy postępować z Polakami, aby ich osłabić, skłócić i doprowadzić do tego, żeby brat donosił na brata. Wówczas Rosji uda się łatwo przejąć Polskę i osłabić morale Polaków, aby nigdy już nie chcieli innego pana niż Rosja. Rosja od wieków była naszym kłopotliwym sąsiadem, któremu zawsze się śniło panowanie nad Polską. W tym wykładzie historyk dr Jacek Kurek przypomni te trudne czasy, gdy z Rosją walczyliśmy, zmagając się z roszczeniami Rosjan do terenów Rzeczpospolitej. Będzie też nawiązanie do współczesności. Audycje przygotował Marek Mierzwiak.

Bohaterką wykładu Krzysztofa Lewandowskiego- pisarza, historyka i samorządowca będzie Pani profesor Bożena Hager Małecka. Urodzona w 23 sierpnia 1921 roku w Zabrzu, pochodziła z bardzo patriotycznej rodziny. Całe swoje życie poświeciła na leczenie i opiekę dzieci. Niejednokrotnie musiała walczyć o właściwe warunki do życia z ówczesnymi władzami komunistycznymi. Szczególnie nie przypadali za sobą, ona i sekretarz partii w Katowicach Zdzisław Grudzień. Była lekarką, ale i politykiem, profesorem nauk medycznych, nauczycielką akademicką oraz posłanką na Sejm PRL VII, VIII i IX kadencji. W wykładzie pada jednak stwierdzenie bardzo istotnie -profesor Bożena Hager Małecka była dobrym człowiekiem. Rozmowę przygotował Marek Mierzwiak

Dlaczego ochrona małych języków, gwar, dialektów jest ważna w dobie globalizacji? I czy w ogóle jest ważna? Przecież wszyscy mówią, że mamy być tacy sami? Co język mówi o nas i naszej tożsamości? Iwona Kwaśny zaprasza na Szkołę Bardzo Wieczorową. Gośćmi są: językoznawczyni prof. Jolanta Tambor i socjolingwista dr Tymoteusz Król. W audycji wykorzystano także rozmowy przeprowadzone podczas Dnia debat "Język języczkiem u wagi" (marzec 2026 r.) na Uniwersytecie Śląskim.