1545487547
Radio Naukowe

Advertise on podcast: Radio Naukowe

Rating
★★★★★
4.9
from
33 reviews
This podcast has
416 episodes
Language
Polish
Date created
2020/12/18
Latest episode
2026/11/12
Average duration
56 min.
Release period
5 days

Description

Nowy odcinek co czwartek, godz. 6:30 || Wirtuale 2025, Podcast Roku 2024 i 2023, Medal Polskiego Towarzystwa Fizycznego 2024, Popularyzator Nauki 2023, Pop Science 2023 || RN to mądre rozmowy o naszym świecie i nas samych. O próbach zrozumienia rzeczywistości na najgłębszym poziomie. Rozmawiam z naukowcami i naukowczyniami, którzy - fenomenalnie! - opowiadają o swoich badaniach i dziedzinach wiedzy. Dyskutujemy nie tylko o tym CO wiemy, ale też SKĄD to wiemy. Zobacz nasze Wydawnictwo RN: https://radionaukowe.pl/wydawnictwo/ 👉 Zostań Patronem: https://patronite.pl/radionaukowe 👉 Wesprzyj jednorazowo: https://suppi.pl/radionaukowe 👉 Więcej: https://radionaukowe.pl/ 👉 Sprawdź nasze WYDAWNICTWO RN https://radionaukowe.pl//wydawnictwo, audiobooki dla naszej publiczności taniej, skorzystaj z kodu: sluchamRN

Unlock Radio Naukowe podcast Email contact info,
Listeners & Audience details

Email contact information

Direct podcast contact details

Listeners

Audience numbers & engagement insights

Audience details

Podcast Insights

Podcast episodes

Check latest episodes from Radio Naukowe podcast


#326 Łączność 6G: potrzebna i potencjalnie niebezpieczna | prof. Hanna Bogucka
2026/11/12
Planowo za kilka lat będziemy powszechnie wykorzystywać sztuczną inteligencję do decydowania, w którym miejscu przepustowość internetu powinna być większa, a w którym mniejsza. To jeden z elementów standardu 6G, którego wdrożenie planuje się na rok 2030. – To jest kolejna zmiana jakościowa. Bardzo ważne będzie zastosowanie sztucznej inteligencji, ale nie jako aplikacji, tylko jako sieci natywnej, AI native, czyli sztuczna inteligencja będzie dokonywała zarówno optymalizacji sieci, jak i predykcji przydziału zasobów – tłumaczy prof. Hanna Bogucka, dyrektor Instytutu Teleinformatyki Politechniki Poznańskiej i wiceprezes poznańskiego oddziału Polskiej Akademii Nauk. Rozmawiamy o internecie, jak właściwie działa, na czym polegają zmiany standardów i co nas czeka w przyszłości. 💛 https://patronite.pl/radionaukowe 💸 https://suppi.pl/radionaukowe 📚 https://wydawnictworn.pl/ Standardy telekomunikacyjne zmieniają się mniej więcej co dekadę, wraz z wzrostem liczby użytkowników, zwiększonymi potrzebami i nowymi wyzwaniami. Zaczynaliśmy w latach 80. od sieci 1G, dużym przełomem były standardy 4G, w których skupiono się na internecie mobilnym i przesyłaniu danych w ruchu. Teraz powszechnie korzystamy już z technologii 5G, a naukowcy pracują nad uporządkowaniem standardów 6G. Jej drugim ważnym elementem ma być sensing, czyli wykrywanie i lokalizacji, i potrzeb użytkownika. Wiązka radiowa ma śledzić np. użytkownika danego telefonu i na podstawie jego lokalizacji oceniać, ile zasobów potrzebuje. Oczywiście tak złożona sieć telekomunikacyjna, w której wszystko powiązane jest ze wszystkim, budzi obawy o bezpieczeństwo, np. w związku z ewentualnością prób ataku czy przejęcia kontroli z zewnątrz. Jednym z postulowanych rozwiązań ma być większe rozproszenie infrastruktury. – Teraz badania idą w tym kierunku, żeby wykorzystywać zarówno stacje naziemne, jak i statki powietrzne, drony, ale też inne urządzenia w powietrzu, jak i satelity, i przełączać się między nimi elastycznie – wyjaśnia prof. Bogucka. Część danych można przetwarzać na skrajach systemu, nie muszą się w ogóle dostawać do centrum, co pomoże utrzymać lepszą przepustowość, ale też bezpieczeństwo.  W odcinku usłyszycie też, jak właściwie działa internet, dlaczego inżynierowie i programiści od telekomunikacji funkcjonują trochę jak w czasach zimnej wojny, jakie są postulaty rozwiązania problemów (np. energochłonności systemu) i dlaczego w pracach nad technologiami coraz większe znaczenie mają filozofowie i etycy. Rozmowa jest pierwszą odsłoną cyklu wywiadów z wybitnymi badaczkami, członkiniami Polskiej Akademii Nauki, jaki powstaje we współpracy Radia Naukowego i PAN. Kolejne rozmowy już wkrótce! 00:00 Wstęp 01:13 Jak działa przesył danych 05:42 Kodowanie sygnału radiowego 12:15 Standardy łączności od 1G 14:17 Różnice między generacjami sieci 22:03 Śledzenie użytkownika w sieci 24:42 Inwigilacja a rozwój sieci 27:45 Wyjaśnialna sztuczna inteligencja 31:15 Cyberbezpieczeństwo i obrona AI 36:58 Bezpieczeństwo centrów danych 39:37 Energooszczędność w telekomunikacji 42:23 Wyzwania wdrożenia sieci 6G 46:25 Częstotliwości fal w 6G 49:12 Dług technologiczny w telekomunikacji 51:56 Kariera naukowa Hanny Boguckiej 58:28 Zakończenie
#325 Jak działa nasz zegar biologiczny? | prof. Piotr Bębas
2026/11/05
Uwaga! Tylko do 8 listopada najlepsza oferta na nasze nowości 📚👉 https://wydawnictworn.pl/ Na stronie udostępniamy fragmenty książek, zajrzyjcie! *** Jeśli wydaje wam się, że lepiej się wam myśli o 18:00 niż o 15:00, że o 8:00 wasz mózg jeszcze się nie obudził, a trening jest bardziej efektywny po południu niż bladym świtem, to prawdopodobnie się wam nie wydaje. Ludzie działają w cyklu dobowym i większość z nas ma dwa momenty najlepszej wydajności intelektualnej: godzinę, dwie przed południem i około 18:00. – Dramatem dla organizmu jest zmuszanie do tego, żeby przeciwdziałał sobie i duży wysiłek robił na pochłanianie wiedzy czy myślenie w godzinie 7:00, 8:00 czy nawet 9:00 rano, ponieważ to jest okres zupełnie innej aktywności metabolicznej organizmu – tłumaczy prof. Piotr Bębas z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w chronobiologii. Oczywiście istnieją skrajne chronotypy – „skowronki” to ci najbardziej poranni, „sowy” najbardziej nocni – więc u części osób piki zdolności intelektualnych wypadają w innych godzinach, ale cykl pozostaje ten sam.  💛 https://patronite.pl/radionaukowe 💸 https://suppi.pl/radionaukowe Zegarem biologicznym u wszystkich zwierząt kieruje ilość docierającego do nich światła. Ludzkie oko (i generalnie oczy ssaków) wykształciło sobie do tego niesamowitą specjalizację. Specjalny długi akson łączy oko z jądrem nadskrzyżowaniowym podwzgórza w naszym mózgu, czyli informacja o ilości światła jest przekazywana prosto do głównego zegara biologicznego w mózgu. Ale to nie wszystko! – W chronobiologii już nie mówimy o samym zegarze jako takim, tylko o systemie zegarowym, jaki występuje w organizmie, bo tych zegarów mamy dużo – wyjaśnia biolog. We własnym rytmie dobowym działają też wątroba, serce, śledziona, nadnercza, jądra. Naukowcy wszystko to badają i wyciągają ciekawe wnioski. Kto podróżuje do innych, odległych stref czasowych, pewnie kojarzy zjawisko jet lagu: czas, w którym organizm funkcjonuje według poprzedniej strefy czasowej i na przykład nie potrafi spać w nocy. Zwykle przechodzi to w ciągu paru dni, bo zegar biologiczny w mózgu się dostosowuje. Ale inne nie są takie szybkie. – Wątroba się dużo słabiej synchronizuje od zegara w mózgu – mówi prof. Bębas. Po zmianie strefy czasowej jeszcze przez kilkanaście dni mogą się wam zdarzać napady głodu o dziwnej godzinie i to jest normalne – wątroba się dostosowuje do nowego cyklu dobowego. Ludzie mają technologie, ale dla zwierząt zegar biologiczny powiązany ze światłem to kluczowa sprawa. Inne przesłanki, na przykład temperatura, są zawodne – na pewno kojarzycie wiosenne przymrozki po pierwszych ciepłych dniach. – Zegar biologiczny pozwala przeżyć – oświadcza prof. Bębas. Co ciekawe, nie działa on u zwierząt ewolucyjnie przystosowanych do życia w regionach podbiegunowych. W odcinku usłyszycie też, czy zmiana czasu wpływa negatywnie na nasz organizm, dlaczego szkodzi nam jedzenie w nocy, jak to możliwe, że niektóre gryzonie obniżają temperaturę ciała poniżej zera stopni Celsjusza i dlaczego to ważne, żeby żarówki w waszych domach miały ciepły odcień. 00:00 Wstęp 01:30 Zmiana czasu a organizm 03:02 Dlaczego ludzie nie hibernują 05:14 Jak działa hibernacja 12:42 Gdzie jest zegar biologiczny 19:45 Zegar dobowy a roczny 24:21 Zegar biologiczny na poziomie komórkowym 30:10 Kiedy jeść i się uczyć 37:01 Chronotypy: skowronki i sowy 43:46 Życie bez dostępu do światła 50:15 Wpływ sztucznego światła 56:23 Zakończenie
#324 Czy pierwsi chrześcijanie bali się piekła? | prof. Robert Wiśniewski
2026/10/29
W systemie prawnym kultury rzymskiej, na której tle kształtowało się chrześcijaństwo, pojęcie cudzołóstwa odnosiło się do naruszania praw mężczyzny. Cudzołożnikiem był ktoś, kto spał z żoną innego, cudzołożnicą była żona, która zdradzała męża. Religia chrześcijańska przyniosła tu nową optykę. – Nowością jest to, że mówimy: jeżeli ty masz żonę, to nie wolno ci szukać zaspokojenia seksualnego poza małżeństwem. Bo jesteś zobowiązany nie tylko do respektowania praw innego mężczyzny, jesteś zobowiązany wobec swojej żony. I to jest naprawdę coś nowego – mówi prof. Robert Wiśniewski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmawiamy przy okazji premiery wyczekiwanej kontynuacji książki „Chrześcijanie pierwszych wieków”, wydanej w naszym Wydawnictwie RN.  Zajrzyj do na https://wydawnictworn.pl/   Drugi tom nosi podtytuł „Modlitwa, moralność, magia” i pokazuje, jak chrześcijaństwo układało ludziom świat. – Jak zaczęło porządkować czas, jak zaczęło porządkować moralność, w jaki sposób zaczęło porządkować na poziomie rytualnym i innym relacje między ludźmi a Bogiem – wylicza prof. Wiśniewski. Co ciekawe, starożytni bali się niecnego wykorzystania w magii szczątków osoby, która zmarła gwałtowną śmiercią. Chrześcijanie z takich szczątków zrobili świętość: kontakt z relikwią to kontakt z zaświatami, które ludzie błagają o zupełnie rzeczywiste zmiany w swoim życiu. – Jednocześnie myślą sobie, że bliskość relikwii działa w sposób zupełnie automatyczny – opowiada prof. Wiśniewski. Kształtuje się koncepcja zaświatów, w tym czyśćca, w którym zmarli „odrabiają” grzechy, a żyjący mogą im w tym pomóc, na przykład ofiarować w ich intencji modlitwę lub eucharystię. – Na początku V wieku to było traktowane już jako stary obyczaj – wskazuje historyk.  W odcinku usłyszycie też, ile osób mogło słyszeć kazanie w starożytnym kościele, jakich metod używali chrześcijanie do wróżenia, czy bali się piekła i jak to wszystko może zbadać historyk. 🚚✍ Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 📚 https://wydawnictworn.pl/ 📅 Spotkanie autorskie z prof. Wiśniewskim 23 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie, poprowadzi prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach. 00:00 Wstęp 01:07 Chrześcijanie pierwszych wieków tom 2 02:43 Moralność wczesnych chrześcijan 07:04 Wierność małżeńska w chrześcijaństwie 12:55 Seksualność pierwszych chrześcijan 19:34 Życie po śmierci w antyku 21:46 Koncepcja czyśćca 29:30 Fizyczne zmartwychwstanie ciał 32:54 Magia a chrześcijaństwo 43:21 Wróżbiarstwo chrześcijan 49:20 Kim były demony 53:25 Pierwsze kościoły chrześcijańskie 58:48 Chrześcijaństwo jako tradycja 01:00:56 Dlaczego wciąż badamy antyk 01:04:22 Zakończenie
#323 Czym się wyróżnia polska przyroda? | dr Piotr Bernatowicz
2026/10/22
Skala sprytu ewolucyjnego, jaki występuje w przyrodzie, jest doprawdy zadziwiająca. Nie trzeba się rozglądać daleko. Weźmy na przykład różankę, niedużą rybkę z rodziny karpiowatych, która żyje w polskich rzekach. Ten gatunek ma niesłychanie wyspecjalizowany i sprytny sposób na ochronę potomstwa. Na wiosnę samczyk różanki wybiera sobie małża, na przykład skójkę. – To jest jeden z najładniejszych gatunków ryb u nas występujących w Polsce. Odstrasza inne samce i zaczyna tego małża oswajać – opowiada dr Piotr Bernatowicz z Wydziału Biologii UW. Samczyk delikatnie muska małża pyskiem, żeby przyzwyczaić go do swojej obecności. Kiedy małż przestaje reagować na dotyk zamykaniem, może się do niego zbliżyć samiczka różanki. Składa porcję ikry do wnętrza małża, a samiec zapładnia ikrę. Małe rybki klują się i rozwijają w bezpiecznej muszli. Opowieść o różance to jedna z wielu arcyciekawych historii, które Piotr zawarł w swojej książce: „Inny przewodnik. Fenomeny polskiej przyrody”, wydanej przez nasze Wydawnictwo RN. Zajrzyj do książki: https://radionaukowe.pl/przewodnik/ W odcinku przywołujemy trochę ciekawostek z książki, ale też rozmawiamy o motywacji, jaka stała za jej napisaniem: o zachwycie. – Tych wow jest w zasadzie nieskończenie wiele, czyli dziesiątki, setki żyć człowieka by nie starczyło na to, żeby to wszystko ogarnąć. Mamy w zasadzie nieskończoną możliwość, żeby się zachwycać – mówi dr Bernatowicz. Więc zachwycamy się na przykład całym potężnym ekosystemem, który żyje i tętni pod plażowym ręcznikiem na nadbałtyckim piasku. Nicienie walczą o życie, spokojnie sobie funkcjonują okrzemki, przemykają się długie na wiele metrów korzenie piaskowych roślin. Dużo tego! A piasek, choć wydaje się żółty, tak naprawdę jest przezroczysty, co można sprawdzić pod mikroskopem. – W Polsce są tysiące takich cudownych, fenomenalnych miejsc do obejrzenia, do opisania – zachęca przyrodnik. Dajcie się zarazić jego entuzjazmem, to bardzo miłe! W odcinku usłyszycie też, jak zróżnicowanym „gatunkiem” są biolodzy (są wśród nich m.in. miłośnicy marznięcia w terenie i fani arkuszy kalkulacyjnych), jaki jest niezbędnik przyrodnika i jak się czuje biolog, kiedy orientuje się, że wpadł w fotopułapkę. Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 📚 https://wydawnictworn.pl/ 📅 Spotkanie autorskie z dr. Bernatowiczem 25 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach. 00:00 Wstęp 01:16 Czym są fenomeny przyrody 04:49 Przyroda Czarnej Hańczy 11:55 Lot kompensacyjny owadów 16:52 Niezwykłe larwy małży 19:08 Różanka i małże 22:48 Rośliny na plaży 26:54 Co żyje w piasku 33:29 Chrząszcz trzyszcz 35:41 Rośliny oszukujące grzyby 38:44 Rezerwat Dębniak 43:18 Wpływ lodowca na Polskę 47:12 Jak działa ewolucja 54:10 Praca biologa w terenie 01:00:13 Zakończenie
#322 Co kosmos robi z człowiekiem? Kulisy lotów załogowych | dr Anna Fogtman
2026/10/15
– Spacer kosmiczny ma ze spacerem tyle wspólnego, ile operacja kardiologiczna z majsterkowaniem – mówi w Radiu Naukowym dr Anna Fogtman, biolożka i specjalistka medycyny kosmicznej w Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), autorka książki „Ponad błękit. O lotach kosmicznych i ludziach, bez których by ich nie było” wydanej przez nasze wydawnictwo RN.  📖 Zajrzyj do książki: https://radionaukowe.pl/blekit  Tzw. spacery kosmiczne to ekstremum, ale prawda jest taka, że cała astronautyka jest gigantycznym wyzwaniem dla ludzkiego organizmu. Gdyby ktoś zapytał ewolucję o zdanie, zdecydowanie odradzałaby takie loty. Warunki mikrograwitacji mają wpływ w zasadzie na całe ciało: mięśnie, kości, trawienie, wzrok, psychikę. Aby człowiek mógł przetrwać w warunkach, do których zupełnie nie jest przystosowany, potrzebna jest praca tysięcy osób: lekarzy, dietetyków, inżynierów i właśnie specjalistów medycyny kosmicznej. Z odcinka dowiecie się m.in., dlaczego astronautki i astronauci na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej muszą ćwiczyć ponad dwie godziny dziennie, jak zmieniały się rozwiązania toaletowe w kosmosie (to wcale nie jest zabawne!), jakiego typu ludzi agencje kosmiczne szukają na przyszłych astronautów (na pewno nie kowbojów) i jakie ryzyko wiąże się z lotem na Marsa, a właściwie z lądowaniem na nim (oj, duże).   Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. https://wydawnictworn.pl/  Spotkanie autorskie z dr Fogtman 9 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie. Prowadzenie: red. Hubert Kijek. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach. Zdjęcie na miniaturze: NASA 00:00 Wstęp 00:55 Niewygody lotów kosmicznych 07:18 Lot paraboliczny 11:43 Jak wygląda spacer kosmiczny 19:27 Centrum kontroli lotów 21:37 Toaleta w kosmosie 28:29 Siłownia w kosmosie 31:34 Wpływ kosmosu na zdrowie 34:17 Promieniowanie kosmiczne 39:47 Wyzwania lotu na Marsa 46:26 Program Artemis 50:21 Dlaczego trudno wrócić na Księżyc 54:06 Ludzie czy roboty w kosmosie 56:21 Po co latamy w kosmos 57:22 Kto może zostać astronautą 01:02:28 Kto wysyła astronautów w kosmos 01:06:13 Europejska Agencja Kosmiczna a NASA 01:09:11 Kariera w branży kosmicznej 01:11:23 Praca w NASA w Houston 01:14:31 Książka Ponad błękit 01:18:03 Zakończenie
Poznaj tegoroczne premiery naszego wydawnictwa
2026/10/10
👉 https://wydawnictwoRN.pl 🎉 ODSŁANIAMY KARTY! Oto nasze NOWOŚCI książkowe w sezonie 2026!  🚀 „Ponad błękit. O lotach kosmicznych i ludziach, bez których by ich nie było” dr Anny Fogtman 👉 https://radionaukowe.pl/blekit Dla ludzkiego ciała opuszczenie planety jest szokiem. Aby człowiek mógł przetrwać lot, wykonać swoje zadania i bezpiecznie wrócić, potrzebny jest wysiłek tysięcy osób przygotowujących, zabezpieczających i obsługujących misję. O tym jest ta książka. O astronautkach i astronautach, ale też o wszystkich na Ziemi, bez których żaden liftoff ani splashdown nie miałby miejsca. 🌿 „Inny przewodnik. Fenomeny polskiej przyrody” dr. Piotra Bernatowicza 👉 https://radionaukowe.pl/przewodnik Ta książka to zaproszenie, by na nowo zachwycić się Polską – pozwala dostrzec i zrozumieć to, co na pierwszy rzut oka umyka. Dziesięć intrygujących przyrodniczo miejsc, ponad 200 ilustracji, niezliczone ciekawostki, a przede wszystkim spójna opowieść o potędze życia, które zrobi wszystko, by się przystosować i przetrwać. Znakomita pozycja dla miłośników przyrody na każdym poziomie wtajemniczenia! ✝️ „Chrześcijanie pierwszych wieków. Tom II: Modlitwa, moralność, magia” prof. Roberta Wiśniewskiego 👉 https://radionaukowe.pl/chrzescijanie2 Wyczekiwana kontynuacja opowieści o chrześcijanach pierwszych stuleci, ich religii i świecie, w którym żyli. W tym tomie przeczytacie o tym, jak chrześcijaństwo przenikało do codzienności i organizowało życie swoich wyznawców. Opowiada on, jak wielkie bazyliki zmieniły funkcjonowanie wspólnot, skąd wzięły się chrześcijańskie święta i odmawiane po dziś dzień modlitwy oraz jak mglisty obraz zaświatów nabrał konkretnych kształtów. 💛 Trzy fantastyczne tematy, znakomici autorzy, książki wychuchane i wymuskane. Piękne i mądre, jak to u nas. Polecamy gorąco! 📚✍️ 🚚🎁 Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 👉 https://radionaukowe.pl/zestaw2026
#321 Ewolucja latania, czyli ptasie dinozaury, pterozaury i inni lotnicy | dr Gerard Gierliński
2026/10/08
🪶 Pióra są starsze od latania i wcale nie powstały jako dostosowanie do tej pięknej zdolności. – Badacze piór twierdzą, że (…) jest ono tak skomplikowanym dziełem natury, że nie mogło pojawić się wielokrotnie u różnych grup zwierząt – opowiada dr Gerard Gierliński, paleontolog z Juraparku Bałtów. Konkretniej mówiąc, pióra powstały u wspólnego przodka i pterozaurów, i dinozaurów, jako narzędzie do termoregulacji i popisywania się przed partnerkami. Jak wiec doszło do tego, że dziś służą do latania? – Myślę, że to było tak, że był taki dinozaur, jakiś teropod na przełomie triasu i jury, który chciał się przypodobać samiczce, no i przez przypadek mu się zaczęło fruwać. A miał już tą ozdobę, czyli pióra konturowe na ogonie i na łapkach, żeby umieć się przypodobać – mówi dr Gierliński.  🦆 Ptaki to niejedyna linia dinozaurów, która próbowała latać. Były też dinozaury, które fruwały na skrzydłach ze skóry, takich jak nietoperze. Latających stworzeń w prehistorii było oczywiście więcej. Najstarsze aktywnie latające zwierzęta, o których wiemy z zachowanych znalezisk, to pterozaury. Latały już w triasie, około 230 milionów lat temu. Ale uwaga: pterozaury to nie dinozaury! Te dwie grupy miały wspólnego przodka. Linie pterozaurów wygasły, a dinozaury możecie zobaczyć za oknem. 🐊 W odcinku usłyszycie też, dlaczego wszyscy jesteśmy gadami, a w ogóle to rybami (i żywymi skamieniałościami!), skąd się wzięły dzioby i pneumatyczne kości, kim były azdarchy, po czym rozpoznać ptasi trop i jak to jest z tym archeopteryksem: jest pierwszym praptakiem czy nie? 🎨 Na ilustracji pterozaur autorstwa paleoartysty Marcina Ambrozika. Dziękujemy za udostępnienie! #współpraca 👉 Polecamy serial dokumentalny „Ewolucja” na BBC Earth - premiera w niedzielę 18 października, godz. 11:00 & 21:00 Sezon 1 (5 odcinków) Każdy z odcinków stanowi podróż w czasie i krok po kroku śledzi wybraną ścieżkę ewolucyjną. Mutacje, adaptacje, zmiany środowiska i przypadki, które okazały się przełomowe przez miliony pokoleń decydowały o tym, kto przetrwa. Oparte na odkryciach naukowych i wynikach badań paleontologicznych wizualizacje przywracają do życia wymarłe gatunki i pozwalają zobaczyć świat, którego nie pamięta żaden człowiek. Sprawdź, gdzie oglądać: https://www.bbcpolska.com/kanaly/earth?country=PL
#320 Bartnictwo - dawna sztuka zdobywania miodu | prof. Aneta Pieniądz
2026/10/01
Bartnik w dawnej Polsce pozornie nie miał trudnej pracy (choć bywała bolesna). Mógł dziać barcie, czyli wyrąbywać je w drzewach, ale niekoniecznie – korzystano też z naturalnych dziupli. Pszczoły same się w nich osiedlały. Nie dokarmiał pszczół, bo nie było czym. Doglądać na bieżąco też nie doglądał. – W zasadzie to bywał w niej dwa razy do roku: na wiosnę i gdzieś tam już w momencie, kiedy miód się podbiera – opowiada prof. Aneta Pieniądz z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Ale sytuacja nie była taka prosta, jak się wydaje. W odcinku rozmawiamy o miodzie i historii bartnictwa. 💛 https://patronite.pl/radionaukowe 💸 https://suppi.pl/radionaukowe 📖 https://wydawnictworn.pl/ Najstarsze ślady bartnictwa na terenie współczesnej Polski pochodzą z przełomu VII i VIII wieku. Od XV wieku funkcjonowały wspólnoty bartne, które regulowały, kto mógł pozyskiwać miód, gdzie i w jaki sposób. Wspólnoty miały swoje sądy bartne do rozstrzygania sporów oraz wójtów lub sędziów bartnych. Prof. Pieniądz bada właśnie obszerną „Księgę sądów bartniczych starostwa leżajskiego”, z której wyłania się ciekawy status społeczności bartniczej. – To jest specyfika tej grupy zawodowej, że ona przekracza granice stanowe – opowiada. Bartnictwem zajmowali się i chłopi, i mieszczanie, i nawet drobna szlachta. Prawo do użytkowania barci było dziedziczne, a bartnicy mieli prawo zakładać barcie również na terenie dóbr szlacheckich. W księgach bartniczych zachowały się liczne spory o egzekwowanie praw. Nie ma w nich jednak samych owadów. – Ja pszczół prawie nie mam w swoich źródłach – podkreśla prof. Pieniądz. Trudno powiedzieć, co o pszczołach myśleli sami bartnicy, bo nie zachowały się źródła pisane przez nich. Wiemy jednak, że ogólne podejście do pszczół było pozytywne. Wierzono na przykład, że rozmnażają się przez dzieworództwo i upatrywano w tym podobieństwa do Maryi Dziewicy. Bartnik musiał więc przemieszczać się po dużym terenie. Żeby wyciąć z barci plaster miodu, musiał się wspiąć na drzewo i uchronić przed użądleniami. A pszczoły były prawdopodobnie bardziej agresywne niż dziś. Najbardziej ceniony był miód najczystszy, który sam wyciekał z plastra. Nie gardzono też miodem z wyciśniętych plastrów, gdzie jednak sporo było już zanieczyszczeń i resztek wosku. Z odcinka dowiecie się też, dlaczego dzisiejsi pszczelarze nie dorobią się miodu takiego jak średniowieczny, nawet jeśli wyniosą pasiekę do lasu, i dlaczego kobiety miały ogromne znaczenie w bartnictwie, chociaż same nie mogły się nim zajmować.
#319 Idzie nowa era w astronomii | prof. Maciej Bilicki
2026/09/24
Wyobraźcie sobie kamerę o rozdzielczości 3,2 gigapiksela (największą jaką do tej pory zamontowano na teleskopie), która przez 10 lat każdej nocy wielokrotnie rejestruje ten sam obszar nieba. Właśnie takie monumentalne zadanie stawia przed sobą projekt LSST (Legacy Survey of Space and Time) w Obserwatorium im. Very Rubin w chilijskich Andach. – Nie mieliśmy jeszcze takiego przeglądu: tak dużym teleskopem, tak długo trwającego, z tak dużą kamerą. Na pewno będzie bardzo dużo odkryć, bardzo wiele niespodziewanych rzeczy nas czeka – zapowiada prof. Maciej Bilicki z Centrum Fizyki Teoretycznej PAN, jeden z polskich naukowców zaangażowanych w ten przełomowy projekt. 💛 https://patronite.pl/radionaukowe 💸 https://suppi.pl/radionaukowe 📖 https://wydawnictworn.pl/ Naukowcy liczą na to, że odkrycia mogą być fundamentalne. – To, co chcielibyśmy przetestować i co LSST nam pomoże przetestować z pewnością, to jest kilka podstawowych założeń, które stoją u źródeł standardowego modelu kosmologicznego – opowiada kosmolog. Takie podstawowe założenia to na przykład, że Wszechświat jest jednorodny i izotropowy, a prawa fizyki działają wszędzie tak samo. Nie wiemy jednak, czy na pewno tak jest na ogromnych skalach. Dane z LSST pokażą nieznaną nam dotąd liczbę galaktyk i różnych czasach kosmicznych. Pomogą zweryfikować, czy założenia sprawdzają się też w niebadanych wcześniej skalach, oraz rozbudują (mamy nadzieję) wiedzę na temat ciemnej materii i ciemnej energii. Nie jest wykluczone, że nowe dane zmuszą do weryfikacji aktualnych modeli, czy nawet korekty Ogólnej Teorii Względności. Ogromna ilość zebranych danych ma być skatalogowana i przesłana do kilku centrów danych. – są starania, by jedno z nich było w Polsce. Z tak wielką bazą trudno byłoby pracować bez pomocy sztucznej inteligencji. – Summa summarum powstaje nam tabelka, gdzie mamy miliony obiektów. Dla każdego z obiektów mamy zmierzone mnóstwo różnych parametrów. To są idealne dane dla uczenia maszynowego i sztucznej inteligencji, bo w tym te modele są świetne, dlatego że one mogą wydobyć z tych danych coś więcej – wyjaśnia fizyk. Obserwatorium musiało się zamknąć tuż po otwarciu, bo zasypał je niespodziewany śnieg, ale wkrótce znów ruszy i zacznie zbierać dane. Pozostanie nam czekać z niecierpliwością na nowe odkrycia! Z odcinka dowiecie się też, co wspólnego mają badacze kosmosu z archeologami, w czym AI jest podobna do sekretarki profesora i dlaczego prof. Bilicki wyobraża sobie model, w którym nie ma w naszym Wszechświecie ciemnej energii, ale już nie model bez ciemnej materii.
LAMU'26 #12 Z czego jest zbudowany mózg? Skąd się bierze ciepło w ciele człowieka?
2026/09/22
Witajcie, Młode Umysły! Lato się kończy, kończy się LAMU! Zapraszamy na ostatni odcinek w tym roku. Przyjrzymy się naszym ciałom - z zewnątrz i od wewnątrz. To będzie fascynująca wycieczka! Dziękujemy wszystkim, którzy pomogli nam tworzyć tegoroczne LAMU i dorzucili się do zbiórki: 👉 https://patronite.pl/z/LAMU 👁️ Po co soczewka oka człowieka odwraca obraz? Kuba, 7l dr Jan Grzeszkowiak, klinika Optegra 🌀 Dlaczego jak się kręcę, to mi się potem zakręci w głowie? Alek, 4l 🔔 Dlaczego cisza dzwoni w uszach? Helena, 11l 👂 Dlaczego słyszymy siebie inaczej niż inni nas? Sara, 7l 🎙️ Czemu mój głos jak jest nagrany, to słyszę go inaczej niż tak, jak ja go mówię na żywo? Helena, 7l dr n. med. Michalina Piechocka i mjr lek. Marek Krokowski, Klinka Otolaryngologii i Chirurgii Onkologicznej Głowy i Szyi 5. Wojskowego Szpitala Klinicznego w Krakowie   🧠 Jak działa mózg? Wincenty, 4l 🧠 Z czego jest zbudowany mózg? Tomek, 8l 🧠 Z czego się składa mózg? Marcelinka, 5l 👀 Dlaczego się nam coś czasami przewidzi albo przesłyszy? Kacper, 7l ✋ Jak to się dzieje, że mózg wytwarza informację, żebym ruszył prawą ręką, i to robię? Miłosz, 8l 🎶 Dlaczego chce nam się tańczyć, kiedy słyszymy muzykę? Zuzia, 13l dr hab. Alicja Puścian, neurolożka behawioralna, Centrum Nowych Technologii UW   🌡️ Czy jak człowiek ma gorączkę, to jakieś cząsteczki w naszym ciele się szybciej poruszają? Bo wiem, że temperatura to ruch cząsteczek. Krzyś, 5l Dariusz Aksamit, fizyk z Politechniki Warszawskiej   🔥 Skąd się bierze ciepło w ciele człowieka? Stefan, 6l 🦐 Dlaczego krewetki są różowe? Kosma, 7l dr Takao Ishikawa, Wydział Biologii UW 🧑 Dlaczego w człowieku jest tak dużo kremowego? Zosia, 5l 🎨 Dlaczego skóra jest beżowa? Piotrek, 10l 🌍 Czemu ludzie w Afryce mają ciemną skórę? Krzyś, 9l dr Paulina Łopatniuk, patomorfolożka, autorka książek m. in. "Na własnej skórze. Mała książka o wielkim narządzie"   🤧 Dlaczego ludzie mają uczulenia? Gabrysia, 9l   dr hab. n. med. Paulina Sobkowiak z Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu
#318 "Lalka" Bolesława Prusa a historia | prof. Błażej Brzostek
2026/09/17
„Lalka” Bolesława Prusa to portret epoki, ale przede wszystkim sprytna gra z cenzurą. Choć publikowana była pod koniec lat 80. XIX wieku, jej akcja dzieje się dekadę wcześniej. Tych dziesięć lat to dla Warszawy ogromna różnica. Ludność miasta zwiększyła się w tym czasie o połowę, zaostrzyły represje ze strony rosyjskich władz. – Warszawa na oczach jednego pokolenia ludzi zamienia się w nabite ludźmi, bardzo gęste, ogromne, nieznane miasto – opowiada prof. Błażej Brzostek z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Prus opisał więc świat, który widział, ale z istotnym przemilczeniem. – Mowy nie ma o żadnej administracji, mowy nie ma o policji, mowy nie ma oczywiście o cenzurze, bo cenzura nie pozwalała pisać, że jest cenzura – wyjaśnia historyk. W odcinku rozmawiamy o życiu w Warszawie w czasach „Lalki”. 💛 https://patronite.pl/radionaukowe 💸 https://suppi.pl/radionaukowe 📖 https://wydawnictworn.pl/ Historię miłości, biznesu i nieszczęścia Prus osadza w bogatym kontekście społecznym. Kontrolowane przez władze i cenzurę życie społeczne może rozgrywać się głównie za zamkniętymi drzwiami domów. Miasto puchnie i bogaci się dzięki gospodarczym więziom z carską Rosją, rosną kolejne zakłady przemysłowe, duże i drobne. Tradycyjne ziemiaństwo nie zarabia jednak na handlu ani przemyśle. W tej rzeczywistości dawna arystokracja nie ma wyboru, musi zniżyć się do kontaktów z bogatymi kupcami i przedsiębiorcami, grupą postrzeganą jako niższa społecznie. – Wokulskich było mnóstwo – podkreśla prof. Brzostek. Gorzej urodzonych, ale bogatych i ambitnych. O polityce i realiach zaborowych Prus nie może pisać wprost, ale chętnie stosuje półsłówka, sugestie i niedopowiedzenia, które jego czytelnicy bez trudu rozumieją. Dziś trudniej nam wyłapać, że autor sugeruje powstańczo-zesłańczą przeszłość Wokulskiego, ale odbiorcy z czasów Prusa umieli zinterpretować aluzję. – Czytanie między wierszami było zajęciem wtedy bardzo atrakcyjnym dla inteligencji polskiej – mówi historyk. W odcinku rozmawiamy też o tle narodowościowym „Lalki”, o wielkim przełomie, jakim dla Warszawy Prusa było wybudowanie wodociągów, i o tym, dlaczego postać Rzeckiego to jedno wielkie polityczne „pozdro dla kumatych”, a jednocześnie alter ego autora. Być może karkołomnie, ale szukamy też zrozumienia dla Łęckich. Polecamy! 00:00 Wprowadzenie 01:09 Realia historyczne w „Lalce” Prusa 06:41 Warszawa lat 70. i 80. XIX wieku 13:01 Skąd napływali mieszkańcy Warszawy? 17:17 Napływ Litwaków i kwestia żydowska 21:00 Carska cenzura w Królestwie Polskim 28:20 Warszawskie salony i teatr społeczny 31:57 Kim byli ówcześni Wokulscy? 36:11 Ziemiaństwo i upadek arystokracji 42:50 Szlachta i wyzwania nowego kapitalizmu 46:56 Ignacy Rzecki i mit napoleoński 53:19 Czy Wokulski był stalkerem? 56:01 Próba zrozumienia postawy Łęckich 01:02:08 Fenomen powieści publikowanej w odcinkach 01:06:39 Nauka, spirytyzm i science fiction 01:12:56 Sokrates Starynkiewicz i modernizacja Warszawy 01:18:36 Nowe adaptacje „Lalki” i komercjalizacja 01:20:53 Zakończenie
LAMU'26 #11 Co się stanie jak zjem kawałek księżyca? Ile jest układów planetarnych w kosmosie?
2026/09/15
🌙 Witajcie, Młode Umysły! Zapraszamy Was w podróż na księżyc i jeszcze dalej! Sprawdzimy jaka jest temperatura na powierzchni srebrnego globu, odnajdziemy zostawioną tam kanapkę, a nawet spróbujemy księżycowych skał. Potem poszukamy innych układów planetarnych i ich mieszkańców. Zapnijcie pasy! Ruszamy 🚀 🍽️ Co się stanie z moim organizmem, jeśli zjem kawałek Księżyca? Irenka, 10l. 🌡️ Jaka temperatura jest na Księżycu? Karol, 4l. 🥪 Co by się stało, jakby kanapka z szynką była na Księżycu przez rok? Krzyś, 6l. 🌘 Czemu widzimy jedną stronę Księżyca? Hania, 9l. 🌕 Ile dotychczas procent Księżyca zbadali naukowcy? Nikodem, 10l. dr Anna Łosiak, Instytut Nauk Geologicznych PAN, a z kanapką pomaga też prof. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego   🚀 Jak wybrać dokładne miejsce na zrobienie bazy księżycowej? Julian, 8l. 👩‍🚀 Czy astronauci na statku kosmicznym pływają stylami pływackimi, czy na przykład się odbijają? Maurycy, 8l. dr Anna Fogtman, Europejska Agencja Kosmiczna   🌍 Skoro wszyscy ludzie mieszkają na Ziemi, to po co są inne planety? Łucja, 9l. 🪐 Czy istnieje inna planeta, na której ludzie też mogliby żyć? Mela, 9l. 👽 Czy z kosmosu mogą przylecieć ufoludki? Julka, 8l. dr Milena Ratajczak, Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego   💨 Jak się obraca Ziemia, to czy robi wiatr wokół siebie? Ada, 7l. ✨ Skąd się wziął pył, z którego się zrobiły planety? Zosia, 4l. 🟣 Czy planety muszą być okrągłe? Jeśli tak, to dlaczego? Aniela, 8l. 🌌 Ile jest układów planetarnych w kosmosie? Stefan, 6l. Jakub Tokarek, Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu
Przełom czy kradzież? OpenAI i problem milenijny | KOMENTARZ | dr Bartosz Naskręcki
2026/09/10
Firma OpenAI ogłosiła, że jej model sztucznej inteligencji rozwiązał problem Naviera-Stokesa – jeden z siedmiu matematycznych problemów milenijnych. Problem w tym, że istnieją podejrzenia, że model, który tego dokonał korzystał z notatek i prac naukowców badających ten sam problem w modelu Codex (należącym do OpenAI) i de facto sprzątnął im sukces sprzed nosa. W odcinku wyjaśnienie znaczenia rozwiązania problemu Naviera-Stokesa, pytania o konsekwencje całego zamieszania w świecie nauki. – Do tej pory było tak, że grupy matematyków konkurowały ze sobą; to byli ludzie kontra ludzie. W tym momencie mamy sytuację, że jeżeli mamy bardzo dużo pieniędzy, mamy zasoby, to możemy praktycznie pokonać każdego na ostatniej mili. To też trochę pokazuje w pewnym sensie, w którym kierunku zmierzamy – komentuje dr Bartosz Naskręcki, matematyk z UAM, badacz w Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji PW. Korzystałam m. in. z https://www.quantamagazine.org/ai-has-solved-one-of-maths-1-million-millennium-prize-problems-20260908/ https://promptowy.com/openai-navier-stokes-koszt/ Oświadczenie Tristana Buckmastera https://cims.nyu.edu/~tristanb/statement.pdf
#317 Czy możemy ufać sztucznej inteligencji? | prof. Przemysław Biecek
2026/09/10
Dlaczego modele językowe zmyślają zamiast „przyznać”, że nie dotarły do jakiejś informacji? – Celem takiego „czata” jest uzyskanie jak największej oceny od użytkownika. Użytkownik lubi porozmawiać sobie, lubi mieć wrażenie, że jest zaopiekowany, więc gdyby usłyszał odpowiedź „nie wiem”, to pewnie nie byłby zadowolony. Sposób treningu powoduje, że jest presja, by te modele zawsze wiedziały, zawsze coś mówiły – wyjaśnia prof. Przemysław Biecek, dyrektor Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji na Politechnice Warszawskiej. 💛 https://patronite.pl/radionaukowe 💸 https://suppi.pl/radionaukowe 📖 https://wydawnictworn.pl/ W odcinku rozmawiamy o tym, na ile zjawisko „halucynowania” jest wpisane w naturę tych modeli i czy są metody, aby uzyskiwać odpowiedzi, na których można polegać. – Samo słowo „halucynacja” myślę, że wybiela rzeczywistość – ocenia prof. Biecek. Sugeruje, że to stan tymczasowy, chwilowe zaćmienie. Co ciekawe, z danych wynika, że czasem pomaga rozbudowanie prompta. – Część osób pokazywała, że dodawanie losowych sekwencji tokenów po swoim pytaniu zwiększa skuteczność. Czyli możemy napisać pytanie, a później dodać 200 losowych innych słów i to może zwiększyć skuteczność odpowiedzi – mówi naukowiec. Tu trafiamy jednak na kolejny problem: aktualne modele są potwornie zasobożerne. – Kolejną rewolucją być może będzie dekompozycja modeli, żeby one były mniejsze, lżejsze, mniej energetycznie wymagające. Nie mamy tej technologii. Ale jak ona będzie, to wydaje mi się, że się otworzy jeszcze znowu jakaś przestrzeń na nowe rozwiązania – opowiada prof. Biecek. Jak mówi, wzrasta zainteresowanie modelami wieloagentowymi. W odcinku usłyszycie, komu wyspecjalizowana AI mogłaby znacząco pomóc w pracy i rozwijaniu wiedzy (na przykład lekarzom i badaczom kosmosu), czy możemy ufać modelowi, który informuje nas, w jaki sposób doszedł do podanego nam wniosku (spoiler: etapy wnioskowania też mogą być wymyślane), o tym, że same modele powinni być obiektem badań naukowców oraz dlaczego, zdaniem naszego gościa, szkodliwe jest postrzeganie AI jako czegoś więcej niż narzędzia. – Wierzę w metodę naukową i nawet jeżeli coś wygląda na magiczne, to fantastycznie jest rozłożyć to na części pierwsze i zobaczyć dokładnie, jakie elementy tej funkcji wpływają na konkretny wynik – podsumowuje prof. Biecek. Obiecany link do zestawienia „Epic fAIls - największa wpadka systemu AI w roku 2025” https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqZ3Otl3XQdeq-mZBKvCh8_OAwzbywgBasRl_SKXDzS4MDLQ/viewform?pli=1 PS. Nie odnosimy się do awantury wokół OpenAI I problemu Naviera-Stokesa, bo informacje pojawiły się już po naszym nagraniu.
LAMU'26 #10 Dlaczego muszą człowieki jeść obiad? Jak widzą niemowlęta?
2026/09/08
Witajcie Młode Umysły!  Jak tam u Was?  Ciekawość nie gaśnie, mam nadzieję? 🔍✨ W tym odcinku to Wy, dzieci, jesteście głównymi bohaterami! 👧🧒 Pomóżcie tworzyć LAMU: https://patronite.pl/z/LAMU 🌱 Jak człowiek rośnie? Jaśmina, 6 l. 👀 Dlaczego mamy różny kolor oczu? Maja, 7 l. 👶 Jak widzą niemowlęta? Ania, 8 l. 🤔 Czemu dzieci jak się rodzą, nic nie umieją? Irena, 6 l. 🗣️ Dlaczego dzieci od razu nie zaczynają mówić? Tosia, 8 l. 💬 Czy dzidziusie potrafią porozumiewać się ze sobą? Jaś, 9 l. dr Aleksandra Kołodziejska, Anna Malinowska-Korczak, BabyLab PAN ☕ Czemu dzieci nie mogą pić normalnej kawy, tylko kawę Inkę? Ala, 5 l. 🍽️ Dlaczego muszą człowieki jeść obiad? Fabian, 5 l. 🥦 Moja pani dyrektor w przedszkolu podczas posiłków zawsze mówiła: „Dzieci, jedzcie zieleń, zieleń jest najważniejsza!”. O co tak naprawdę chodziło? Blanka, 11 l. 👨‍🔬 dr Tomasz Szablewski, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu 😴 Czy ludzie podczas snu połykają ślinę? A jeśli nie, to dlaczego? Florka, 10 l. 🌙 Dlaczego w soboty i niedziele wstaję z łóżka już o świcie, a w dni powszednie potrzebuję spać do późna? Julian, 9 l.  dr Małgorzata Hołda, Uniwersytet Jagielloński 🏆 Dlaczego ludzie lubią rywalizować? Zosia, 10 l. 😠 Dlaczego ludzie się złoszczą? Ksawery, 7 l. 🙈 Dlaczego dzieci się wstydzą? Helena, 4 l.  Agata Wlazło, psycholożka dziecięca 🦴 Dlaczego dzieci mają więcej kości od dorosłych? Lidia, 6 l. 🩹 Dlaczego stawy bolą, kiedy rośniemy? Ala, 10 l. 🌱🦴 Jak to się stało, że rosną kości? Witek, 5,5 l.  lek. Jakub Baszczuk

Podcast reviews

Read Radio Naukowe podcast reviews


4.9 out of 5
33 reviews
★★★★★
Monika_NewYorker 2024/11/14
Ku ulepszeniu i umądrzaniu społeczeństwa
Cudowne poszerzanie horyzontów! Za każdym razem dostaje od Was przyswajalną dawkę informacji, które mam nadzieję przerodzą się w wiedzę 😜 Pozdrawiam ...
★★★★★
Bonanzza74 2024/09/18
Dziękuję
Wiedza w czystej formie
check all reviews on apple podcasts

Podcast sponsorship advertising

Start advertising on Radio Naukowe relevant audience podcasts


What do you want to promote?