Advertise on podcast: Chuyện Xưa Cho Dễ Ngủ

Lá cờ ba sắc không thể bay trên một thành lũy mà ở đó Phan Thanh Giản còn sống. Ông viết câu ấy vào mùa hè năm một ngàn tám trăm sáu mươi bảy, trong một bức thư gửi các quan đang giữ hai tỉnh An Giang và Hà Tiên. Lúc ấy ông đã ngoài bảy mươi tuổi. Chức của ông là Kinh lược sứ, tức là vị đại thần thay vua coi sóc cả ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ. Vậy ông là kẻ dâng thành cho giặc, hay là người đứng ra gánh tội thay cho cả một triều đình. Câu hỏi ấy, người Việt đã cãi nhau hơn một trăm năm mươi năm. Bởi vì đời ông có những chuyện nghe như không thể có thật.

Chào bạn. Tối nay mình sẽ đưa bạn lên một con tàu hơi nước rời bến Nhà Rồng vào một buổi trưa tháng Sáu năm một chín mười một, và để bạn đi theo bước chân của một người thanh niên gầy, vầng trán cao, đôi mắt sáng, mang một cái tên bình dị đến mức chẳng ai buồn nhớ: Văn Ba. Chưa đầy mười năm sau, cả Paris và cả bộ máy mật thám của nước Pháp sẽ phải gọi anh bằng một cái tên khác, Nguyễn Ái Quốc. Còn bạn, bạn sẽ là cậu phụ bếp đứng cạnh anh. Bạn sẽ gọt những rổ khoai không bao giờ vơi, ngủ trên chiếc giường cứng như tấm ván cửa, và sống qua những mùa đông Paris lạnh đến nỗi sáng ra nước trong chậu rửa mặt đã đóng thành một lớp băng mỏng.

Chào bạn. Tối nay mình sẽ cùng quay về kinh thành Thăng Long vào những năm cuối thế kỷ mười bảy. Trên ngai vàng là vua Lê Hy Tông, trong phủ bên hồ là chúa Trịnh Căn, còn bạn sắp khoác lên mình bộ áo mũ của một ông quan mới toanh. Sử cũ khen quãng này là yên ổn bậc nhất của cả thời Lê trung hưng: ruộng được mùa, trộm cướp thưa, dân được nghỉ ngơi. Nhưng làm quan ở một đất nước có hai người đứng đầu thì phải học một môn mà không trường thi nào dạy, là quỳ đúng chỗ, tâu đúng người, và biết giả vờ không biết đúng lúc. Mà bạn thì nổi tiếng thẳng như ruột ngựa. Nói thật, trụ được qua tháng đầu là giỏi lắm rồi.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng bước vào một trong những công việc đặc biệt nhất trên đời này, một công việc mà nếu bạn sống ở thế kỷ 21 này và đọc được dòng chữ này thì chắc bạn không bao giờ phải làm, cũng may thế. Bạn sẽ trở thành một trong những người thi hành án tử hình ở Ả Rập Saudi, nơi mà luật pháp đạo Hồi được áp dụng nghiêm ngặt nhất thế giới, và nơi mà cái chết không chỉ là một bản án mà còn là một nghi lễ.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau rời khỏi cái huyện nha quen thuộc, nơi bạn từng ngồi ghế quan phụ mẫu, để bước lên những bậc thang cao hơn của bộ máy phong kiến. Đêm nay bạn không còn lo một làng hay một huyện nữa. Bạn sẽ cai quản một vùng: một phủ, một đạo, một tỉnh, rồi một miền rộng tới mức cưỡi ngựa nửa tháng chưa đi hết. Bạn sẽ ngồi ghế Thái thú ở đất Giao Chỉ, đi tuần khắp một châu dưới thời Hán Vũ Đế, cầm cây cờ tiết nhà Đường nơi biên ải, và có lúc đứng trên mặt thành Hà Nội nhìn khói súng bay lên. Quyền càng to thì giấc ngủ càng mỏng. Với lượng giấy tờ, mưu mô và những lá thư từ kinh thành gửi xuống mỗi tháng, chắc bạn không sống nổi đâu, nhưng thôi, cứ thử một đêm cho biết.

Khuya rồi. Bạn có nghe thấy không, tiếng trống vừa điểm sang một canh mới, vọng lại từ phía Ngọ Môn, chậm rãi và đều đặn như nhịp thở của cả kinh thành đang chìm dần vào giấc ngủ. Tối nay bạn không nằm nghe như mọi bận. Tối nay bạn là một người chép sử, ngồi trong Quốc Sử Quán của triều Nguyễn, ngay giữa vòng thành nội, gần vua tới mức đêm khuya vẫn nghe rõ tiếng trống canh ấy. Nơi này do vua Minh Mạng dựng lên để ghi lại quốc sử, và người ta bảo được làm việc gần vua là một vinh dự. Bạn thì thấy nó giống ngồi viết ngay bên dưới một lưỡi gươm treo lơ lửng trên sợi tóc hơn.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng nhau đi một chuyến thật dài, dài gần trọn một trăm năm, tính từ ngày triều đình Đại Nam đặt bút ký tờ hòa ước đầu tiên với người Pháp cho tới ngày người lính Pháp cuối cùng bước xuống tàu rời khỏi đất này. Trên chuyến đi ấy, bạn không đứng ngoài mà nhìn vào. Bạn sống ở bên trong, mượn ký ức của ba đời người trong cùng một mái nhà: đời ông, đời cha và đời con, nối vào nhau như sợi chỉ xâu qua những hạt chuỗi. Bạn sẽ thấy đất nước bị cắt ra từng mảnh, thấy ông quan Tây ngồi sau lưng ông quan ta, thấy chén rượu, hạt muối và tờ biên lai thuế thay đổi đời sống từng xóm làng. Nói thật lòng, với ngần ấy thứ thuế má, giấy tờ và roi vọt, chắc bạn không sống nổi đâu, nhưng thôi, cứ thử một đêm cho biết.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng leo một chiếc thang rất cao, chiếc thang của những chức quan phong kiến. Mười bốn bậc thang là mười bốn chiếc áo, từ anh mõ đi rao khắp xóm cho đến ông quan phụ mẫu ngồi giữa công đường. Bạn sẽ biết mỗi chiếc áo ấy làm việc gì, ăn bao nhiêu, kiếm chác bằng cách nào, và đêm về lo sợ những gì. Nói thật trước nhé, với cái lưng quen ghế văn phòng và cái bụng quen trà sữa, chắc bạn không sống nổi đâu, nhưng cứ thử một đêm cho biết. Trước khi nằm xuống cho thoải mái, bạn nhớ nhấn like và đăng ký kênh. Rồi để lại một dòng bình luận xem bạn đang nằm nghe ở đâu, lúc này là mấy giờ, để mình biết đêm nay có bao nhiêu người cùng leo thang với mình. Xong rồi chứ, kéo chăn lên, mình đi thôi.

Chào bạn, tối nay chúng ta sẽ cùng quay về nước Nhật thời Edo, cái thời mà những samurai giắt hai thanh kiếm bên hông và bước qua phố như thể mặt đất phải cúi chào gót guốc của mình. Nhưng tối nay, bạn không cầm kiếm. Bạn là người đứng sau cánh cửa giấy, người thức dậy trước cả tiếng gà, người gánh cái thể diện của cả một dòng họ võ sĩ. Bạn sẽ nhuộm răng cho đen nhánh, học cách im lặng thật dịu dàng, sống chung một mái nhà với bà mẹ chồng sắc như lưỡi kiếm mới mài, và giắt một con dao nhỏ trong ngực áo cho đến hết đời.

1 phiên bản truyền cảm..

Chào bạn, Tối nay chúng ta sẽ đi ngược thời gian, vượt qua một vùng biển, và bước vào một ngôi nhà gỗ nằm khuất sau những con phố nhỏ của Tokyo, để sống thử một cuộc đời mà có lẽ bạn chưa từng nghĩ mình sẽ sống. Cuộc đời của một võ sĩ sumo. Bạn sẽ ăn lẩu trong cái nồi to bằng thau giặt, ngủ ngay khi vừa ăn no, dậy từ bốn giờ sáng để lao cả thân mình vào một người đàn ông nặng gấp đôi bạn. Bạn sẽ đội trên đỉnh đầu một búi tóc bóng nhẫy và quấn quanh hông một dải vải dài hơn chục mét. Và trong nhiều năm đầu, bạn sẽ là người rót nước cho tất cả mọi người, kể cả khi tay bạn đang run.

1 phiên bản truyền cảm.

Chào bạn. Tối nay chúng ta sẽ cùng nhắm mắt lại và trôi ngược về một mùa xuân cách đây gần một nghìn năm, về kinh thành Thăng Long còn thơm mùi gỗ mới, nơi một vị vua khai triều đang lặng lẽ tàn dần như ngọn nến cuối canh. Nhưng bạn sẽ không đứng ngoài mà xem đâu. Đêm nay bạn là một người lính túc vệ trẻ măng, tấm áo giáp còn rộng thùng thình so với bờ vai gầy, được xếp canh gác giữa lòng cấm thành đúng vào những ngày một chiếc ngai vàng bỏ trống và ba vị vương gia cùng rút gươm ra vì nó. Bạn sẽ gặp một thái tử hiền đến mức suýt mất mạng vì chữ hiếu. Gặp một viên tướng quê mùa vai rộng như vai trâu mộng. Và chứng kiến một nhát gươm làm rung chuyển cả một triều đình còn non. Nói thật, với cái tạng lính quèn của bạn, lọt vào giữa đám hoàng thân đang toan chém nhau tranh ngôi, chắc bạn khó sống nổi ba ngày. Nhưng thôi, cứ thử một đêm, cho biết mùi làm người xưa.

Chào bạn. Tối nay chúng ta sẽ cùng nhau bước vào một triều đình đang đứng ở đúng đỉnh cao của nó, rồi đi thật chậm suốt một trăm hai mươi năm sau đó, để xem một đế quốc từng cai trị gần một phần ba nhân loại đã tan ra như thế nào. Bạn sẽ đi qua những căn phòng có rèm lụa vàng, những kho bạc chất cao hơn đầu người, những bến cảng đặc khói, những đêm trong cung có người chết mà không ai được phép hỏi vì sao.