Advertise on podcast: Historia kobiet

Jak dama siadała w kaczym kuprze (nie siadała), ile razy dziennie przebierała się panna Izabela, jak kolor czerwony i żółty demolował reputację, a zielony zdrowie, i dlaczego kostiumolodzy kochają XIX-wieczne mug shots, czyli zdjęcia aresztowanych? O tym - oraz o XIX-wiecznej modzie, ulubionych filmowych kreacjach i pracy przy kostiumach do filmu “Lalka” opowiada Katarzyna Lewińska.

Stanisław Wokulski oddawał się w Paryżu rozpuście, Izabela Łęcka raczej nie poprzestała na biernych fantazjach o marmurowym posągu, a salonowe damy nie kryły, że chętnie wskoczyłyby dorobkiewiczowi do łóżka niekoniecznie jako żony - choć zapewne w szkole tych akurat fragmentów “Lalki” nie omawialiście. Dzisiejszy odcinek “Historii kobiet” jest o zgubnym wpływie romantycznych projekcji na relacje damsko-męskie, o aniołach domowego ogniska i kobietach upadłych oraz o epoce wiktoriańskiej, która wcale nie była taka pruderyjna.

Ile z biografii Bolesława Prusa można znaleźć w “Lalce”? Co myślał o emancypacji kobiet? Czy naczelny polski pozytywista wciąż wierzył w pozytywizm? I jak wyglądała rywalizacja dwóch primabalerin warszawskiej sceny literackiej ostatniej ćwiartki XIX wieku, czyli Bolesława Prusa i Henryka Sienkiewicza?

Czy związek absurdalnie bogatego i kupca, Polaka, katolika i to jeszcze szlachcica, ze zrujnowaną hrabianką był faktycznie takim mezaliansem? Dlaczego w XIX wieku dla kobiety małżeństwo było nie tylko kontraktem przede wszystkim ekonomicznym, ale jeszcze oferującym, w porównaniu z pracą zarobkową, dużo wyższy standard życia? I co ma Adaś Miauczyński do Bolesława Prusa?

Przez prawie 20 lat z godnością znosiła faworytów męża, ale w końcu miała dość. Z kochankiem u boku - oficjalnie w imieniu syna - ekspresowo podbiła Anglię i zdetronizowała króla. A potem (podobno) kazała go zlikwidować. Rozgrzanym do czerwoności pogrzebaczem. Bohaterką dzisiejszego odcinka "Historii kobiet" jest Izabela zwana Wilczycą z Francji.

Węgierska dwórka Helena ukradła koronę. Kwitnącą karierę Elizabeth w nierządzie - preferowała duchownych, byli najbardziej hojni - przerwało ujawnienie, że na chrzcie dostała imię… John. Francuska pisarka Christine zbuntowała się przeciwko przedstawianiu kobiet w literaturze. Włoska mieszczka Margherita nauczyła się czytać i została bizneswoman. O kobietach Średniowiecza, których nie słyszeliście - bo nie urodziły się w królewskich rodach, nie były przeoryszami bogatych klasztorów, świętymi anorektyczkami ani chłopkami słyszącymi głosy - opowiada Anna Brzezińska, mediewistka, autorka książki "Cierpliwe Genowefy, bezwstydne Magdaleny".

Porwana przez Tatarów, sprzedana na targu niewolników, trafiła do haremu sułtana. Potrafiła nie tylko przyciągnąć uwagę Sulejmana Wspaniałego, ale i utrzymać ją przez prawie 40 lat. A przy okazji zrobiła rewolucję: umocniła pozycję kobiet na sułtańskim dworze i uczyniła harem instytucją polityczną. Była ruda, zdeterminowana i, jak trzeba, bezwzględna. Do historii przeszła jako Roksolana lub Hurrem: radosna, śmiejąca się.

Gwiazda. Legenda. Wcielona męska fantazja. Albo, po prostu, blondynka: zjawisko o twarzy dziecka, ciele bogini i mózgu kanarka. Marilyn Monroe była życiową rolą Normy Jeane Mortenson, tak doskonałą, że aktorka, przynajmniej w oczach widzów, zupełnie się w niej roztopiła, i tak wyczerpującą, że wypaliła się w wieku 36 lat. Było wiele zjawiskowo pięknych gwiazd Hollywood. Było wiele aktorek, które nazywano symbolami seksu. Wiele z nich grało w dużo lepszych filmach. Ale to Marilyn Monroe jest mitem. Dlaczego akurat ona? Na to pytanie spróbuję odpowiadamy wraz z Katarzyną Czajką-Kominiarczuk, blogerką, podcasterką i autorką książki "Marilyn Monroe. Wszystkie twarze bogini".

Perla. Paula, Paula, Nirenstein, Nireńska, Karski. A po drodze jeszcze kilka nazwisk. Polka, Żydówka, Brytyjka, Amerykanka, tancerka, artystka, osoba biseksualna i bardzo prywatna, żeby nie powiedzieć zacierająca ślady. Żona brytyjskiej gwiazdy Hollywood i polskiego bohatera narodowego, kochanka słynnych tancerek i kompozytorek, siostra dziewczyny, która nie zdołała uciec z getta. Pięknie się śmiała, wspominali jej przyjaciele, nosiła perły operowej długości i gdziekolwiek weszła, wypełniała sobą całą przestrzeń. A potem kupiła taboret i przystawiła go do balustrady balkonu. Mąż, Jan Karski, powie, że chciała podlać kwiaty. O Poli Nireńskiej opowiada autorka jej biografii, Weronika Kostyrko.

Kobieta, która zrobiła jedną z najbardziej spektakularnych karier w historii: od tancerki i kurtyzany zabawiającej widzów w przerwach między wyścigami rydwanów do cesarzowej u boku władcy, któremu historia dała przydomek Wielki. I dowód na to, że jeden złośliwy kronikarz z bujną wyobraźnią - oraz gęsi - potrafią zepsuć reputację na wieki.

Jej życiorys wypełniłby kilka biografii. Dzieciństwo w żydowskiej Dzielnicy Północnej. Fascynacja polskością i Polską, która Fajgę Danielak traktowała jak obywatelkę II kategorii. Wojna najpierw we Lwowie, potem w warszawskim getcie, wreszcie w Polskiej Partii Robotniczej, która, jak powie, pozwoliła jej wybrać rodzaj śmierci. Przyjęcie nowego nazwiska i nowej tożsamości, towarzyszki Leny. Budowanie nowej, lepszej, równiejszej Polski - i cena, jaką młodzi komuniści byli gotowi za to zapłacić. I przeszłość, która ją w latach 90. dogoniła. O Helenie Wolińskiej opowiada autorka jej biografii, Katarzyna Kwiatkowska-Moskalewicz.

Miała ogromny apetyt - na władzę, jedzenie, taniec i przede wszystkim swojego męża. Dzieci specjalnie nie lubiła, w tym swoich, które oddawała mamkom. Od jej imienia została nazwana epoka widząca kobiety w roli aniołów domowego ogniska, które znoszą tzw. obowiązki małżeńskie biernie i z nadzieją na rychłe uroki macierzyństwa. Bohaterką dzisiejszego odcinka jest bardzo nie-wiktoriańska królowa Wiktoria.

Spaliła Londyn, pobiła Rzymian i nazwała ich zniewieściałymi mięczakami. Zemściła się krwawo za krzywdę, którą najeźdźcy wyrządzili jej i jej córkom - albo zbuntowała się przeciwko podatkom, zależy któremu wierzyć historykowi. Stulecia później została brytyjską bohaterką narodową oraz feministyczną ikoną. Jedno i drugie zapewne mocno by ją zdziwiło. Bohaterką dzisiejszego odcinka jest celtycka wojownicza królowa Boudika.

- Ja bym chciała omawiać z maturzystami interesujące lektury. Ale nie mogę, bo oni muszą przygotować się do egzaminu. I ja muszę tłuc z nimi te perełki kanoniczne, pisane przez mężczyzn o mężczyznach - mówi Aleksandra Korczak. Dlaczego w kanonie lektur obowiązkowych nie ma niemal żadnych książek pisanych przez kobiety? Dlaczego znakomita większość bohaterek, o których czytają uczniowie i uczennice, to istotki bezradne i romantyczne, ewentualnie matki karmiące, w ostateczności złe kobiety? Dlaczego tylko chłopcy mają w nich przygody, a dziewczynki psują zabawę i trzeba się nimi opiekować? Co uczniowie podstawówki tak naprawdę rozumieją z "Dziadów"? I jaką wizję ról męskich i kobiecych wyniosą ze szkoły? Gościnią podcastu "Historia kobiet" jest Aleksandra Korczak, polonistka, autorka "Bezradnych i romantycznych".

"Chłopi" z autorką "Chłopek". Monumentalna powieść o wsi, wspólnocie, przetrwaniu i kobiecie, która łamie zasady i płaci za to wysoką cenę. - Jagna niestety odbierana jest jednowymiarowo, jako ta ladacznica, która zasłużyła na swój los. A ona idzie w poprzek norm społecznych, nic sobie nie robi z oka społecznej kontroli, i stara się być istotą wolną - mówi Joanna Kuciel-Frydryszak. Dlatego, choć zakończenie najnowszej ekranizacji ma inną wymowę niż w książce, autorce "Chłopek" się podoba. - To jest Jagna niezwyciężona i to jest cudowne. Reymont może i przewraca się w grobie, ale co z tego? "Chłopi" należą już do nas. Sprezentował ich nam i będziemy z nimi robić, co chcemy. Amen. A was "Chłopi" zachwycają czy wręcz przeciwnie?