Advertise on podcast: Grootspraak

Als groot geleerde moest Hugo de Groot een weg vinden in het spanningsveld tussen persoonlijke geloofsbeleving, confessionele druk en maatschappelijke carrière. Hoe vrij is de wetenschapper in het Nederland van nu? Wat zijn de beperkingen? Op Slot Loevestein gaan Jort Kelder en Grotius-biograaf Henk Nellen hierover in gesprek met Steije Hofhuis en Jelle van Baardewijk. Hofhuis, docent Cultuurgeschiedenis aan de Universiteit Utrecht, schreef samen met Niek Pas over het „wokisme“ en zijn invloed op de academische vrijheid. Van Baardewijk is lector Bedrijfsethiek aan de Hogeschool Rotterdam, universitair docent Maatschappelijke Bestuurskunde aan de Vrije Universiteit en presentator-bestuurder van online platform De Nieuwe Wereld. Hij mengt zich met regelmaat in het debat over bedreigingen voor de vrije wetenschap.

Volgens de beroemde historicus Jonathan Israel was Hugo de Groot elitair tot in zijn vingertoppen. Spelen elites nog een rol in hedendaags Nederland? En is hun rol positief of eerder negatief? Op Slot Loevestein praten Jort Kelder en Grotius-biograaf Henk Nellen erover met Willeke Slingerland en René Cuperus. Slingerland is lector „Weerbare Democratie“ aan de hogeschool Saxion en promoveerde aan de Vrije Universiteit op een veelbesproken onderzoek naar „netwerkcorruptie“. René Cuperus is als senior fellow „EU and Global Affairs“ verbonden aan Instituut Clingendael. Hij maakte met Josse de Voogd de spraakmakende Atlas van afgehaakt Nederland.

Grotius werd door een college van rechters veroordeeld tot gevangenschap op Slot Loevestein. Over de eerlijkheid van zijn proces bestaan grote twijfels. Is de huidige rechtspraak wel neutraal? Of klinken politieke overtuigingen door in rechterlijke uitspraken? Op Slot Loevestein kruisen Jort Kelder en Grotius-biograaf Henk Nellen de degens met Arie-Jan Kwak en Sven Brinkhoff. Kwak is universitair docent aan de rechtenfaculteit van Universiteit Leiden. Met Derk Venema schreef hij het boek De integere rechter. Brinkhoff is hoogleraar Strafprocesrecht aan de Universiteit van Amsterdam en raadsheer-plaatsvervanger bij het Gerechtshof in Den Bosch.

Hugo de Groot verdedigde – hoewel niet onbeperkt – het recht op opstand. Hoe opstandig is Nederland vandaag? En hoe serieus moeten we klimaat- of boerenprotest eigenlijk nemen? Op Slot Loevestein bespreken Jort Kelder en Grotius-biograaf Henk Nellen het met Gertjan van Schoonhoven en Menno Hurenkamp. Journalist Van Schoonhoven volgt de Nederlandse protestcultuur op de voet en deelt zijn bevindingen met de lezers van EW Magazine (voorheen: Elsevier Weekblad). Menno Hurenkamp, hoogleraar „Democratie als mensenwerk“ aan de Universiteit Utrecht, geldt als expert op het gebied van modern burgerschap.

Op Hugo de Groot werd doelbewust karaktermoord gepleegd. Is karaktermoord in tijden van sociale media en „grensoverschrijdend gedrag“ terug van weggeweest? Of is dit van alle tijden? Op Slot Loevestein debatteren Jort Kelder en Grotius-biograaf Henk Nellen erover met Helmer Helmers en Leonard Ornstein. Historicus Helmers is senior researcher aan de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en publiceerde over karaktermoord op een beroemde tijdgenoot van Hugo de Groot: Johan van Oldenbarnevelt. Politiek journalist Ornstein werkt aan de Universiteit Leiden aan een proefschrift over Pim Fortuyn. Op politicus Fortuyn werd, net als in het geval van Oldenbarnevelt, zowel karaktermoord als moord gepleegd.

Op Hugo de Groot werd doelbewust karaktermoord gepleegd. Dat is lang geleden, maar dit betekent niet dat het fenomeen is verdwenen. In de keuken van Kelder spreekt Jort met voormalig PvdA-Kamerlid Gijs van Dijk. Werd ook op hem karaktermoord gepleegd? En was het doelbewust? Luister naar zijn relaas en oordeel zelf.

Op initiatief van Stichting Vrienden van Slot Loevestein zijn inmiddels drie seizoenen van de podcast 'Grootspraak' gemaakt. Hoezo eigenlijk? En wat is de relevantie voor Slot Loevestein? Jort Kelder en Grotius-biograaf Henk Nellen praten na met Ed Dumrese (directeur van Slot Loevestein) en Frank van Hoorn (leenheer van de Stichting Vrienden van Slot Loevestein).

Johan Rudolph Thorbecke is één van de grootste staatsmannen die ons land heeft gekend. Om een beeld te krijgen van de betekenis van Thorbecke voor Nederland, spreekt Jort Kelder in deze aflevering met biograaf Remieg Aerts. Aerts is hoogleraar en auteur van de bekroonde biografie „Thorbecke wil het“. Ook Hugo de Groot-biograaf Henk Nellen en Loevestein-directeur Ed Dumrese komen aan het woord.

Johan Rudolph Thorbecke was de eerste liberale premier. Maar hoe verhoudt zijn liberalisme zich tot het liberalisme van vandaag? Over deze vraag buigen Jort Kelder en Remieg Aerts zich met Annelien de Dijn en Edwin van de Haar. De Dijn is hoogleraar Moderne politieke geschiedenis aan de Universiteit Utrecht en auteur van het boek „Vrijheid. Een woelige geschiedenis“. Van de Haar is politiek filosoof en auteur van verschillende boeken over het liberalisme.

Het is weer oorlog in Europa. Daarom is het - net als in de tijd van Thorbecke – een zeer actuele vraag hoe een goede krijgsmacht eruit zou moeten zien. Jort Kelder en Remieg Aerts spreken erover met generaal b.d. Dick Berlijn en militair historicus Dirk Staat.

Anders dan veel tijdgenoten, vond Thorbecke bekwaamheid belangrijker dan afkomst. Zelf was hij dan ook niet van gegoede komaf. Hoe staat het vandaag met onze meritocratie? Werkt zij nog wel? Jort Kelder en Remieg Aerts spreken erover met Tim ´s Jongers en Mark Bovens. ´s Jongers werkt bij de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving, schrijft columns voor de Volkskrant en publiceerde het boek „Gezichten van een onzeker bestaan“. Mark Bovens is hoogleraar Bestuurskunde aan de Universiteit Utrecht en lid van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR). Hij schreef onder meer het veelbesproken boek „Diplomademocratie. Over de spanning tussen meritocratie en democratie”.

Thorbecke stond een strikte scheiding voor tussen politiek en privé. Anno 2022 lijkt de grens tussen beide steeds meer te vervagen. Is het in tijden van sociale media überhaupt nog mogelijk het politieke en persoonlijke te scheiden? Over deze en andere vragen rond pers, politiek en openbaarheid spreken Jort Kelder en Remieg Aerts met twee gasten: Martin Sommer (Volkskrant-columnist en historicus) en Ronald van Raak (voormalig SP-Kamerlid en hoogleraar Erasmiaanse waarden aan de Erasmus Universiteit Rotterdam).