Advertise on podcast: Historische Vertelsels - Geschiedenis van de Lage Landen

Na de terugkeer naar Antwerpen zet Maria Pijpelinckx haar laatste grote strategie in gang: de familie Rubens rehabiliteren, haar kinderen opnieuw binnenloodsen in de stedelijke elite en het verleden van Keulen, Siegen en Dillenburg netjes onder de mat vegen. Via oorkondes, netwerken en huwelijken bouwt Maaike stap voor stap aan de toekomst van haar 3 kinderen. Er is er de verkoop van de Cleyne Arnoldus en het eigenhandig geschreven testament van Maaike. Wanneer haar gezondheid achteruitgaat, probeert Filips zijn broer Peter Paul nog van Rome naar Antwerpen te halen, maar hij komt te laat. Maria sterft in 1608, maar haar levenswerk blijft overeind: zonder haar slimme, zakelijke en onverzettelijke keuzes en acties had de familiegeschiedenis van de Rubensen er heel anders uitgezien. Dank aan alle stemmen in deze reeks, zonder jullie hulp was het maar een saaie bedoening geworden. Belangrijkste bronnen voor deze reeks waren: Rosine De Dijn, De vrouwen van Rubens, vooral haar bijdrage over Maria Pijpelinckx Peter Eisenburger, Jan Rubens (1530–1587). Liebhaber der Anna von Sachsen voor de Duitse jaren. Carl Van de Velde en Prisca Valkeneers, De geboorte van Rubens. De website van Van Liere over de familie Pijpelinckx. Daarnaast kwamen artikels en bijdragen van onder meer Paul Huvenne, Nils Büttner en Rutger Thys goed van pas. De brieven van Maria Pijpelinckx raadpleegde ik via het Koninklijk Huisarchief van de Nassau’s in Den Haag; bijkomende details komen uit diverse gespecialiseerde studies en artikels. Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

Na de dood van Jan Rubens in 1587 blijft Maria Pijpelinckx niet bij de pakken zitten. In Keulen bereidt ze de terugkeer naar Antwerpen voor. Zo wordt Jan katholiek begraven in de Sint-Pieterskerk en zorgt Maria voor een zorgvuldig geformuleerd grafschrift in het gotische koor van de kerk. Ze laat zelfs een officiële oorkonde vervalsen om het verleden van Dillenburg en Siegen letterlijk uit te wissen. Maria en de kinderen komen in een veranderd Antwerpen terecht: katholiek, Spaans, streng orthodox, maar ook economisch en cultureel weer in beweging na het beleg van 1585. Zeker luisteren. Stemmen: vrouwlief Catherine als Maria. Merci alweer. Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

Na de Urfehde lijkt Jan Rubens gered, maar vrij is hij allerminst. In Siegen leeft de familie Rubens-Pijpelinckx jarenlang in huisarrest, onder toezicht, met schulden en sociale uitsluiting. Maria houdt het gezin recht: ze boert, verkoopt groenten en fruit op de markt, reist naar Antwerpen en probeert het familiefortuin te redden. Ze slaagt erin dat de familie naar Keulen mag verhuizen. Maar het leven blijft er moeilijk door nieuwe tegenslagen, familiedrama’s en de blijvende druk van de Nassaus. Wanneer Jan in 1587 sterft, komt Maria er echt alleen voor te staan, maar door Jan zijn dood, is de eeuwige schuld aan de Nassau's vervallen en kunnen Maaike en de kinderen gaan en staan waar ze willen. De keuze is aan de weduwe Pijpelinckx. Stemmen: vader Paul als Jan Rubens en vrouwlief Catherine, zoals altijd de mooie stem van Maaike Pijpelinckx. Merci alweer. Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

Na de bekentenis van Jan Rubens in Dillenburg neemt Maria Pijpelinckx het initiatief. In de nacht van 1 april 1571 schrijft ze twee brieven: één zakelijke en één zeer persoonlijke. Daarmee vergeeft ze Jan officieel, maar zet ze tegelijk de juridische snode strategie van Johan van Nassau onder druk. In deze 6e episode volgen we hoe Maria vanuit Keulen de onderhandelingen voert met Dillenburg, Anna van Saksen opzoekt en tracht te betrekken in operatie redding, Dr. Schwarz bewerkt en uiteindelijk een financiële regeling afdwingt. Stap voor stap krijgt Maria Jan uit de dodencel, al zal zijn 'vrijheid' met een heel zware prijs komen. Mevrouw Rubens op haar best! Zeker luisteren. Stemmen: vader Paul als Jan, vrouwlief Catherine als Maria en buurman Ronny als Graaf Johan van Nassau. Wederom dank iedereen. Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

Deze 5e episode over het leven van Maria Pijpelinckx begint in maart 1571. Maria wacht in het Rinkenhof (Keulen) op nieuws over Jan Rubens, die naar Siegen is vertrokken, maar geen teken van leven meer geeft. Dan komt het bericht: Rubens is gearresteerd op Nassaus grondgebied en opgesloten in Dillenburg. Hij wordt ondervraagd en biecht op dat hij een affaire heeft met Anna von Saksen. Dit is majesteitsschennis! Het betekent de doodstraf! Maar Jan heeft geluk: Graaf Johan van Nassau ruikt een deal in ruil voor Jan's vrijheid en begintg Maria Pijpelinckx te chanteren. Voor Anna von Saksen worden het zeer harde tijden, ook zij wordt opgesloten! Wat een toestanden. Zeker luisteren dan. Veel plezier ermee. Stemmen: vader Paul, vrouwlief Catherine, zoonlief Senne als de bodes aan de deur, buurman Ronny als Graaf Johan van Nassau en Liene Conard als Anna von Saksen. Dank iedereen. Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

Na hun vertrek uit Antwerpen in oktober 1568 trekken Maria Pijpelinckx, Jan Rubens en hun kinderen via Kuringen richting Keulen, op de vlucht voor Alva en de dreiging van de Bloedraad. In deze 4e episode volgen we hun tocht via het graafschap Loon naar de vrije Rijksstad Keulen. Waarom kiezen Maria en Jan uiteindelijk voor de Rijnstad? Welke rol spelen familie, geloof, werk en bestaande netwerken van Zuid-Nederlandse vluchtelingen? En hoe reageert de Keulse bevolking op al die nieuwkomers uit de Nederlanden? Je hoort hoe Keulen uitgroeit tot een toevluchtsoord voor gevluchte kooplieden, juristen en edellieden, hoe Jan Rubens er zijn carrière opnieuw uitbouwt, en hoe het gezin zich probeert te handhaven in een stad die tegelijk kansen biedt en wantrouwig blijft. Ook Anna van Saksen, prinses van Oranje, duikt opnieuw op in het verhaal — en daarmee begint een nieuw, beslissend hoofdstuk in het leven van Maria Pijpelinckx. Stemmen: vader Paul, vrouwlief Catherine, zoonlief Senne, buurman Ronny, collega Camille en last but not least Robin, als Blandine Rubens. Dank iedereen. Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

In deze 3e episode over Maria Pijpelinckx barst de Beeldenstorm in Antwerpen (1566) los en zien we van dichtbij hoe snel het ontspoort. Maria Pijpelinckx zit thuis met de kinderen, terwijl Jan Rubens als schepen mee in het crisisoverleg belandt en het stadsbestuur vooral probeert een bloedbad te vermijden. Na de vernielingen volgt een korte periode van schijnrust, maar de politieke rekening komt snel: Filips II stuurt Alva naar de Nederlanden en de Raad van Beroerten (Bloedraad) begint met dagvaardingen en arrestaties. Antwerpen wordt extra hard aangepakt, met o.a. de plannen voor en de bouw van een dwangburcht (citadel) en de verdachtmakingen van “twijfelachtige” bestuurders. Wanneer ook mensen uit de omgeving van Maria en Jan worden opgepakt en veroordeeld (zoals Antoon van Stralen), wordt het gevaar heel concreet voor oud-schepen Jan Rubens. Het gezin kiest uiteindelijk om te vertrekken uit Antwerpen (1568). Stemmen: vader Paul, vrouwlief Catherine, zoonlief Senne, buurman Ronny en collega Franck. Dank iedereen. Music credits: intro: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_Dowland_(1563-1626)_M._George_Whitehead_His_Almand,_Lachrimae,_No.21_for_Treble,_Tenor_%26_Bass_Viols_with_Great_Bass_Violone_in_G_1604.ogg. Phillipwserna, CC BY-SA 4.0 , via Wikimedia Commons. YouTube: John Dowland // Come away, come sweet love – View/save archived versions on archive.org and archive.today (no modifications were made) Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

In deze extra aflevering neem ik je mee door de aanloop naar de Gouden Eeuw van Antwerpen: waarom de stad vanaf de late 15e en vooral in de 16e eeuw zo sterk groeit. Je hoort hoe politieke grenzen, handelsroutes en markten verschuiven, waarom Engels laken en de foren van Brabant Antwerpen een voordeel geven, en hoe de komst van de Portugezen met specerijen en de aanwezigheid van Zuid-Duitse metaalhandel de economie versnellen. Zo wordt Antwerpen het decor waar zoveel figuren uit deze podcast opduiken: van Ortelius en Plantin over Filips van Marnix tot en met Maria Pijpelinckx (en vele anderen). En oh ja, ooit was Antwerpen zelf de parking! Veel luisterplezier. Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

In deze 2e episode over het leven van Maria Pijpelinckx stijgt de spanning in Antwerpen richting 1566 en de Beeldenstorm. Maria Pijpelinckx en Jan Rubens leven in een stad waar calvinistische hagenpreken, ketterplakkaten en inquisitie het dagelijkse klimaat bepalen. Je hoort hoe de overheid (met Margaretha van Parma, Granvelle en bisschop Sonnius) druk zet op Scheldestad, terwijl het stadsbestuur probeert te schipperen om handel en orde te bewaren. De zaak Christophe Plantin (1562) toont hoe snel een drukker, pamflet of gerucht iemand in gevaar kan brengen. Intussen groeit het politieke verzet tegen Filips II, met het Smeekschrift en het Verbond der Edelen, en worden de hagenpreken massaal bijgewoond. Willem van Oranje wordt naar Antwerpen gestuurd om de rust te herstellen, maar de situatie blijft explosief. En in augustus van 1566 ontspoort ze: de Beeldenstorm begint — Antwerpen houdt de adem in. Heel veel luisterplezier. Stemmen: Vader Paul, vrouwlief Catherine en collega Pauline Delaunoy. Merci iedereen. Music credits: intro: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_Dowland_(1563-1626)_M._George_Whitehead_His_Almand,_Lachrimae,_No.21_for_Treble,_Tenor_%26_Bass_Viols_with_Great_Bass_Violone_in_G_1604.ogg. Phillipwserna, CC BY-SA 4.0 , via Wikimedia Commons. just Lute by Kaazoom Music by Paul Winter from Pixabay/a YouTube: John Dowland // Come away, come sweet love – View/save archived versions on archive.org and archive.today. No modifications were made. Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

In deze 10e reeks van Historische Vertelsels – Geschiedenis van de Lage Landen krijgt voor het eerst een vrouw de hoofdrol: Maria Pijpelinckx (1538–1608). Ik neem jullie live mee naar de Wapper en de Meir, langs plekken waar haar familie leefde en werkte. Je hoort hoe Maria’s familie vanuit Kuringen/Hasselt naar Antwerpen trekt en rijk wordt met tapijthandel—één van de grote luxe-nijverheden van het rijke Antwerpen in de 16e eeuw. Daarna maken we kennis met Jan Rubens (vader van): zijn achtergrond, zijn studies, zijn carrière als jurist en hoe hij in het Antwerpse stadsbestuur terechtkomt. Maria en Jan huwen, maar terwijl het jonge gezin groeit en Antwerpen nog een laatste economische boost krijgt, lopen de religieuze en vooral ook politieke spanningen in de Nederlanden snel op: in de strijd tegen de inmenging van Filips II, loopt Antwerpen voorop. Het gaat het jonge gezin voor de wind, maar problemen zijn al zichtbaar aan de horizon. Veel luisterplezier. Stemmen: vader Paul, vrouwlief Catherine en collega Julie Nevejan. Merci allemaal. Music credits: intro: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:John_Dowland_(1563-1626)_M._George_Whitehead_His_Almand,_Lachrimae,_No.21_for_Treble,_Tenor_%26_Bass_Viols_with_Great_Bass_Violone_in_G_1604.ogg. Phillipwserna, CC BY-SA 4.0 , via Wikimedia Commons. just Lute by Kaazoom Music by Paul Winter from Pixabay/a YouTube: John Dowland // Come away, come sweet love – View/save archived versions on archive.org and archive.today No modifications were made.  Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

In deze 7e Luistervoer ga ik in gesprek met professor Tine Meganck. Zij heeft de netwerken van Ortelius onderzocht en is op het onderwerp gedoctoreerd aan Princeton University in de US. Deze luistervoer gaat nog dieper in op de netwerken van Ortelius en zijn humanistische vrienden en kennissen op het einde van de 16e eeuw. Dit is eigenlijk een perfect vervolg op de vorige episode over het Album Amicorum, dat ook in dit gesprek ruimschoots aan bod komt. Via Ortelius zijn netwerk komen we uit bij Pieter Breugel de Oude, Tine haar grote liefde. Ze legt met heel veel passie en vuur uit hoe beide heren elkaar kenden en respecteerden en hoe hun netwerken werkten. Luister gewoon, u zal het wel merken. Dit verhaal is nog niet af, dat hebben we ook al afgesproken! Heel veel dank aan Tine voor haar tijd, drive en gastvrijheid. Veel luisterplezier. Deze luistervoer is voorlopig ook het einde van de 9e reeks over het leven van Abraham Ortelius. Dank aan iedereen die heeft meegwerkt aan dit 'erudiete' en humanistische verhaal uit het laat 16e eeuwse Antwerpen.   Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

In deze 6e Luistervoer ga ik in gesprek met professor Gerrit Verhoeven. Hij onderzoekt al enkele decennia hoe mensen reisden in de vroeg-moderne periode (16e tot 18e eeuw). Omdat Ortelius zo veel reisde, wilde ik met Gerrit deep diven in het onderwerp. Hij kwam zelf met het voorstel om één specifieke soort reizen onder de loepe te nemen, de Grand Tours van adellijke en burgerlijke jongelui, die in de 17e en 18e eeuw op reis naar het buitenland werden gestuurd om 'man' te worden! Deze kerels waren soms 2 tot 3 jaar onderweg. Eens weer thuis brachten de meesten braaf verslag uit van hun reis, maar uit de brieven naar huis komen de meer smeuïge verhalen naar boven.  Met veel passie vertelt Gerrit over Balthasar III Moretus en de exploten van enkele jonge edellieden uit belangrijke en bekende families uit de Nederlanden. Hoe reisden ze, waar gingen ze op bezoek, wat aten ze... en wat met spel en erotiek? Het passeert allemaal de revue! Heel veel dank aan Gerrit en Lucie de labrador voor hun tijd en de sappige anekdotes.  Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

In de 5e episode duiken we in Ortelius’ Album Amicorum: zijn beroemde vriendenboek met bijdragen van humanisten, kunstenaars, dichters en politici uit heel Europa. Je hoort waarom zo’n album veel meer was dan een “poëzieboekje”: het was een netwerk, een monument van vriendschap en humanisme, een houvast in extreem turbulente tijden van oorlog en geweld.  Tegelijk moest het boekje voorzichtig circuleren omdat het een netwerk kon blootleggen aan ‘foute’ ogen. Het album belandt uiteindelijk in Pembroke College (Cambridge) en bevat meer dan 140 namen, al zijn er pagina’s verdwenen (mogelijk met tekeningen). Met bijdragen van onder meer Arias Montanus, Marnix van Sint Aldegonde, Janus Dousa en Joannes Vivianus zie je hoe dit netwerk (religieuze) grenzen overstijgt. Het verhaal eindigt met Peter Heyns, die het Album Amicorum opent met een sterk symbolische bijdrage over Daphne en de laurier — en zo meteen de toon zet voor het hele boek. Veel luisterplezier. Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

In de 4e episode gaat het over Ortelius zijn Opus Magnum: de Theatrum Orbis Terrarum (1570): de eerste atlas in de moderne zin van het woord. Je hoort wat er precies nieuw was: kaarten op eenzelfde formaat, een vaste volgorde (wereld–continenten–landen), en verklarende teksten bij de kaarten. We kijken ook naar de productie: koperplaten, papier, drukken en verspreiding — en waarom Ortelius niet bij uitgever Christophe Plantin start, maar met Gillis Coppens van Diest in zee gaat. Het project wordt een mega succes: herdrukken, edities in meerdere talen, en verkoop tot ver buiten Antwerpen. We staan stil bij reacties van tijdgenoten zoals Mercator, en we komen aan het hof van Filips II (met het verhaal rond Espinosa): de koning geeft Ortelius’ de titel Geographus Regius. Tot slot komt ook Ortelius’ vervolgwerk aan bod, zoals de Additamenta en het Parergon met historische kaarten. Ik dank graag Nicolas Brondfort en buurman Ronny Vermeersch voor hun zeer gesmaakte vocale bijdrage. Veel luisterplezier. Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.

In deze 3e episode zien we hoe Abraham Ortelius een echte cartograaf wordt in Antwerpen tussen 1550 en 1570. Zijn atelier (met zijn zussen) kleurt kaarten in en werkt ze af, in een stad die in het midden van de 16e eeuw tot een belangrijk centrum van kaartdruk en kaartverkoop uitgroeit. Maar Ortelius was een product van zijn tijd: er was al een zeer bedrijvige handel in kaarten in Europa: portolaankaarten, grote wandkaarten, Ptolemaeus-edities en Italiaanse kaartbundels. En dan volgt de kernvraag: waarom werd Ortelius de man van de “eerste moderne atlas”? Via Gillis Hooftman en uit de brieven van Joannes Radermacher blijkt dat Ortelius de eerste was die sleutel vond om van een kaartenbundel een verkoopbaar iets te maken, een echte uitgave, iets waar Gerard Mercator pas later in zou slagen. Het idee van de Theatrum Orbis Terrarum (1570) was geboren. Veel luisterplezier. Met heel veel dank aan Dr Roger Van der Linden en Marc Telders, collega-gidsen, dat ik hun stemmen weer eens mocht roven.  Volg de podcast en krijg automatische updates!  @luisteraars op Spotify en Apple Podcast: en rating of review wordt zeer sterk geapprecieerd.  Alle artwork is AI generated.