Advertise on podcast: Glælogn – hlaðvarp um norræn fræði

Bókin sem rætt er um í þættinum: Ármann Jakobsson, Minor Characters in Icelandic Sagas: A Narratological Study. Palmgrave Macmillan, 2025.

Bergsbók er handrit sem var skrifað á Íslandi um 1400 en flutt til Noregs á sextándu öld. Þaðan fór bókin til Danmerkur og loks til Svíþjóðar. Bergsbók er feikistór og geymir sögurnar miklu um kristniboðskonungana Ólaf Tryggvason og Ólaf Helga Haraldsson. Á milli sagnanna tveggja eru skrifuð stórkostleg stök trúarkvæði og tengd konungunum tveimur, þar á meðal Geisli Einars Skúlasonar og sjálf Lilja í elstu varðveittu gerð. Í þessum þætti fengum við Guðrúnu Nordal forstöðumann Árnastofnunar til að segja okkur frá Bergsbók – sögunum, kvæðunum og konungunum tveimur sem þar eru í forgrunni.

Uppsala-Edda er eitt af fjórum aðalhandritum Snorra-Eddu. Oft er texti þess á skjön við hin handritin og hefur það löngum valdið fræðimönnum heilabrotum.    Í þessum þætti er rætt við Hauk Þorgeirsson handritafræðing um þennan merka grip.

Bókin sem rætt er um í þættinum:  Olof Sundquist. The Demise of Norse Religion: Dismantling and Defending the Old Order in Viking Age Scandinavia (De Gruyter, 2024).

Síðari hluti sautjándu aldarinnar er stórveldistími í sögu Svíþjóðar. Pólitísk og hernaðarleg ítök sænska konungsríkisins voru gríðarleg umhverfis Eystrasaltið, en slíku valdi fylgir sterk þörf fyrir skilning og hagfelldar túlkanir á eigin fortíð.    Í þessum þætti er rætt við Margréti Eggertsdóttur, rannsóknarprófessor á Árnastofnun, um íslenska handritasafnara í Svíþjóð.

Bókin sem rætt er um í þættinum:  Margaret Clunies Ross: Skaldic Poetry as Christian Progaganda (Boydell & Brewer, 2026).

Manneskjur höfðu sömu tilfinningar á miðöldum og þær hafa í nútímanum, en sá orðaforði sem við notum til að lýsa tilfinningum hefur tekið miklum breytingum í aldanna rás. Í þætti dagsins er rætt við Sif Ríkharðsdóttur bókmenntafræðing um tilfinningar í miðaldabókmenntum.

Greinar sem rætt er um í þættinum: John McKinnell, “Useless Knowledge? The Paradox of Alvíssmál,” Saga-Book 41/2017, 79–96. Frog, “Preserving Blunders in Eddic Poems: Formula Variations in Numbered Inventories of Vafþrúðnismál and Grímnismál,” Scripta Islandica 72/2021, 43–91.

Greinar sem rætt er um í þættinum:  Martina Ceolin: “Endeavouring to Grasp the Elusive: A New Study of Finnboga saga ramma,” Gripla 2024, 279–307. Basil Arnould Price: “Queer Indigenous Relationality in Finnboga saga ramma,” Speculum 2024:2, 381–408.

Konungsdóttirin Mábil sterka frá Vallandi er öllum fremri í riddaralistum. Hún drýgir miklar hetjudáðir í bardögum og beitir óhefðbundnum aðferðum við að klekkja á helsta óvini sínum, Medeu drottningu í Grikklandi. Sömuleiðis ver hún Móbil systur sína frækilega gegn ásókn karla sem vilja kvænast henni og heimta þannig krúnuna. Í hlaðvarpsþætti dagsins segir Valgerður Kr. Brynjólfsdóttir okkur frá Mábilar rímum en hún hlaut nýlega viðurkenningu Hagþenkis fyrir bók sína Meyjar og völd. Rímur og saga af Mábil sterku.

Greinar sem rætt er um í þættinum: Brian McMahon, „Old Norse Poetry in Performance: Perils, Pitfalls and Possibilities,” Old Norse Poetry in Performance (Routledge, 2022). Pétur Húni Björnsson, „‚ıð Beſta eꝛ quæðeð fm̄ flutt': Kveðnar Drápur og kveðnar rímur‘,“ „Old Norse Poetry in Performance: Perils, Pitfalls and Possibilities,” Old Norse Poetry in Performance (Routledge, 2022).

Í dag umgöngumst við íslensku handritin af mikilli varkárni, nánast eins og um helga gripi væri að ræða. En það gerðu fyrrum eigendur þeirra ekki endilega. Þeir hikuðu ekki við að bæta við texta handrita, taka bækur í sundur og jafnvel breyta myndskreytingum eftir eigin smekk. Í þessum þætti segir Beeke Stegmann, rannsóknardósent við Árnastofnun, okkur frá Skarðsbók Jónsbókar og hvernig viðhorf miðalda til handritanna voru frábrugðin varðveislustefnu nútímans.

Greinar sem rætt er um í þættinum: Declan Taggart, „All the Mountains Shake: Seismic and Volcanic Imagery in the Old Norse Literature of Þórr,“ Scripta Islandica 68/2017, 99–122. Mathias Nordvig og Felix Riede, „Are There Echoes of the AD 536 Event in the Viking Ragnarok Myth? A Critical Appraisal,“ Environment and History 24/3:2018, 303–324.

Grænland var numið af norrænu fólki á seinni hluta 10. aldar. Ályktanir um viðarskort á Grænlandi á miðöldum eru hluti af hugmyndum manna um óhagstæð náttúruskilyrði sem leiddu til endaloka norrænu byggðanna þar. Þær hugmyndir byggja hins vegar ekki á rannsóknum á viðarnotkun, eingöngu ályktunum sem dregnar hafa verið út frá rituðum heimildum og nútímaaðstæðum. Lísabet Guðmundsdóttir fornleifafræðingur hefur rannsakað málið ofan í kjölinn. Í dag spjöllum við um Grænland á miðöldum.

Greinar sem rætt er um í þættinum: Aðalheiður Guðmundsdóttir, „Um myrkur sem mæðir og sögur sem græða,“ Ritið 2025:2, 35–60. Andrea Maraschi, „Medieval Iceland: Changelings on the Margins,“ The Exeter Companion to Changeling Lore: The West Eurasian and Mediterranean Tradition (Exeter: University of Exeter Press, 2026), 78–91.