Advertise on podcast: Znak na głos

Co sprawia, że o wielkich malarkach wciąż mówi się przez pryzmat ich romansów? O Meli Muter, Polce będącej jedną z czołowych portrecistek międzywojennego Paryża, rozmawiam z Sylwią Zientek, autorką jej biografii. Jak wyglądało jej pierwsze zetknięcie z malarstwem Muter, dlaczego obrazy artystki, której nikt nie chciał kupować, osiągają dziś wielotysięczne ceny – i co naprawdę stało za jej portretową siłą? „Nie może być tak, że o wartości artystki świadczy to, z jakimi ważnymi panami miała w życiu styczność" – mówi autorka. Z Karoliną Sulej, kuratorką wystawy „Meluzyny z wielkiej płyty”, wracamy do lat osiemdziesiątych: do Kory, Majki Jeżowskiej, Małgorzaty Ostrowskiej, Izabeli Trojanowskiej i Wandy Kwietniewskiej. Dlaczego piosenkarki stworzyły wtedy swój własny, polityczny język wizerunku, jak wyglądało „kombinowanie” makijażu i ubrań w czasach pustych półek – i czego mogą się od nich uczyć dzisiejsze pokolenia? „Meluzyny mówią, że aby marzyć, musisz mieć odwagę przyjść do ludzi innych marzycieli” – podkreśla kuratorka. Na koniec zapraszamy do Torunia, gdzie tuż po pierwszym oprowadzaniu rozmawiam z Magdą Wosik, jedną z kuratorek drugiego Ogólnopolskiego Przeglądu Sztuki Książki w Centrum Sztuki Współczesnej. Hasło tegorocznej edycji brzmi „Zasięgi”. Jak odnaleźć się w epoce nadprodukcji i czym właściwie jest książka artystyczna, której nie zawsze da się ocenić po okładce – bo czasem nie ma jej wcale? „Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy wystaw i teatrów, przysiada się do biurek pisarzy i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. „Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy wystaw i teatrów, przysiada się do biurek pisarzy i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. W odcinku: (00:02:04) Mela Muter, wielka Polka w Paryżu. Rozmowa z Sylwią Zientek (00:27:10) Syreny i rusałki z wielkie płyty. Rozmowa z Karoliną Sulej (00:41:50) Kto tworzy piękne książki? Rozmowa z Magdą Wosik Realizacja: Tomasz Kruk

We wrześniu czeka nas podwójna premiera „Lalki”. O jednej z nich (ale też o samej powieści Bolesława Prusa) rozmawiam z Maciejem Stuhrem, który w filmie w reż. Macieja Kawalskiego wcieli się w dra Szumana. Jak wspomina swoje pierwsze kontakty z tym dziełem, jaką rolę w decyzji o dołączeniu do obsady odegrał Marek Kondrat – i czy „Lalka” to dziś wciąż najważniejsza polska powieść? – To się może zmieniać. Kiedy kilkanaście lat temu przeczytałem (...), zostałem powalony na łopatki – przyznaje. Przekład „Heart Lamp” to jedna z najbardziej oczekiwanych premier tej jesieni. Już wkrótce polscy czytelnicy dostaną do rąk tłumaczenie nagrodzonej Międzynarodowym Bookerem książki Banu Mushtaq, indyjskiej pisarki i prawniczki. To zbiór 12 opowiadań, które powstały na kanwie spisywanych przez 30 lat życiorysów muzułmańskich kobiet i ich zmagań z patriarchalnym systemem w południowych Indiach. – Przesłanie tej książki jest takie, że ucisk wobec kobiet jest powszechny – mówi prof. Joanna Jurewicz, tłumaczka książki. Na koniec udajemy się do Krakowa i siedziby „Tygodnika Powszechnego”, gdzie wraz z Pauliną Frankiewicz porozmawiałyśmy o tegorocznej edycji Conrad Festiwalu. Hasłem jest w tym roku „Nieposłuszeństwo” – rozumiane nie tylko jako przywilej, ale również obowiązek. – Bardzo ważne jest, abyśmy czytali także te książki, które wytrącają nas z naszej strefy komfortu. Takie, które konfrontują nas z tym, co już myślimy – zwraca uwagę dyrektorka programowa festiwalu. W jaki sposób możemy być dziś nieposłuszni przez literaturę? „Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy wystaw i teatrów, przysiada się do biurek pisarzy i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. W odcinku: (01:35) Czy "Lalka" to wciąż najważniejsza polska powieść? (14:47) Niewidzialne kobiety i jedna z najbardziej oczekiwanych premier jesieni (31:44) Osiemnastka Conrad Festival i potrzeba buntu Realizacja: Tomasz Kruk

Czy filozofia da Ci fach w ręku? Czy dziś jeszcze jest do czegoś potrzebna? I czy pomoże w leczeniu nowotworów? Amerykańscy badacze Michael Prinzing i Michael Vazquez przeanalizowali dane z 30 lat dotyczące ponad pół miliona studentek i studentów – i okazało się, że to właśnie absolwenci filozofii najlepiej ze wszystkich 60 przebadanych kierunków wypadają w testach na myślenie logiczne i zdolności werbalne. Co więcej, to nie tylko efekt selekcji: studia rzeczywiście uczą myśleć precyzyjniej. Tymczasem – jak alarmuje w „The Atlantic” Rose Horowitch – coraz mniej Amerykanów potrafi streścić choćby kilkustronicowy tekst. Czy w epoce, która traci zdolność czytania ze zrozumieniem, filozoficzny trening staje się luksusem, na który nie ma już popytu, czy wręcz przeciwnie – tym cenniejszą umiejętnością? W najnowszym „Polowaniu na idee” – na zakończenie sezonu – wracamy do własnych studiów filozoficznych i zastanawiamy się, do czego tak naprawdę przydaje się filozofia: czy uczy nas myśleć samodzielnie, czy daje pracę, czy może – jak chciał Wittgenstein – pokazuje musze, jak wyjść z muchołapki? I jak kontakt z filozofią naprawdę nas zmienia. Zapraszamy do słuchania! Bibliografia: felieton Michała: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/felietony/po-co-filozofia/Habermas Jürgen, Auch eine Geschichte der Philosophie, Berlin 2019 (dziękujemy za udostępnienieprzekładu A. Romaniukowi)       Horowitch Rose, The End of Reading Is Here, “The Atlantic” 08/2026, https://www.theatlantic.com/magazine/2026/08/reading-crisis-postliterate-age/687618/ KarpińskaMaria, Heroizm małych życiorysów, Miesięcznik ZNAK, kwiecień 2023, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/kultura-i-sztuka/heroizm-malych-zyciorysow/       Kitcher Philip, What's the Use of Philosophy?, Oxford University Press 2022Mamak Wojciech, Czy filozofia da lek na raka, Miesięcznik ZNAK, kwiecień 2026, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/idee/czy-filozofia-da-lek-na-raka/Prinzing Michael, Vazquez Michael,Studying Philosophy Does Make People Better Thinkers, „Journal of theAmerican Philosophical Association”, s. 640-658 (2025). https://philarchive.org/rec/PRISPD Romeo Nick, When philosophers become therapists, “The New Yorker” 23.12.2023, https://www.newyorker.com/culture/annals-of-inquiry/when-philosophers-become-therapistsSetiya Kieran, Quadruple Tremolo, „London Review of Books” Vol. 45 No. 9, May 2023 https://www.lrb.co.uk/the-paper/v45/n09/kieran-setiya/quadruple-tremolo   Spis treści: (00:08:57) Marzyciele i fachowcy na kampusie (00:24:30) Jak lepiej czytać? (00:44:33) Po co dziś filozofia, czyli o poszerzaniu serca (00:56:45) Droga, z której się nie wraca

„Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy wystaw i teatrów, przysiada się do biurek pisarzy i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. Poznaliśmy tegorocznych laureatów Pulitzera. Literackie wyróżnienie otrzymał w tym roku autor powieści grozy. Z badań Nielsena wynika, że horror literacki to dziś najdynamiczniej rozwijający i sprzedający się gatunek w krajach anglosaskich.  O czym opowiada „Angel Down” i czy horror to słowo niegodne Pulitzera? O jednym z jak dotąd największych zaskoczeń literackich roku rozmawiam z Robertem Ziębińskim. Jednym z gości tegorocznych Igrzysk Wolności będzie Salman Rushdie, pisarz od lat stający w obronie słowa, sam objęty fatwą po publikacji „Szatańskich wersetów”. Ktojeszcze zawita do Łodzi w ramach 13. edycji Igrzysk? O programie, temacie przewodnim i roli kultury w kształtowaniu demokracji opowiada Leszek Jażdżewski.   W trzeciej rozmowie wraz z Kafką Jaworską zapraszamy do Torunia, gdzie z końcem czerwca rozpoczął się Bella Tofifest, czyli święto kina słynące z promowania debiutów reżyserskich (choć nie tylko). Poza pokazami widzowie będą mięli okazję spotkać się z twórcami: w Toruniu odbędzie się też polska premiera „Minotaura”, tegorocznego laureata Grand Prix z Cannes.  Realizacja: Tomasz Kruk

Czy powinniśmy często myśleć o przyszłości, czy żyć raczej „tu” i „teraz”? Dlaczego nasze przyszłe „ja” traktujemy jak kogoś obcego? Kim są longtermiści, wpływowi filozofowie przyszłości hołubieni w Dolinie Krzemowej? Amerykański psycholog Hal Hershfield twierdzi, że gdy myślimy o sobie z przyszłości, nasz mózg traktuje to jak myślenie o kimś obcym. Dlatego zachęca, żeby zwizualizować sobie swoje „przyszłe ja”: postarzając zdjęcia za pomocą AI albo pisząc list do samego siebie z przyszłości. Dzięki trosce o swoją przyszłość mamy być bowiem bogatsi, zdrowsi, a nawet... bardziej moralni. Tymczasem słynny filozof Derek Parfit przekonuje, że koncept przyszłego „ja” jest wątpliwy, bo wynika z założenia, że istnieje w nas jakaś trwała substancja. Może więc przyszłe „ja” to rzeczywiście ktoś obcy, o którego możemy dbać jedynie tak jak o wszystkich innych ludzi? W najnowszym „Polowaniu na idee” przyglądamy się naszemu myśleniu o przyszłości – zarówno o przyszłości własnej, jak i longtermistycznych spekulacjach o przyszłości ludzkości. Zastanawiamy się, w jakie pułapki myślowe popadamy, dlaczego historia futurologii to historia klęsk i czy myślenie o przyszłości może stać się ćwiczeniem duchowym. Zapraszamy do słuchania! Bibliografia: felieton Michała https://www.miesiecznik.znak.com.pl/jak-czesto-myslisz-o-przyszlosci/Becker Adam, More Everything Forever: AI Overlords, Space Empires, and Silicon Valley's Crusade to Control the Fate of Humanity, New York 2025. Bloom Paul, Being in Time, „New Yorker”, July 9, 2021, https://www.newyorker.com/culture/annals-of-inquiry/being-in-time [dostęp: 25.06.2026]. Dukaj Jacek (w rozmowie z Karolem Kleczką), Na pokładzie statku „Przyszłość”, „Znak”, styczeń 2023, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/jacek-dukaj-longtermizm-na-pokladzie-statku-przyszlosc/ [dostęp: 25.06.2026]. FutureMe (projekt internetowy), https://www.futureme.org/ [dostęp: 25.06.2026]. Hershfield Hal, Your Future Self. How To Make Tomorrow Better Today, London 2023. Komuda Łukasz, Fejfer Kamil, Ile trzeba zarabiać, żeby być szczęśliwym, Kraków 2024. Kowalczyk Kacper, Longtermizm, czyli pojutrze ludzkości, „Znak”, styczeń 2023, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/longtermizm-czyli-pojutrze-ludzkosci/ [dostęp: 25.06.2026]. Morus Iwan Rhys, Fuelling the future, „Aeon”, 27 marca 2018, https://aeon.co/essays/how-science-fiction-feeds-the-fuel-solutions-of-the-future [dostęp: 25.06.2026]. Parfit Derek, Tożsamość osobowa, tłum. R. Wieczorek [w:] Filozofia podmiotu. Fragmenty filozofii analitycznej, red. J. Górnicka-Kalinowska, Warszawa 2001. Sudbery Adam, Future tension, „Aeon”, 13 grudnia 2016, https://aeon.co/essays/does-knowledge-of-the-past-and-present-determine-the-future [dostęp: 25.06.2026]. Sullivan Meghan, Time Biases. A Theory of Rational Planning and Personal Persistence, Oxford 2018

„Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy wystaw i teatrów, przysiada się do biurek pisarzy i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. Na gruncie literatury: premiera nowej książki jednego z laureatów międzynarodowego Bookera. Georgi Gospodinow już za kilka tygodni będzie gościł w Polsce na Górach Literatury, a 1 lipca polscy czytelnicy dostaną do rąk tłumaczenie kolejnej jego książki: zbioru opowiadań „I wszystko stało się księżycem” (Wydawnictwo Literackie). O książce rozmawiamy z tłumaczką prozy Gospodinowa, Magdaleną Pytlak. Z końcem maja rozpoczął się 66. Krakowski Festiwal Filmowy. To najstarszy w Polsce festiwal poświęcony dokumentowi, animacji i krótkiemu metrażowi. Wydarzenie potrwa do 7 czerwca. Jednym z głównych tematów tegorocznej edycji jest cyfrowy świat, a także sztuczna inteligencja. O tym, dlaczego warto udać się do Krakowa, opowiadają Barbara Orlicz-Szczypuła i Anita Piotrowska, dyrektorki wydarzenia. Sztuka jako akt oporu. Z końcem czerwca w warszawskim Muzeum Sztuki Nowoczesnej otwarcie wystawy, która rzuca nowe światło na twórczość surrealistyczną na świecie i w Polsce. Zaprezentowane zostaną dzieła m.in. Pabla Picassa i Leonory Carrington. W szczegóły wystawy „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm” wprowadza nas jedna z kuratorek, Magda Lipska. W odcinku: (01:30) Nowy Gospodinow, czyli „I wszystko stało się księżycem” (19:24) Jubileusz KFF-u, czyli najstarszy festiwal filmowy w Polsce (40:40) Surrealistyczna Warszawa. „Jesteś w sercu zmian. Surrealizm i antyfaszyzm” już wkrótce w MSN Realizacja: Tomasz Kruk

Dlaczego wydaje ci się, że zawsze masz rację? Czy zmiana zdania jest świadomym aktem woli, czy raczej czymś, na co nie mamy większego wpływu? Czemu fakty nie zmieniają naszych przekonań? John Maynard Keynes twierdził, że „zmienia zdanie wtedy, gdy zmieniają się fakty” i choć brzmi to rozsądnie, to badania z psychologii poznawczej pokazują, że jesteśmy wyposażeni w cały arsenał mechanizmów obronnych, które chronią nasze poglądy przed nowymi informacjami. Bardziej jak w tym zdaniu, które chyba błędnie przypisuje się Heglowi: „jeżeli fakty nie zgadzają się z teorią, tym gorzej dla faktów”. Z reguły wolimy trzymać się starego zdania – czy tego chcemy, czy nie. Gdy ktoś uderza w nasze głębsze przekonania – religijne, polityczne, światopoglądowe – bywa to bolesne: nie tyle chodzi o zmianę opinii w jednej sprawie, ile zagrożona jest cała nasza opowieść o własnym „ja”. Mimo tego zależy nam na skutecznym przekonywaniu do własnej racji, przeciąganiu na swoją stronę. Michał Jędrzejek i Karol Kleczka w kolejnym odcinku „Polowania na idee” zastanawiają się, jak robić to uczciwie – z szacunkiem dla wiedzy i dla naszych rozmówców. Spis treści: (00:08:57) Trzy częste pułapki myślenia (00:24:30) Czyje są twoje przekonania? (00:44:33) Kiedy zmieniliśmy zdanie (ale tak naprawdę) (00:56:45) Jak zmienić czyjeś zdanie? W odcinku wspominamy poniższe lektury: - felieton Karola z kwietniowego ZNAKU: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/mam-zawsze-racje/ - J. Barnes, Changing My Mind, London 2025. - J. Barnes, Poczucie kresu, tłum. J. Kabat, Warszawa 2012. - K. Fejfer, Wiem, że wszystko wiem, Miesięcznik „Znak” nr 821, październik 2023. - P. Fernbach, S. Sloman, The Knowledge Illusion. Why We Never Think Alone, New York 2017. - M. Gogol, Martwe dusze, tłum. W. Broniewski, wiele wydań. - J. Haidt, Prawy umysł. Dlaczego dobrych ludzi dzieli polityka i religia, tłum. T. Bieroń, Poznań 2012. - E. Kolbert, Why Facts Don’t Change Our Minds, „The New Yorker”, 27 lutego 2017. - T.S. Kuhn, Struktura rewolucji naukowych, tłum. M. Szczubiałka, J. Nowotniak i H. Ostromęcka, Warszawa 2012. - J.-W. van Prooijen, K.M. Douglas, Conspiracy theories as part of history: The role of societal crisis situations, „European Journal of Social Psychology” vol. 10 (3), 2017. - L. Wittgenstein, O pewności, tłum. M. Sady, W. Sady, Warszawa 1993. Realizacja: Tomasz Kruk

Niebawem do rąk polskich czytelników trafi tłumaczenie powieści „Flesh”. To opowieść o tym, co to znaczy być męskim ciałem we współczesnym świecie. Proza surowa – bo taka właśnie ma być. David Szalay, autor znany już w Polsce, został za nią uhonorowany Nagrodą Bookera. Jak przyznaje Dobromiła Jankowska, polska tłumaczka jego książek, zdanie wieńczące tę opowieść było jednym z najsmutniejszych zdań w literaturze, jakie przyszło jej tłumaczyć. O czym opowiada „Ciało” i co warto wiedzieć o twórczości Szalaya? W odcinku rozmawiamy też o pierwszej edycji Festiwalu Rzeki Literatury – nowym wydarzeniu na festiwalowej mapie Polski. Jak podkreśla Irek Grin, dyrektor festiwalu, Rzeki i Góry Literatury to dwa odrębne byty, które będą rządzić się swoimi prawami. Jak zapowiada, podczas tegorocznych edycji będzie można przedpremierowo wysłuchać fragmentu najnowszej powieści Olgi Tokarczuk (która ukaże się w październiku tego roku). Czym są współczesne terytoria i dlaczego warto na nowo pytać dziś o to, co znaczy tożsamość? Na gruncie sztuki zapraszamy do warszawskiej Zachęty. Z końcem maja zostanie tu zaprezentowana wystawa Krzysztofa Gila „Nikt was tu nie chce”. Artysta, sam romskiego pochodzenia, nie ma ambicji, by objaśniać, jacy Romowie są bądź nie są. Jego prace nie są prośbą o akceptację – sztuka ta przede wszystkim obnaża uniwersalne mechanizmy wykluczenia. Jak zapowiada producentka wystaw w Zachęcie, Dominika Kaszewska, na wystawie nie wszystko będzie tym, czym może wydawać się na pierwszy rzut oka. „Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy teatrów i wystaw, przysiada się do biurek pisarek i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. W odcinku: (02:00) „Flesh” Davida Szalaya. Dlaczego otrzymała Nagrodę Bookera? (18:02) Irek Grin o Festiwalu Rzeki Literatury i tym jak mają się do Gór? (37:17) Czym jest gettoizacja? Wystawa „Nikt was tu nie chce” w Zachęcie Realizacja: Tomasz Kruk

Mateusz Burzyk w podcaście „Czterdziestolatek” rozmawia o koniecznych wyborach, nauce akceptowania zmian i odkrywaniu siebie na nowo. W czwartym odcinku rozmawiam z Maćkiem Myśliwcem, szefem Space Agency, ekspertem branży kosmicznej i popularyzatorem nauki. Nawigacja, baterie słoneczne, ale też filtry do wody, koce termiczne, poduszki z pianką memory czy popularne rzepy w butach dla dzieci – to rozwiązania, które z technologii kosmicznych przyswoiliśmy do codziennego życia. Czy warto inwestować w sektor technologii kosmicznych? Dlaczego to ważne, by dzieci marzyły o byciu astronautą? Ale rozmawiamy także o przezwyciężaniu całkiem przyziemnych kryzysów, o doświadczeniu depresji  i o tym, jak zebrać siły, by się z nią mierzyć. „Czterdziestolatek” to inspirujące historie i pomysły na życie ludzi, którzy otwierają jego nowe etapy. Rozmawiamy o sztuce dojrzewania, o pracy i pasjach oraz o tym, jak z biegiem czasu zmienia się perspektywa. Do słuchania jeśli czujesz, że jesteś w punkcie zwrotnym swojego życia, boisz się tego, co przyniesie przyszłość albo potrzebujesz impulsu do zmiany. Spis treści: (00:04:10) Jak zachować radość ze swojej pracy? (00:06:53) Co robi polski biznes w sektorze kosmicznym? (00:12:59) Po co latać w Kosmos? Pożytki masz na co dzień (00:25:28) Wujek Sławosz. Jak inspirują polscy astronauci? (00:37:39) Chcieć rzeczy niemożliwych - wychowanie z pasją (00:47:25) Doświadczenie depresji - komu mogę pomóc? (01:01:18) Lista 40 rzeczy do odhaczenia na 40. urodziny Realizacja: Tomasz Kruk

We wrocławskim Pawilonie Czterech Kopuł można zobaczyć wystawę "Wschód słońca na Zachodzie". To prezentacja twórczości trzech współczesnych artystów urodzonych w Japonii, którzy na początku swoich karier podjęli decyzję o przeprowadzce do Europy. We Wrocławiu spotkali się po raz pierwszy. Jaką historię opowiadają ich prace? By nadrobić "Requiem dla snu", jako nastolatek uciekł ze szkoły, by obejrzeć film na wypożyczonym DVD. Jakub Skrzywanek opowiada nam o przygotowaniach do premiery najnowszego spektaklu – o czym dzisiaj mogłoby być "Requiem dla snu"? Jak podkreśla reżyser: tytułowe dream czyta bardziej jako marzenie niż sen. A rozmawiając o marzeniach, warto zadać sobie pytanie o to, czego nam brakuje. "Jestem Libijczykiem, ale jestem też kimś innym". Na gruncie literatury wraz z tłumaczką Hanną Jankowską rozmawiamy o przekładzie najnowszej książki Hishama Matara. Autor, laureat Pulitzera, przyznał w jednym z wywiadów, że pierwszy akapit tej powieści nosił w sobie przez lata, zanim w końcu postanowił go rozwinąć. "Moi przyjaciele" uchodzą za najbardziej polityczną z jego książek. Czy polski czytelnik będzie w stanie przejrzeć się w tej historii? „Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy teatrów i wystaw, przysiada się do biurek pisarek i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. W odcinku: (01:30) „Wschód słońca na Zachodzie”, czyli Japonia we Wrocławiu. Rozmowa z kuratorką Iwoną Dorotą Bigos (12:33) „Requiem dla snu” i Jakub Skrzywanek w Teatrze Studio (27:46) Booker, Orwell i „Moi przyjaciele”. Najnowsza powieść Hishama Matara Realizacja: Tomasz Kruk

Są chwile, gdy przestajesz myśleć o sobie - godziny mijają jak minuty, a umysł skupia się na tym jedynym działaniu. Czy to na parkiecie, przy szachownicy, podczas improwizacji jazzowej, czy w trakcie wspinaczki, może nawet w pracy. To flow czyli "przepływ", zjawisko opisane przez psychologa Mihálya Csíkszentmihályiego, który przez lata poszukiwał odpowiedzi na pytanie: kiedy czujesz się naprawdę żywy? W najnowszym odcinku "Polowania na Idee" Michał Jędrzejek i Karol Kleczka przyglądają się temu, czym są "optymalne doświadczenia" i gdzie ukrywają się najlepsze chwile naszego życia. Tropią flow w filozofii futbolu, rozmawiają o tym, dlaczego głęboka satysfakcja rodzi się z wysiłku i skupienia, a nie z relaksu. Zastanawiają się nad "ciemną stroną" przepływu: czy flow może stać się pułapką autooptymalizacji i zniewolenia w pracy? Immanuel Kant zachwycał się niebem gwiaździstym i prawem moralnym, dlatego próbując złapać flow pytamy o pokrewne pojęcia: zachwytu, zdumienia czy wzniosłości. Emocji podstawowych, będących na granicy między znanym i nowym. Razem wędrujemy po mapie doświadczeń, bez których życie traci kolory: chwil pochłonięcia, zaskoczenia i fascynacji. Spis treści: (02:18) Najlepsze momenty twojego życia (10:12) Z czego składa się flow (22:40) Pożytki z niepokoju (32:01) Ciemne strony flow (44:57) Zachwyt, zdumienie i namiętności duszy W odcinku wspominamy poniższe lektury: - felieton Michała z marcowego ZNAKU: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/kiedy-czujesz-flow/ - M. Balaska, Anxiety and Wonder. On Being Human, London 2024. - S. Critchley, What We Think About When We Think About Football, London 2017. - H. de Cruz, Wonderstruck. How Wonder and Awe Shape the Way We Think, Princeton 2024. - M. Csíkszentmihályi, Flow. Stan przepływu, tłum. A. Haduła, Łódź 2024. - T. Jackson, Postwzrost. Życie po kapitalizmie, tłum. J. Grygieńć, E. Bieńczyk, Toruń 2024. - S. Kotler, The Art of the Impossible, New York 2021. - A. Sikora, Jak wyjść z siebie, Kraków 2026 (w przygotowaniu). - B. Soderman, Against flow. Video Games and The Flowing Subject, Cambridge-Massachussetts 2021. Realizacja: Tomasz Kruk

Mateusz Burzyk w podcaście „Czterdziestolatek” rozmawia o koniecznych wyborach, nauce akceptowania zmian i odkrywaniu siebie na nowo. W trzecim odcinku rozmawiam z Basią Kłosińską, restauratorką, współwłaścicielką restauracji Lupo Pasta Fresca i Baru Wozownia, która istotnie kształtuje warszawską scenę kulinarną. Mówi się, że restauracja to trudny biznes, ale... ważniejsze od gotowania i organizacji pracy w knajpie jest sztuka gościnności i ucztowania. „Najbardziej lubię te imprezy, które sama organizuję” - mówi Basia. A to dlatego – dodaje – że „po prostu uwielbiam ludzi gościć”. Jak wyćwiczyć doświadczenia smaku? Czym jest dyplomacja kulinarna? Co pozwala zachować w biznesie bliskość i autentyczność? „Czterdziestolatek” to inspirujące historie i pomysły na życie ludzi, którzy otwierają jego nowe etapy. Rozmawiamy o sztuce dojrzewania, o pracy i pasjach oraz o tym, jak z biegiem czasu zmienia się perspektywa. Do słuchania jeśli czujesz, że jesteś w punkcie zwrotnym swojego życia, boisz się tego, co przyniesie przyszłość albo potrzebujesz impulsu do zmiany. Spis treści: (00:03:10) Od PKP do rozkręcania modnej knajpy (00:11:30) Co jest ważne przy otwarciu restauracji? (00:17:40) Gotowanie, czyli odpoczynek i wyciszenie (00:22:00) Jak nauczyć się doświadczenia smaku? (00:28:26) Zmysły i autentyczność w sztuce kulinarnej (00:34:00) Smak to język kultury, czyli trochę o dyplomacji kulinarnej (00:40:18) Bliskość i motywacja w biznesie (00:50:45) Przestrzenie nieoczywiste i tworzenie modnych miejsc (01:00:00) Presja czterdziestki? Realizacja: Tomasz Kruk

„Przed premierą” to podcast o kulturze, która dopiero powstaje – i rozmowy o tytułach, o których będzie głośno. Amelia Sarnowska zagląda za kulisy teatrów i wystaw, przysiada się do biurek pisarek i tłumaczy, pytając, jak i nad czym pracują. Bo wierzymy w proces. Wiosną przypada setna rocznica urodzin Aliny Szapocznikow. Jedną z form upamiętnienia twórczości wybitnej rzeźbiarki będzie przygotowywana w Krakowie wystawa „Szapocznikow. Osobista”. Dlaczego warto dziś wracać do tej twórczości i czy sztuka jest najlepszym językiem do wyrażenia tego, co niewysławiane? Na gruncie literatury przenosimy się do Rumunii. W dziwnym domu w kształcie parowca niedoszły pisarz spędza życie na tworzeniu w swojej głowie alternatywnych rzeczywistości, zapisywaniu snów i koszmarów w szalonym dzienniku. Blisko 10 lat po rumuńskiej premierze polscy czytelnicy otrzymują w 2026 roku do rąk tłumaczenie książki „Solenoid”, powieści uchodzącej za opus magnum Mircei Cărtărescu. O wyjątkowości tej prozy rozmawiamy z tłumaczką, Joanną Kornaś-Warwas.  Książkę wydał ArtRage. Książka znajduje się także w centrum trzeciej premiery. Pod koniec marca w Teatrze Narodowym w Warszawie odbędzie się premiera sztuki „Mężczyźni objaśniają mi świat”. Czy głośne teksty Rebeki Solnit – autorki, za sprawą której przez świat przeszła fala ruchu #metoo, a do języka weszło określenie „mansplainingu” – mają dziś wciąż coś do zaoferowania na gruncie feminizmu? O sztuce rozmawiamy z reżyserką, Klaudią Gębską oraz z dramaturgiem, Patrykiem Kozłowskim. W odcinku: (01:15) Kuratorka Agata Małodobry o wystawie „Szapocznikow. Osobista” (15:54) „Solenoid” i Mircea Cărtărescu. Czy Rumun dostanie Nobla? (33:32) „Mężczyźni objaśniają mi świat” w Teatrze Narodowym. Czego uczy Rebecca Solnit? Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Średnio spędzamy w niej aż 80 tys. godzin, a mimo to rzadko poddajemy ją egzystencjalnej refleksji, dopóki nie zostaniemy przyparci do muru prostym pytaniem: „czy lubisz to, co robisz?”. Praca – dla jednych to spełnianie marzeń, dla innych siermiężna konieczność, którą bez większej straty (oprócz wypłaty!) mógłby zastąpić prosty algorytm. Jak zmienia Ciebie: daje drogę do samorealizacji, czy raczej prowadzi w pułapki bezwzględnego za*ierdolu, w którym zdrowy podział czasu pracy i odpoczynku zanika? W najnowszym odcinku „Polowania na Idee” Karol Kleczka i Michał Jędrzejek analizują napięcie między ambicjami moralnymi, a brutalną koniecznością opłacenia rachunków. Zastanawiają się, dlaczego zawody o największym znaczeniu społecznym – te oparte na opiece i relacji – są systemowo czynione niewidzialnymi i najsłabiej opłacanymi. Pytają na czym polega fenomen b******t jobs, czyli prac bez sensu, których istnienie domaga się jednak ciągłego usprawiedliwienia. Wyruszamy w intelektualną podróż przez głośne diagnozy Davida Graebera o zjawisku „g*ówno wartych” prac, po matematyczny pragmatyzm ruchu efektywnego altruizmu spod znaku „80,000 Hours”. Szukamy nadziei w „pracy emocjonalnej” i nowym paradygmacie wspólnotowości, dowartościowując pracę opiekuńczą. Zastanawiamy się jak odkryć, w którym momencie twoja praca traci sens – i ten moment być może wyprzedzić. Spis treści: (01:45) Praca jako tożsamość (10:47) Co tworzy dobrą pracę? (23:08) Jakie prace są "bez sensu"? (42:30) Niewidzialne etaty i praca opiekuńcza (49:54) Bardzo potrzebna utopia W odcinku wspominamy poniższe lektury: - felieton Karola Kleczki z lutowego ZNAKU: https://www.miesiecznik.znak.com.pl/mniej-mailowania-wiecej-gadania/ - https://80000hours.org/ - Jonathan Crary, 24/7. Późny kapitalizm i celowość snu, tłum. D. Żukowski, Kraków 2022. - Wiesławiec Deluxe, Każda praca hańbi. Pozdrowienia z późnego kapitalizmu, Kraków 2022. - Olga Gitkiewicz, Co się stało z naszą pracą, „Znak”, wrzesień 2025, https://www.miesiecznik.znak.com.pl/co-sie-stalo-z-nasza-praca/ - David Graeber, Praca bez sensu. Teoria, tłum. M. Denderski, Warszawa 2019. - David Graeber, The Revolt of The Caring Classes [w:] Ultimate Hidden Truth of the World. Essays, New York 2024. - Jan Lucassen, Historia pracy. Nowe dzieje ludzkości, tłum. T. Markiewka, Kraków 2023. - Rose Hackman, Praca emocjonalna. Jak niewidzialna praca kształtuje nasze życie i jak poznać się na własnej sile, tłum. A. Paszkowska, Warszawa 2025. - Zuzanna Kowalczyk, Czy jesteśmy swoją pracą, „Pismo”, maj 2024 r., https://magazynpismo.pl/idee/esej/czy-jestesmy-swoja-praca-zuzanna-kowalczyk/ - Will McAskill, Doing Good Better, New York 2015. Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk

Mateusz Burzyk w podcaście „Czterdziestolatek” rozmawia o koniecznych wyborach, nauce akceptowania zmian i odkrywaniu siebie na nowo. Inspirujące historie i pomysły na życie ludzi, którzy otwierają jego nowe etapy. Rozmawiamy o sztuce dojrzewania, o pracy i pasjach oraz o tym, jak z biegiem czasu zmienia się perspektywa. Do słuchania jeśli czujesz, że jesteś w punkcie zwrotnym swojego życia, boisz się tego, co przyniesie przyszłość albo potrzebujesz impulsu do zmiany. W drugim odcinku spotkałem się z Adrianem Wolnym, programistą i ekspertem wizji maszynowej, który uzyskał doktorat na prestiżowym Uniwersytecie w Heidelbergu w Niemczech, a następnie kilka lat pracował badawczo na EMBL-u, czyli w najbardziej zaawansowanym laboratorium biologii molekularnej w Europie. Dziś mieszka w Berlinie i jest członkiem grupy szukającej leków na raka dla firmy farmaceutycznej Bayer. Przyglądamy się roli sztucznej inteligencji w badaniach naukowych, głównie jej wykorzystaniu w pracy nad rozwojem nowych leków. Dyskutujemy o obawach, jakie wiążą się z AI, np. w jakich zadaniach możesz zastąpić człowieka? Zastanawiamy się nad moralnym aspektem naszej pracy, a więc czy przynosi ona komuś pożytek. I oczywiście, jak w każdym odcinku „Czerdziestolatka”, sprawdzamy, co pozwala odpocząć od pracy i dobrze funkcjonować. Krótkie wyjaśnienie: w naszej rozmowie stosujemy momentami uproszczenia, np. używając słowa „rak” jako skrótu dla chorób nowotworowych. Nie zawsze jest to ścisłe z punktu widzenia onkologii, ale pozwalało zachować płynność rozmowy.   Spis treści: (03:10) Czym jest wizja maszynowa? (05:45) Jak AI wykorzystywana jest w naukach biologicznych? (09:29) Jakie są możliwe ścieżki rozwoju programisty w dobie AI? (14:30) Sztuczne inteligencja wykorzystana do rozwoju leków (20:26) Czy maszyny zastąpią patomorfologów? (24:23) Jakich leków na raka możemy się spodziewać? (26:50) Kwestia „ciężaru wiedzy” i wyzwania w komunikowaniu odkryć naukowych (31:28) Jak sztuczna inteligencja przyspiesza programowanie i w jakich zadaniach możesz zastąpić informatyka lub tłumacza? (40:31) Ambicja moralna: czy nasza praca przynosi jakieś pożytki innym ludziom? (42:50) Czy wiek to tylko liczba? Przeszkody i pożytki z życiowego doświadczenia (47:55) Co pozwala odpocząć od pracy i dobrze funkcjonować? Dźwięk i realizacja: Tomasz Kruk