Advertise on podcast: Dünya Mirası Adalar

Büyükada’daki kültürel mirasın korunmasında hafıza mekanları odaklı kültür rotası çalışmasını konuğumuz yüksek mimar Zeynep Çoban Keleşmehmet ile konuşuyoruz. Bu araştırma, Büyükada’daki tarihi ve kültürel mirası temsil eden “hafıza mekânlarını” tespit ederek, bu mekânların korunması ve yeniden canlandırılması için bir kültür rotası önerisi şeklinde çalışılmıştır. Burada temel hedef, adanın kolektif belleğini görünür kılmak ve sürdürülebilir şekilde yaşatmaktır. * Farklı 224 yapı incelenmiş, * Belirlenen kriterlere göre puanlama yapılarak 75 yapı hafıza mekânı olarak seçilmiştir. * Değerlendirme kriterleri arasında: tarihsel etki, özgünlük, hikâye değeri, önemli kişilerle ilişkisi ve kültürel/sanatsal işlevler yer almıştır. * Seçilen mekânlar üzerinden bütüncül bir kültür rotası kurgulanmıştır. Adalar tarih boyunca farklı kültürleri barındırmış, zengin mimari ve sosyokültürel mirasa sahip bir yer olmasına rağmen bu potansiyel yeterince değerlendirilememiştir. Bunları görünür kılan bu tez çalışmasına Dünya Mirası Adalar olarak verdiğimiz katkıdan dolayı çok mutlu olduğumuzu da belirtmek isteriz. 

Adalar Belediyesi Başkan Yardımcısı Fırat Durak ile faytonların kaldırılmasının ardından Adalar’da artan akülü araç kullanımıyla ortaya çıkan belirsizlik, denetimsizlik ve yeni araç modelleri tartışmalarını; yerel yönetim ile merkezi idare arasındaki yetki dengesi üzerinden ele alıyor, çözümün ise adanın dokusuna uygun, sınırlı ve denetimli bir ulaşım modelinde olduğunu konuşuyoruz.

23. Radyo Şenliği özel yayınında Dünya Mirası Adalar programcıları Derya Tolgay ve Nevin Sungur, doğa, kültür ve birlikte yaşam üzerine konuşurken; Apaçık Radyo’nun dayanışma, güven ve kolektif üretimle ayakta duran yapısını vurguluyor: “Bu radyo, sadece bir yayın değil; birlikte yaşamanın ve dünyayı koruma iradesinin sesidir.”

Validebağ Korusu’nun korunmasına yıllarını gönülden adamış iki değerli konuğumuz Nilüfer Ağırdır ve Neşe Şahna ile sivil toplumun gücünü ve Validebağ Korusu’nun Avrupa’da örnek gösterilmesini konuşuyoruz.

Beş yıl önce müsilajla nefesi kesilen Marmara Denizi bugün hala can çekişiyor; görünen o ki kriz geçmedi, yalnızca derinleşti. Konuklarımız araştırmacı gazeteciler Alev Karakartal ve Burak Altınok’un yedi ay süren kapsamlı saha çalışmasını, Marmara havzasındaki altı ili, Marmara’yı kirleten nehirleri ve resmi verileriyle mercek altına alıyoruz. Bulgular hayli vahim: Karasal kirlilik durdurulamadı, yetersiz arıtılan atık sular ve kontrolsüz sanayi ve tarım faaliyetleri denizi zehirlemeyi sürdürüyor. Adını Gabriel Garcia Marquez’in Kırmızı Pazartesi romanından alan çalışma, herkesin bildiği ama engellemediği bir felaket metaforuyla Marmara’nın “koma” haline dikkat çekiyor ve acil, radikal önlemler çağrısı yapıyor.

8 Mart vesilesiyle deprem sonrası Hatay’da dört kadın tarafından yürütülen Asi Nehri ve Havzası Çevre Vizyon Planı'nı ekoloji ve kadın perspektifinden konuşuyor; suyun, toprağın ve biyolojik çeşitliliğin korunmasına odaklanan bu sivil çevre planını; şehir plancısı ve hidrolog Sera Tolgay Marshall, Nilgün Karasu, Aysim Türkmen ve Derya Tolgay ile ele alıyoruz.

Konuklarımız yazar Hüseyin Irmak ile Tatavla’dan Heybeliada Çam Limanı’na, İstanbul’un Karnaval Kültürü: Baklahorani’yi konuşuyoruz. Kökenleri Antik Yunan şenliklerine uzanan, Kurtuluş’un (Tatavla) çok kültürlü kamusal eğlence geleneği Baklahoran’ı maskara alayları, müzikli yürüyüşleri ve gazinoları ile hatırlıyor; hafızasını tazeliyoruz. 1940’larda sona eren bu karnaval, Hüseyin Irmak’ın 2009’dan itibaren başlattığı çalışmalarla yeniden görünür oldu.   

Deprem kuşağındaki Kıyıköy/Kışlacık’ta planlanan Trakya Nükleer Santrali; İğneada Longozları, su kaynakları, Marmara Havzası ve Adalar için ne ifade ediyor? Konuklarımız Özgür Aksun ve Cemal Polat ile Milleyha Sulak Alanı’ndaki umut veren koruma örneğiyle birlikte bu kritik eşiği konuşuyoruz.  

6 Şubat depremlerinin üzerinden üç yıl geçti. Peki bu sürede ne öğrendik, neleri hala görmezden geliyoruz? 2017 ve 2023 yıllarında deprem odağında iki kapsamlı program gerçekleştirdiğimiz jeoloji profesörü Haluk Eyidoğan ile 6 Şubat depremlerinin ardından, depremin üçüncü yılında bir kez daha bir araya geliyoruz.  İstanbul için deprem riski bugün nasıl okunmalı? Adalar’ın jeolojik yapısı ve yapı stoku ne söylüyor? Afetlere hazırlıkta hangi adımlar atıldı, hangileri hâlâ eksik? Yerel ölçekte neler yapılabilir? Hatay’dan İstanbul’a, doğayla uyumlu olmayan planlama nasıl yıkıma dönüşüyor?  

Büyükada’nın çok değerli kamusal alanı nasıl biçimlenmeli? Mimarlık camiasının her zaman konuştuğu bir “tasarım rehberi” bu kez uygulama şansı bulabilir mi? Alanın tasarımının temel ilkeleri nasıl şeffaf bir yöntemle tartışmaya açılabilir? Kamuoyundaki tartışmalar uygulamaları nasıl etkileyebilir?   Konuğumuz mimarlık tarihçisi, mimar Zafer Akay ile Büyükada Promenadı, gezinti yolunu konuşmaya devam ediyor; Büyükada’da çok yakın zamanda ortaya çıkan bu tarihi gezinti yolunun İstanbul’un kaybolan kültürel mirası içindeki yerini ve neden korunması gerektiğini ele alıyoruz. 

Büyükada kıyı hattında uzun yıllar restoran işgalleri altında kalan kamusal alanların temizlenmesiyle, 1925 Cumhuriyet dönemi sahil düzenlemesine ait özgün parapet ve korkuluklar yeniden görünür oldu. Bu ortaya çıkış, yalnızca fiziksel bir iyileşmeyi değil, adanın kamusal belleğinin ve kültürel mirasının hatırlanmasını da sağlıyor. Araştırmacı yazar ve mimar Büke Uras’ın Büyükada – Moris Danon Koleksiyonu kitabı ve Moris Danon arşivi, promenadın tarihsel ve mimari karakterini net biçimde ortaya koyuyor. Gezinti yolunun özgün mimari kimliğinin ve kamusal niteliğinin, katılımcı ve bilimsel bir yaklaşımla korunması büyük önem taşıyor.  

Konuğumuz kendisini serbest kültür emekçisi ve kent aktivisti olarak tanımlayan araştırmacı, yazar, kültürel ve akademik geziler rehberi Orhan Esen ile “Kentin denizle ilişkisi üzerinden sayfiye kültürü”nü konuşuyoruz.  

Dünya Mirası Adalar’da stüdyodan canlı yayında konuğumuz oluyor, “Adalılık, Yazarlık ve Hayat” üzerine konuşuyoruz. Hafıza, vicdan ve zaman ekseninde kurduğu derinlikli anlatılarıyla çağdaş edebiyatımızın önemli yazarlarından Ayfer Tunç’u ağırlamaktan mutluluk duyuyoruz.  

Dünya Mirası Adalar 2025 Yılı Almanak serisinin ikinci bölümünde bunca zorluğa rağmen yan yana durduğumuz, dostlarla birlikte ürettiğimiz ve umudu birlikte büyüttüğümüz geçen yıla dönüp bakıyor; ağırladığımız konukları, konuştuğumuz meseleleri, paylaştığımız dertleri ve umutları hep birlikte hatırlıyoruz.  

Bir yılı daha geride bırakırken, yaşadıklarımızı, konuştuklarımızı ve konuklarımızı hatırlıyor; 2025 Yılı Almanak serimizin ilk bölümünde geçen yıla birlikte bakıyoruz.