Advertise on podcast: Polityka o historii

W najnowszym odcinku podkastu „Polityka o historii” Agnieszka Krzemińska rozmawia z Martą Hożewską, autorką książki „Niedotlenienie. Opowieść o naszych niemieckich babkach”. Przenosimy się na Dolny Śląsk, do powojennego Wałbrzycha, miasta przemysłu, górniczych kominów i niezwykłej mozaiki narodowościowej. Jaka jest historia Śląska, jak przebiegała powojenna odbudowa, czym były Ziemie Odzyskane? II wojna światowa zmieniła granice. Trwały wysiedlenia Niemców oraz masowy napływ nowej ludności. Wyjaśniamy, kim byli „Niemcy niezbędni”: wykwalifikowani niemieccy górnicy i specjaliści, których po 1945 r. zatrzymano siłą, ponieważ polskie górnictwo i wałbrzyskie kopalnie nie mogły bez nich funkcjonować. Zaglądamy do robotniczej dzielnicy Sobięcin, poznając losy Liny Franke i jej rodziny, śledzimy skomplikowane relacje, jakie tworzyli Niemcy po II wojnie światowej, polscy repatrianci (w tym Kresowiacy z Drohobycza i Lwowa), reemigranci z Francji i Żydzi. To tu przez krótki czas rozkwitała unikalna wielokulturowość, przypominająca wręcz dolnośląski „Nowy Jork”. Odkrywamy, jak wyglądała codzienność w PRL, jak funkcjonowała mniejszość niemiecka w Polsce (przymusowa zmiana nazwisk, działalność niemieckich szkół w latach 50.). Badamy takie zjawiska jak ukryta tożsamość, mimikra, ukrywane pochodzenie i wieloletnie milczenie pokoleniowe. Dowiadujemy się, jak trauma wojenna, przemiany społeczne i kulturowe w drugiej połowie XX wieku wpłynęły na kolejne pokolenia, które dopiero dzisiaj odkrywają swoje niemieckie korzenie i z nostalgią spoglądają na wałbrzyski krajobraz. 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka: * Kim byli „Niemcy niezbędni” i dlaczego polskie kopalnie nie mogły bez nich funkcjonować po 1945 roku? * Jak powojenny Wałbrzych stał się wielokulturowym „Nowym Jorkiem Ziem Odzyskanych”, łączącym Kresowiaków, reemigrantów z Francji, Żydów i Niemców? * Dlaczego niemieckie korzenie były przez dekady ukrywane w PRL i jak młodsze generacje przełamują pokoleniowe milczenie? Oś czasu: 00:00 - Najciekawsze fragmenty 02:05 - Książka „Niedotlenienie” 05:24 - Robotniczy Sobięcin i historia rodziny Liny Franke 12:37 - „Niemcy niezbędni” zatrzymani po wojnie 24:09 - Wielojęzyczny Wałbrzych Dowiedz się więcej o historii na stronie na polityka.pl: https://www.polityka.pl/TygodnikPolityka/historia/ Zapisz się do cotygodniowego newslettera historycznego „Polityki”: https://www.polityka.pl/newslettery/

W najnowszym odcinku podkastu „Polityka o historii” prof. Jacek Tebinka odsłania kulisy największych operacji, jakie przeprowadził polski wywiad w czasie II wojny światowej. Punktem wyjścia jest niezwykłe odkrycie w Puszczy Sandomierskiej: fragment rakiety V2, która przeszła do historii jako cudowna broń Hitlera oraz technologiczna duma III Rzeszy. Wyjaśniamy krok po kroku, jak przeniesienie prób balistycznych z bazy Peenemünde na poligon Blizna otworzyło drogę dla brawurowych działań polskiego podziemia, na bieżąco rozpracowującego wojska niemieckie w Polsce. Analizujemy najbardziej spektakularne akcje II wojny światowej, w tym wydobycie trzytonowego niewybuchu z bagna przez Armię Krajową przy pomocy stada krów i wołów do zatarcia śladów. Bezcenna zdobycz umożliwiła słynną ewakuację zaawansowanej technologii do Londynu, powszechnie znaną jako akcja „Most III”. Nasz gość rzuca światło również na tajne działania we Francji, w które zaangażowani byli m.in. Cichociemni, oraz tłumaczy, jak polski wywiad wojskowy ocalił setki istnień przed latającymi bombami V1. Zaglądamy do brytyjskiego Secret Intelligence Service, by poznać komandora Wilfreda Dunderdale’a, oficera łącznikowego, z którym współpracowali nad maszyną Enigma polscy kryptolodzy. James Bond (agent, którego powołał do życia Ian Fleming) wzorował się m.in. na nim. Prawdziwa historia II wojny światowej dowodzi, że wkład Polaków w ostateczne zwycięstwo aliantów był bezcenny. 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka: * Jak Polacy posiedli tajemnicę rakiet V2? * Kto był prawdziwym Jamesem Bondem? * Dlaczego po wojnie zniszczono akta polskiego wywiadu?

Polska szlachta, historia chłopów i dzieje Polski to znacznie więcej niż popkulturowy serial „1670”. W tym odcinku weryfikujemy relacje na linii szlachta–chłopi, tłumaczymy, czym była pańszczyzna w Polsce, i sprawdzamy, czy sformułowanie szlachta nie pracuje miało pokrycie w faktach. Prof. Mateusz Wyżga dekonstruuje podręcznikową wiedzę, pokazując, jak wyglądała od podszewki historia szlachty polskiej oraz historia ludowa Polski. Odrzucamy przerysowany wizerunek, który uosabia Jan Paweł Adamczewski, żeby zobaczyć, jak na co dzień funkcjonowała szlachta w Polsce, szlachta zagrodowa oraz szerzej pojęty stan szlachecki. Zaglądamy za kulisy, tam gdzie toczyło się prawdziwe życie na wsi. Na czym polegała praca na wsi i jak radziła sobie dawna polska wieś bez wielkopańskich folwarków? Zamiast utrwalać mity, sięgamy do tysięcy aktów sądowych i ksiąg metrykalnych. Zaskakujące przypadki zacierania się granic dowodzą, że Rzeczpospolita Obojga Narodów była areną skomplikowanych, obustronnych zależności. Wyjaśniamy mechanizmy mikromobilności zarobkowej, tzw. Muwersów wędrujących setki kilometrów za chlebem. Tłumaczymy, dlaczego dla mieszkańców wsi system wsparcia od dworu stanowił swego rodzaju ubezpieczenie w czasach klęsk elementarnych i jak chłopi realizowali lokalną politykę poprzez własne samorządy, sądy i wynajmowanych pisarzy. Sprawdzamy także, jak wyglądała w praktyce kultura sarmacka oraz sarmatyzm. Zderzamy elitarne wyobrażenia, którymi żyli zamożni Sarmaci, z prozą życia uboższej braci herbowej, dla której herb często był jedyną wartością wyróżniającą ich z tłumu. Analizujemy sferę intymności, skomplikowane mezalianse, uwarunkowania honoru chłopskiego oraz sytuacje, w których zamożni kmiecie zasilali finansowo ubożejące dwory w zamian za prestiż społeczny. Czego dowiesz się z odcinka? 1. Jaki był mit bogatego szlachcica i dlaczego ponad 80% braci herbowej samodzielnie uprawiało rolę? 2. Jaka jest prawda o poddaństwie i jak system prawny chronił interesy wsi? 3. Jak masowe migracje zarobkowe i małżeństwa mieszane kształtowały dawne społeczeństwo?

Tak dziś popularne wyśmiewanie polskiego pokolenia baby boomers zakłamuje obraz PRL-u. W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” prof. Marcin Zaręba oraz prof. Marta Kurkowska-Budzan, autorka głośnej książki „Pokolenie, któremu obiecano przyszłość. Historia (nie tylko) wałbrzyska”, stanowczo dekonstruują krzywdzące łatki przypinane boomersom (i dziadersom!). O czym rozmawiamy? Pokazujemy, jak wyglądał powojenny, bezprecedensowy wyż demograficzny, którego początki przypadały na czas stalinizmu w Polsce. Wyjaśniamy, jak drastyczna bieda na wsi i systemowe niedobory wymuszały na nastolatkach z wielodzietnych rodzin brutalnie szybkie dorastanie. Analizujemy życie w PRL-u z perspektywy bezlitosnego zderzenia młodzieży z systemem państwowym. Od edukacji w przeludnionych klasach, kiedy to nierzadko brakowało podstawowego wyposażenia i butów, przez masowe ucieczki kilkunastolatków do szkół zawodowych na drugim końcu kraju, po mieszkanie w wieloosobowych internatach oraz wyczekiwany awans społeczny, którego ostatecznym symbolem stała się własna wielka płyta. Historia Wałbrzycha służy w tej fascynującej dyskusji jako uniwersalna soczewka. Widać przez nią strukturalne bolączki tamtych lat, nierówności na rynku pracy (szczególnie dojmujący brak perspektyw zawodowych dla kobiet na rynkach opanowanych przez przemysł ciężki), destrukcyjny alkoholizm oraz surową kontrolę milicji. Zwieńczeniem tej wyboistej drogi były rozbudzające gigantyczne nadzieje czasy Edwarda Gierka, dające młodym ludziom przestrzeń na realizację pasji. To właśnie te rolniczo-robotnicze masy zasiliły wielkie kopalnie w Polsce i wywołały kluczowe strajki w sierpniu 1980 r. Odcinek zamyka bolesna transformacja ustrojowa w Polsce, która przez szok gospodarczy i zamknięcie zakładów pracy często spychała to rzekomo uprzywilejowane, a w rzeczywistości stracone pokolenie na margines społeczeństwa.
 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka:
 1. Odkrywamy realia wczesnych lat 60., w których zaledwie trzynastoletnie dzieci masowo opuszczały rodzinne domy, by praktykować rzemiosło z dala od przeludnionych, biednych gospodarstw. 2. Pokazujemy drastyczne warunki sanitarne wczesnych lat powojennych i tłumaczymy, dlaczego betonowe osiedla z bieżącą wodą i łazienkami były dla młodych robotników spełnieniem marzeń. 3. Tłumaczymy mechanizmy robotniczego buntu, niezwykłej solidarności górniczej oraz dramatyczne skutki zamykania wałbrzyskich zakładów pracy na początku lat 90.

Nieznane oblicza II wojny światowej oraz przemilczana przez dekady historia kobiet to główny temat najnowszego odcinka „Polityki o historii”. Dr Joanna Ostrowska, autorka książki „Przemilczane: seksualna praca przymusowa w czasie II wojny światowej”, analizuje, jak w praktyce wyglądało życie pod okupacją niemiecką, i dekonstruuje bezwzględne mechanizmy, które rządziły pracą przymusową (także w III Rzeszy). Zmieniamy perspektywę językową - odrzucamy krzywdzące pojęcie „prostytucja” na rzecz faktu historycznego, jakim była seksualna praca przymusowa. Omawiamy ukryte tajemnice II wojny światowej, w tym funkcjonujące systemowo domy publiczne w obozach koncentracyjnych w Polsce. Krok po kroku udowadniamy, że był to odgórnie zorganizowany handel ludźmi, w który bezpośrednio zaangażowany był Wehrmacht oraz SS. Odkrywamy, przez co przechodziły kobiety podczas wojny, na czym polegały brutalne, uliczne selekcje w Warszawie, jak wyglądał pruski system przymusowych badań wenerycznych i dlaczego po 1945 roku na ofiary czekała wyłącznie społeczna stygmatyzacja. 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka: 1. Dlaczego zmiana języka historycznego jest konieczna? Wyjaśniamy, jak termin „seksualna praca przymusowa” demaskuje systemowy przymus III Rzeszy i zdejmuje z ofiar odium. 2. Kto faktycznie korzystał z obozowych domów publicznych? Rozprawiamy się z mitem, że miejsca te służyły wyłącznie niemieckim oficerom, ujawniając prawdziwą, szeroką skalę zjawiska. 3. Jak działał aparat zbrodniczej kontroli? Dowiesz się, jak wyglądały przymusowe rejestracje, transporty z ulic Generalnego Gubernatorstwa i opresyjne, cykliczne badania medyczne kobiet.

Zastanawiałeś/aś się kiedyś, jaką mroczną tajemnicę kryje ulubiony kierunek wakacyjny milionów Europejczyków? W najnowszym odcinku z cyklu „Polityka o historii” Agnieszka Krzemińska i Michał Kuźniar (twórca kanału „Mroczne Wieki”, autor książki „Królowie Wysp Kanaryjskich”) brutalnie dekonstruują mity narosłe wokół rdzennych mieszkańców tego regionu. Okazuje się, że prawdziwa historia Wysp Kanaryjskich nie ma nic wspólnego z rajską sielanką, a nazwa archipelagu wcale nie pochodzi od drobnych ptaków. Rozprawiamy się z legendami o Atlantydzie i tłumaczymy, w jaki sposób Berberowie z Afryki Północnej dotarli na archipelag w pierwszych wiekach naszej ery. Analizujemy absolutny fenomen historyczny: czy to możliwe, że po zasiedleniu nowych ziem Guanczowie bezpowrotnie zapomnieli, jak budować łodzie? Tysiącletnia, hermetyczna izolacja doprowadziła do powstania unikalnych mikrokultur; każda wyspa wytworzyła własny, odrębny dialekt kanaryjski i zupełnie inny system społeczny. Przyglądamy się skrajnie zróżnicowanym społecznościom: od egalitarnych plemion na mniejszych wyspach, takich jak El Hierro, po surowe, kastowe monarchie uzależnione od hodowli kóz. Omawiamy drastyczne metody kontroli przeludnienia (w tym rzadką poliandrię) i specyficzne techniki mumifikacji zmarłych. Ostatni akt tej opowieści to bezwzględny, krwawy teatr wojny. To właśnie archipelag (w tym m.in. La Gomera - wyspa) posłużył jako poligon doświadczalny dla hiszpańskich najeźdźców. Wyjaśniamy, jak zdrady, romanse arystokracji i budowa ufortyfikowanych przyczółków stworzyły zbrodniczy system. Zobacz, jak pierwsi konkwistadorzy testowali metody łamania oporu, które kilkadziesiąt lat później ukształtowały właściwy podbój Ameryki przez imperium hiszpańskie. 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka: 1. Skąd wzięła się nazwa archipelagu? 2. Dlaczego sąsiednie wyspy nie utrzymywały kontaktu? 3. Jak archipelag ukształtował taktykę Hiszpanów?

Dlaczego potężne mocarstwo zniknęło ze starożytnych kronik? W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” Agnieszka Krzemińska i dr Dominika Lewandowska, badaczka Starożytnego Bliskiego Wschodu, odkrywają tajemnice imperium, które stworzyli Hetyci. Pretekstem do rozmowy jest polskie wydanie książki Trevora Bryce’a, która rzuca nowe światło na schyłek, jakim charakteryzowała się epoka brązu. Analizujemy, dlaczego cywilizacje starożytne często ulegały zapomnieniu. Zastanawiamy się, jak to możliwe, że opisująca te tereny „Odyseja” Homera oraz inne greckie źródła całkowicie przemilczały istnienie tego anatolijskiego imperium. Zaglądamy w głąb potężnego dualizmu państwowego, w którym na co dzień używano urzędowego zapisu, jakim było pismo klinowe, podczas gdy monumentalne inskrypcje dla ludu zdobiły anatolijskie hieroglify. Rozprawiamy się z mitami dotyczącymi pochodzenia dawnych społeczności. Weryfikujemy teorie o tym, skąd przybyły ludy indoeuropejskie, wskazując na widoczne powiązania, jakie wykazują Mykeny (Grecja) z najstarszymi warstwami Troi. Udowadniamy również, dlaczego badane dziś języki indoeuropejskie skrywają w sobie odpowiedź na dawne migracje, a także ostrzegamy przed ślepym zaufaniem do archeogenetyki, z którą dziś często styka się współczesna archeologia. Omawiamy wielką geopolitykę starożytności, w tym starcie, jakim była słynna bitwa pod Kadesz. Pokazujemy potęgę państwa, które zmusiło Ramzesa II do podpisania pierwszego w dziejach równorzędnego traktatu pokojowego. Wyjaśniamy ostatecznie, w jaki sposób katastrofa klimatyczna, głód i mityczne Ludy Morza doprowadziły do upadku wielkiej sieci wasalnej. Rozwiązujemy zagadkę, dlaczego potężna stolica Hattusa została opuszczona w zorganizowany sposób, a niezwykle bogata historia Anatolii na wieki skryła się pod ziemią, czekając na nowe odkrycia archeologiczne. Czego dowiesz się z odcinka? 1. Dlaczego Grecy wymazali potężnych sąsiadów z historii? 2. Kto zmusił Egipt do kapitulacji dyplomatycznej? 3. Co doprowadziło do zorganizowanej ewakuacji stolicy?

Dlaczego w kultowej powieści Bolesława Prusa brakuje najważniejszego elementu ówczesnego krajobrazu? W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” prof. Marcin Zaremba i prof. Błażej Brzostek sprawdzają, co ukrywa „Lalka” Bolesława Prusa. Okazuje się, że ówczesna Warszawa to potężne miasto garnizonowe, w którym twardy zabór rosyjski i agresywna rusyfikacja dyktowały warunki każdego dnia. Bezwzględna cenzura w Polsce (i w całym regionie) sprawiła, że klasyka literatury musiała milczeć o obecności dziesiątek tysięcy żołnierzy, dla których bazą była m.in. Cytadela Warszawska. Rozmawiamy o tym, jak wyglądało prawdziwe życie w Warszawie, w które ingerowało potężne imperium rosyjskie. Z jednej strony panował terror generała Hurko, z drugiej miastem zarządzał genialny prezydent Warszawy Sokrat Starynkiewicz, który wbrew logice zaborcy zainicjował niesamowity cywilizacyjny skok miasta. XIX wiek to czas ogromnych napięć społecznych i demograficznych. Wyjaśniamy, jak życie pod zaborami i wielokulturowość kształtowały przestrzeń, w której zrodziła się nowa, bajecznie bogata plutokracja. Zjawiska takie jak asymilacja Żydów zderzały się z gwałtowną falą uchodźców (Litwaków), których wypędziły pogromy Żydów w głębi Rosji, wybuchające chwilę po tym, jak zrealizowano zamach na cara. Posłuchaj, jak wyglądała prawdziwa Warszawa XIX wieku: wibrująca, pachnąca węglem i pełna kontrastów. Prus musiał o niej milczeć. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej, zajrzyj do Pomocnika Historycznego „Polityki”. Numer dostępny na stronie: https://sklep.polityka.pl/ Czego dowiesz się z odcinka? 1. Dlaczego w „Lalce” nie ma rosyjskich żołnierzy? 2. Kto w rzeczywistości zbudował nowoczesną metropolię: Warszawę? 3. Jak formowały się potężne elity finansowe? Oś czasu: 00:00 - Najciekawsze fragmenty 02:36 - Warszawa, której nie opisał Bolesław Prus 09:00 - Dlaczego Warszawa była miastem szczególnym? 16:40 - Jak polskie społeczeństwo postrzegało Rosjan? 24:45 - Dlaczego Rosjanie do Warszawy przyjeżdżali z niepokojem? 31:33 - Co robiły polskie elity? 40:55 - „Warszawa rosła jak na drożdżach”

Jak wyglądało prawdziwe życie w okupowanej Warszawie, wolne od romantycznego patosu i uniesień? W nowym odcinku wideokastu „Polityka o historii” prof. Marcin Zaremba i prof. Małgorzata Mazurek z Uniwersytetu Columbia analizują jedno z najważniejszych świadectw II wojny światowej, czyli „Kronikę lat wojny i okupacji” Ludwika Landaua. To monumentalne dzieło precyzyjnie opisuje codzienne życie w okupowanej Warszawie. Genialny statystyk stworzył bezlitosny, naukowy raport, dokumentując zjawiska takie jak łapanki podczas II wojny światowej, głód oraz codzienność w piekle. Wyjaśniamy, jak działała tajna siatka ankieterska badająca życie w okupowanej Polsce i jak Warszawa wyglądała z perspektywy chłodnych danych ekonomicznych. Badamy też tragiczne losy Landaua, który musiał uciekać z getta, by ratować życie i swoje dzieło. Warszawa w trakcie wojny była miejscem, w którym ryzykował życie każdego dnia. Tłumaczymy również, dlaczego brutalna cenzura w PRL okaleczyła to dzieło, usuwając fakty na temat paktu Ribbentrop-Mołotow, i z jakiego powodu wybitni kronikarze polscy zginęli niemal w tym samym czasie. To unikalny zapis pokazujący życie pod okupacją w najczystszej postaci. Czego dowiesz się z odcinka: 1. Jak badano społeczeństwo pod terrorem? 2. Dlaczego statystyk uciekał z getta? 3. Co usunęła powojenna władza?

Jak wyglądała Polska przed chrześcijaństwem? W co wierzyli ludzie zamieszkujący ziemie polskie, zanim pojawiło się państwo Piastów, a Mieszko I przyjął chrzest? Czy możemy mówić o jednolitych wierzeniach Słowian czy raczej o tysiącach lat zmieniających się tradycji, rytuałów i wyobrażeń o świecie? Gościem Agnieszki Krzemińskiej jest archeolog i dziennikarz naukowy Szymon Zdziebłowski, autor książki „Bogowie Polski. Szamani, megality i zapomniane słowiańskie bóstwa”. Rozmawiamy o tym, jak wyglądały pradzieje ziem polskich, co współczesna archeologia w Polsce mówi o dawnych wierzeniach oraz dlaczego wiele popularnych opowieści o słowiańskich bogach nie znajduje potwierdzenia w materiale archeologicznym. W odcinku cofamy się aż do czasów neandertalczyków i pierwszych śladów symbolicznego myślenia odkrywanych na ziemiach polskich. Rozmawiamy o szamanach, transie i rytuałach, o znaczeniu czerwonej ochry i niezwykłych doniesieniach z Jaskinii Obłazkowej, gdzie odnaleziono najstarszy na świecie bumerang wykonany z ciosu mamuta i ślady pradawnych ceremonii. Rozmawiamy też o monumentalnych rondelach i megalitach, o tym, czym były kurhany w Polsce, jak w praktyce wyglądał neolit w Polsce oraz dlaczego pierwsi rolnicy budowali ogromne miejsca kultu i grobowce swoich przodków. Zastanawiamy się, czy możemy mówić o ciągłości między tymi wierzeniami a tym, co rozumiemy dziś jako wierzenia Słowian. Pytamy również o to, jak wyglądali bogowie słowiańscy, postacie takie jak Perun. Sprawdzamy tajemnice Łysej Góry oraz słynnego Światowida ze Zbrucza. Czy rzeczywiście wiemy, jak wyglądała religia Słowian? A może wiele współczesnych wyobrażeń jest bardziej efektem XIX-wiecznych interpretacji niż źródeł historycznych? To opowieść o duchowości, archeologii i najstarszych dziejach ziem polskich. O tym, jak odkrycia archeologiczne w Polsce pozwalają coraz lepiej zrozumieć świat ludzi żyjących na długo przed powstaniem państwa Piastów, i dlaczego historia naszych przodków jest znacznie bardziej fascynująca i tajemnicza, niż mogłoby się wydawać. 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka: 1. W co wierzyli mieszkańcy ziem polskich przed chrztem i Mieszkiem I. 2. Co archeologia naprawdę mówi o bogach Słowian, szamanach i dawnych rytuałach. 3. Jak niezwykłe odkrycia zmieniają pradzieje Polski.

Kto zaplanował i przeprowadził operację ratowania polskich skarbów narodowych, gdy w 1939 r. rozpoczął się demontaż naszej kultury? W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” prof. Marcin Zaremba oraz jego gość dr Tomasz Siewierski przybliżają fascynującą postać, jaką był Karol Estreicher, wybitny historyk sztuki, okrzyknięty mianem polskiego Indiany Jonesa. Rozpoczynamy od filmowej ucieczki w czerwcu 1940 roku na pokładzie statku „Chorzów”, gdzie pośród ewakuujących się elit znalazł się m.in. Antoni Słonimski, a w ładowniach spoczywały arrasy wawelskie i bezcenny Szczerbiec. To punkt wyjścia do opowieści o bezkompromisowej walce o ocalenie dziedzictwa. Omawiamy, jak wyglądała zaplanowana przez Niemców grabież stulecia, której ofiarą padły skarby Wawelu i niemal wszystkie liczące się dzieła sztuki w okupowanym kraju. Szczególnym, osobistym dramatem Estreichera i jego największą obsesją był słynny ołtarz Wita Stwosza. Choć gigantyczne rzeźby zostały zdemontowane i ukryte w Sandomierzu, Niemcy szybko zlokalizowali ten bezcenny zabytek, za jaki odpowiadał Kościół Mariacki w Krakowie. Historia Estreichera to jednak przede wszystkim bezprecedensowy sukces dyplomatyczny. Opowiadamy, jak polski uczony, wspierany przez rząd londyński, zorganizował Biuro Rewindykacji Strat Kultury i swoją wizytą w USA zainspirował aliantów do powołania słynnej jednostki Monuments Men. Wyjaśniamy, w jaki sposób z narażeniem życia tworzono tajne kartoteki strat i listy niemieckich zbrodniarzy kultury. Finałem tej opowieści jest spektakularny powrót do Polski w 1946 roku: 27 wagonów przywiozło z powrotem ołtarz mariacki i najcenniejsze zbiory Czartoryskich. Zastanawiamy się również, dlaczego tak słynne obrazy jak „Portret młodzieńca” Rafaela zniknęły bez śladu, zasilając globalną listę, na której figurują zaginione dzieła sztuki. Na koniec zderzamy ten historyczny heroizm z twardą, współczesną rzeczywistością. Analizując niedawny raport NIK, pytamy, czy dzisiejsze muzea są gotowe na powtórkę z historii. 3 RZECZY, KTÓRYCH DOWIESZ SIĘ Z ODCINKA: 1. Jak ewakuowano bezcenne polskie relikwie? 2. Kto naprawdę zainspirował alianckich Monuments Men? 3. Czy polskie zabytki są dziś bezpieczne?

Czy starożytna czarna magia i zaklęcia miłosne przypominały to, co znamy z dzisiejszej popkultury? W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”, prowadzonym przez Agnieszkę Krzemińską, naszym gościem jest dr Filip Taterka, egiptolog z PAN. Wspólnie badamy tajemnice Faraonów. Sprawdzamy, jak naprawdę funkcjonowały klątwy i uroki w dawnych wiekach. Omawiamy m.in. zorganizowany magiczny spisek, którego celem był sam Ramzes III, oraz wyjaśniamy, jak faraonowie Egiptu zabezpieczali się przed wrogami. Rozprawiamy się z mitami rodem z Hollywood. Tłumaczymy, jak tak naprawdę konstruowano grobowce królewskie i prywatne grobowce Egiptu, i dlaczego starożytni bardziej bali się państwowych sądów niż gniewu z zaświatów. Wyjaśniamy, po co rabusie palili mumie starożytnego Egiptu (i wszystkie inne mumie egipskie), by uchronić się przed zemstą zmarłego. Objaśniamy też, jak narodziła się słynna klątwa Tutenchamona (znana powszechnie jako klątwa faraona w Egipcie), gdy Howard Carter otworzył nienaruszony grób, a celem brytyjskich misji stała się Dolina Królów. Rzetelna egiptologia nie ma nic wspólnego z brukową sensacją. Skąd się więc biorą teorie spiskowe łączące egipski zabytek z tragedią i wyjaśniające rzekomo przyczyny zatonięcia „Titanica”? Przenosimy się też na polski grunt, bo zgubne klątwy rodu to nie tylko domena Bliskiego Wschodu. Przypominamy mroczne wydarzenia z 1931 roku, gdy została zalana katedra wileńska. Przypadkowo odnaleziony Aleksander Jagiellończyk i towarzysząca mu łacińska tablica rzekomo ściągnęły śmierć na badaczy. Analizujemy też słynną sprawę otwarcia krypty na Wawelu w 1973 roku. W centrum afery znalazł się Kazimierz Jagiellończyk (tzw. klątwa jagiellońska). Okazuje się, że polskie odkrycia toksycznych patogenów pomogły światowej nauce racjonalnie wytłumaczyć tajemnicze zgony zachodnich archeologów. 3 RZECZY, KTÓRYCH DOWIESZ SIĘ Z ODCINKA: 1. Dlaczego niszczono królewskie ciała? 2. Kto stworzył mit o zemście z zaświatów? Dowiesz się, jak brytyjska prasa brukowa z lat 20. XX wieku ukształtowała globalne wyobrażenie o śmiertelnym niebezpieczeństwie w Dolinie Królów. 3. W jaki sposób polska medycyna pomogła archeologii?

Ile prawdy o dawnej Rzeczypospolitej ukazuje popularny serial „1670” i czy utrwalony podział, w którym szlachta pracuje umysłowo i politycznie, a reszta warstw jej służy, był czymś więcej niż tylko zręcznym kłamstwem? Zanim nastąpi premiera serialu, w nowym odcinku wideokastu „Polityka o historii” Agnieszka Krzemińska i jej gościni dr Joanna Orzeł bezlitośnie weryfikują wyobrażenia o dawnej Polsce, zderzając sarmackie mity z twardymi realiami. Interesuje Cię prawdziwa historia szlachty polskiej? Jej obraz od wieków oscyluje między dwiema skrajnościami: czarną, oświeceniową legendą o pijakach i warchołach a romantycznym mitem, w którym idealizuje się dworki szlacheckie w Polsce (oraz późniejsze ziemiaństwo polskie). W rzeczywistości polscy Sarmaci stanowili grupę niezwykle zróżnicowaną. Przepaść ekonomiczna (uboga polska szlachta i potężna polska magnateria kupująca zagraniczne tytuły) była gigantyczna. Dr Orzeł wyjaśnia, jak elity zawłaszczyły ten starożytny mit. Omawiamy też znane polskie nazwiska szlacheckie oraz to, jak relacje na linii szlachta i chłopi służyły wyzyskowi. Zostawiamy dziś średniowiecze w Polsce (w tym tematy takie jak historia średniowieczna Polski czy kobiety w średniowieczu), by skupić się na epoce nowożytnej: to wtedy ukształtowały się nasze największe narodowe wady i zalety. W rozmowie weryfikujemy również największe mity gospodarcze. Wyjaśniamy, dlaczego folwark pańszczyźniany zablokował innowacje, a szlachta w Polsce swoimi decyzjami doprowadziła kraj do paraliżu. Zastanawiamy się, co zostało z mitu tolerancyjnej ojczyzny od czasów aktu, jakim była Unia Lubelska czy gwarantująca swobody Konfederacja Warszawska. Pokazujemy tło rosnącej ksenofobii: przymusowa polonizacja stawała się faktem, a krwawy tumult toruński zszokował Europę. Omawiamy też wschodni charakter ówczesnej mody: orientalny żupan i podgolone głowy. Zdejmujemy również zasłonę milczenia z roli kobiet, pokazując, jak funkcjonowały polskie dwory szlacheckie pod nieobecność wyjeżdżających mężów. Wyjaśniamy też, dlaczego legendarna polska gościnność oraz Sarmaci historia to zjawiska, które wciąż tak mocno w nas rezonują. 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka: 1. Dlaczego sarmacka równość była wyłącznie prawną fikcją? 2. Kto w rzeczywistości zarabiał na micie „spichlerza Europy”? 3. Z jakiego powodu to wdowy zyskiwały najwięcej władzy?

Czy kobiety w średniowieczu były wyłącznie ubezwłasnowolnionymi ofiarami okrutnego systemu? W nowym odcinku naszego wideokastu Agnieszka Krzemińska i jej gościni dr Anna Brzezińska udowadniają, że prawdziwa historia kobiet jest znacznie bardziej złożona i zaskakująca, niż uczą nas tego szkolne podręczniki. Omawiając najnowszą książkę „Cierpliwe Genowefy, bezwstydne Magdaleny”, autorka pokazuje, jak kształtował się obraz kobiety w dawnych wiekach i dlaczego historia Marii Magdaleny stanowiła literacką i życiową antytezę dla posłusznych, uległych żon. Zaglądamy za mury zgromadzeń, gdzie mniszki i siostry zakonne znajdowały rzadką przestrzeń na edukację i rozwój intelektualny. Kobiece klasztory w średniowieczu nierzadko stanowiły jedyną drogę ucieczki przed presją, jaką na młode dziewczęta wywierały aranżowane małżeństwa. Pokazujemy, jak wyglądało życie codzienne w średniowieczu w różnych warstwach: od gwarnych rynków dużych miast po realia, jakimi rządziła się średniowieczna wieś. Okazuje się, że choć formalnie system cementował twardy patriarchat (wymagający posłuszeństwa wobec ojca lub męża), sprytne mieszczki i chłopki potrafiły znakomicie wykorzystywać luki prawne. Weryfikujemy również mity społeczne i prawne. Omawiamy, jak w praktyce funkcjonowały prawa kobiet przed sądami, gdzie ich głos bywał traktowany z najwyższą powagą, co pozwalało choć trochę niwelować drastyczne nierówności społeczne. Tłumaczymy, że rola kobiety w związku nierzadko opierała się na szczerym uczuciu, partnerstwie gospodarczym i wspólnym zarządzaniu majątkiem pod nieobecność mężczyzn. Nie uciekamy od tematów trudnych i mrocznych. Wyjaśniamy, jak rodziły się lęki oparte na czarach i jak naprawdę wyglądały czarownice w średniowieczu. Zderzamy to z zupełnie innym wymiarem kobiecej duchowości, jakim była kanonizacja i żarliwe, pełne desperacji modlitwy o uzdrowienie dzieci. Rozprawiamy się wreszcie z mitami o zacofaniu naukowym: medycyna w średniowieczu to w dużej mierze historia wysoce wykwalifikowanych lekarek, chirurżek i akuszerek, o których wsparcie zabiegały same cesarzowe. To fascynująca opowieść o tym, jak kobiety w historii odzyskiwały swój głos.

 3 RZECZY, KTÓRYCH DOWIESZ SIĘ Z ODCINKA: 1. Jak omijano prawo w czasach dominacji mężczyzn? W jaki sposób zręczne rzemieślniczki i handlarki wykorzystywały brak osobowości prawnej, by unikać odpowiedzialności za przestępstwa finansowe? 2. Dlaczego klasztor był oazą wolności? Czy zamknięcie za murem pozwalało kobietom na edukację, zarządzanie majątkiem i ucieczkę przed wymuszonym ślubem? 3. Kto naprawdę leczył cesarzowe? Rzeczywistość świetnie wykształconych chirurżek i położnych obala mit o wszechobecnym zacofaniu naukowym tamtej epoki!

Dlaczego w krajach, które zdominowały robotyka i nowoczesne technologie, wciąż tak ważną rolę odgrywają duchy? Czy mitologia chińska i mitologia koreańska to tylko barwne legendy, czy może fundamenty, na których opiera się dzisiejszy azjatycki pragmatyzm? Gośćmi Agnieszki Krzemińskiej w podkaście „Polityka o historii” są Marcin Jacoby (sinolog, znawca kultury Chin) oraz Dominik Rutana (koreanista, badacz szamanizmu). Zastanawiamy się wspólnie, jak Azja Wschodnia łączy świat gigantów technologicznych ze sferą sacrum. Szamanizm, taoizm i buddyzm współistnieją tu w unikalnym amalgamacie wierzeń. W rozmowie ponadto: Chiny i Korea oraz ich fascynująca droga od przeszłości do współczesności. Analizujemy, jak religia w Chinach przetrwała trudne okresy historyczne oraz jak historia Korei Południowej wpłynęła na dzisiejszy obraz tamtejszych wierzeń. Sprawdzamy, na czym polega praca szamanki Mudang, kim są koreańskie gobliny (dokkaebi) i dlaczego Epoka Han jest kluczowa dla zrozumienia ikonografii dawnych bóstw. Jednym z najciekawszych wątków jest obecność magii w codziennym życiu. Dowiecie się, jak wróżbiarstwo, numerologia, feng shui oraz czytanie z twarzy pomagają w podejmowaniu kluczowych decyzji biznesowych i matrymonialnych. Rozmawiamy także o tym, jak medycyna chińska łączy się z troską o energię życiową, oraz dlaczego magia, zabobony i czary wciąż budzą emocje w społeczeństwach nastawionych na sukces. Na koniec sprawdzamy, jak chiny kultura i zwyczaje oraz kultura koreańska podbijają świat poprzez media. Analizujemy, dlaczego koreańskie filmy, popularne gry komputerowe i mroczne obrazy, takie jak film „Ring”, tak chętnie czerpią z lokalnych wierzeń o mściwych duchach kobiet. To rozmowa o zderzeniu tradycji z nowoczesnością i o tym, że w Azji sacrum i profanum to dwie strony tej samej monety. 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka: - Dlaczego pracownik korporacji przed ważną decyzją odwiedza szamankę? - Jak kultura Chin i Korei przemyca dawne bóstwa do współczesnych gier i filmów? - Czym różni się podejście do przodków w konfucjanizmie i szamanizmie? Oś czasu: 00:00 – Najciekawsze fragmenty 00:43 – Samsung, Huawei i duchy: paradoks nowoczesnej technologii 06:18 – Najstarsze teksty: pieśni z Chu i Zhuangzi 11:34 – Korea w cieniu Chin: regionalne mity i gobliny 19:20 – Powolne odrodzenie duchowości w Chinach 21:50 – Religia w Chinach i Korei Północnej: co przetrwało w podziemiu? 25:24 – Dlaczego tradycja przetrwała na wsiach? 34:33 – Wyjątkowość szamanizmu: Mudang i pomoc żywym 41:55 – Numerologia i wróżbiarstwo: jak zaplanować sukces? 48:47 – Sytuacja kobiet i mściwe duchy (motyw z filmu „Ring”) 58:58 – Popkultura: od gier po k-dram Dowiedz się więcej o historii na stronie na polityka.pl: https://www.polityka.pl/podkasty/politykaohistorii Zapisz się do cotygodniowego newslettera historycznego „Polityki”: https://www.polityka.pl/newslettery/