Advertise on podcast: Kultura u Podstaw

Było to ogromne przedsięwzięcie prezentujące osiągnięcia niepodległej Polski w gospodarce  czy kulturze.  Niedługo minie 100 lat od Powszechnej Wystawy Krajowej zorganizowanej w Poznaniu w 1929 roku. Z tej okazji zbudowano wiele nowych budynków, a z niektórych korzystamy do dziś: Collegium Chemicum, Domu Studenckiego Hanka czy największego w ówczesnej Polsce hotelu – Hotelu Polonia przy ul. Grunwaldzkiej (późniejszy szpital). Cała wystawa zajmowała 65 hektarów. Odwiedziło ją 4,5 mln osób. Stowarzyszenie Pewuka 2 działa na rzecz upamiętnienia w 2029 roku wydarzenia sprzed 100 lat. Jak miałaby wyglądać Pewuka za trzy lata? W czym przypominałaby „pierwszą”, a co byłoby w niej nowatorskiego? W jaki sposób Stowarzyszenie popularyzuje wiedzę o Powszechnej Wystawie Krajowej na co dzień? Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Jakubem Marciniakiem, prezesem Stowarzyszenia Pewuka 2.

Wystawa „AI – Algorytmy Iluzji” zaprasza do krytycznego spojrzenia na sztuczną inteligencję jako fenomen kulturowy, polityczny i artystyczny. To opowieść nie tylko o technologii, ale o nas samych i o tym, co znaczy być człowiekiem w świecie algorytmów, danych i połączeń.  Na wystawie dowiemy się m.in. co łączy tkanie z kodowaniem (instalacja dźwiękowo-wizualna pt. „Sploty krosna” Cécile Babiole), a przy jednym ze stanowisk będziemy mogli porozmawiać z ELIZĄ, uznawaną za pierwszego chatbota w historii.  Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Dorotą Żaglewską, producentką wystawy. Fot. Maciej Kaczyński

Ciepła i pełna humoru opowieść o dorastaniu, pierwszych miłościach i rodzinnych perypetiach. W Studiu Sztuki Teatralno-Aktorskiej w Poznaniu możemy oglądać „Szóstą klepkę” – spektakl na podstawie pierwszego tomu kultowej serii Jeżycjada autorstwa Małgorzata Musierowicz. Spektakl przenosi widzów do Poznania lat 70. za sprawą scenografii inspirowanej stylem retro i muzycznych przebojach.  „Główną bohaterką spektaklu jest Celestyna Żak – sympatyczna, zakompleksiona nastolatka, która zmaga się z własnym odbiciem w lustrze, szkolnymi obowiązkami i gwarem rodzinnego domu. W sztuce, tak jak w książce, codzienność splata się z marzeniami, a zwyczajne sprawy nabierają wyjątkowego znaczenia” – opowiadają twórcy. Spektakl powstał w Studiu STA, w którym można uczyć się aktorstwa i rozwijać swoje umiejętności sceniczne. I to właśnie uczestnicy kursów wcieli się w postaci z powieści Małgorzaty Musierowicz.  Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z twórcami spektaklu!

26 dyplomów i 26 różnych spojrzeń na świat. Trwa wystawa prac nominowanych w 45. edycji Konkursu im. Marii Dokowicz na Najlepszy Dyplom UAP.  „Jest tu energia, różnorodność i świeże pomysły, ale też ważne pytania o to, jak żyjemy i dokąd zmierzamy. Sztuka nie ucieka od rzeczywistości – przeciwnie, dotyka codziennych spraw, relacji, przestrzeni miejskich, technologii i nauki” – mówią organizatorzy. Grand Prix w dziedzinie artystycznej zdobył Andrzej Staniek za dyplom pt. „Cocktail Creatures”. Grand Prix w dziedzinie projektowej – Justyna Wiśniewska za dyplom pt. „Forma dźwięku. Kostiumy inspirowane zjawiskiem synestezji i estetyką Bauhausu”. Wszystkie prace osób nominowanych w tegorocznej edycji Konkursu można oglądać do 8 marca w Słodowni Starego Browaru w Poznaniu. Zapraszamy do rozmowy z laureatem i laureatką oraz Piotrem Grzywaczem, kierownik produkcji wystawy. 

Jak wyglądało codzienne życie mieszkanek i mieszkańców Poznania tuż po zakończeniu II wojny światowej? W jaki sposób zdobywali dach nad głową, pożywienie i ubrania? Gdzie pracowali, a gdzie się uczyli? Odpowiedzi można znaleźć na wystawie „Trudna codzienność. Życie w powojennym Poznaniu” w Galerii Śluza.  Codzienność powojennego miasta odkrywamy poprzez losy jednej, symbolicznej rodziny. Choć jej historia została stworzona na potrzeby wystawy, zbudowana jest z fragmentów prawdziwych opowieści. Dzięki temu zabiegowi możemy lepiej zrozumieć i wyobrazić sobie pierwsze miesiące powojennego życia w Poznaniu. Był to czas pełen obaw i niedoborów, ale także chęci odbudowy i adaptacji do nowej rzeczywistości.  Wystawa potrwa do 29 marca. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z kuratorkami wystawy: Anną Pikułą i Olgą Tarczyńską-Polus. Fot. Łukasz Gdak

Aktorka Teatru Polskiego w Poznaniu, wokalistka zespołu Wieczornik, poetka, zawodniczka taekwondo (w przeszłości). Pod koniec 2025 roku ukazał się debiutancki tom poetycki Oli Samelczak pt. „Dom” (wydawnictwo Austeria), a na początku tego roku miała miejsce premiera nowej sztuki z jej udziałem w Teatrze Polskim – „Dom lalek” w reż. Tadeusza Pyrczaka. Czym różni się dom w jej wierszach od tego w spektaklu? W czym pomaga czułość? I czy lubi makaroniki? Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Aleksandrą Samelczak!

Rawicka Biblioteka Publiczna to miejsce, gdzie młodzi ludzie szukają wyzwań. To także miejsce - azyl. Tu dzieje się naprawdę bardzo dużo. Można grać w planszówki, słuchać płyt winylowych, a nawet grać na Playstation. To Biblioteka, w której nawet organizuje się dyskoteki. To nie prawda, że młodzież dziś nie czyta. To opinia nauczycieli którzy zauważają, że młodzież nie czyta lektur. Ale nie znaczy to, że młodzież nie czyta w ogóle! I często łączy tę aktywność ze słuchaniem muzyki.

Płyta „Dark Swing” to dialog między codziennością a katastrofą, między prywatnym głosem a doświadczeniem wspólnym. Teksty autorstwa Izabelli Gustowskiej powstały w okolicy jej 70. urodzin oraz w czasie pandemii. Mają formę współczesnych piosenek, które artystka wykonuje razem z wokalistką Izą Polit.  Płyta jest częścią projektu Hybrydy, który narodził się z wieloletniej współpracy Izabelli Gustowskiej i Patryka Lichoty. Ich pierwszym wspólnym projektem był film „Case of Josephine H.”, po którym powstał cykl wideo-artów.  „Dark Swing” czerpie z ducha swingu – muzyki, która w latach 30. XX wieku była zarówno przestrzenią nieskrępowanej ekspresji, jak i głosem oporu wobec systemów totalitarnych. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Izabellą Gustowską i Patrykiem Lichotą. W podcaście wykorzystano fragmenty utworów: „Ja Hybryda” i „Świderek” (tekst: Izabella Gustowska, Patryk Lichota, Izabela Polit, muzyka: Patryk Lichota)

Przeczytała ponad 100 lektur szkolnych dla klas 4-6, które obowiązywały po 1989 roku. Jakie są bohaterki tych książek? A może prawie ich nie ma? Aleksandra Korczak swoje wnioski najpierw zebrała w doktoracie, a później w książce „Bezradne i romantyczne. Bohaterki lektur dla szkoły podstawowej” (Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2025 r.).  Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Aleksandrą Korczak, nauczycielką języka polskiego, etyki i filozofii, ekspertką do spraw lektur szkolnych oraz edukacji antydyskryminacyjnej.

Dobiega końca Rok Olgi Boznańskiej ustanowiony przez Sejm RP. Z tej okazji Muzeum Narodowe w Poznaniu zaprezentowało (prawie) wszystkie obrazy wybitnej malarki, które ma w swoich zbiorach. Niektóre z nich nie były wcześniej pokazywane publicznie. Na ekspozycji możemy zobaczyć obrazy olejne malowane na tekturze, płótnie i papierze z różnych okresów twórczości Boznańskiej – od czasów monachijskich po okres paryski. „Fenomen malarstwa Boznańskiej polega na mistrzowskim uchwyceniu i oddaniu cech postaci. Pozbawione konturów, wyłaniające się z barwnego tła twarze, są głębokimi psychologicznymi studiami. Także dzięki temu artystka bywa określana malarką dusz” – wyjaśnia Muzeum Narodowe w Poznaniu.  Zapraszamy do wysłuchaniu rozmowy z Kingą Sibilską-Camacho z działu edukacji Muzeum. 

Przedmioty na tej wystawie zostały wyłowione z kartonów na pchlich targach, w graciarniach i komisach… Zostały zakupione najczęściej za niewielkie kwoty. Ich poprzedni właściciele zmienili gust, wysprzątali mieszkanie, strych czy garaż, przeprowadzili się lub zmarli… Wystawa „Łowca Asteroidów” w poznańskiej Pracowni Vzory jest połączeniem galeryjnej ekspozycji i stoiska na targu staroci. Dla Romana Romanowskiego szperanie w kartonach jest fascynujące, uzależniające i relaksujące. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z kolekcjonerem i autorem wystawy!

„Wykształcona aż do włoska pani Dora Mukułowska” – tak mawiano o niej w okresie międzywojennym, podkreślając jej niezwykłe zdolności, wszechstronność i szerokie horyzonty. Teodora (Dora) Mukułowska (1880–1946) to malarka, graficzka, projektantka i działaczka niepodległościowa związana z Powstaniem Wielkopolskim. Urodziła się w Kowalewie pod Pleszewem, w rodzinie ziemiańskiej. Od najmłodszych lat malowała – najchętniej portrety, krajobrazy i martwe natury. W 1904 roku zadebiutowała w Poznaniu i we Lwowie, a później prezentowała swoje prace w Warszawie, Krakowie, Pradze i Paryżu. W 1916 roku założyła własną pracownię – „Wielkopolską Szkołę Malarstwa i Rzeźby”. Aktywnie działała społecznie i patriotycznie: uczestniczyła w Sejmiku Oświatowym, walczyła o szkołę polską, zaprojektowała pieczęć z orłem w koronie dla Naczelnej Rady Ludowej i współtworzyła wystrój sali obrad Polskiego Sejmu Dzielnicowego. W czasie Powstania Wielkopolskiego organizowała pocztę polową i wspierała szpitalnictwo PCK. Po odzyskaniu niepodległości wróciła do twórczości artystycznej – wystawiała swoje prace, ilustrowała podręczniki i projektowała zabawki, które trafiły aż na Wystawę Światową w Nowym Jorku. Brała udział w zjazdach artystów, współtworzyła kabarety literacko-artystyczne, a po wojnie uczyła rysunku w Gimnazjum Dąbrówki w Poznaniu. Za swoją działalność otrzymała m.in. Srebrny Krzyż Zasługi, Medal za Wojnę 1918–1921, Medal PCK i odznakę Honorową za Walkę o Szkołę Polską. Jej warsztat malarski jest dziś wysoko oceniany!* Ile jej prac się zachowało i gdzie można je zobaczyć? Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Agnieszką Słupianek-Winkowską, historyczką, nauczycielką, regionalistką, członkinią Klubu Kobiet Ławka Nr 4, który od 2022 roku działa w Pleszewie. Z inicjatywy Klubu w tym mieście odsłonięto niedawno mural upamiętniający Dorę Mukułowską.  *biogram Dory Mukułowskiej zredagował Klub Kobiet Ławka Nr 4

W swojej książce historyczka sztuki zabiera nas do pracowni artystek, które tworzyły na przełomie XIX i XX wieku. Poznajemy okoliczności, w jakich zyskiwały własną przestrzeń do tworzenia. A te nie zawsze były sprzyjające. Bohaterkami książki Karoliny Dzimiry-Zarzyckiej „Własna pracownia. Gdzie tworzyły artystki przełomu wieków” (Wydawnictwo Marginesy) są m.in. Maria Dulębianka, Olga Boznańska, Anna Bilińska, Tola Certowiczówna i Zofia Stankiewicz. Śledząc kolejne adresy, pod którymi tworzyły, poznajemy także różne etapy ich twórczości.  Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Karoliną Dzimirą-Zarzycką.

W Bibliotece Publicznej Miasta i Gminy im. A. Małeckiego w Obornikach Abigail, Aleksandra, Bartłomiej i Cezary, rozmawiają na temat roli słowa we współczesnym świecie. Jakie słowa są bardziej nośne?Mówione czy pisane?   Młodzi ludzie nie czytają dziś poezji, ale słuchają piosenek. Wiersze za bardzo kojarzą im się z tekstami Mickiewiczaczy Słowackiego.  System szkolny działa w ten sposób, że tekstowi przypisuje się  jakąś konkretną interpretację, którą każdy uczeń musi sobie przyswoić. To sprawia, że w późniejszych latach życia ludzie mają awersję do poezji, a czasem i książek w ogóle. Na to w jaki sposób funkcjonujemy w sferze książek, ogromny wpływ mają nasi nauczyciele.

Za nami cztery dni wypełnione rozmaitymi historiami opowiadanymi za pomocą słów, muzyki i efektów dźwiękowych. Festiwal Słuchowisk (25-28.09.2025 r.) wrócił po kilku latach z mocnym programem konkursowym, klasycznym teatrem wyobraźni i formami eksperymentalnymi z całej Polski.  W programie festiwalu znalazło się 7 słuchowisk, które zostały wyłonione w wyniku dwóch konkursów: Open Call’a Na Nową Produkcję oraz Konkursu Na Najlepsze Słuchowisko 2024 roku, w którym jury przyznało Nagrodę Małżowiny i wyróżnienia. Interaktywnym spotkaniem ze słuchowiskami była instalacja „Lunatic Forest” stworzona przez osoby studenckie kierunku Wiedza o Teatrze i dra Patryka Lichotę. Profesjonaliści w zakresie nagrań studyjnych mogli wziąć udział w warsztatach, podczas których poznali świat dźwięku binauralnego. Co to takiego? Wyjaśniamy w podcaście. Ostatnim akcentem Festiwalu Słuchowisk było słuchowisko improwizowane w wykonaniu grupy Fonorama, organizatorów festiwalu.  Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Anną Szamotułą, Marią Marcinkiewicz Górną i Patrykiem Lichotą!