Advertise on podcast: Alfabet Wojtusika

Odcinek #261, w którym w Żydowskim Muzeum Galicja w Krakowie rozmawiam z Katarzyną Surmiak-Domańską o jej książce „Świat przed nami nie istniał. Jak wojna została w naszych domach” (Wydawnictwo Agora).   Zaczynamy od pytania : czy jesteśmy jednym z najbardziej straumatyzowanych narodów świata? Potem wędrujemy przez kolejne bolesne warstwy tej rozmowy, w której L jak literatura faktu spotyka się z historiami bohaterów książki. Pytam autorkę o to, dlaczego nikt po wojnie nie zajął się na poważnie R jak ruinami w sercach ludzi. Próbujemy sprawdzić, co działo się z pokoleniem D jak dzieci, które musiały być dzielne, opiekować się swoimi rodzicami. Pojawiają się różne H jak historie - Marcina i jego ojca Adama Krzyształowicza, Wandy i jej ojca Stanisława Likiernika. Dużo miejsca poświęcamy rozmowie o propagandzie pamięci, bazując między innymi na rysunkach najmłodszych świadków wojny zamkniętych w albumie „Wojna w oczach dziecka”. Nie brakuje też odniesień do współczesności. Przyglądamy się zabawie patykami w wojnę oraz zastanawiamy nad patriarchalną narracją historyczną i nad różnymi strategiami P jak przetrwania, przepracowania międzypokoleniowej traumy.   Wielu tematów tylko D jak dotykamy, zaznaczamy ich obecność w książce, która próbuje zebrać różne doświadczenia związane z traumą, o której w domu się pokoleniami - milczało.

Odcinek #260, w którym rozmawiam w Krakowie z Michałem Kuźmińskim o jego książce „Z domu Israela. Śladami zapomnianej żydowskiej rodziny” (Wydawnictwo Austeria).  Zanim jednak usiądziemy przy stole, zaglądamy do Muzeum Etnograficznego w Toruniu, gdzie można zobaczyć fragment zakładu fryzjerskiego prowadzonego wiele lat temu w kamienicy przy rynku w Golubiu przez pradziadka autora  Michał siada we F jak fotelu fryzjerskim, który pamięta z dzieciństwa i opowiada o Z jak zapachach zakładu i P jak przedmiotach w gablotach.  Potem wracamy do rozmowy o książce i zaczynamy od F jak fotografii z 1902 roku. Widać na niej kamienicę i jej mieszkańców. Ludzi, którzy zniknęli nagle, po których zostało jedno zdjęcie i którym należy się opowiedzenie ich historii.  Rozmawiamy o poszukiwaniu przez Michała M jak mikrośladów śladów rodziny Isacsohnów, przyglądamy się M jak mikrohistorii zapisanej w księgach, archiwach, metrykach, dokumentach. Pojawiają się B jak berlińczycy, H jak hiperinflacja, W jak wojna, T jak tożsamość. Cały czas jednak wracamy do M jak miejsca i do P jak potrzeby upamiętnienia, zapisania losów zwykłych ludzi, w których życiu odbija się historia pierwszej połowy XX wieku.

Odcinek #259, w którym z Pawłem Wielopolskim w Goyki 3 Art Inkubatorze w Sopocie rozmawiamy o książce „Rejestr grozy. Przewodnik po technikach narracyjnych” i próbujemy zrozumieć, dlaczego tak bardzo lubimy się bać. Zaczynamy od S jak strachu. Tego najstarszego i najsilniejszego ludzkiego doświadczenia, o którym pisał choćby Lovecraft. Zastanawiamy się, czym właściwie jest G jak groza, czym R jak rejestr grozy i jak się to ma do artystycznego rejestru opowiadania o świecie. Rozmawiamy o emocjach, które budują grozę: L jak lęku, P jak przestrzeni grozy. Zastanawiamy się nad miejscami, w których zmysłowe spotyka się z nadzmysłowym. W centrum naszej rozmowy znajduje się P jak potwór, jeden z najważniejszy archetypów opowieści grozy. Skąd się bierze? Do czego nam służy? Co mówi o nas samych? Nie brakuje również wspomnień o pierwszych spotkaniach z potworami, które to spotkania, jak przekonuje autor, można lubić. Rozmowa ma szeroki kontekst, oprócz literatury przyglądamy się filmom, serialom, grom komputerowym.   W końcu okazuje się, że błądzimy między rejestrami, szukając odpowiedzi na pytanie : Co właściwie budzi się wtedy, gdy rozum zasypia?

Odcinek #258, w którym z Pauliną Małochleb rozmawiamy w Goyki 3 Art Inkubatorze podczas Literackiego Sopotu 2026 o jej książce „Mięśnie mam od miłości. O macierzyństwie” (Wydawnictwo Karakter). Punktem wyjścia staje się M jak macierzyństwo, ale bardzo szybko okazuje się, że równie ważne są M jak martwy ciąg codzienności i M jak mięśnie od miłości. Rozmawiamy o W jak wstydzie, który pojawia się razem z dzieckiem, o presji bycia wystarczająco dobrą matką i o społecznych oczekiwaniach wobec rodziców. Pytam Paulinę o P jak poród, o świat, który premiuje ojców, mężczyzn, a kobiety, matki ustawia nieustająco niżej, wpędza w poczucie wstydu. Przyglądamy się R jak równości w domu, zastanawiamy się czym jest ogarnianie świata przez rodzica. W rozmowie pojawiają się także bohaterowie książki - rodzina autorki. Dyskutujemy o tym, jak opowiadać o najbliższych w tego typu publikacji. Cały czas wracamy do roli  P jak pracy emocjonalnej. Wraca też K jak kapitalizm. A na koniec pojawiają się O jak oddalanie się dzieci i M jak miłość, która dzieje się między słowami.

Odcinek #257, w którym z Patrycją Bukalską siedzimy w Zakopanem i rozmawiamy o jej książce "Ziemia jednorożca. Podróże po Szkocji". Ruszamy śladem, tego, co zniknęło. Przyglądamy się krajobrazowi Szkocji, który pamięta wysiedlonych mieszkańców, opuszczone osady, zlikwidowane linie kolejowe.   Przyglądamy się różnym P jak procesom związanym z powolnym znikaniem ludzi, zwierząt, roślinności. Są O jak owce, które zastąpiły ludzi i J jak jelenie, które wyparły owce. Pojawia się Ś jak śledź, a z nim K jak kobiety za nim wędrujące. Są historie travellersów, rybaków, ludzi, których przesiedlono.  Pojawiają się drobiazgi - rybackie S jak swetry, W jak wiązane muchy i T jak tkane z traw ubrania.  Śledzimy różne stadia znikania i zanikania, także w języku. Na koniec pytam Patrycję o wszystkie nieopowiedziane jeszcze przez nią historie ze Szkocji i mam nadzieję, że nie znikną, że będzie kolejna książka z ziemi jednorożca.

Odcinek #256, w którym z Marleną Niemiec laureatką XIV edycji Nagrody im. Wisławy Szymborskiej w Pałacu Potockich w Krakowie rozmawiamy o jej tomie poetyckim "Skroń" /Convivo/. Zaczynamy od wierszy pierwszych, tych Z jak zapamiętanych z konkursów recytatorskich, w których autorka brała udział. Pojawia się wątek potrzeby słowa pisanego. Pytam Marlenę o powracające S jak słowa i ulubione L jak litery. Pojawiają się: skroń, trwoga, zamiar, ciężar, pokarm, nader. Dopytuję o A jak alfabet poetki oraz o B jak bezkres, bezczas, bezwład. Zwracamy uwagę na rolę Z jak zdrobnień w tomie "Skroń". Zastanawiamy się nad niedoskonałością poezji, pytam czy poezja może rodzić się z błędów, przejęzyczeń oraz językowych szczelin. Orientuję się, że rozmawiamy o próbie złapania w słowach.w poezji najmniejszych drżeń. Koniec jest wisienką na torcie - Marlena Niemiec czyta kilka wierszy z tomu "Skroń"!. Dołączcie do naszej rozmowy słuchając odcinka #256 Alfabetu Wojtusika.

Odcinek #255, w którym z R.A. Olkiem siedzimy u mnie na wiosce i rozmawiamy o jego powieści „Ostatnia księżna. Mezalians”. Zaczynamy od tego, że autor zbiera wyróżnienia za pisanie kryminalnych historii, a pisać chce powieści H jak historyczne. Stąd prostą drogą docieramy do głównych postaci nowego cyklu. Pojawia się Maria Krystyna Habsburg a razem z nią inni H jak Habsburgowie. Przyglądamy się A jak arystokratom, oraz C jak cenie, którą płacą za dokonane wybory. Pojawią się wątek W jak wojny i losów mieszkańców Żywiecczyzny, ludzi z różnych grup społecznych. Dotykamy historii prawdziwych i literackich przetworzeń w powieści. Pojawiają się też S jak skrzypce i jest S jak skarb. Współczesność miesza się nam z przeszłością, a wątki literackie z historycznymi. Liczymy ile M jak mezaliansów zawiera "Mezalians".  R.A Olek szczerze opowiada o planowaniu powieściowego C jak cyklu i o tym jak powieść się R jak rozrasta.  Na końcu umawiamy się na kolejne spotkanie z "Ostatnią księżną". Odcinek powstał we współpracy z wydawnictwem Książnica, które wydało książkę "Ostatnia księżna.Mezalians".

Odcinek #254, w którym z Robertem Małeckim chodzimy po Toruniu i rozmawiamy o powieści "Krótka noc, długi krzyk" /Wydawnictwo Literackie/.  Zaczynamy od Piernikowej Alei Gwiazd, na której Robert ma już swoją katarzynkę. Pisarza od razu pytam o U jak uznanie i S jak spełnienie. Idziemy przez Toruń, próbuję dowiedziać się od autora jak wyglądo to miasta o 1993 roku. Przyglądamy się gangsterskim, miejskim historiom Taty i Renifera. Poznajemy Wiesława Świrskiego i Mirosława Cichonia, głównych bohaterów książki "Krótka noc, długi krzyk". Dopytuję o ważną postać, ciekawi mnie skąd w powieści wziął się W jak Wojtusik, Łukasz Wojtusik. Przez naszą dyskusję przewija się mnóstwo D jak drobiazgów: kasety VHS, karty telefoniczne, papierosy, sprzątanie mieszkania. Są "Psy", "Siedem" i inne S jak skojarzenia z czasem zmian. Na końcu okazuje się, że S jak samotność może być kluczem do czytania powieści Roberta Małeckiego. I że bohater literacki Wojtusik ma potencjał.

Odcinek #253, w którym z Dariuszem Gizakiem w Krakowie rozmawiamy o jego powieści „Dzicz”. Zaczynamy od P jak powodów dla których autor, mając kilka fachów w ręku, zdecydował się zostać P jak pisarzem. Przyglądamy się bacznie Jackowi Kowalikowi, głównemu bohaterowi książkowych opowieści Gizaka. Próbuję się dowiedzieć jak narodził się P jak porządny detektyw. Przyglądamy się jego misji głównej oraz sprawdzamy jaką rolę w rozwoju fabuły mają misje poboczne. Oddajemy H jak hołd warszawskiej Pradze, ruszamy przez bramę, z której Kowalik wyrusza na swoje śledztwa. Pytam o unikalne M jak mikroświaty - Birczę i Krynicę Morską. Zajmują nas też w rozmowie relacje głównego bohatera z kobietami. Przecież i w „Wolcie” i w „Prądzie wstecznym” i w „Dziczy” przygód romantycznych nie brakuje. Bierzemy pod lupę wątki z trzeciego tomu przygód Kowalika : G jak gangsterzy mali i duzi, A jak aktywiści ekologiczni i ich motywacje, L jak leśnicy i ich historie, ich leśny świat. W końcu dochodzimy do wniosku, że Dariusz Gizak dopiero się pisarsko rozkręca, przecież ma jeszcze do wykorzystanie historii co najmniej tyle ile tych napisanych już dla „Detektywa”. Odcinek powstał we współpracy z wydawnictwem Media Rodzina / Media Rodzina Kryminalnie. Agencji Piloci bardzo dziękuję za miejsce do nagrania. Dzięki Wam mamy porządną rozmowę w podcaście o porządnym detektywie, z porządnym autorem.

Odcinek #252, w którym z Ianem Rankinem rozmawiamy na Festiwalu Gwiazdozbiór Kryminalny Kujawy i Pomorze w Toruniu o literaturze i muzyce. Legendę szkockiego kryminału pytam o pierwsze K jak kroki w książkowym biznesie. I od razu na pierwszy plan wysuwa się  najważniejszy B jak bohater w twórczości Rankina - John Rebus. Pytam, co zdaniem autora wyróżnia jego postać spośród innych protagonistów, których znamy z literatury gatunkowej. Ian Rankin opowiada o życiu od ponad czterdziestu lat z jednym bohaterem, o tym jak uczciwie wobec czytelników i wobec siebie P jak prowadzić postać.   Wracamy w rozmowie do początków, do powieści "Supełki i krzyżyki". ale przyglądamy się też Rebusowi z książki "Pieśń na mroczne czasy" / Wydawnictwo Albatros/. Jest też moment na pytania N jak Najważniejsze: Superman, czy Batman? Która album The Rolling Stones jest najlepszy? Punk not dead? Na końcu okazuje się, że w podcaście o literaturze można naprawdę szczerze porozmawiać z autorem o M jak muzyce. PS: Tłumaczem naszego spotkania, którego usłyszycie w podcaście jest Maciej Dokurno (Kulturalnik Polish Books & Culture Centre CIC) - wielkie dzięki za pomoc.

Odcinek #251 w którym z Maciejem Płazą trochę w Radomiu, trochę w Krakowie rozmawiamy o jego powieści "Kasperl i Margit". Zaczynamy od W jak wielkiej powieści realistycznej, zastanawiamy się dlaczego takich powieści w Polsce pisze się niewiele. Przyglądamy się Małgorzacie Krzyńskiej i Kacprowi z Chwaliszewa, głównym bohaterom książki i dyskutujemy o tym co ich różni, a co połączy. Są tu J jak języki różne, N jak narracje osobne, D jak drogi społeczne i życiowe odrębne.   Pod lupę bierzemy Berlin i Poznań, dwa miasta, które są osobnymi bohaterami powieści. Idziemy śladem postaci historycznych, od których roi się w książce. Jest Max Reinhardt, są Modrzejewska, Brecht, Mann, Murnau, są wielcy twórcy teatru lalkowego. Zajmuje nas w rozmowie powieść jako R jak rama, świat jako teatr i bohaterowie jako uczestnicy W jak widowiska.  W końcu pytam Macieja Płazę o W jak wolność pisania i dochodzimy do wniosku, że "Kasperl i Margit" to właśnie przejaw pisarskiej wolności.

Odcinek #250 w którym z Beatą i Eugeniuszem Dębskimi w Artetece w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie siedzimy i rozmawiamy o książce „Ostatni krzyk mody”. Dyskusję zaczynam od A jak Aldony Stasielskiej, postaci P jak przewrotnej.Dalej rozmowa toczy się nie mniej przewrotnie. Pytam o różne W jak wątki z piątego tomu przygód Tomka Winklera. Pojawia się D jak donos. są Z jak zagraniczne wyjazdy. Pytam o PRL, o to jak opisać ten czas, by nie egzotyzować.  Wracamy do głównych bohaterów kryminalnej serii pisanej przez Dębskich. Szybko ustalamy, co wyróżnia Tomasza Winklera. Oddajemy głos babci Romie, bohaterce uwielbianej przez czytających  (no może z jednym malutkim wyjątkiem). Rozmawiamy o n N jak nagrodzie, o wielu wymiarach P: pisania połączonego z pracą poza pisaniem. Autorzy bardzo szczerze opowiadają jak dzielą się obowiązkami, kto kogo pilnuje, kto sprawdza F jak fakty, kto odpowiada za M jak modę. Na końcu okazuje się, że właśnie razem to dopiero można w S jak slow writing. Tak, wyszedł nam podcast o byciu R jak razem, również w pisaniu.

Odcinek #249, w którym z tłumaczką Katarzyną Sarek w Krakowie rozmawiamy o książce Lu Min „Być może się wydarzyło”. Zaczynamy od N jak noweli, gatunku bardzo popularnego w Chinach. Przyglądamy się też krótko B jak biografii Lu Min. Skupiamy się na tym. co N jak nieobecne w tekście oraz na N jak spotkaniach - nie spotkaniach.  Historia z „Być może się wydarzyło” korzysta z gatunkowej ramy dziennikarskiego śledztwa, ale zmierza w zupełnie innym, N jak nieznanym kierunku. I o tym dyskutujemy. Interesują nas bliscy głównej bohaterki, rozmawiamy o rodzinie, która nie czuje S jak straty. Przy okazji poruszam temat Ż jak żałoby, pytam jak proces przechodzenia przez śmierć kogoś z bliskich wygląda w Chinach. Ważne stają się K jak kanały komunikacji, okazuje się, że bohaterowie komunikują się ze sobą na różne sposoby, ale nie rozmawiają twarzą w twarz.  Analizujemy, dywagujemy o tym, co nam historia Mimo mówi o świecie z dziś.   Na koniec pytam o P jak przegapione tematy i wątki, którymi żyje chińska literatura, a których jeszcze przez brak tłumaczenia na język polski - nie poznaliśmy. Odcinek powstał we współpracy z Wydawnictwem Znak Literanova.

Odcinek #248, w którym siedzimy z Grażyną Plebanek w Filii nr 3 Biblioteki Kraków i rozmawiamy o książce „Pola. Ukryte życie Apolonii Machczyńskiej-Świątek”. Od początku przyglądamy się P jak poszukiwaniom dziennikarskim i literackim. Grażyna Plebanek z zasłyszanych w dzieciństwie S jak słów, z rodzinnych opowieści, dokumentów próbuje opowiedzieć nam o Ż jak życiu swojej babci, Apolonii Machczyńskiej-Świątek. Pojawia się biologiczna M jak matka, kolejne D jak dokumenty I mnóstwo P jak pytań bez odpowiedzi. Zastanawiamy się nad tym, jak wyglądała relacja Apolonii z Henrykiem i Krystyną.  Przyglądamy się punktom zwrotnym w biografii. Pojawia się P jak pokoleniowa cisza i wątek nie przekazywania traumy kolejnemu pokoleniu.  Szalenie ważny w tym odcinku jest temat prawa do opowiadaniu cudzej historii i odpowiedzialności za opowieść.   Sporo w tym spotkaniu jest słów na literę P. W końcu to przecież życie P jak Poli interesuje nas dużo bardziej niż mit jej śmierci.    Na końcu okazuje się, ż Apolonia sprawia, że czytelnicy otwierają się na to, o czym milczą ich domy.

Odcinek #247 w którym z Agnieszką Łopatowską w Artetece w Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Krakowie siedzimy i rozmawiamy o książce ""Normandia. Życie między przypływem a odpływem"  Zaczynamy od smacznego P jak prezentu i tak przechodzimy do smakowitej rozmowy z Normandią w roli głównej. Pytam jak zaprzyjaźnić się z tym regionem Francji.  Przyglądamy się P jak pisarzom, którzy polubi się z Normandią, I malarzom i malarkom tez. Pojawiają się takie postaci jak Guy de Maupassant, Annie Ernaux, Claude Monet i Berthe Morisot. Dopytuję o Flauberta i o to jak nie popaść w B jak bovaryzm.  Próbuję się dowiedzieć, czy Agnieszka ruszyła śladem skarbu, o którym można przeczytać u Maurice’a Leblanca. Interesuje mnie też Normandia jak M jak miejsce turystyczne, historyczne oraz miejsce pamięci (D-DAY). Dyskutujemy o bogactwie S jak smaków Normandii i o L jak legendach z tego regionu Francji.  Na koniec okazuje się, że po czytaniu o Normandii warto po prostu Normandię zobaczyć. Odcinek powstał w ramach współpracy z Wydawnictwem Filia.