Advertise on podcast: Theologie aan de gracht

De onderwijsvrijheid staat onder de druk. Een concept wetsvoorstel wil onderwijs verbieden dat aanzet tot haat en discriminatie. Dit raakt direct aan artikel 23 van de grondwet over onderwijsvrijheid. Al staat het nu als controversieel verklaard in de ijskast van het demissionaire kabinet, de vraag is voor hoe lang. En dat terwijl alle adviseurs tegen adviseren.  We spreken dr. mr. Auke Dijkstra, advocaat en kerkrechtdeskundige, verbonden aan de TUU, over dit onderwerp. Hij is kritisch op de manier waarop er over artikel 23 wordt besproken. Gaat de staat niet ver buiten zijn grenzen? Wat is eigenlijk precies wat de staat wel en niet mag doen? Hoe kijken we hier als theologen naar? Zie ook deze eerdere aflevering met prof. dr. Leon van de Broeke en dr. Wilco de Vries https://www.buzzsprout.com/2328835/episodes/17175801 Hansko Broeksteeg en Auke Dijkstra, "Toezicht op religieus informeel onderwijs" in Nederlands Tijdschrift  Kerk en Recht (2025-1).

Als je doopouders in verschillende landen vraagt naar de betekenis van de doop krijg je heel verschillende antwoorden. Toch is er ook overeenkomst: de doop brengt bescherming. Daarmee is de doopvatting een stuk sacramenteler dan de officiële leer, in tegenstelling tot bij de beleving van het heilig avondmaa. We praten er over door met Jos Colijn. Dr. Jos Colijn in universitair docent aan de TUU en is verantwoordelijk voor de Master of Intercultural Reformed Theology. Hij promoveerde in 2023 aan de Protestantse Theologische Universiteit op een proefschrift over de doop getiteld Testing the Waters Infant Baptism as a Case Study for Doing Reformed Theology Interculturally.  In dit artikel in Kerk en Theologie vat Jos een deel van zijn dissertatie samen: "Handelt God in de kinderdoop? Een intercultureel perspectief op de kinderdoop als sacrament in de gereformeerde traditie" (jaargang 76.1 (2025), 38-60). Jakob van Bruggen, Het logo van het geloof: over de doop (Kok, 2010). Het proefschrift van Jasper Bosman over de beleving van het avondmaal: Jasper Bosman, Celebrating the Lord’s Supper in the Netherlands: A Study of Liturgical Ritual Practice in Dutch Reformed Churches (2020) En een samenvatting in een artikel: Jasper Bosman, "Beleving van het Heilig Avondmaal" in: Handelingen: tijdschrift voor praktische theologie en religiewetenschap 48.1 (2021). 

Dit jaar overleed filosoof, onderwijsbestuurder en politicus Kars Veling. Vlak voor zijn overlijden rondde hij zijn laatste publicatie af: Tot hier: filosofische herinneringen. Veling was de eerste politiek leider van de ChristenUnie, bestuurder van verschillende scholen, maar ook hoogleraar Filosofie aan de Theologische Universiteit Kampen (nu Utrecht). Samen met prof. dr. Pieter Vos, hoogleraar ethiek aan de PThU en alumnus van de TUU en prof. dr. Jan van der Stoep, opvolger van Veling als hoogleraar filosofie aan de TUU spreken we door over de erfenis van Veling en over dit boek.     We spreken over de rol van de theologie en Bijbel in dit boek. Veling heeft daarover interessante beschouwingen en prangende vragen. Hoe verhoudt zich de theologie tot de filosofie? Wat heeft hermeneutiek te zeggen voor de interpretatie van de Bijbel? Wat is de rol van het geloof in de filosofie?     Kars Veling, Tot hier: filosofische herinneringen (Buijten en Schipperheijn, 2025) 

Het boek Job kennen we vooral van de verhalende gedeelten aan begin en eind. De lange monologen slaan we misschien wel over. Egbert Brink, predikant in de NGK en docent pastoraat aan de TUU, leest juist wel die monologen. Daarin schuilt een ongekende pastorale kracht. Een gesprek over de Bijbel en pastoraat, het oude testament, de klacht en ons beeld van God.    Ad de Bruijne en Hans Burger (red.), Gereformeerde hermeneutiek vandaag (Vuurbaak, 2017)  Egbert Brink, ‘Het levensraadsel van de lijdende rechtvaardige’, in: Kamper kanttekeningen, Rob van Houwelingen (red.), Buijten & Schipperheijn Motief, Amsterdam, 2021  A. van de Beek, Rechtvaardiger dan Job (1992)  ‘Pastorale omgang met kwetsbaarheid’ in Handelingen: tijdschrift voor praktische theologie en religiewetenschap 2022-2, 29-38. Weergave van Vol 49 Nr 2 (2022): Kwetsbaarheid  Okke Jager, Oude beelden spreken een nieuwe taal (1990)  Kees van de Kooi, Een weldadige kracht: Christelijk geloof en het alledaagse in het licht van de Geest (KokBoekencentrum, 2025) 

We spreken met Ronald Westerbeek, gastdocent en promovendus aan de TU Utrecht en huistheoloog van New Wine, een charismatische vernieuwingsbeweging. Wat is de charismatische beweging eigenlijk? Is dat hetzelfde als de pinksterbeweging? En hoe verhoudt zich dat tot de gereformeerde traditie? Is het een breuk of liggen er meer lijnen. Een gesprek naar aanleiding van het boek van Ronald, Proeven en watertanden: aanzetten tot charismatische vernieuwing dat recent verscheen.

Dit keer een wat andere aflevering, niet met een gast die praat over zijn onderzoek, maar een gesprek tussen dr. Marinus de Jong, prof. dr. Koert van Bekkum en prof. dr. Jan van der Stoep. We spreken over een thema dat ons door een luisteraar is aangereikt: schepping en evolutie. Hoe verhouden die twee zich tot elkaar? Hoe kijken wij daar als theologen en als filosoof-bioloog naar?  Kunnen die samengaan of sluiten ze elkaar uit? En hoe resoneert hier de verhouding tussen geloof en wetenschap op de achtergrond. Wat deze aflevering extra bijzonder maakt is dat we op verzoek deze podcast live opnamen in de sociëteit van christelijke studentenvereniging SSR-NU in Utrecht. Aan het einde worden er door leden van deze vereniging ook vragen gesteld die we proberen te beantwoorden.

Hoe leer je preken? Wat is een preek eigenlijk? En moet die preek wel zo centraal staan in de kerkdienst? Dr. Kees de Groot leert studenten al jaren preken. Eerst aan de Nederlands-Gereformeerde Predikanten Opleiding en later in de predikantsmaster aan de TU Utrecht. Deze zomer zwaait hij af. We spreken hem over zijn onderwijs, zijn historisch onderzoek naar Erasmus Sarcerius (1501-1559) en over wat een preek is en waarom dat volgens hem nog altijd nog belangrijk is. En aan einde legt Kees uit wat een 'homiletical lie' (preekkundige leugen) is. Martyn Lloyd-Jones, Predikers en prediking: Handreiking voor een krachtige WoordverkondigingC.T. Groot, Erasmus Sarcerius' Pastorale (1559) en de vorming van predikanten in de zestiende eeuw en de vorming van predikanten in de zestiende eeuw (Labarum Academic, 2016)Wolfgang Klippert, Vom Text zur Predigt (SCM, 2020)

Dit jaar herdenken we 1700 jaar concilie van Nicea, onlosmakelijk verbonden met de geloofsbelijdenis van Nicea. Naast Nicea zijn er nog meer belijdenissen. De bekendste is de Apostolische Geloofsbelijdenis, maar hoe zit het ook al weer met Athanasius? Dan zijn er ook nog de gereformeerde belijdenissen: de Nederlandse Geloofsbelijdenis, de Heidelbergse Catechismus en de Dordtse Leerregels. In deze podcast gaan we ze in vogelvlucht allemaal bij langs en worden er wat mythes gebust. Dr. Marinus de Jong doceert symboliek (leer van de belijdenissen) aan de TU Utrecht en gaf recent een editie uit van de zes belijdenissen van de Nederlandse Gereformeerde kerken, die ook gelden bij veel andere protestantse kerken (PKN, CGK, HHK etc.) Wij belijden: de belijdenissen van de Nederlandse Gereformeerdede Kerken. Ingeleid door Marinus de Jong (Amersfoort: Vuurbaak, 2025)

Wat is de betekenis van het heil, van redding? Prof. dr. Hans Schaeffer, hoogleraar praktische theologie aan de TUU doet onderzoek naar deze vraag. Dat doet hij vanuit onderzoek naar kerkelijke praktijken. Hoe beleven mensen het heil in de kerk vandaag? Met het expertisecentrum kerkvernieuwings Kerk2030 wordt deze vraag onderzocht en uitgediept. Hans vertelt over zijn bevindingen en inzichten. https://www.kerk2030.nl/  

Seksueel misbruik in de kerk is een gevoelig en pijnlijk onderwerp. De gevolgen zijn groot, allereerst voor de getroffene, maar ook voor de geloofsgemeenschap. De notie van vergeving is in het christelijk geloof centraal, maar kan in de context van seksueel misbruik ernstig worden misbruikt. Ook kerkrechtelijk is het complex: welke procedures zijn de juiste? Hoe is de verhouding met het wereldlijk recht? Leon van den Broeke is hoogleraar kerk en recht en denkt na over de kerkrechtelijke kant van seksueel misbruik. Wilco de Vries is universitair docent ethiek en het goede leven en doet onderzoek naar de notie van vergeving in deze context. We spreken met hen door over dit onderwerp.    https://www.veiligekerk.nl/melden-bij-een-kerkelijk-meldpunt/     Leon van den Broeke, “Het lichaam van de minderjarige: Rechtsbescherming van minderja-rige getroffenen van seksueel misbruik in de Protestantse Kerk in Nederland” Nederlands Tijdschrift voor Kerk en Recht 8 (2014), 6-29.    Wilco de Vries, Jonathan Rutledge, Kate Jackson-Meyer, Allard Sierksma, Hanneke Schaap-Jonker, Richard G. Cowden, “Forgiveness Reconsidered: Agency and the Contextual Nature of Forgiveness in the Aftermath of Clergy Sex Abuse” in International Handbook of Emotions, Positive and Cultural Psychological Perspectives, edited by Claude-Hélène Mayer and Elisabeth Vanderheiden (Berlin: Springer, 2025). 

De overheid wil sinds tien jaar een participatiesamenleving. Door de toenemende druk op de zorg wordt dat steeds urgenter. Kerken zoeken naar hun rol in deze context. Veel kerken willen graag een sociale rol van betekenis in de buurt spelen. Maar wat doe je dan? En hoe verhoudt dat zich tot het geloof waar het om draait in de kerk?    Lambert Pasterkamp, docent sociologie aan de Christelijke Hogeschool Ede en promovendus aan de TUU doet onderzoek naar de geschiedenis van de sociale rol van de kerk in de samenleving in de 19e en 20e eeuw. Hij laat zien dat de kerk eigenlijk al twee eeuwen zoekt naar haar rol. Maar ook dat de kerk al twee eeuwen zich inzet in het sociale domein, vaak op inspirerende wijze. 

Lutheranen in Nederland zijn al eeuwen een minderheid in een land waar calvinisten domineren. Hoe hielden die het hoofd boven water? Wat voor kerken waren dat eigenlijk? En hoe kan het dat juist in minderheidskerken zoals de Lutherse kerk vrouwen veel eerder dominee werden dan in de andere kerken? Een gesprek over de geschiedenis van lutheranen in Nederland waarbij we inzoomen op de manier waarop de ambten werden opengesteld voor vrouwen – al waren er wel voorwaarden.  Te gast is Sabine Hiebsch, bijzonder hoogleraar op de Kooiman-Boendermaker Leerstoel voor Luther en de geschiedenis van het (Nederlandse) lutheranisme aan de Theologische Universiteit Utrecht, gevestigd door de Kooiman-Boendermaker-Luther Stichting.   Sabine Hiebsch, “Dutch Lutheran Women on the Pulpit: The History of Women’s Ordained Ministry in the Evangelical-Lutheran Church in the Netherlands” Church History and Religious Culture 103 (2023), 259–284. Sabine Hiebsch schreef twee Nederlandstalige boeken over Luther: Sabine Hiebsch, Luther voor Leken: Reformator in een veranderende wereld (Vuurbaak, 2018)Sabine Hiebsch (tekstred.)/Martin L. van Wijngaarden (beeldred.), Luther: zijn leven, zijn werk (Kok, 2017ᶟ) 

Hoop – de Bijbel staat er vol mee, de christelijke traditie ook, maar in onze tijd ontbreekt het ons er nogal eens aan. Wat is hoop eigenlijk? En waar komt dit woord vandaan? Is het iets dat je kunt leren, is het maakbaar? En hoe spreekt de Bijbel over hoop? Gaat hoop over dit leven of het toekomende leven?    Een gesprek met prof. dr. Roel Kuiper, historicus, voormalig lid van de Eerste Kamer voor de ChristenUnie. Kuiper redigeerde een bundel met bijdragen vanuit de TUU rond het thema hoop: Rob van Houwelingen, Roel Kuiper en Annemarie Kuijvenhoven (red.), Hoop: een kracht die alles nieuw maakt (Buijten en Schipperheijn, 2024). https://buijten.nl/product/hoop/    Theologie aan de Gracht #12 Hart voor onderwijs met Wolter Huttinga https://theologieaandegracht.buzzsprout.com/2328835/episodes/16652486-12-hart-voor-onderwijs-met-wolter-huttinga  Henk Geertsema, Van boven naar voren: Wijsgerige achtergronden en problemen van het theologische denken over geschiedenis bij Jürgen Moltmann (Kampen: Kok, 1980) Ilja Leonard Pfeijffer, Grand Hotel Europa (2018) Slavoj Žižek, The Courage of Hopelessness: Chronicles of a Year of Acting Dangerously (2017) 

Wolter Huttinga is niet alleen systematisch theoloog, tuinier en frequent kloosterbezoeker. Hij doet echter ook praktijkonderzoek op een basisschool, als onderzoeker bij het Expertisecentrum Onderwijs en Identiteit aan de Theologische Universiteit. Wat ben je aan het doen als je in de klas staat? Hoe kijken we naar leerlingen en naar onszelf? En hoe kan theologie het onderwijs verder helpen?   Website Expertisecentrum Onderwijs en Identiteit: e-oi.nl (publicaties en activiteiten), en www.identiteitsplein.nl (actuele thema's en onderwerpen) W. Huttinga en R. Kuiper (red.), Mens worden. Over de relatie tussen theologie en pedagogiek (Buijten & Schipperheijn, 2021): https://www.e-oi.nl/mensworden.  G.J.J. Biesta, Het prachtige risico van onderwijs (Phronese, 2015). 

De verbinding tussen ons geloof en ons dagelijks werk vinden we vandaag de dag niet gemakkelijk te leggen. Er is daarom al veel over geschreven. Christelijk filosoof Jan van der Stoep, hoogleraar aan de TUU en aan Wageningen University, denkt ook na over deze vraag. Voor hem is filosofie een brug tussen geloof en ongeloof, tussen kerk en wereld. Juist het doordenken van deze vraag vanuit de filosofie kan ons verder helpen. Vragen naar de zin van werk leven in de hele breedte van de samenleving. Het is de uitdaging om als christelijk denker daarbij de aansluiting te zoeken.    Miroslav Volf, Work in the Spirit: Toward a Theology of Work (Wipf and Stock, 2001) Tim Keller, Goed werk: Ons dagelijks werk en Gods plan voor de wereld (Van Wijnen, 2013) Herman Dooyeweerd, De Wijsbegeerte der Wetsidee Boek 1-3. (Paris Uitgeverij, 1935-1936) https://sources.neocalvinism.org/dooyeweerd/ Mathew Kaemingk and Cory Wilson, Work and Worship: Reconnecting Our Labor and Liturgy (Baker, 2020) Nicholas Wolterstorff, Until Justice and Peace Embrace (Eerdmans, 1983) Nicholas Wolterstorff, Educating Shalom: Essays on Christian Higher Education (Eerdmans, 2004) Jan van der Stoep, Spitten en niet moe worden: Christelijk geloof als inspiratiebron voor goed werk. Lectorale Rede Christelijke Hogeschool Ede (2019). Jan van der Stoep, René Erwich en Danielle van de Koot-Dees (red.), Met verwachting handelen: hoop en professionele vorming (KokBoekencentrum, 2019). Jan Hoogland, Robert van Putten en Jan van der Stoep, Gedreven gemeenschap: Een kleine filosofie van maatschappelijke organisaties in transitie (Buijten & Schipperheijn, 2024) Jan van de Stoep, “Zin in werk: over afstemming binnen professionele praktijken” Sophie. Tijdschrift voor Christelijke Filosofie 14-1 (2024), 14-17.