Advertise on podcast: Historische Vertelsels - Geschiedenis van de Lage Landen

In deze 3e episode over Maria Pijpelinckx barst de Beeldenstorm in Antwerpen (1566) los en zien we van dichtbij hoe snel het ontspoort. Maria Pijpelinckx zit thuis met de kinderen, terwijl Jan Rubens als schepen mee in het crisisoverleg belandt en het stadsbestuur vooral probeert een bloedbad te vermijden. Na de vernielingen volgt een korte periode van schijnrust, maar de politieke rekening komt snel: Filips II stuurt Alva naar de Nederlanden en de Raad van Beroerten (Bloedraad) begint met dagvaardingen en arrestaties. Antwerpen wordt extra hard aangepakt, met o.a. de plannen voor en de bouw van een dwangburcht (citadel) en de verdachtmakingen van “twijfelachtige” bestuurders. Wanneer ook mensen uit de omgeving van Maria en Jan worden opgepakt en veroordeeld (zoals Antoon van Stralen), wordt het gevaar heel concreet voor oud-schepen Jan Rubens. Het gezin kiest uiteindelijk om te vertrekken uit Antwerpen (1568). Stemmen: vader Paul, vrouwlief Catherine, zoonlief Senne, buurman Ronny en collega Franck. Dank iedereen. Music credits: intro: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_Dowland_(1563-1626)_M._George_Whitehead_His_Almand,_Lachrimae,_No.21_for_Treble,_Tenor_%26_Bass_Viols_with_Great_Bass_Violone_in_G_1604.ogg. Phillipwserna, CC BY-SA 4.0 , via Wikimedia Commons. YouTube: John Dowland // Come away, come sweet love – View/save archived versions on archive.org and archive.today (no modifications were made) Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

 In deze extra aflevering neem ik je mee door de aanloop naar de Gouden Eeuw van Antwerpen: waarom de stad vanaf de late 15e en vooral in de 16e eeuw zo sterk groeit. Je hoort hoe politieke grenzen, handelsroutes en markten verschuiven, waarom Engels laken en de foren van Brabant Antwerpen een voordeel geven, en hoe de komst van de Portugezen met specerijen en de aanwezigheid van Zuid-Duitse metaalhandel de economie versnellen. Zo wordt Antwerpen het decor waar zoveel figuren uit deze podcast opduiken: van Ortelius en Plantin over Filips van Marnix tot en met Maria Pijpelinckx (en vele anderen). En oh ja, ooit was Antwerpen zelf de parking! Veel luisterplezier. Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

In deze 2e episode over het leven van Maria Pijpelinckx stijgt de spanning in Antwerpen richting 1566 en de Beeldenstorm. Maria Pijpelinckx en Jan Rubens leven in een stad waar calvinistische hagenpreken, ketterplakkaten en inquisitie het dagelijkse klimaat bepalen. Je hoort hoe de overheid (met Margaretha van Parma, Granvelle en bisschop Sonnius) druk zet op Scheldestad, terwijl het stadsbestuur probeert te schipperen om handel en orde te bewaren. De zaak Christophe Plantin (1562) toont hoe snel een drukker, pamflet of gerucht iemand in gevaar kan brengen. Intussen groeit het politieke verzet tegen Filips II, met het Smeekschrift en het Verbond der Edelen, en worden de hagenpreken massaal bijgewoond. Willem van Oranje wordt naar Antwerpen gestuurd om de rust te herstellen, maar de situatie blijft explosief. En in augustus van 1566 ontspoort ze: de Beeldenstorm begint — Antwerpen houdt de adem in. Heel veel luisterplezier. Stemmen: Vader Paul, vrouwlief Catherine en collega Pauline Delaunoy. Merci iedereen.  Music credits: intro: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_Dowland_(1563-1626)_M._George_Whitehead_His_Almand,_Lachrimae,_No.21_for_Treble,_Tenor_%26_Bass_Viols_with_Great_Bass_Violone_in_G_1604.ogg. Phillipwserna, CC BY-SA 4.0 , via Wikimedia Commons. just Lute by Kaazoom Music by Paul Winter from Pixabay/a YouTube: John Dowland // Come away, come sweet love – View/save archived versions on archive.org and archive.today. No modifications were made. Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

In deze 10e reeks van Historische Vertelsels – Geschiedenis van de Lage Landen krijgt voor het eerst een vrouw de hoofdrol: Maria Pijpelinckx (1538–1608). Ik neem jullie live mee naar de Wapper en de Meir, langs plekken waar haar familie leefde en werkte. Je hoort hoe Maria’s familie vanuit Kuringen/Hasselt naar Antwerpen trekt en rijk wordt met tapijthandel—één van de grote luxe-nijverheden van het rijke Antwerpen in de 16e eeuw. Daarna maken we kennis met Jan Rubens (vader van): zijn achtergrond, zijn studies, zijn carrière als jurist en hoe hij in het Antwerpse stadsbestuur terechtkomt. Maria en Jan huwen, maar terwijl het jonge gezin groeit en Antwerpen nog een laatste economische boost krijgt, lopen de religieuze en vooral ook politieke spanningen in de Nederlanden snel op: in de strijd tegen de inmenging van Filips II, loopt Antwerpen voorop. Het gaat het jonge gezin voor de wind, maar problemen zijn al zichtbaar aan de horizon. Veel luisterplezier. Stemmen: vader Paul, vrouwlief Catherine en collega Julie Nevejan. Merci allemaal. Music credits: intro: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_Dowland_(1563-1626)_M._George_Whitehead_His_Almand,_Lachrimae,_No.21_for_Treble,_Tenor_%26_Bass_Viols_with_Great_Bass_Violone_in_G_1604.ogg. Phillipwserna, CC BY-SA 4.0 , via Wikimedia Commons. just Lute by Kaazoom Music by Paul Winter from Pixabay/a YouTube: John Dowland // Come away, come sweet love – View/save archived versions on archive.org and archive.today No modifications were made.  Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

In deze 7e Luistervoer ga ik in gesprek met professor Tine Meganck. Zij heeft de netwerken van Ortelius onderzocht en is op het onderwerp gedoctoreerd aan Princeton University in de US. Deze luistervoer gaat nog dieper in op de netwerken van Ortelius en zijn humanistische vrienden en kennissen op het einde van de 16e eeuw. Dit is eigenlijk een perfect vervolg op de vorige episode over het Album Amicorum, dat ook in dit gesprek ruimschoots aan bod komt. Via Ortelius zijn netwerk komen we uit bij Pieter Breugel de Oude, Tine haar grote liefde. Ze legt met heel veel passie en vuur uit hoe beide heren elkaar kenden en respecteerden en hoe hun netwerken werkten. Luister gewoon, u zal het wel merken. Dit verhaal is nog niet af, dat hebben we ook al afgesproken! Heel veel dank aan Tine voor haar tijd, drive en gastvrijheid. Veel luisterplezier. Deze luistervoer is voorlopig ook het einde van de 9e reeks over het leven van Abraham Ortelius. Dank aan iedereen die heeft meegwerkt aan dit 'erudiete' en humanistische verhaal uit het laat 16e eeuwse Antwerpen.   Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

In deze 6e Luistervoer ga ik in gesprek met professor Gerrit Verhoeven. Hij onderzoekt al enkele decennia hoe mensen reisden in de vroeg-moderne periode (16e tot 18e eeuw). Omdat Ortelius zo veel reisde, wilde ik met Gerrit deep diven in het onderwerp. Hij kwam zelf met het voorstel om één specifieke soort reizen onder de loepe te nemen, de Grand Tours van adellijke en burgerlijke jongelui, die in de 17e en 18e eeuw op reis naar het buitenland werden gestuurd om 'man' te worden! Deze kerels waren soms 2 tot 3 jaar onderweg. Eens weer thuis brachten de meesten braaf verslag uit van hun reis, maar uit de brieven naar huis komen de meer smeuïge verhalen naar boven.  Met veel passie vertelt Gerrit over Balthasar III Moretus en de exploten van enkele jonge edellieden uit belangrijke en bekende families uit de Nederlanden. Hoe reisden ze, waar gingen ze op bezoek, wat aten ze... en wat met spel en erotiek? Het passeert allemaal de revue! Heel veel dank aan Gerrit en Lucie de labrador voor hun tijd en de sappige anekdotes.  Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

In de 5e episode duiken we in Ortelius’ Album Amicorum: zijn beroemde vriendenboek met bijdragen van humanisten, kunstenaars, dichters en politici uit heel Europa. Je hoort waarom zo’n album veel meer was dan een “poëzieboekje”: het was een netwerk, een monument van vriendschap en humanisme, een houvast in extreem turbulente tijden van oorlog en geweld.  Tegelijk moest het boekje voorzichtig circuleren omdat het een netwerk kon blootleggen aan ‘foute’ ogen. Het album belandt uiteindelijk in Pembroke College (Cambridge) en bevat meer dan 140 namen, al zijn er pagina’s verdwenen (mogelijk met tekeningen). Met bijdragen van onder meer Arias Montanus, Marnix van Sint Aldegonde, Janus Dousa en Joannes Vivianus zie je hoe dit netwerk (religieuze) grenzen overstijgt. Het verhaal eindigt met Peter Heyns, die het Album Amicorum opent met een sterk symbolische bijdrage over Daphne en de laurier — en zo meteen de toon zet voor het hele boek. Veel luisterplezier. Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

In de 4e episode gaat het over Ortelius zijn Opus Magnum: de Theatrum Orbis Terrarum (1570): de eerste atlas in de moderne zin van het woord. Je hoort wat er precies nieuw was: kaarten op eenzelfde formaat, een vaste volgorde (wereld–continenten–landen), en verklarende teksten bij de kaarten. We kijken ook naar de productie: koperplaten, papier, drukken en verspreiding — en waarom Ortelius niet bij uitgever Christophe Plantin start, maar met Gillis Coppens van Diest in zee gaat. Het project wordt een mega succes: herdrukken, edities in meerdere talen, en verkoop tot ver buiten Antwerpen. We staan stil bij reacties van tijdgenoten zoals Mercator, en we komen aan het hof van Filips II (met het verhaal rond Espinosa): de koning geeft Ortelius’ de titel Geographus Regius. Tot slot komt ook Ortelius’ vervolgwerk aan bod, zoals de Additamenta en het Parergon met historische kaarten. Ik dank graag Nicolas Brondfort en buurman Ronny Vermeersch voor hun zeer gesmaakte vocale bijdrage. Veel luisterplezier. Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

In deze 3e episode zien we hoe Abraham Ortelius een echte cartograaf wordt in Antwerpen tussen 1550 en 1570. Zijn atelier (met zijn zussen) kleurt kaarten in en werkt ze af, in een stad die in het midden van de 16e eeuw tot een belangrijk centrum van kaartdruk en kaartverkoop uitgroeit. Maar Ortelius was een product van zijn tijd: er was al een zeer bedrijvige handel in kaarten in Europa: portolaankaarten, grote wandkaarten, Ptolemaeus-edities en Italiaanse kaartbundels. En dan volgt de kernvraag: waarom werd Ortelius de man van de “eerste moderne atlas”? Via Gillis Hooftman en uit de brieven van Joannes Radermacher blijkt dat Ortelius de eerste was die sleutel vond om van een kaartenbundel een verkoopbaar iets te maken, een echte uitgave, iets waar Gerard Mercator pas later in zou slagen. Het idee van de Theatrum Orbis Terrarum (1570) was geboren. Veel luisterplezier. Met heel veel dank aan Dr Roger Van der Linden en Marc Telders, collega-gidsen, dat ik hun stemmen weer eens mocht roven.  Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

Dit is een nieuw, korte format in de podcast Historische Vertelsels. Om nog meer duiding te kunnen geven bij de Verstelsels, publiceer ik regelmatig 'wist-je-datjes', weetjes waarvoor er in de verhalen zelf soms geen plaats is. Maar ze zijn wel interessant om weten om het hele plaatje in de juiste context te kunnen plaatsen.  In dit 'wist-je-datje' vertel ik over de Continental Drift en de platentectoniek. Ortelius had al een vermoeden op het einde van de 16e eeuw dat de continenten uit elkaar waren gedreven, want hij zag dat Zuid Amerika en Afrika heel mooi in elkaar pasten. Maar hij had geen idee van hoe dat kwam en dus kon hij het ook niet verklaren. Pas 300 jaar later, in de 20e eeuw, komt er een wetenschappelijke uitleg voor de Continental Drift, die Ortelius wel degelijk juist had vastgesteld.  Veel luisterplezier. Blogpost: https://www.gidsnummer53.com/post/ortelius-en-de-continental-drift-historisch-wist-je-datje-002 Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

Dit is een nieuw, korte format in de podcast Historische Vertelsels. Om nog meer duiding te kunnen geven bij de Verstelsels, publiceer ik regelmatig 'wist-je-datjes', weetjes waarvoor er in de verhalen zelf soms geen plaats is. Maar ze zijn wel interessant om weten om het hele plaatje in de juiste context te kunnen plaatsen.  Dit eerste 'wist-je-datje' gaat over de geschiedenis van de Buchmesse van Frankfurt, ontstaan uit de middeleeuwse jaarmarkt van dezelfde stad en ook vandaag nog zeer levend! Ortelius was er bijna kind aan huis tijdens zijn leven. Veel luisterplezier. Blogpost: https://www.gidsnummer53.com/post/frankfurter-buchmesse-15e-21e-eeuw. Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

In deze 2e episode volgen we Abraham Ortelius als reiziger in de 16e eeuw: waarom hij zo veel onderweg is, hoe het reizen toen verliep, en wat hij ermee wint voor zijn werk in Antwerpen. We komen op de Frankfurter Messe, waar Ortelius in 1554 Gerard Mercator ontmoet, een contact dat later cruciaal wordt voor zijn cartografische ambities. Daarna trekken we mee op studiereis (1560) met een groep kaartenmakers en graveurs, waar kennis en netwerk letterlijk “op de weg” gedeeld worden. Ook Engeland komt aan bod: Ortelius reist in 1575 naar en mee met Emanuel van Meteren en gebruikt de trip om kaarten, contacten en informatie over de Britse eilanden te verzamelen. Vervolgens is er de grote reis met Joris Hoefnagel (vanaf 1577) via Duitsland naar Italië, waar Ortelius jaagt op kaarten, munten en inscripties en waar onderweg ook “content” ontstaat (schetsen die later als prenten/atlasmateriaal circuleren). Op de achtergrond speelt de onrust in Antwerpen mee (o.a. de Spaanse Furie van 1576), wat reizen én vertrekken plots ook een veiligheidskwestie maakt. Al deze reizen zullen uiteindelijk de Theatrum Orbis Terrarum mee voeden. Ondertussen houdt zus Anna de zaak in Antwerpen draaiende. Heel veel luisterplezier.  Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

In deze 9e reeks van Historische Vertelsels – Geschiedenis van de Lage Landen neem ik jullie mee in het leven van Abraham Ortelius (1527–1598), geograaf in Antwerpen in de 16e eeuw. Zijn bekendste, baanbrekende werk: het Theatrum Orbis Terrarum, vaak gezien als de eerste moderne atlas. Je hoort hoe Ortelius niet alleen kaarten maakte en verkocht, maar ook  koopman, cartograaf, humanist en vooral een fanatieke verzamelaar (munten, boeken, prenten, instrumenten en rariteiten) was met een huis dat hij zelf zijn “museum” noemde. We kijken naar zijn familieachtergrond en de link met het protestantse netwerk rond o.a. Jacob van Meteren en Emanuel van Meteren (Coverdale Bible), en hoe religie en inquisitie als achtergrond meespelen in zijn wereld. Ook komen zijn netwerk en reputatie aan bod: vrienden, correspondentie, en de kring rond mensen als Plantin, Clusius en anderen. Ortelius als man van kaarten én als mens in een tijd van ontdekkingen, handel, wetenschap en geloofsconflicten. Welkom in het Antwerpen van de 16e eeuw. Heel veel luisterplezier.  Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

In deze 5e Luistervoer ga ik in gesprek met Tom Dieusaert, journalist maar vooral ook Antwerpenaar, die, net als hijzelf - Tom woont en werkt in Argentinië - boeken en artikels schrijft over 16e en 17e eeuwse Sinjoren die in het buitenland furore maken. Een van hen is Emanuel Van Meteren, volle neef van cartograaf Abraham Ortelius, calvinist en "merchant", die vanuit Londen kijkt en schrijft over de 80-jarige Oorlog. Hij kent half Antwerpen en correspondeert met zijn vrienden en kenissen aan de Schelde. Eén van hen is ook Filips van Marnix van Sint Aldegonde. De burgemeester levert insight information over het reilen en zeilen van de Opstand en de oorlog tegen Filips II. Een gesprek opgenomen in het Museum Plantin-Moretus over leven als Antwerpenaar in het buitenland en over een passie voor de geschiedenis van de Koekenstad. Heel veel dank aan Tom voor zijn tijd en sappige anekdotes. Lees meer op zijn blog: https://medium.com/de-antwerpenaars-van-de-republiek. Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.

De 8e reeks over het leven van Filips van Marnix van Sint Aldegonde speelt zich af tijdens de godsdiensttwisten in de Nederlanden in de tweede helft van de 16e eeuw. In deze 4e Luistervoer ga ik in gesprek met Leen Huet, alom gevierde kunsthistorica, filosofe en Breugelkenner bij uitstek. Met haar bespreek ik de impact van de godsdiensttwisten op de kunst van Pieter Breugel de Oude en op de schilderkunst in het algemeen in de 2 helft van de 16e eeuw. Leen Huet op haar best! Wendy Wauters gaf me reeds haar review: "Rijk, genuanceerd, inhoudelijk sterk doorwrocht maar nooit te zwaar"! Een gesprek dus dat je moet gehoord hebben. Heel veel luisterplezier. Volg de podcast hierboven en krijg automatische updates! Heel veel dank aan Leen voor haar tijd en visie.  Volg de podcast en krijg automatische updates! @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd. Alle artwork is AI generated.