Advertise on podcast: H κατάσταση των πραγμάτων

Ο πρόεδρος του Σωματείου Εργασίας Διανομέων Πλατφορμών και Ταχυμεταφορέων Ελλάδος, Γιάννης Μουσούλης, μιλά στη LiFO για τη gig economy, τις συνθήκες εργασίας του κλάδου των ντελιβεράδων και το μεγάλο κενό στην καταγραφή των εργατικών ατυχημάτων. Tα τελευταία χρόνια, η διανομή μέσα από ψηφιακές πλατφόρμες έχει γίνει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά πεδία της λεγόμενης gig economy, ενός μοντέλου εργασίας που βασίζεται σε ευέλικτες κατά παραγγελία αναθέσεις και οργανώνεται κυρίως μέσα από εφαρμογές και αλγορίθμους. Για τους διανομείς, τους ντελιβεράδες όπως συνήθως τους λέμε όλοι, πίσω από αυτή την ευκολία της πλατφόρμας υπάρχουν σοβαρά ζητήματα που αφορούν το καθεστώς εργασίας, την ασφάλεια, την αμοιβή τον έλεγχο της δουλειάς και τα εργασιακά δικαιώματα. Όταν ένας διανομέας πέφτει με το μηχανάκι την ώρα της δουλειάς, το ατύχημα συχνά καταγράφεται απλώς ως τροχαίο και όχι ως εργατικό. Πλέον οι διανομείς ζητούν να πάψουν να είναι «αόρατοι» για το σύστημα. Η Ντίνα Καράτζιου συζητά με τον Γιάννη Μουσούλη, πρόεδρο του Σωματείου Εργασίας Διανομέων Πλατφορμών και Ταχυμεταφορέων Ελλάδος, όλα τα κακώς κείμενα του κλάδου. Μάλιστα, αυτή η συζήτηση γίνεται σε μια κρίσιμη συγκυρία, καθώς η ευρωπαϊκή Οδηγία 2024/2831 για την εργασία στις ψηφιακές πλατφόρμες ενσωματώνεται αυτή την περίοδο στο ελληνικό δίκαιο. Το σωματείο έχει ήδη καταθέσει στο υπουργείο Εργασίας αναλυτικό υπόμνημα με τις προτάσεις του, στο πλαίσιο της νομοπαρασκευαστικής διαδικασίας, ζητώντας, μεταξύ άλλων, σαφείς κανόνες για το εργασιακό καθεστώς των διανομέων, μεγαλύτερη διαφάνεια στη λειτουργία των αλγορίθμων και ουσιαστικότερη προστασία της υγείας και της ασφάλειάς τους.

Ο Θέμης Μπάκας, πρόεδρος του Πανελλαδικού Δικτύου E-Real Estates, μιλά στη LiFO για τη στεγαστική κρίση, εξηγώντας γιατί το πρόβλημα επιμένει παρά τα μέτρα που έχουν ληφθεί, αλλά και ποιες είναι οι στρεβλώσεις στον σχεδιασμό τους. Η στεγαστική κρίση κρατά πίσω την αυτονόμηση μιας ολόκληρης γενιάς. Περίπου μισό εκατομμύριο νέοι στην Ελλάδα, κυρίως 25άρηδες και 30άρηδες, εξακολουθούν να μένουν με τους γονείς τους, γιατί δεν μπορούν να στηρίξουν οικονομικά ένα δικό τους σπίτι. Η Ντίνα Καράτζιου συζητά με τον Θέμη Μπάκα, πρόεδρο του Πανελλαδικού Δικτύου E-Real Estates, τον λόγο που το πρόβλημα επιμένει παρά τα μέτρα που έχουν ληφθεί, αλλά και για τις στρεβλώσεις στον σχεδιασμό τους. Την ίδια ώρα, σταθερές δεκαετιών γύρω από τη στέγη στην Ελλάδα αρχίζουν να αλλάζουν.Η ιδιοκατοίκηση υποχωρεί, ενώ σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες ζει σε νοικοκυριό με οφειλές ή καθυστερήσεις που σχετίζονται με τη στέγαση. Και όσο η πίεση μεγαλώνει, τόσο πιο έντονα τίθεται το ερώτημα αν τα εργαλεία που χρησιμοποιούμε ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα της αγοράς. Ο Θέμης Μπάκας επισημαίνει ότι η στεγαστική πολιτική παραμένει σε μεγάλο βαθμό οριζόντια, ενώ οι συνθήκες δεν είναι ίδιες παντού. Άλλες τιμές και άλλες ανάγκες υπάρχουν στην Αθήνα, άλλες στην περιφέρεια. Φέρνει ως χαρακτηριστικό παράδειγμα το «Ανακαινίζω - Νοικιάζω». Στην Κύπρο, όπου είχε ήδη θεσπιστεί το μέτρο, η επιδότηση συνοδεύεται από τετραετή μίσθωση και ενοίκιο 30% χαμηλότερο από τη μέση ζητούμενη τιμή της περιοχής. Στην Ελλάδα, υιοθετήθηκε το μέτρο χωρίς την ίδια κοινωνική δέσμευση. Στη συζήτηση για την άμβλυνση του στεγαστικού βάζει και την αξιοποίηση των φορολογικών εσόδων από τη βραχυχρόνια μίσθωση. Πρόκειται για περίπου 900 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Θα μπορούσε ένα μέρος αυτών των χρημάτων να κατευθύνεται στην προσιτή κατοικία και στην κατασκευή φοιτητικών εστιών;

O Αχιλλέας Πληθάρας, υπεύθυνος Αποτυπώματος του WWF Ελλάς, εξηγεί στη LiFO τι πάει λάθος με την ανακύκλωση στην Ελλάδα, γιατί τα σκουπίδια είναι η «χαρά του εργολάβου» και γιατί οι επιδόσεις της χώρας στον τομέα αυτό είναι καθηλωμένες. Η Ντίνα Καράτζιου συζητά με τον Αχιλλέα Πληθάρα, υπεύθυνο Αποτυπώματος του WWF Ελλάς, επιχειρώντας να ξεδιαλύνουν ένα δαιδαλώδες θεσμικό και επιχειρηματικό τοπίο, όπου συναντώνται εισφορές της βιομηχανίας, ιδιωτικοί φορείς, δημόσιες συμβάσεις και εκατομμύρια ευρωπαϊκών και δημόσιων πόρων. Τι είναι τελικά τα Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης, όπως ο μπλε κάδος και τα «σπιτάκια» ανακύκλωσης; Πώς χρηματοδοτούνται, ποιοι θα έπρεπε να πληρώνουν για τη συλλογή και την ανακύκλωση των συσκευασιών  και γιατί η εποπτεία αυτής της αγοράς από το κράτος παραμένει ανεπαρκής; Γιατί οι εισφορές της βιομηχανίας είναι χαμηλές και ποιες στρεβλώσεις έχουν δημιουργηθεί; Γιατί η χώρα καταβάλλει πάνω από 120 εκατ. ευρώ τον χρόνο λόγω της χαμηλής ανακύκλωσης πλαστικού; Γιατί δεν πετύχαμε τη διαλογή στην πηγή; Τι είναι το DRS, το σύστημα επιστροφής εγγύησης για πλαστικά μπουκάλια και μεταλλικά κουτάκια, γιατί ακόμη δεν λειτουργεί, ποιος θα το διαχειρίζεται και πώς οι εγγυήσεις που δεν επιστρέφονται στους καταναλωτές μπορούν να μετατραπούν σε ουρανοκατέβατα έσοδα εκατομμυρίων για τις βιομηχανίες του κλάδου; Τι ακριβώς ερευνά η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία στις συμβάσεις και τη χρηματοδότηση των πολυκέντρων ανακύκλωσης;

Η ρύπανση των ποταμών και των ρεμάτων είναι σήμερα ανεξέλεγκτη, κι ας αποτελεί απειλή για τη δημόσια υγεία, τη βιοποικιλότητα και την ίδια τη ζωή μέσα στην πόλη.   Η Ντίνα Καράτζιου συζητά με τον Γιώργο Δημητρίου, ένα από τα πιο παλιά και ενεργά μέλη του οικολογικού κινήματος,επικεφαλής της Οικολογικής Συμμαχίας και αντιπρόεδρο του Συλλόγου Πολιτών υπέρ των Ρεμάτων «Ροή», μιας συλλογικότητας που εδώ και χρόνια παρεμβαίνει για τηνπροστασία των ρεμάτων, την αποτροπή της καταστροφής τους και την αναγνώρισή τους ως ζωντανών φυσικών οικοσυστημάτων μέσα στην πόλη. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται η ρύπανση στα ποτάμια και τα ρέματα της Αττικής: στον Κηφισό, στην Πικροδάφνη, στον Ιλισό, στον Ποδονίφτη και σε όσα φυσικά τμήματα έχουν απομείνει μέσα στο Λεκανοπέδιο. Στα ρέματα, που συχνά αντιμετωπίζονται σαν ανοιχτοί αγωγοί, σαν χώροι όπου μπορεί κανείς να πετάξει λύματα, βιομηχανικά απόβλητα, πετρελαιοειδή, μπάζα και κάθε είδους ρύπο. Η ρύπανση ποταμών και ρεμάτων αποτελεί ένανπολυεπίπεδο και σοβαρό κίνδυνο, για την υγεία τόσο του ανθρώπου όσο και του περιβάλλοντος. Δεν καταστρέφει μόνο το νερό. Καταστρέφει τη χλωρίδα και την πανίδα, διαλύει μικρά οικοσυστήματα, μολύνει τον υδροφόρο ορίζοντα, μεταφέρει τη ρύπανση στη θάλασσα και επιστρέφει τελικά στον άνθρωπο, ακόμη και μέσα από την τροφική αλυσίδα. Κι όμως, την ώρα που σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις το νερό δεν αντιμετωπίζεται ως απόβλητο αλλά ως πολύτιμος πόρος, με πολλούς δήμους να δημιουργούν υπόγειες δεξαμενές και «αποθήκες νερού» κάτω από πλατείες, δρόμους και πεζοδρόμια, ώστε να συγκρατούν, να επαναχρησιμοποιούν και να αξιοποιούν το νερό της βροχής, στην Αττική τα ρέματα συχνά παραμένουν εκτεθειμένα στις διαθέσεις του κάθε ασυνείδητου. Αντί να προστατεύονται ως φυσικές υποδομές ζωής, εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται κυρίως ως τεχνικές κοίτες, ως αντιπλημμυρικά κανάλια ή, ακόμη χειρότερα, ως άτυπο κομμάτι του αποχετευτικού συστήματος. Η «αστυνόμευση των ρεμάτων», που υπάρχει στα χαρτιά σχεδόν έναν αιώνα, δεν έχει έχει γίνει ποτέ πραγματικός μηχανισμός προστασίας. Οι καταγγελίες γίνονται, οι αυτοψίες γίνονται, τα δείγματα λαμβάνονται, αλλά ηρύπανση επιστρέφει. Σε αυτό το επεισόδιο μιλάμε για το ποιος έχει την ευθύνη, τι κάνουν οι αρμόδιες υπηρεσίες κι αν μένουν αδρανείς, ποια ρέματα βρίσκονται σήμερα στο επίκεντρο δικαστικών και κοινωνικών αγώνων και τι σημαίνει τελικά να υπερασπίζεσαι ένα ρέμα ως ζωντανό οικοσύστημα και πολύτιμο δημόσιο αγαθό.

Ο διαπρεπής ακαδημαϊκός Χρίστος Παπαδημητρίου μιλά για την τεχνητή νοημοσύνη, τη συγκέντρωση ισχύος στουςτεχνολογικούς κολοσσούς και το μέλλον του «Αρχιμήδη», του ερευνητικού ινστιτούτου ΤΝ στην Ελλάδα.   Η Ντίνα Καράτζιου συζητά με τον Χρίστο Παπαδημητρίου, έναν από τους σημαντικότερους θεωρητικούς επιστήμονες υπολογιστών διεθνώς, καθηγητή στο ΠανεπιστήμιοΚολούμπια, μέλος της Αμερικανικής Ακαδημίας Τεχνών και Επιστημών και της Ακαδημίας Αθηνών, για τη μεγάλη τομή της τεχνητής νοημοσύνης και τα ερωτήματα που ανοίγει για την ανθρωπότητα, τη δημοκρατία, τη γνώση, την εργασία και τη συγκέντρωση ισχύος στα χέρια τεχνολογικών κολοσσών. Μιλώντας για το ποιος πραγματικά κατέχει την τεχνητή νοημοσύνη, ο Χρίστος Παπαδημητρίου θέτει με αιχμηρό τρόπο το ζήτημα της ιδιοποίησης μιας παγκόσμιας επιστημονικής και πνευματικής κατάκτησης. Όπως λέει, «η ΑΙ η ίδια είναι το δημιούργημα της ευφυΐας δεκάδων χιλιάδων ερευνητών σε δημόσια πανεπιστήμια», με έρευνα που χρηματοδοτήθηκε από τα κράτη και τους φορολογουμένους. Και αναρωτιέται: «Με ποιο δικαίωμα οι γίγαντες της τεχνητής τοημοσύνης ιδιοποιήθηκαν τον κόπο και τον ιδρώτα χιλιάδων ερευνητών και είπαν, “ευχαριστούμε πολύ, τώρα που το λύσατε είναι δικό μας”;». Υπογραμμίζει ότι οι τεχνολογικοί κολοσσοί δεν σφετερίστηκαν μόνο μια μεγάλη επιστημονική κατάκτηση αλλά και «το σύνολο της πνευματικής μας κληρονομιάς», αφού τα γλωσσικά μοντέλα έμαθαν να μιλούν διαβάζοντας «ό,τι έχει γραφεί, ό,τι έχει λεχθεί και ό,τι έχει συμβεί σε όλη μας τη ζωή». Το σύνολο της παγκόσμιας πνευματικής κληρονομιάς και της παγκόσμιας δραστηριότητας,σημειώνει, είναι αυτό στο οποίο «οφείλουν τη σοφία τους τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης», Στο ερώτημα για το ρυθμιστικό πλαίσιο και τους κανόνες, η απάντησή του είναι αποκαλυπτική: «Η γάτα έχει βγει από το σακούλι». Και γίνεται ακόμη πιο αιχμηρός όταν περιγράφει ποιοι κρατούν σήμερα στα χέρια τους το μέλλον της τεχνητής νοημοσύνης: «Τρία παλικάρια στην Καλιφόρνια, ο Τραμπ και ο Σι, δηλαδή ό,τι χειρότερο υπάρχει στον πλανήτη», λέει εμφατικά. Στη συζήτηση ανοίγει και το κεφάλαιο του «Αρχιμήδη», του ερευνητικού ινστιτούτου τεχνητής νοημοσύνης πουδημιουργήθηκε στην Ελλάδα με τη συμβολή του Χρίστου Παπαδημητρίου και δύο ακόμα διαπρεπών ακαδημαϊκών, του Κωνσταντίνου Δασκαλάκη και του Τίμου Σελλή. Ο ίδιος περιγράφει ένα εγχείρημα με διεθνή δυναμική που αντί ναστηριχθεί ως εθνική επένδυση στην έρευνα, βρέθηκε αντιμέτωπο με γραφειοκρατικές εμπλοκές, περιορισμένους πόρους, αιφνίδια συντόμευση του προγράμματος και μιαασφυκτική παράταση για την απορρόφηση των κονδυλίων. Συγκρίνοντας την Ελλάδα με τη Βουλγαρία, σημειώνει ότι η γειτονική χώρα επένδυσε 85 εκατομμύρια ευρώ στο δικό της όραμα για την τεχνητή νοημοσύνη, ενώ ο «Αρχιμήδης»εξασφάλισε 22 εκατομμύρια από το Ταμείο Ανάκαμψης, «με μηδέν επένδυση από την ελληνική κυβέρνηση». Παράλληλα, περιγράφει τις δυσκολίες της καθημερινής λειτουργίας: «Έχουμε πάνω από 50 υποψήφιους διδάκτορες και έπρεπε να τους πάρουμε ένα λάπτοπ. Η προμήθεια των λάπτοπ αυτών των φοιτητών είναι ακόμη στα δικαστήρια». Παρά τις αντιξοότητες, όπως λέει, οι ερευνητές «έχουν κάνει θαύματα». Ωστόσο, προειδοποιεί ότι, χωρίς άμεση και συγκεκριμένη στήριξη, ο «Αρχιμήδης» θα αναγκαστεί να απολύσει εξαιρετικούς επιστημονικούς συνεργάτες, καθηγητές σε ελληνικά και ξένα πανεπιστήμια, οι οποίοι επιβλέπουν τις διατριβές περισσότερων από 50 υποψήφιων διδακτόρων, να σταματήσει την εκπαίδευση νέων Ελλήνωνδιδακτόρων και να περάσει σε μια φάση απλής επιβίωσης μέσω συμβάσεων με οργανισμούς και ιδιωτικές εταιρείες. «Υπάρχουν προς το παρόν μόνο υποσχέσεις, χωρίς τίποτα συγκεκριμένο», τονίζει. Όπως εξηγεί, ο «Αρχιμήδης» χρειάζεται περίπου 2 εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο γιατα επόμενα έξι χρόνια, περίπου το ένα τέταρτο από όσα δίνει κάθε χρόνο η Βουλγαρία στο δικό της ινστιτούτο, ώστε να συνεχίσει το έργο του, το οποίο, όπως λέει, «έχει αλλάξει το τοπίο της έρευνας στην τεχνητή νοημοσύνη στην Ελλάδα».

Μια συζήτηση με τον Θάνο Βλαστό, συγκοινωνιολόγο και ομότιμο καθηγητή του ΕΜΠ, για το χάσμα μεταξύ σχεδιασμού και πραγματικότητας όσον αφορά τη χρήση του ποδηλάτου στην Αθήνα. Παρά τις δεκάδες μελέτες που έχουν παρουσιαστεί τα τελευταία είκοσι χρόνια, τα Σχέδια Βιώσιμης Αστικής Κινητικότητας και τις φιλόδοξες εξαγγελίες για ποδηλατοδρόμους, η πρωτεύουσα εξακολουθεί να μη διαθέτει ένα συνεκτικό και ασφαλές δίκτυο που να μπορεί να υποστηρίξει την καθημερινή μετακίνηση. Τι φταίει τελικά; Η γραφειοκρατία, η πολιτική απροθυμία ή η ίδια η φιλοσοφία του σχεδιασμού της πόλης; Για ποιους λόγους ώριμα έργα, όπως ο μητροπολιτικός άξονας Κηφισιά-Γκάζι-Φαληρικός Όρμος, παραμένουν στα χαρτιά; Πρέπει, άραγε, η προτεραιότητα να δοθεί στα υπερτοπικά δίκτυα που συνδέουν μεγάλους άξονες της πόλης ή στις μετακινήσεις στις γειτονιές, όπως προτείνει το νέο σχέδιο ποδηλατοδρόμων σε περιοχές όπως η Κυψέλη, τα Εξάρχεια, τα Σεπόλια και τα Πετράλωνα; Γιατί ένας ποδηλατόδρομος πρέπει να είναι συνεχής, ασφαλής και συνδεδεμένος με μέσα σταθερής τροχιάς και βασικούς προορισμούς, ώστε να αποκτήσει πραγματική λειτουργικότητα;

Υπήρξε μια περίοδος κατά την οποία ο δήμος Αθηναίων έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση και τη λειτουργία της πόλης, χαράσσοντας μια σαφή και συγκροτημένη πολιτική. Αυτή ακριβώς η περίοδος αποτελεί το κλειδί για την κατανόηση της εξελικτικής πορείας της πόλης. Η Ντίνα Καράτζιου συζητά με τη Μαρία Δανιήλ για την Αθήνα του τότε και του τώρα με αφετηρία το βιβλίο της «Όταν η πόλη είχε το λόγο», στο οποίο αναδεικνύονται οι ιστορικές περίοδοι, κατά τις οποίες ο δήμος διέθετε τη δυνατότητα ουσιαστικής παρέμβασης και χάραξης πολιτικής, και το ερώτημα αν θα μπορούσαμε να είχαμε μια διαφορετική πόλη.  Από τα πρώτα σχέδια πόλης των αρχιτεκτόνων/πολεοδόμων Σταμάτη Κλεάνθη και Έντουαρντ Σάουμπερτ μέχρι τα έργα υποδομών του δήμου Αθηναίων, περιγράφεται μια περίοδος κατά την οποία οι αυξημένες αρμοδιότητες του δήμου τού επέτρεπαν να επηρεάζει ουσιαστικά τον σχηματισμό και τη λειτουργία της πόλης, γι’ αυτό και αποτελεί κλειδί για την κατανόηση της εξέλιξής της. Ύδρευση, αποχέτευση, φωτισμός, καθαριότητα, νοσοκομεία και ιδρύματα: ο δήμος είχε ενεργό ρόλο όχι μόνο στην καθημερινότητα αλλά και στον ίδιο τον σχεδιασμό της Αθήνας. Από τα τέλη του 19ου αιώνα, όμως, ξεκινά μια σταδιακή αποψίλωση αυτών των αρμοδιοτήτων. Πόροι αφαιρούνται, κρίσιμες λειτουργίες μεταφέρονται αλλού και ο δήμος χάνει τη δυνατότητα να επηρεάζει ουσιαστικά το σχέδιο πόλης και τον εξωραϊσμό της. Το αποτύπωμα αυτής της αλλαγής είναι εμφανές ακόμα και σήμερα. Στη συζήτηση ανοίγουν ζητήματα που παραμένουν επίκαιρα: η αυθαιρεσία, η πολυνομία, η πίεση της αγοράς αλλά και η απώλεια της αρχιτεκτονικής συνέχειας της Αθήνας. Πόσο έχει κατανοήσει η πόλη το μέγεθος αυτής της απώλειας; Υπάρχουν γειτονιές των οποίων ο ιστορικός χαρακτήρας αλλοιώνεται πιο γρήγορα απ’ όσο αντιλαμβανόμαστε; Μια συζήτηση για το παρελθόν που φωτίζει το παρόν και ίσως δίνει έναν διαφορετικό τρόπο να δούμε το μέλλον της Αθήνας.

Η Αθήνα βρίσκεται μπροστά σε μια μεγάλη πρόκληση: να αντιμετωπίσει την κλιματική πίεση, την επιβάρυνση του δημόσιου χώρου, την προβληματική διαχείριση απορριμμάτων, το παλιό κτιριακό απόθεμα, τις ολοένα συχνότερες περιόδους ακραίας ζέστης αλλά και τις πλημμύρες και την ανάγκη για μεγαλύτερη ανθεκτικότητα. Κι όμως, αυτή η πόλη με τα τόσα προβλήματα έχει ενταχθεί στις 100 ευρωπαϊκές πόλεις που καλούνται να πετύχουν κλιματική ουδετερότητα έως το 2030, είκοσι χρόνια νωρίτερα δηλαδή από τον γενικό ευρωπαϊκό στόχο. Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη; Μπορεί μια πυκνοδομημένη και σύνθετη πόλη όπως η Αθήνα να αλλάξει μοντέλο ανάπτυξης και να γίνει πραγματικά κυκλική πόλη; Τι σημαίνει αυτό στην καθημερινότητα των κατοίκων της;

Η δρ. Έρη Μπιζάνη, χημικός, εξηγεί την τοξική επίδραση των χημικών ουσιών στη ζωή μας και τις αλλαγές στην ευρωπαϊκή νομοθεσία. Η παρουσία χημικών ουσιών στην καθημερινότητά μας είναι συνεχής και συχνά περνά απαρατήρητη. Προέρχονται από πολλές διαφορετικές πηγές, δημιουργώντας ένα αόρατο «κοκτέιλ» που μας επιβαρύνει. Την ίδια στιγμή, στην Ευρώπη προωθείται η λεγόμενη «απλοποίηση» της νομοθεσίας για τα χημικά. Τι σημαίνει όμως αυτό στην πράξη; Είναι πράγματι πιο λειτουργικοί κανόνες ή ένα είδος deregulation, μια μείωση της προστασίας του καταναλωτή προς όφελος της χημικής βιομηχανίας; Η Ντίνα Καράτζιου συζητά με τη δρα Έρη Μπιζάνη, χημικό και μέλος του εργαστηριακού διδακτικού προσωπικού του ΕΚΠΑ, η οποία εκπροσωπεί επίσης την οργάνωση Ecocity, για την έκθεση σε χημικές ουσίες στην καθημερινότητά μας και τις ευρωπαϊκές εξελίξεις στη νομοθεσία. Πού συναντάμε τα χημικά μέσα στη μέρα μας χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε; Ποια είναι τα πιο «ύπουλα» σημεία στο σπίτι; Τελικά, μπορούν ετικέτες όπως «eco» και «natural» να μας απαλλάξουν από έναν ενδεχόμενο χημικό φόρτο ή δημιουργούν μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας; Ποιο είναι το βασικό πρόβλημα; Η ποσότητα μιας ουσίας ή η συνδυαστική, καθημερινή έκθεση σε πολλές διαφορετικές ουσίες μαζί;

Πώς γίνεται ένα σχέδιο που στοχεύει στην προστασία των επικονιαστών να πλήττει τη μελισσοκομία, ένα από τους βασικούς «εργάτες» της επικονίασης; Τα τελευταία χρόνια οι πληθυσμοί των επικονιαστών, με τις μέλισσες να συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους, μειώνονται με ανησυχητικούς ρυθμούς. Αυτή η εξέλιξη κινητοποίησε την πολιτεία, οδηγώντας στη διαμόρφωση ενός Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την αναστροφή του κινδύνου αυτού. Η δημόσια διαβούλευση για το σχέδιο αυτό ολοκληρώθηκε πρόσφατα. Το σχέδιο αυτό, όμως, φαίνεται να θέτει υπό πίεση τη μελισσοκομία, έναν από τους βασικούς πυλώνες της επικονίασης. Η Ντίνα Καράτζιου συζητάει με τον δρα Αντώνη Τσαγκαράκη, αναπληρωτή καθηγητή Γεωργικής και Παραγωγικής Εντομολογίας στο Εργαστήριο Σηροτροφίας και Μελισσοκομίας του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, ο οποίος συμμετείχε στη δημόσια διαβούλευση, καταθέτοντας ένα εκτενές κείμενο παρατηρήσεων και αναδεικνύοντας κρίσιμα ζητήματα και ενστάσεις για τις επιπτώσεις του σχεδίου αυτού στη μελισσοκομία.

Ο πρόεδρος της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, δρ. Χρήστος Χουσιάδας, μιλά με αφορμή την επαναφορά της πυρηνικής ενέργειας στον δημόσιο διάλογο, καθώς για δεύτερη φορά μέσα σε λιγότερο από έναν χρόνο η κυβέρνηση αναφέρθηκε ανοιχτά στην ανάγκη να εξεταστεί ο πιθανός ρόλος της στο ενεργειακό μείγμα της χώρας. Η συζήτηση εστιάζει στο κατά πόσο η Ελλάδα διαθέτει σήμερα τις απαραίτητες θεσμικές και τεχνικές προϋποθέσεις για να προσεγγίσει ένα τέτοιο ενδεχόμενο, ενώ στο επίκεντρο τίθενται τα κρίσιμα ζητήματα που συνοδεύουν συνολικά τη χρήση της πυρηνικής ενέργειας: η ασφάλεια, η διαχείριση των πυρηνικών αποβλήτων και η δυνατότητα εφαρμογής ενός τόσο απαιτητικού πλαισίου στην ελληνική πραγματικότητα. Το όλο ζήτημα γίνεται ακόμη πιο απαιτητικό υπό το πρίσμα των διαχρονικών δυσκολιών της χώρας στη διαχείριση ακόμη και των συμβατικών απορριμμάτων, θέτοντας το ερώτημα: πώς είναι δυνατό να πειστεί η κοινωνία ότι μπορεί να υπάρξει ασφαλής και αξιόπιστη διαχείριση πυρηνικών αποβλήτων, ειδικά στην Ελλάδα, όπου διαχρονικά καταγράφονται σοβαρά προβλήματα στην εφαρμογή της περιβαλλοντικής νομοθεσίας; Παράλληλα, ο δρ. Χουσιάδας εξηγεί πώς διαμορφώνονται οι ισορροπίες στην Ευρώπη και διεθνώς γύρω από την πυρηνική ενέργεια, όπου καταγράφονται διαφορετικές στρατηγικές: χώρες όπως η Γαλλία εξακολουθούν να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε αυτήν για την ηλεκτροπαραγωγή τους, ενώ άλλες, όπως η Γερμανία, έχουν επιλέξει μα απομακρυνθούν. Την ίδια στιγμή, σε παγκόσμιο επίπεδο, χώρες όπως η Κίνα και η Ρωσία επενδύουν δυναμικά στην ανάπτυξη νέων πυρηνικών τεχνολογιών, επηρεάζοντας τις ενεργειακές και γεωπολιτικές ισορροπίες των επόμενων δεκαετιών. Στο ίδιο πλαίσιο αναδεικνύεται και ο ρόλος της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας ως αρμόδιας αρχής για την ακτινοπροστασία και τη ραδιολογική και πυρηνική ασφάλεια στη χώρα. Η Αρχή δεν διαμορφώνει ενεργειακή πολιτική αλλά ρυθμίζει, ελέγχει και εποπτεύει κάθε δραστηριότητα που περιλαμβάνει τη χρήση ιοντιζουσών και μη ιοντιζουσών ακτινοβολιών, με στόχο την προστασία του πληθυσμού και του περιβάλλοντος. Μέσα από τα συστήματα παρακολούθησης και τις μετρήσεις που πραγματοποιεί, οι πολίτες μπορούν να έχουν πρόσβαση σε δεδομένα που αφορούν άμεσα την καθημερινότητά τους: τα επίπεδα ραδιενέργειας στο περιβάλλον, την ποιότητα του πόσιμου νερού και των τροφίμων, αλλά και την έκθεση σε ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία από κεραίες. Η ενημέρωση αυτή αποτελεί βασικό εργαλείο διαφάνειας και ενίσχυσης της αίσθησης ασφάλειας, σε ένα πεδίο που παραμένει σύνθετο και ευαίσθητο.

Ο Δημήτρης Πετρόπουλος, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας των Μηχανικών του Δημοσίου, μιλά για το θεσμικό πλαίσιο της λειτουργίας των μεταποιητικών δραστηριοτήτων αλλά και για το κατά πόσο το πλέγμα των fast track αδειοδοτήσεων λειτουργίας μπορεί να εγγυηθεί ουσιαστική πρόληψη και ασφάλεια μονάδων και εργαζομένων. Η αδειοδότηση των βιομηχανικών και μεταποιητικών δραστηριοτήτων τα τελευταία χρόνια βασίζεται στη διαδικασία της «γνωστοποίησης». Ένα σύστημα ταχείας εκκίνησης, όπου η επιχείρηση δηλώνει ότι πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις και ξεκινά τη λειτουργία της με την ηλεκτρονική ανάρτηση των απαιτούμενων πιστοποιητικών στο πληροφοριακό σύστημα. Και ενώ η εκκίνηση της δραστηριότητας είναι άμεση ακόμα και με ελλιπή πιστοποιητικά, καθώς σήμερα βρίσκεται σε ισχύ παράταση για την υποβολή των δικαιολογητικών από επιχειρήσεις που δεν έχουν καταθέσει το σύνολο των απαιτούμενων εγγράφων, ο έλεγχος από τις κρατικές αρχές παραμένει δυνητικός. Θα έπρεπε, όπως επισημαίνει ο Δ. Πετρόπουλος, μετά τη γνωστοποίηση στο πληροφοριακό σύστημα η αδειοδοτούσα αρχή να έχει την υποχρέωση να ελέγχει και την ορθότητα όλων των υποβληθέντων στοιχείων ανάλογα με το είδος και την κατηγορία της εγκατάστασης που αδειοδοτήθηκε, αλλά αυτό δεν συμβαίνει. Επισημαίνει ότι είναι το μεγαλύτερο έλλειμμα και μοιάζει με τη διαδικασία αδειοδότησης των οικοδομικών αδειών, τα e-αυθαίρετα: «Οπως ακριβώς γεννήθηκε μια νέα γενιά αυθαιρέτων μετά το 2017 και τον νόμο 4495, έτσι ακριβώς και στον χώρο των μεταποιητικών δραστηριοτήτων υπάρχει μια μεγάλη, ταχεία εκκίνηση δραστηριοτήτων, οι οποίες πρακτικά δεν έχουν ελεγχθεί ποτέ, ή τροποποιήσεις παλιών, γιατί, ξέρετε, μια μεταποιητική δραστηριότητα δεν παραμένει ίδια». Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει και σε μια κρίσιμη θεσμική αλλαγή, που γι’ αυτόν δεν είναι τυπική λεπτομέρεια αλλά θεσμική υποχώρηση: με μνημονιακό νόμο του 2011 καταργήθηκε η υποχρέωση του ιδιοκτήτη μιας τέτοιας μονάδας να απασχολεί μηχανικό λειτουργίας που επιβλέπει συστηματικά την εγκατάσταση. Και προσθέτει: «Εχουμε εγκαταστάσεις, υποσταθμούς, καύσιμα αέρια, δοχεία υπό πίεση, σωλήνες υπό πίεση, κρίσιμες εγκαταστάσεις, οι οποίες δουλεύουν βάσει μιας σειράς κανονισμών. Οι κανονισμοί δεν βγήκαν από το μυαλό κάποιων επιστημόνων. Θεσμοθετήθηκαν ακριβώς για να επιβάλουν κάποια στάνταρ λειτουργίας προκειμένου για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων, των εργαζομένων, της υγιεινής και της ασφάλειας, ώστε να μην έχουμε τέτοιου τύπου ατυχήματα». Και θυμίζει: «Γι’ αυτό υποχρέωνε ο νόμος μέχρι το 2011 να έχουμε έναν μηχανικό, ο οποίος θα είχε τη γνώση να πει: “Σταμάτα! Εδώ έχουμε θέμα. Σταματάμε τη δραστηριότητα”».  Αν δεν αλλάξει κάτι άμεσα, μπορούμε με ειλικρίνεια να πούμε στους πολίτες ότι δεν θα έχουμε άλλη μια Βιολάντα ή το ίδιο το μοντέλο ελέγχου της βιομηχανικής δραστηριότητας δημιουργεί τις συνθήκες που οδηγούν σε τραγωδίες; Η απάντησή του είναι σαφής: «Εάν δεν αλλάξει κάτι, πολύ φοβάμαι ότι όσο συνεχίζονται τα περιβαλλοντικά εγκλήματα στη δόμηση, θα αυξάνουν στατιστικά και οι πιθανότητες να συμβούν αντίστοιχα εγκλήματα και σε χώρους εργασίας, μεταφορών, βιομηχανιών».

H σομελιέ νερού Σπυριδούλα Γρηγοροπούλου μάς εισάγει σε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παράδοξα της εποχής μας: πώς το νερό, αυτός ο θεμελιώδης φυσικός πόρος, μετατρέπεται σε στοιχείο υψηλής γαστρονομίας, την ώρα που ως κοινωνικό αγαθό καθίσταται ολοένα και πιο επισφαλές, λόγω της κλιματικής κρίσης και της αυξανόμενης παγκόσμιας πίεσης στους υδατικούς πόρους. Σε αυτό το επεισόδιο του πόντκαστ «Η κατάσταση των πραγμάτων» συζητάμε με τη Σπυριδούλα Γρηγοροπούλου για μια ιδιότητα που παραμένει ακόμη σπάνια στην Ελλάδα και για τον τρόπο με τον οποίο το νερό επαναπροσδιορίζεται μέσα από τη γευσιγνωσία και τη σύγχρονη γαστρονομική εμπειρία. Η ίδια επισημαίνει ότι «η εκπαίδευσή μου ως σομελιέ νερού, η γνώση γύρω από τη γευσιγνωσία, δεν αρχίζει ούτε εξαντλείται σε ένα γαστρονομικό πλαίσιο ή σε μια γαστρονομική ανάδειξη», διευκρινίζοντας πως ο στόχος «είναι να δημιουργηθεί μια πιο ώριμη σχέση με το νερό ως φυσικό πόρο, ως πολύτιμο και μοναδικό φυσικό και πολιτισμικό αγαθό». Το νερό αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα. Σε πολλές περιοχές του πλανήτη βρίσκεται σε ανεπάρκεια και η διαχείρισή του συνδέεται άμεσα με τις περιβαλλοντικές μεταβολές και τα ακραία καιρικά φαινόμενα. Κι όμως, στον κόσμο του fine dining το νερό αποκτά ταυτότητα και γευστικό προφίλ, εντάσσεται σε ένα πλαίσιο γαστρονομικών εμπειριών και η εμπορική του αξία επαναπροσδιορίζεται. Πώς συνυπάρχουν αυτές οι δύο πραγματικότητες; Η κ. Γρηγοροπούλου πιστεύει ότι «η γευσιγνωσία μπορεί να μας κάνει να σεβόμαστε περισσότερο το νερό» και θεωρεί ότι «η ανάδειξη της ποιότητάς του μπορεί να οδηγήσει στη συνειδητοποίηση της αξίας του». Τέλος, απαντά στο βασικό ερώτημα αν υπάρχει πραγματικά γευσιγνωσία στο νερό. «Φυσικά και υπάρχει, και είναι μετρήσιμη. Απλώς δεν έχουμε μάθει να την αναγνωρίζουμε. Κάθε φυσικό νερό είναι διαφορετικό. Έχει διαφορετική σύσταση, διαφορετικό μεταλλικό αποτύπωμα, υφή, δομή, δυναμική στο στόμα. Είναι θεωρητικές πληροφορίες που μεταφράζονται σε μια γευστική εμπειρία. Σίγουρα ένας από τους παράγοντες που επηρεάζουν πάρα πολύ τη γεύση είναι η συγκέντρωση μετάλλων», εξηγεί.

Η γεωργία και η κτηνοτροφία βρίσκονται στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης λόγω κρίσεων: ακραία καιρικά φαινόμενα, ζητήματα διαφάνειας, κλιματική πίεση και μεγάλες διεθνείς αλλαγές αναδιαμορφώνουν τον αγροτικό χάρτη. Την ίδια στιγμή, νέες εμπορικές συμφωνίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης επανακαθορίζουν τους όρους του ανταγωνισμού και θέτουν κρίσιμα ερωτήματα για το μέλλον της ελληνικής παραγωγής. Η Ντίνα Καράτζιου συζητά με τον Δημήτρη Μπιλάλη, πρόεδρο του Τμήματος Επιστήμης Φυτικής Παραγωγής και διευθυντή του Εργαστηρίου Γεωργίας στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, τι σημαίνουν για την ελληνική γεωργία οι νέες εμπορικές συμφωνίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως αυτή με το Mercosur, και η υπό διαπραγμάτευση συμφωνία με την Ινδία. Συμφωνίες που ανοίγουν αγορές, αλλά ταυτόχρονα φέρνουν νέους, ισχυρούς ανταγωνιστές, από το ελαιόλαδο χωρών με εξαιρετικά ποιοτικά χαρακτηριστικά μέχρι τα αρωματικά και φαρμακευτικά φυτά, όπου άλλες χώρες διαθέτουν τεράστια τεχνογνωσία και παραγωγική κλίμακα. Ο Δημήτρης Μπιλάλης επισημαίνει ότι, παρότι τέτοιες συμφωνίες μπορεί να ωφελούν την ευρωπαϊκή οικονομία συνολικά, για την ευρωπαϊκή γεωργία τα πράγματα είναι πιο σύνθετα. Το χαμηλότερο κόστος παραγωγής σε χώρες της Λατινικής Αμερικής δημιουργεί έντονες πιέσεις σε τομείς όπως η εκτροφή βοοειδών, τους οποίους η Ελλάδα και άλλες ευρωπαϊκές χώρες δεν μπορούν να ανταγωνιστούν εύκολα. Όπως εξηγεί, εδώ αναδεικνύεται μια στρατηγική επιλογή για τη χώρα: η ενίσχυση της αιγοπροβατοτροφίας, ενός τομέα στον οποίο η Ελλάδα διαθέτει ιστορικό και συγκριτικό πλεονέκτημα. Παράλληλα, εκφράζει προβληματισμό για το ενδεχόμενο η συμφωνία με το Mercosur να μην περιορίζεται μόνο στα κράτη-μέλη του, αλλά να επηρεάζει και χώρες που συνδέονται εμπορικά με το μπλοκ, όπως η Χιλή, η οποία, αξιοποιώντας ηφαιστειογενή εδάφη και ευνοϊκό κλίμα, παράγει ελαιόλαδο υψηλής ποιότητας που τα τελευταία χρόνια σαρώνει διεθνή βραβεία, ακόμη και στην κατηγορία του βιολογικού ελαιολάδου. Σε αυτό το πλαίσιο, υπογραμμίζει την ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να διασφαλίσει την ουσιαστική προστασία στρατηγικών προϊόντων, όπως το ελληνικό ελαιόλαδο, και να ξεκαθαρίσει με ποιους όρους και από ποιες χώρες θα επιτρέπεται η εισαγωγή τους. Υπογραμμίζει, επίσης, την ανάγκη η Ευρωπαϊκή Ένωση να διασφαλίσει την ουσιαστική προστασία στρατηγικών προϊόντων, όπως το ελληνικό ελαιόλαδο, και να ξεκαθαρίσει με ποιους όρους και από ποιες χώρες θα επιτρέπεται η εισαγωγή τους. Ιδιαίτερη έμφαση δίνει και στο ζήτημα των φυτοπροστατευτικών ουσιών. Όπως σημειώνει, σε χώρες του Mercosur χρησιμοποιούνται εντομοκτόνα και ζιζανιοκτόνα που είτε δεν έχουν αδειοδοτηθεί ποτέ στην Ευρώπη είτε έχουν αποσυρθεί ή απαγορευτεί. Γι’ αυτό, θεωρεί κρίσιμο, κατά την εφαρμογή οποιασδήποτε εμπορικής συμφωνίας, να τηρείται μια βασική αρχή: τα προϊόντα που εισάγονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση να έχουν παραχθεί σύμφωνα με τη νομοθεσία και τα πρότυπα του κράτους υποδοχής. Η συζήτηση επεκτείνεται και στις νέες γονιδιωματικές τεχνικές και στα γενετικά τροποποιημένα φυτά. Ο Δημήτρης Μπιλάλης εκφράζει τον προβληματισμό του για το γεγονός ότι πρόκειται για μια τεχνογνωσία που συγκεντρώνεται στα χέρια πολυεθνικών εταιρειών, οι οποίες αποκτούν τη δυνατότητα να ελέγχουν τόσο το κόστος παραγωγής όσο και την τελική τιμή των τροφίμων. Το ερώτημα που τίθεται, όπως σημειώνει, δεν είναι μόνο τεχνολογικό αλλά βαθιά πολιτικό και κοινωνικό: ποιος ελέγχει τελικά την τροφή μας; Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο καθηγητής εξηγεί ότι η ελληνική γεωργία καλείται όχι απλώς να αντέξει αλλά και να επαναπροσδιορίσει το αγροδιατροφικό της μοντέλο: τι παράγει, με ποιους όρους, για ποιες αγορές και με ποιο όφελος για τον παραγωγό, τον καταναλωτή και το περιβάλλον. Μια συζήτηση που αφορά όχι μόνο τον πρωτογενή τομέα αλλά συνολικά το αναπτυξιακό και διατροφικό μέλλον της χώρας.

Τα τελευταία χρόνια ολοένα συχνότερα εμφανίζονται λύκοι, αρκούδες και αγριογούρουνα κοντά ή μέσα σε κατοικημένες περιοχές. Τι κρύβεται πίσω από αυτό το φαινόμενο; O Σπύρος Ψαρούδας, συντονιστής της περιβαλλοντικής οργάνωσης για την άγρια ζωή και τη φύση «Καλλιστώ», εξηγεί. Είναι θέμα αύξησης των πληθυσμών ή μήπως οφείλεται σε βαθύτερες αλλαγές στο τοπίο και στον τρόπο που οι άνθρωποι διαμορφώνουν το περιβάλλον τους;   Συζητάμε με τον Σπύρο Ψαρούδα, συντονιστή της περιβαλλοντικής οργάνωσης για την άγρια ζωή και τη φύση «Καλλιστώ», την πραγματική αιτία της αυξημένης παρουσίας μεγάλων σαρκοφάγων κοντά σε κατοικημένες περιοχές. Πρόκειται απλώς για αύξηση των πληθυσμών τους ή μήπως, τελικά, εμείς δημιουργούμε το κατάλληλο περιβάλλον ώστε να συμβεί αυτό;   Μήπως η εξήγηση βρίσκεται στις συνέπειες της αστικοποίησης, στην εγκατάλειψη παραδοσιακών δραστηριοτήτων, π.χ. στην υποχώρηση της μετακινούμενης κτηνοτροφίας και, τελικά, στον τρόπο που ακόμα και η κακή διαχείριση των σκουπιδιών δημιουργεί συνθήκες που ελκύουν την άγρια ζωή;   Αναλύεται τι σημαίνει στην πράξη η συνύπαρξη με αυτά τα ζώα και πώς αξιολογούνται περιστατικά κατά τα οποία ένα άγριο ζώο πλησιάζει επανειλημμένα τον άνθρωπο. Ποιοι είναι υπεύθυνοι για τις αποφάσεις; Τι προβλέπει το σχετικό πρωτόκολλο διαχείρισης; Πώς ισορροπούμε μεταξύ της φροντίδας για τη διατήρηση και τη διάσωση της άγριας ζωής και της προστασίας των τοπικών κοινωνιών.    Τέλος, η συζήτηση στρέφεται και στο αφήγημα ότι οι οικολογικές οργανώσεις απελευθερώνουν ανεξέλεγκτα, στο πώς προέκυψε και τι απαντά σε αυτήν τη θεωρία συνωμοσίας η επιστημονική κοινότητα.