Advertise on podcast: Belce Örü

Faiz beklentilerinin öne çıktığı bir haftayı geride bıraktık. Çarşamba akşamı Fed Ocak ayı toplantı tutanakları, Perşembe günü ise ECB toplantı tutanakları yayımlandı. Perşembe günü aynı zamanda Fatih Karahan'ın başkanlık ettiği Merkez Bankası'nın ilk faiz kararı geldi. Merkez Bankası politika faizini beklentilere paralel şekilde %45 oranında sabit tuttu. PKK metnindeki mesajlar ve değişiklikler dikkat çekti.

Öncelikle Erzincan'daki altın madeni faciası için derin üzüntü duyduğumu ifade etmek istiyorum. Daha önceki acı tecrübelerimizden de yola çıkarak geldiğimiz noktada artık bu tür durum ve olayların ülkemizde yaşanmamızı temenni ediyorum. Türkiye'nin cari işlemler hesabı aralıkta 2 milyar 91 milyon dolar açık verirken, altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında 4 milyar 162 milyon dolarlık fazla oluştu. 5,5 milyar dolarlık net hata ve noksan girişinin dikkat çekiyor. Bu ve altının dış ticaret açığındaki etkisiyle ilgili de Mücevher İhracatçıları Birliği Başkanı ve İMMİB Koordinatör Başkanı Burak Yakın’ın açıklamalarını paylaşmak istiyorum. Yakın, "Altına kota gelmesiyle bavul ticareti hız kazandı. Sınırlarımızdan altın akıyor. Arabasına, bavuluna altını koyan, eşinin boynuna zincirleri, beline altın kemerleri takan soluğu Türkiye’de alıyor. Dünya fiyatlarından, hatta Dubai’de ons’unda 700 USD ucuza alıp, gelip Türkiye’de 3000 dolar karla satıyorlar. Bu veriler kayıt altına alınmadığı için ticaretinin boyutlarını bilemiyoruz. Aslında Türkiye’ye bu yolla çok ciddi döviz girişi de bulunuyor. Şu bir gerçektir, altın ithalatı ülkeye girerken rakamlar milimetrik yazılırken çıkışların da üst üste konması gerekiyor. Dolayısıyla bu hem ihracat hem net hata noksan kalemlerini etkiliyor" dedi.

Merkez Bankası 2024, 2025 ve 2026 enflasyon tahminlerinde değişikliğe gitmedi. 2024 için %36, 2025 için %14 ve 2026 için %9’luk tahmini korudu. Yılın ilk enflasyon raporu sunumuna Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Cevdet Akçay'ın "oksomoron" çıkışı damga vurdu. Tecrübeli ekonomist Akçay, toplantının sonunda mikrofonu eline aldı ve şunları söyledi: Süreç doğru anlaşılmadığında yüzde 36’lık enflasyon tahmininin yukarı yönlü neden revize edilmediği gibi soruları geliyor. Bizim şu an içinde çalıştığımız sistemde, ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti mevduat faizi bağı kopmuş, politika faizi enflasyon bağı kopmuş, faiz kur bağı kopmuş durumdaydı. Biz yedi aydır tekrar ihdas ediyoruz. Bu bağlar tekrar ihdas edilecek. Veriler birikecek. Alan verileri kullanacaksınız, modelleme yapacaksınız. Oradan sonra da 36’dan 38’e çıkma ihtiyacı duyacaksınız. Modelleme bilen arkadaşlar beni çok iyi anlayacaktır ki bu çok zor ve hatta imkânsıza yakın. 36 hedefini değiştirmekten ziyade o hedefe bizi sürekli yakınsatacak olan önlemleri devreye sokmak çok daha anlamlı. Öbür türlü yaptığınız işe olmayan bir önem atfediyor olursunuz. Bu normalleşme süreci aslında biriken veri ile bağların yeniden kurulması ile modellemede çalışan arkadaşlara uygun ortam sağlayacak. Daha o noktada bile değiliz. 36 hedefi iddialı; ama iddiasız hedef koyan merkez bankası bence oksimorondur. İddialı ama erişilebilir bir hedef, enflasyon beklentilerini aşağı indirmekte ve düzeltmekte iddiasız ve rahat ulaşılabilir bir hedeften çok daha iyidir. Dolayısı ile yaptığımız şeyin doğruluğuna fena halde inanıyoruz. Yeni Başkan Dr. Fatih Karahan ise kameralar önündeki ilk sınavını başarıyla verdi ve Erkan'a göre mesajları çok daha sert ve netti. "Karahan'ın konuşmasında öne çıkan cümleler ise şunlardı: Enflasyon görünümünde bir numaralı risk asgari ücret. Kira fiyatları istediğimiz düzeyde değil. Ek faiz artışı öngörmüyoruz. Likidite strelizasyonu önemli. Kredi kartlarında düzenlemeye ihtiyaç var." O halde MB'nin yeni dönem yol haritası: Talep enflasyonu, kredi kartı düzenlemeleri, taksitlendirmenin azaltılması ve kredi kısıtlamalarıyla kontrol altına alırken; likidite strelizasyonu ve kuru baskılayarak TL algısını güçlendirilmesi... Aynı zamanda faiz artışı yoluyla değil de parasal sıkılıkla enflasyonu kontrol altında tutmak.

Haftayı önemli bir gelişmeyle kapattık. Cuma günü 22 sularında Hafize Gaye Erkan Merkez Bankası başkanlığı görevinden affını istedi ve çok hızlı şekilde yerine Dr. Fatih Karahan getirildi. Yurt dışı basında sert bir şekilde ele alınmayan değişiklik, yurt içi piyasalara haftanın ilk işlem gününde bakalım nasıl etki edecek?

İki önemli fakat sürpriz olmayan faiz kararının açıklandığı bir haftayı geride bıraktık. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası yılın ilk faiz kararını açıkladı ve beklentiler doğrultusunda politika faizini yüzde 45 seviyesine yükseltti. Para Politikası Kurulu metninde "Gerekli parasal sıkılık düzeyine ulaşıldı" ifadesi yer aldı. Avrupa Merkez Bankası, beklentilere paralel olarak mevduat faizini yüzde 4,00 seviyesinde korudu. Karar metninde, bilançonun küçültülmesi konusunda ECB'nin Aralık 2023'te açıkladığı plana sadık kalacağı vurgulandı. ECB Başkanı Lagarde her ne kadar faiz indirim tartışmaları için erken açıklamasında bulunsa da Euro Bölgesi için özellikle de Almanya ekonomisi için tehlike çanları çalışıyor. Dünyanın en büyük ekonomisinde ise resesyon korkusu ve söylentilerine rağmen işler her aman olduğu gibi tıkırında gidiyor. Pandemi dönemi bir parçada ekonomide işleri sekteye uğratsa da üstelik yüksek faiz oranlarına rağmen ABD ekonomisi güçlü duruş sergiliyor. Ülke ekonomisinin geçen yılın son çeyreğinde yıllık bazda yüzde 3,3 büyüdüğü açıklandı. Büyümenin motoru hane halkı ve hükümet harcamaları oldu. Önceki çeyrekte yüzde 4,9 büyüyen dünyanın en büyük ekonomisinin, son çeyrekte yüzde 2 büyümesi bekleniyordu. Derecelendirme kuruluşu Fitch’ten de ABD ekonomisi ile ilgili olumlu yönde bir açıklama geldi “Bu verileri nasıl incelerseniz inceleyin mükemmel bir büyüme görüyorsunuz. ABD'nin 2024’ye girerken ekonomik büyüme ivmesi epey iyi ifadesi" kullanıldı. 2023 yılının son faiz kararında, FED politika faizini beklentiler dahilinde değiştirmeyerek 22 yılın en yüksek seviyesi olan yüzde 5,25-5,50 aralığında sabit tutmuştu. FED faiz kararı toplantısı 31 Ocak yani çarşamba günü yapılacak ve akşam saat 22.00'da faiz kararı açıklanacak. Faiz oranında bir değişikliğe gidilmeyecek olsa da Başkan Powell'ın vereceği mesajlar önem arz ediyor.

Türkiye'nin uzaya ilk kez insan gönderme projesi kapsamında pilot Alper Gezeravcı'nın içinde yer aldığı Dragon uzay aracı, ABD'deki Kennedy Uzay Merkezi'nden başarıyla fırlatıldı. Gezeravcı, 14 gün kalacağı Uluslararası Uzay İstasyonu’nda 13 farklı bilimsel deneye imza atacak. Kendisinin ilk sözleri ise ulu önder Mustafa Kemal Atatürk'ü andığı "İstikbal göklerdedir" oldu.

Haftanın merakla beklenen gelişmesi Türkiye notunun değişip değişmeyeceğine dair Moody'sin vereceği karardı. Moody's daha önce bu kararı pas geçmişti. Cuma günü ise Türkiye’nin kredi notunu b3 olarak teyit ederken not görünümünü durağandan pozitife çevirdi. Bir diğer önemli gelişme Merkez Bankası'nın ABD’de düzenlendiği yatırımcı günleriydi. İlki 11 Ocak'ta gerçekleşti. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet şimşeğin video konferansla katıldığı etkinlikte Merkez Bankası Başkanı Hafize Gaye Erkan enflasyonu düşürmeye yönelik hedeflerini vurguladı. Hem yurt içinde hem de küreselde kripto varlıklar hafta içinde çokça konuşuldu. Bakan Şimşek, "Kripto varlık alım satım platformlarına SPK tarafından lisans verilecek. Kripto varlıklara ilişkin yasal düzenlemede son aşamaya gelindi. Hedefimiz bu alanı daha güvenli hale getirmek" dedi. Öte yandan ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC), kripto para yatırım araçları için önemli bir adım atarak spot bitcoin borsa yatırım fonlarına (ETF'ler) onay verdi. ABD ve İngiltere'nin Yemen'deki Husilere hava ve deniz saldırıları düzenlemesinin ardından petrol fiyatları yüzde 2,5'in üzerinde yükseldi. İran destekli grubun, Kızıldeniz'de 'gemi taşımacılığına yönelik saldırılarına yanıt' olarak düzenlenen operasyon, Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol kaynakları üzerinde yaratabileceği potansiyel etkiye ilişkin piyasa endişelerini artırdı.

Haftanın en önemli ya da merak edilen gelişmesi yeni asgari ücretti. 2024 için belirlenen net asgari ücret %49 zamla 17 bin 2 TL oldu. Yeni yıldan beklentiler ortaktır diye tahmin ediyorum: Bir parça huzur ve daha çok para...

ABD Merkez Bankası (Fed) yılın son toplantısında beklentilere paralel olarak politika faizini değiştirmeyerek 22 yılın zirve seviyesinde tuttu. Politika faizi yüzde 5,25-5,50 aralığında tuttu. Fed 2024’te 75 baz puan faiz indirimi öngördü. Fed Başkanı Jerome Powell ek faiz artış ihtimalinin tamamen masadan kalkmadığını belirtirken faiz indiriminin zamanlamasının tartışıldığını ifade etti. Fed’in arkasından ECB de faiz kararını açıkladı. ECB Başkanı Christane Lagarde, ECB Yönetim Konseyi'nin üç temel politika faizini sabit tuttuğunu ve bunun enflasyonu orta vadeli hedef olan yüzde 2'ye indirmeyi hedeflediğini söyledi. Kısıtlayıcı para politikasının reel ekonomi üzerinde kapsamlı bir etki oluşturmaya devam ettiğini anlattı. Türkiye cumhuriyet merkez bankası Para Politikası Kurulu faiz kararını 21 Aralık Perşembe günü açıklayacak. Banka bir önceki toplantıda politika faizini yüzde 40 seviyesine yükseltmişti. Ekonomistlerin politika faizindeki değişikliğe ilişkin beklentilerinin medyanı 250 baz puan artırım yönünde gerçekleşti. Merkez Bankası Başkanı Hafize Gaye Erkan'ın bankacılarla gerçekleştiği toplantıda KKM’deki çözülmenin yavaşlamasından memnun olmadığı için mevduat faizini daha yukarıya çekilmesini istediği belirtiliyor. Bu yeni bir resmi faiz oranı artışıyla desteklenecek mi perşembe günü öğreneceğiz. Şu anda bile üç aya kadar vadeli ortalama TL mevduat faizleri yüzde 50'yi aştı. İhtiyaç kredisi faizleri ise yüzde 60'larda seyrediyor, vergiler ve komisyon eklendiğinde faiz oranı yüzde 80'lere çıkıyor.

TÜİK Kasım ayı enflasyon verilerini açıkladı. Buna göre, kasım ayında tüfe yüzde 3.28 artarken, yıllık bazda tüfe yüzde 61.98 artış gösterdi. Kasım'da ihracat yüzde 5,2 oranında artarak 23 milyar dolar oldu. İthalat ise yüzde 5,6 azalarak 28,9 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. Dış ticaret açığı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 32,6 azaldı 5,9 milyar dolar seviyesinde gerçekleşti. MB rezervleri, mayıs sonundan bu yana 41,7 milyar dolar artarak 140,1 milyar dolar ile tüm zamanların en yüksek seviyesine çıktı. Türkiye’nin 5 yıllık CDS'lerine baktığımızda da 330 seviyesinin altına indiğini görüyoruz. Öte yandan KKM'de çözülmenin gelen son verilere baktığımızda istenen düzeyde olmadığı anlaşılıyor. Çözülme devam etse de miktarsal bağlamda bir yavaşlama görülüyor. Mevduat faizleri ise yüzde 50’lere dayanmış durumda. Yurt dışında yerleşik kişiler, geçen hafta 376,4 milyon dolarla 23 Haziran haftasından bu yana en güçlü hisse senedi alımını gerçekleştirdi. Dünya Bankası Türkiye Ülke Direktörü Humberto Lopez, yeni ekonomi yönetiminin doğru adımlar attığını ve bu konuda Dünya Bankası'nın yanı sıra kredi derecelendirme kuruluşlarından bazılarının da Türkiye'nin görünümünü olumlu yönde revize ettiğini vurguladı. Lopez, gelecek yıl Türkiye tahvil piyasasının oldukça aktif olacağına dair yatırım bankalarının beklentilerini paylaştı. Deutsche Bank analistleri, enflasyon görünümü, potansiyel portföy girişleri ve ortodoks politikaya bağlılığın bir sonucu olarak 2024’te “iyi performans” sergilemesi için Türk lirasında alan görüyor. ABD'de tarım dışı istihdam kasım ayında 199 bin artışla 180 binlik beklentiyi aştı. Kasım döneminde ülkede işsizlik yüzde 3,9'dan yüzde 3,7'ye geriledi. işsizlik maaşı başvuruları da 220 bin ile beklentilerin altında gerçekleşti.ABD'de enflasyon yüzde 3’ün üzerinde. Avrupa’da ise yüzde 2,4. beklentileri aşan veriler neticesinde FED’in faiz indirimi süreci piyasaların fiyatlaması açısından yeniden ertelendi. Böylece dolar endeksi güçlenirken altında zayıflama görüldü. ECB üyelerinden gelen açıklamalarda enflasyonun dikkate değer yavaşlama gösterdiği ve faizlerde başka bir artışın ihtimal dahilinde olmadığı yönünde. bu doğrultuda piyasalar tersine döndü ve FED yerine ECB’nin faiz indirimini öne çekmeye başladı. Emtia piyasalarında ise brent petrol OPEC üyelerinin arz kısıntısına gidecek olmasına rağmen düşüş serisi sürüyor. Küreselde özellikle de Çin'de petrole yönelik talebin azalacak olması petrol fiyatlarını 7 haftalık düşüş serisine soktu. Fed faiz kararını 13 Aralık’ta ECB ise 14 Aralık’ta açıklayacak. TCMB ise 21 Aralık’ta faiz kararını açıklayacak.

Gündemde öne çıkan ekonomi verilerinin büyük kısmı aslında perşembe günü açıklandı. MB verilerine göre, 24 Kasım haftası itibariyle brüt rezervler 136,5 milyar dolarla tarihi seviyeye çıktı. Bankacılık sektörünün kredi hacmi, geçen hafta 121 milyar 163 milyon lira artarak 11 trilyon 228 milyar 402 milyon liraya yükseldi. TÜİK, Ekim ayına ilişkin dış ticaret verilerini açıkladı. İhracat geçen yılın aynı dönemine göre %7,4 artarak 22 milyar 871 milyon dolar oldu. İthalat ise %0,6 artarak 29 milyar 390 milyon dolar olarak gerçekleşti. Türkiye ekonomisi yılın üçüncü çeyreğinde beklentilerin üzerinde %5,9 büyüme kaydetti. Büyümeye en çok katkı sağlayan sektör ise %8,1 ile inşaat sektörü oldu. Onu %5,7 ile sanayi, %5,1 ile finans ve sigorta faaliyetleri ve %4,3 ile hizmetler sektörü izledi. Ekonomi çeyreklik bazda ise %0,3 büyüdü. Yani aslında daha yakın dönemli veriye bakacak olursa büyümenin yavaşladığını anlıyoruz. S&P'den Türkiye için takvim dışı bir değerlendirme geldi. S&P, Türkiye’nin kredi not görünümünü “durağan”dan “pozitif”e çevirdi. Kurum tarafından yapılan açıklamada Türkiye'de aşırı ısınan ekonomiyi soğutma yönünde olumlu adımlar atıldığından ve MB rezervlerinin yeniden güçlenmeye başladığından bahsedildi. Bütçe açığı ve dış ticaret açığının düşürülmesine yönelik olumlu bir tablo olduğu vurgulandı. Bu gelişmeyle ilgili Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'ten "Attığımız adımlar karşılık buluyor" açıklaması geldi. Küresele bakacak olursak; Avrupa İstatistik Ofisi verilerine göre, Euro Bölgesi'nde TÜFE Kasım’da beklentilerin üzerinde yıllık bazda %2,4 arttı. Böylelikle bölgede enflasyon 2 yılın en düşük seviyesine geriledi. ABD’de 3. çeyrek büyüme verisi %4,9'dan %5,2'ye revize edildi. Bu, 2021 yılının son çeyreğinden beri görülen en yüksek büyüme rakamı oldu. Fed’in 29 Kasım'da yayımlanan Bej Kitap raporu, ekonomik faaliyetin bir önceki raporun yayımlandığı Ekim ayından bu yana yavaşladığına dikkat çekti. Bu veriler ışığında Fed'in gelecek iki toplantıda politika faizini sabit tutmasına kesin gözüyle bakılırken, bankanın haziranda faiz indirimine başlayacağına yönelik tahminler mayıs ayına taşındı. OPEC+ ülkeleri günlük 1 milyon varil ek arz kesintisinde prensipte anlaştı. Petrol fiyatlarının Eylülde gördüğü zirve seviyeden beri yüzde 10’dan fazla düşmesiyle Suudi Arabistan, OPEC üyesi ülkelere üretimi daha fazla kısma konusunda baskı yapıyordu.

Bu haftanın en önemli gündem başlığı elbette Merkez Bankası'nın faiz kararı ve Para Politikası Kurulu (PPK) metniydi. Ekonomistlerin tahmini, kurumun faizi 250 baz puan artıracağı yönündeydi. Fakat MB politika faizini, piyasa beklentilerinin üzerinde 500 baz puanlık bir artışla yüzde 40 seviyesine çıkardı. PPK metninde şu ifade dikkat çekti: "Kurul, dezenflasyonun tesisi için gerekli parasal sıkılık düzeyine önemli ölçüde yaklaşıldığını değerlendirmiştir. Bu çerçevede, parasal sıkılaştırma hızı yavaşlatılacak ve sıkılaştırma adımları kısa bir zaman diliminde tamamlanacaktır. Kurul, faiz kararlarının yanı sıra, parasal sıkılaştırma sürecini destekleyecek miktarsal sıkılaştırma kararları almayı sürdürecektir. enflasyonun ana eğilimini geriletecek ve orta vadede yüzde 5 hedefine ulaştıracak parasal ve finansal koşulları sağlayacak şekilde belirlemeye devam edecektir." Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’dan MB'nin faiz kararı öncesinde enflasyondaki düşüş, TL'deki olası reel değer artışı ve yabancı yatırımcının Türkiye’ye olan ilgisiyle alakalı bir açıklama gelmişti. Erdoğan, "Dezenflasyon programımız çok büyük ihtimalle TL'de reel bir değerlemeye sebep olabilir, TL'nin reel olarak değer kaybettiği süreç sona gelmiştir. Önümüzdeki dönemde sağlıklı politikalar ve yapısal reformlarla yatırımcı güvenini kazanacağız, halen de kazanıyoruz. Bu güven fon akışını tetikleyecek." değerlendirmesinde bulunmuştu. Aslında MB beklenin üstünde gerçekleşen faiz artışı ile yabancı sermayeye çok daha net ve keskin bir mesaj vermek böylece ülkeye döviz akışının hızlanmasıyla kurdaki dengeyi devam ettirmek hem de zorlu geçecek kış ayları öncesinde piyasaya enflasyon hedeflerinde kararlılık sinyali vermek istedi. Fakat yıl sonu ücret zamları enflasyondaki dengeleri bir kez daha zora sokabilir. Aynı zamanda jeopolitik risk faktörü şimdilik masadan kalksa da bahardaki seçim hala ve şimdiden yurtiçi piyasalarda fiyatlanıyor. Öte yandan enflasyon aylık bazda düşüş eğilimini sürdürüyor ama henüz tepe noktasına ulaşmış değil. Merkez Bankası'nın sıkılaşma adımları ise sanayide ve bazı iş kollarında derinden hissedilmeye başlandı. Tüm bu değerlendirmelere rağmen yeni ekonomi yönetiminin istikrarlı ve rasyonel politikaları hem yurtiçinde hem de küresel arenada güven ve kredibilite doğuruyor. Küresel tarafta ise Euro Bölge'sinde işler halen pek de iyi gitmiyor. Euro Bölgesi'nde bileşik PMI Kasım'da 47,1'e yükselse de üst üste altıncı ayda da 50 eşik seviyesinin altında gerçekleşti. Ekonomik gerilemenin yılın son çeyreğinde de devam etmesi nedeniyle Euro Bölgesi'nde bir resesyonun giderek daha olası görünüyor. Emtia tarafında ise özellikle 2024'te Fed faiz indirim beklentisiyle doların zayıfladığını ve altının değer kazandığını görme ihtimalimiz çok yüksek. Petrole bakacak olursak OPEC+’nın 26 Kasım'da yapılması planlanan toplantısı 30 Kasım'a ertelendi. Arz kısıntısı konusundaki belirsizlik aynı zamanda Çin'de talebin düşmesi petrol fiyatlarının 1 günde %4 değer kaybetmesine neden oldu.